Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála
jún 05
Love0

UUA2605003 Suðurhöfn

Með

Árið 2026, föstudaginn 5. júní, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2010, fyrir:

Mál nr. UUA2605003, kæra á ákvörðun bæjarstjórnar Hafnarfjarðarkaupstaðar frá 6. maí 2026 um að samþykkja breytingu á deiliskipulagi Suðurhafnar. 

Í málinu er nú kveðinn upp til bráðabirgða svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, 6. maí 2026, er barst nefndinni sama dag, kærir Salteyri ehf., eigandi fasteigna að Cuxhavensgötu 1, þá ákvörðun bæjarstjórnar Hafnarfjarðarkaupstaðar frá 6. maí 2026 að samþykkja breytingu á deiliskipulagi Suðurhafnar. Er þess krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi en til vara að málinu verði vísað til nýrrar meðferðar. Jafnframt er þess krafist að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar verði frestað á meðan málið sé til meðferðar fyrir úrskurðarnefndinni. Verður nú tekin afstaða til þeirrar kröfu.

Málsatvik og rök

  1. Á fundi skipulags- og byggingarráðs Hafnarfjarðar 30. apríl 2026 var tekin fyrir tillaga að breytingu á deiliskipulagi Suðurhafnar vegna nýs Tækniskóla. Í tillögunni fólst að heimiluð var uppbygging skóla fyrir allt að 5.000 nemendur á lóð við Flensborgarhöfn á reit sem afmarkast af Óseyrarbraut, Fornubúðum og Lónsbraut. Samkvæmt greinargerð deiliskipulags–breytingarinnar er m.a. heimilað að fjarlægja og/eða rífa allar núverandi byggingar innan skipulagssvæðisins. Samþykkti ráðið að vísa tillögunni til staðfestingar í bæjarstjórn. Á fundi bæjarstjórnar 6. maí s.á. var tillagan samþykkt og tók hún gildi með birtingu í B-deild Stjórnartíðinda 27. maí 2026.
  1. Kærandi vísar til þess að samkvæmt deiliskipulagsbreytingunni sé heimild til niðurrifs á eign kæranda og að mögulegt eignarnám sé til skoðunar. Kæranda hafi ekki verið kynnt svör við athugasemdum sínum áður en ákvörðun hafi verið tekin. Ítrekað hafi verið kallað eftir svörum en kærandi hafi ekki fengið nein svör. Í afstöðu sveitarfélagsins sé byggt á almennum fullyrðingum án raunverulegs mats og í þeim felist skortur á rökstuðningi. Engin raunveruleg valkostagreining liggi fyrir og því sé um brot á rannsónarreglu stjórnsýsluréttarins að ræða. Þá hafi ekki farið fram mat á meðalhófi áður en ákvörðunin hafi verið tekin. Ákvörðunin feli í sér skerðingu á eignarrétti kæranda en í svörum sveitarfélagsins hafi verið vísað til heimilda til eignarnáms sem mögulegs úrræðis í málinu. Eignarnám verði hins vegar aðeins réttlætt þegar skýr lagaskilyrði séu uppfyllt. Þá verði ekki betur séð en að deiliskipulagsbreytingin feli í sér verulega sértæka og íþyngjandi nýtingu svæðisins sem gangi lengra en þær almennu forsendur sem fram komi í Aðalskipulags Hafnarfjarðar 2013–2025. Deiliskipulagið gangi lengra en forsendur aðalskipulagsins gefi tilefni til án fullnægjandi rökstuðnings.

Niðurstaða

  1. Í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er tekið fram að kæra til úrskurðarnefndarinnar fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar en jafnframt er kæranda þar heimilað að krefjast stöðvunar framkvæmda séu þær hafnar eða yfirvofandi, sbr. 2. mgr. sömu lagagreinar. Þá getur úrskurðarnefndin að sama skapi frestað réttaráhrifum ákvörðunar komi fram krafa um það af hálfu kæranda, sbr. 3. mgr. nefndrar 5. gr. Með sama hætti er kveðið á um það í 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 7/1993 að kæra til æðra stjórnvalds fresti ekki réttaráhrifum ákvörðunar en þó sé heimilt að fresta réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar til bráðabirgða meðan málið er til meðferðar hjá kærustjórnvaldi þar sem ástæður mæli með því. Tilvitnuð lagaákvæði bera með sér að meginreglan er sú að kæra til æðra stjórnvalds frestar ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar og eru heimildarákvæði fyrir stöðvun framkvæmda eða frestun réttaráhrifa kærðrar ákvörðunar undantekning frá nefndri meginreglu sem skýra ber þröngt. Verða því að vera ríkar ástæður eða veigamikil rök fyrir ákvörðun um frestun réttaráhrifa.
  1. Mál þetta snýst um gildi deiliskipulagsákvörðunar. Gildistaka deiliskipulags felur ekki í sér heimildir til að hefja framkvæmdir heldur þarf til að koma sérstök stjórnvaldsákvörðun sem kæranleg er til úrskurðarnefndarinnar, s.s. veiting byggingar- eða framkvæmdaleyfis, sbr. 11. og 13. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki og 13., 14. og 15. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Í kærumáli vegna greindra leyfisveitinga er eftir atvikum unnt að gera kröfu um stöðvun framkvæmda til bráðabirgða skv. 5. gr. laga nr. 130/2011. Að jafnaði er því ekki tilefni til að beita heimild til frestunar réttaráhrifa í kærumálum er varða gildi deiliskipulagsákvarðana. Þegar litið er til fyrrgreindra lagaákvæða og eðlis deiliskipulagsávarðana verður ekki séð að knýjandi nauðsyn sé á að fallast á kröfu kæranda um frestun réttaráhrifa vegna hinnar kærðu deiliskipulagsbreytingar.

Úrskurðarorð

Hafnað er kröfu kæranda um frestun réttaráhrifa á grundvelli hinnar kærðu deiliskipulagsákvörðunar.

jún 03
Love0

UUA2602015 Hjarðarhagi

Með

Árið 2026, miðvikudaginn 3. júní, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Arnór Snæbjörnsson formaður, Karólína Finnbjörnsdóttir lögmaður og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur.

Fyrir var tekið mál nr. UUA2602015, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 8. október 2024 um að samþykkja byggingarheimild fyrir breyttri notkun og útliti bílskúrs á lóð fjölbýlishúss nr. 13 við Hjarðarhaga. 

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 6. febrúar 2026, er barst nefndinni sama dag, kærir A eigandi, Hjarðarhaga 13, ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 13. ágúst 2025 um að gefa út byggingarheimild fyrir breyttri notkun og útliti bílskúrs á lóð fjölbýlishúss nr. 13 við Hjarðarhaga. Byggði útgáfa byggingarheimildarinnar á samþykkt byggingarfulltrúa frá 8. október 2024 á umsókn um byggingarleyfi og undirritun aðaluppdrátta. Er þess krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi.
  1. Kærandi gerði jafnframt þá kröfu að framkvæmdir yrðu stöðvaðar til bráðabirgða á meðan málið væri til meðferðar fyrir úrskurðarnefndinni. Með úrskurði uppkveðnum 2. mars 2026 var kröfu kæranda um stöðvun framkvæmda á grundvelli hinnar kærðu ákvörðunar hafnað.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjavíkurborg 17. febrúar 2026.

Málavextir

  1. Með tölvupósti til Reykjavíkurborgar 27. febrúar 2024 óskaði kærandi eftir upplýsingum vegna framkvæmda við bílskúr á lóð Hjarðarhaga 13. Eftir frekari samskipti var kærandi upplýstur um að erindi hans væri til meðferðar hjá byggingarfulltrúa og að eigendum bílskúrsins hefði verið gerð grein fyrir því. Með tölvupósti 30. maí s.á. hafði kærandi sambandi við byggingarfulltrúa og upplýsti um að eigendur bílskúrsins hefðu hætt við að útbúa íbúð í skúrnum, en að nú stæði til að leigja hann út sem vinnuhúsnæði. Óskaði kærandi eftir upplýsingum um réttarstöðu sína vegna þessa. Var erindinu svarað með tölvupósti 6. júní s.á. þar sem fram kom að vegna breytinga á útliti og notkun bílskúrs þyrfti samþykki byggingarfulltrúa og meðeigenda.
  1. Með erindi, dags. 18. júní 2024, sóttu eigendur íbúðar á 1. hæð Hjarðarhaga 13, íbúð 01 0101, um byggingarleyfi vegna breytinga á bílskúr, matshluta 70, en bílskúrinn skiptist í tvo eignarhluta, matshluta 70 sem tilheyrir íbúð 01 0101 og matshluta 71 sem tilheyrir íbúð 01 0201. Haldinn var húsfundur hjá húsfélaginu í Hjarðarhaga 13 hinn 9. september s.á. þar sem eigendur beggja eignarhluta bílskúrsins kynntu áform og teikningar vegna fyrirhugaðra framkvæmda. Voru áformin lögð fram til samþykktar og skrifuðu eigendur fyrstu og annarrar hæðar undir en ekki eigendur íbúða í kjallara og þriðju hæðar.
  1. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 8. október 2024 var umsóknin samþykkt, en í henni fólst heimild til að breyta notkun bílskúrs í vinnustofu, fjarlægja bílskúrshurð og koma fyrir léttum vegg með glugga og dyrum, koma fyrir vaski og útbúa snyrtingu í hluta bílskúrs, mhl. 71, á lóð nr. 13. við Hjarðarhaga. Voru nýir aðaluppdrættir er vörðuðu breytingar á báðum eignarhlutum og skráningartafla, staðfestir af byggingarfulltrúa sama dag. Fyrirliggjandi var samþykki eigenda beggja eignarhluta bílskúrsins, dags. 10. júní 2024. Byggingarheimild var svo gefin út 13. ágúst 2025.

Málsrök kæranda

  1. Kærandi bendir á að samkvæmt gr. 2.3.7. byggingarreglugerðar nr. 112/2012 skuli umsókn um byggingarheimild vera skrifleg og send hlutaðeigandi leyfisveitanda og að með henni skuli fylgja gögn sem sýni fram á eignarheimildir og samþykki meðeigenda þegar við eigi.
  1. Við samþykkt aðaluppdráttar, dags. 8. október 2024, sem og útgáfu byggingarheimildarinnar 13. ágúst 2025 hafi ekki legið fyrir gögn sem sýnt hafi fram á samþykki meðeiganda fyrir breytingum á bílskúrnum. Húsið að Hjarðarhaga 13 sé fjöleignarhús sem samanstandi af fjórum eignarhlutum. Húsið hafi verið byggt árið 1961 og bílskúrar árið 1985. Samkvæmt þinglýstri eignaskiptayfirlýsingu hússins frá 10. janúar 1959 fylgi íbúðum á fyrstu og annarri hæð bílskúrsréttindi. Samkvæmt samþykktum aðaluppdráttum og afstöðumyndum frá árunum 1958 og 2024 standi bílskúrarnir sjálfstæðir en innan sömu lóðar og húsið. Húsi og bílskúrum sé ekki skipt upp í matshluta samkvæmt eignaskiptayfirlýsingu en samkvæmt aðaluppdrætti sem samþykktur hafi verið árið 2024 sé húsið matshluti 01 og bílskúrar matshluti 02. Í eignaskipta­yfirlýsingu komi fram hlutfallstölur hverrar íbúðar í húsinu en ekki í bílskúrunum. Samkvæmt þessu og með vísan til 7. gr. laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús séu bílskúrarnir sjálfstæð eining í sameign sumra.
  1. Í 4. tl. 3. mgr. 1. gr. laga nr. 26/1994 komi fram að lögin gildi meðal annars um raðhús og önnur sambyggð og samtengd hús, bæði eingöngu til íbúðar og að einhverju leyti eða öllu til annarra nota. Í 3. gr. laganna segi að þótt sambyggð eða samtengd hús teljist tvö sjálfstæð hús eða fleiri, skv. 1. mgr., þá gildi ákvæði laganna, eftir því sem við geti átt, um þau atriði og málefni sem sameiginleg séu, s.s. lóð ef hún sé sameiginleg að öllu leyti eða nokkru og um útlit og heildarsvip ef því sé að skipta. Þá segi í 3. mgr. 39. gr. laganna að sé um sameign sumra en ekki allra að ræða nægi að þeir sem hlut eigi að máli standi saman að ákvörðun nema um atriði eða framkvæmd sé að ræða sem snerti líka hagsmuni hinna þótt ekki liggi fyrir greiðsluskylda þeirra, svo sem útlitsatriði.
  1. Samkvæmt útgefinni byggingarheimild og aðaluppdrætti sé verið að breyta framhlið bíl­skúranna þannig að bílskúrsdyr verði fjarlægðar og í stað þeirra settar hefðbundnar útidyr og gluggar. Þá sé einnig verið að breyta hagnýtingu bílskúranna þannig að þar verði vinnustofur, með tilheyrandi aukinni umferð við húsnæðið og þar með beint fyrir utan íbúð kæranda. Með vísan til þessa ættu eigendur íbúða í kjallara og á þriðju hæð að hafa atkvæðisrétt um allar þær ákvarðanir er varði bílskúrana sem snerti hagsmuni þeirra, þ. á m. um útlitsatriði og breytta hagnýtingu.
  1. Í 1. mgr. 30. gr. laga nr. 26/1994 komi fram að sé um byggingu, endurbætur eða framkvæmdir að ræða sem ekki hafi verið gert ráð fyrir í upphafi og á samþykktri teikningu, þá verði ekki í hana ráðist nema allir eigendur samþykki, sé um að ræða verulegar breytingar á sameign, þar á meðal útliti hússins. Þessi regla sé áréttuð í 6. tl. a. liðar 41. gr. laganna. Í 2. mgr. sömu greinar komi fram að sé um að ræða framkvæmdir sem hafi breytingar á sameign, utanhúss eða innan, í för með sér sem þó geti ekki talist verulegar, þá nægi að 2/3 hluta eigenda, bæði miðað við fjölda og eignarhluta, séu því meðmæltir. Reglan sé áréttuð í 3. tl. b. liðar 41. gr. laganna. Þá sé þess jafnframt krafist að a.m.k. helmingur eigenda, bæði miðað við fjölda og eignarhluta, verði að vera á fundinum, sbr. 2. mgr. 42. gr. laganna. Í athugasemdum með 30. gr. frumvarps þess er varð að lögum nr. 26/1994 komi fram að ekki sé mögulegt að hafa reglurnar gleggri eða gefa nákvæmari lýsingar eða viðmiðanir um það hvað sé verulegt eða hvað óverulegt og hvað teljist smávægilegt í þessu efni og hver séu mörkin þar á milli. Ávallt komi upp takmarkatilvik og verði að leysa þau með hliðsjón af atvikum og staðháttum í hverju húsi.
  1. Kærunefnd húsamála hafi litið svo á að breytingar á útliti, þar sem bílskúrsdyr séu fjarlægðar, útheimti ýmist samþykki allra eigenda eða samþykki 2/3 hluta eigenda, bæði miðað við fjölda og eignarhluta. Þær breytingar á útliti sem um ræði í málinu séu verulegar sbr. 1. mgr. 30. gr. og 6. tl. A. -liðar 41. gr. laga nr. 26/1994. Verði ekki fallist á að breytingin sé svo veruleg að samþykki allra þurfi til þá byggi kærandi á því að breytingin sé að minnsta kosti þess eðlis að samþykki 2/3 hluta eigenda, bæði miðað við fjölda og eignarhluta, þurfi til.
  1. Í 1. mgr. 27. gr. laga nr. 26/1994 komi fram að breytingar á hagnýtingu séreignar frá því sem verið hafi eða ráð hafi verið fyrir gert í upphafi, sem hafi í för með sér verulega meira ónæði, röskun eða óþægindi fyrir aðra eigendur eða afnotahafa en áður hafi verið og gangi og gerist í sambærilegum húsum, séu háðar samþykki allra eigenda hússins. Í 4. mgr. ákvæðisins segi að ef breytt hagnýting eignarhluta hafi sérstök eða veruleg óþægindi eða truflun í för með sér fyrir suma eigendur, einn eða fleiri, en aðra ekki þá eigi þeir sem sýnt geti fram á það sjálfstæðan rétt til að krefjast þess að af breytingunni verði ekki.
  1. Þær breytingar á hagnýtingu bílskúra sem um ræði í þessu tilviki séu verulegar sbr. 1. mgr. 27. gr. og 5. tl. a. liðar 41. gr. laga nr. 26/1994. Þær séu að minnsta kosti þess eðlis að geta haft sérstök og veruleg óþægindi og truflun í för með sér fyrir kæranda, sem eiganda kjallaraíbúðar í húsinu, en inngangur bílskúranna sé einungis um 2,5 m frá stofuglugga hans og öll aukin umferð um svæðið sé til þess fallin að valda honum sérstökum verulegum óþægindum og truflun. Því hafi hann sjálfstæðan rétt til að krefjast þess að af breytingunni verði ekki.
  1. Fundargerð húsfundar húsfélagsins að Hjarðarhaga 13 frá 9. september 2024 verði ekki lögð til grundvallar útgáfu byggingarheimildar eða samþykkt aðaluppdráttar vegna breytinga á bílskúrunum sem samþykki meðeigenda, sbr. b. lið gr. 2.3.7. byggingarreglugerðar, enda séu ekki uppfyllt skilyrði ákvæða laga nr. 26/1994 um ákvarðanatöku. Það eigi jafnt við hvort sem lagt yrði til grundvallar að samþykki allra eða 2/3 hluta eigenda þyrfti til.

Málsrök Reykjavíkurborgar

  1. Vísað er til þess af hálfu Reykjavíkurborgar að kæran sé of seint fram komin og vísa beri henni frá nefndinni. Kæran hafi verið móttekin af hálfu úrskurðarnefndarinnar 6. febrúar 2026, en umsóknin hafi verið samþykkt á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 8. október 2024 og byggingarheimild gefin út 13. ágúst 2025. Af gögnum málsins sé ljóst að kæranda hafi mátt vera kunnugt um þær framkvæmdir sem hafnar hafi verið í umræddum bílskúr. Á það sé bent að í fundargerð húsfundar frá 9. september 2024 komi fram að fyrirhuguð áform hafi verið kynnt á fundinum. Þá hafi kærandi leitað álits kærunefndar húsamála í október 2025 um áskilnað fyrir samþykki meðeigenda fyrir breytingunum, eftir að hafa fengið upplýsingar um að eigendur bílskúranna hygðust halda áformum sínum til streitu. Hafi kærandi auk þess beint fyrirspurnum til byggingarfulltrúa um framkvæmdirnar bæði 22. og 31. ágúst 2025 auk þess sem skipulagsfulltrúa hafi borist fyrirspurn frá kæranda um málið 9. september s.á.
  1. Bent sé á að kærðar séu breytingar á báðum bílskúrunum sem standi á lóð nr. 13 við Hjarðarhaga. Hafi þó einungis verið gefin út byggingarheimild fyrir breytingu á útliti og notkun bílskúrs sem sé í eigu íbúa á 1. hæð hússins og því beri að vísa þeim hluta kærunnar frá sem varði bílskúr í eigu íbúa 2. hæðar hússins.
  1. Í 2. mgr. 1. gr. laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús komi fram að fjöleignarhús teljist í lögum hvert það hús sem skiptist í séreignir í eigu fleiri en eins aðila og í sameign sem bæði geti verið sameign allra og sumra. Lögin gildi skv. 3. mgr. sama ákvæðis um raðhús og önnur sambyggð og samtengd hús, bæði eingöngu til íbúðar og að einhverju leyti eða öllu til annarra nota. Þá segi í 1. mgr. 3. gr. laganna að með húsi sé átt við byggingu sem sé varanlega skeytt við land og standi sjálfstæð og aðgreind frá öðrum húsum eða skilji sig þannig frá þeim þótt sambyggð eða samtengd séu að eðlilegt og haganlegt sé að fara með hana sem sjálfstætt hús samkvæmt lögunum. Í 2. mgr. lagagreinarinnar segi að þótt sambyggð eða samtengd hús teljist tvö sjálfstæð hús eða fleiri skv. 1. mgr. þá gildi ákvæði laganna eftir því sem við geti átt um þau atriði og málefni sem sameiginleg séu, svo sem lóð ef hún sé sameiginleg að öllu leyti eða nokkru og um útlit og heildarsvip ef því sé að skipta. Sama gildi einnig ef því sé að skipta um sameiginleg málefni sjálfstæðra ótengdra fjöleignarhúsa og/eða annars konar húsa.
  1. Bílskúrar á lóð nr. 13 við Hjarðarhaga séu aðgreindir frá íbúðarhúsinu og samkvæmt aðal­uppdrætti, dags. 6. júní 2024, sem áritaður hafi verið af byggingarfulltrúa 8. október s.á., sé íbúðarhúsnæðið matshluti 01 og bílskúrar matshluti 02. Bílskúrarnir séu sameign sumra skv. 1. mgr. 7. gr. laga nr. 26/1994.
  1. Í 1. mgr. 76. gr. laganna komi fram að þegar húsfélag skiptist í einingar ráði viðkomandi eigendur einir sameiginlegum innri málefnum, sbr. 2. mgr. 7. gr. og 3. mgr. 39. gr., enda beri þeir þá einir kostnaðinn, sbr. 44. gr. laganna. Fram komi í 2. mgr. 76. gr. sömu laga að þegar svo hátti skuli eigendur ráða sameiginlegum málum innan vébanda húsfélagsdeildar sem geti hvort heldur verið sjálfstæð að meira eða minna leyti eða starfað innan heildarhúsfélagsins. Samkvæmt 3. mgr. 76. gr. laganna gildi fyrirmæli laganna um húsfélög um slíkar húsfélagsdeildir, svo sem um ákvörðunartöku.
  1. Samþykki allra hafi legið fyrir skv. 1. mgr. 30. gr. laga nr. 26/1994 og öll þau gögn sem fylgja eigi með umsókn um byggingarheimild skv. gr. 2.3.7. í byggingarreglugerð hafi fylgt umsókninni, þar með talið gögn sem sýndu fram á eignarheimildir og samþykki meðeigenda sbr. b. lið gr. 2.3.7. byggingarreglugerðar, enda hafi samþykki beggja eigenda bílskúranna legið fyrir.
  1. Ekki verði séð að breytt hagnýting bílskúrsins muni koma til með að valda kæranda frekari óþægindum eða truflun frá því sem áður hafi verið. Samkvæmt eignaskiptayfirlýsingu frá árinu 1959 hafi fylgt bílskúrsréttindum ferilréttur sem liggi frá götu að bílskúr. Sé umferð á svæðinu því fyrirsjáanleg og heimil. Breytingarnar hafi þar af leiðandi ekki í för með sér röskun á lögmætum hagsmunum hans. Svæðið fyrir framan bílskúrinn teljist jafnframt til séreignar í skilningi 4. gr. laga nr. 26/1994. Samkvæmt 1. mgr. 26. gr. laganna hafi eigandi einn rétt til hagnýtingar og umráða yfir séreign sinni með þeim takmörkunum einum sem greini í lögunum og öðrum lögum sem leiði af óskráðum grenndarreglum eða eðli máls eða byggi á löglegum ákvörðunum og samþykktum húsfélagsins.
  1. Á svæðinu sé í gildi deiliskipulag Fálkagötureits og samkvæmt Aðalskipulagi Reykjavíkur 2040 sé landnotkun á reitnum íbúðarsvæði. Samkvæmt aðalskipulagi sé í íbúðarbyggð heimilt að stunda minni háttar atvinnustarfsemi sem samrýmist búsetu, enda valdi starfsemin ekki ónæði eða umtalsverðum grenndaráhrifum. Samkvæmt aðalskipulaginu sé starfsemi á borð við litla vinnustofu heimil í íbúðarbyggð. Með hliðsjón af eðli starfseminnar og umfangi hennar verði ekki séð að breytingin muni hafa í för með sér aukna umferð eða ónæði umfram það sem almennt geti fylgt lögmætri notkun bílskúrs eða annarrar séreignar.
  1. Í 2. mgr. 27. gr. laga nr. 26/1994 komi fram að þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. geti eigandi ekki sett sig á móti hagnýtingu séreignar ef sýnt sé fram á að hún hafi ekki í för með sér neina röskun á lögmætum hagsmunum hans. Í greinargerð með frumvarpi því er varð að greindum lögum komi fram að með ákvæðum 2. mgr. 27. gr. laganna sé komið til móts við viðkomandi eiganda, þ.e. eiganda bílskúrsins, með því að hindra að aðrir eigendur synji um samþykki á ómálefnalegum grundvelli. Engin gögn bendi til þess að breytingin sé háð samþykki allra eigenda íbúðarhússins skv. 27. gr. áðurnefndra laga.

Athugasemdir leyfishafa

  1. Leyfishafar benda á að kæran sé of seint fram komin og að vísa eigi henni frá nefndinni. Heimild til að breyta notkun bílskúrsins í vinnustofu og að breyta útliti hans hafi verið samþykkt af byggingarfulltrúa 8. október 2024 og samhliða hafi teikningar verið samþykktar. Byggingarheimild hafi verið veitt í samræmi við fyrri ákvörðun hinn 13. ágúst 2025. Kærandi hafi einnig leitað til kærunefndar húsamála 24. október 2025 og í greinargerð sem kærandi hafi lagt fram komi fram að umræddar breytingar og framkvæmdir þeim tengdar hafi verið samþykktar af Reykjavíkurborg á grundvelli framlagðra teikninga.
  1. Afgreiðsla umsóknar um byggingarleyfi og útgáfa þess sé í höndum byggingarfulltrúa skv. ákvæðum laga nr. 160/2010 um mannvirki, sbr. 2. mgr. 9. gr., 11. gr. og 13. gr. laganna. Eiginleg ákvörðun um veitingu byggingarheimildar hafi verið samþykkt 8. október 2024 og hafi kæranda verið sú ákvörðun ljós þegar hún hafi verið birt á vef byggingarfulltrúa. Þá verði að telja að kæranda hafi í síðasta lagi verið kunnugt um eða mátt vera kunnugt um hina kærðu ákvörðun 24. október 2025 þegar hann hafi leitað til kærunefndar húsamála, enda hafi hann notið lögmannsaðstoðar við ágreiningsmálið og ætla megi að viðeigandi upplýsinga hafi verið aflað. Kæran hafi borist 6. febrúar 2026 og þar með að liðnum kærufresti og því beri að vísa kærunni frá nefndinni.
  1. Samkvæmt 4. gr. laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús teljist séreign samkvæmt lögunum vera afmarkaður hluti af húsi eða lóð eins og honum sé lýst í þinglýstri eignaskiptayfirlýsingu, skiptasamningi og/eða öðrum þinglýstum heimildum um húsið, ásamt því sem honum fylgi sérstaklega hvort heldur sé húsrými í húsinu sjálfu, bílskúr á lóð þess eða sameiginlegri lóð margra húsa, lóðarhluti, búnaður eða annar samkvæmt sömu heimildum, ákvæðum laga nr. 26/1994, eða eðli máls. Í gildi sé eignaskiptasamningur um Hjarðarhaga 13 þar sem fram komi að bílskúrsréttindi fylgi íbúð á 1. og 2. hæð. Það komi sérstaklega fram í umfjöllun um lóðaréttindi að bílskúrslóðir séu undanskildar lóðaréttindum annarra eigenda. Lóðir undir bílskúra og bílskúrar teljist því séreignir. Bílskúrar þeir sem reistir hafi verið á grundvelli eignaskiptasamnings í samræmi við tilgreind réttindi séu því hvor um sig séreignir sem standi sjálfstætt og fylgi sitt hvorum eignarhlutanum um sig. Án tillits til þess hvort hvor bílskúr um sig sé séreign sitthvors aðila, eða teljist sameign þeirra, þá séu bílskúrarnir ekki eign kæranda sem eigi því ekki eignarréttindi yfir þeim. Bílskúrarnir séu ekki hluti af sameign kæranda og útlit þeirra teljist ekki hluti af útliti sameignar.
  1. Framkvæmd sú sem heimiluð hafi verið með hinni kærðu ákvörðun snúist um breytingar á bílskúrum í eigu eigenda 1. og 2. hæðar og varðar ekki framkvæmdir eða breytingar á sameiginlegri lóð eða húsi. Þá feli breytingin, sem gerð sé sameiginlega af eigendum hvors bílskúrs, ekki í sér slíka breytingu á útliti eða heildarsvip ótengdra húsa að það veiti öðrum eigendum að Hjarðarhaga 13 rétt til íhlutunar á grundvelli laga nr. 26/1994.
  1. Samkvæmt 1. mgr. 26. gr. og 3. mgr. 57. gr. laga nr. 26/1994 hafi eigandi einn rétt til hagnýtingar og umráða yfir séreign sinni með þeim takmörkunum einum sem greini í lögunum eða öðrum lögum sem leiði af óskráðum grenndarreglum eða eðli máls eða byggist á löglegum ákvörðunum og samþykktum húsfélagsins. Í eignarráðunum felist heimild eiganda til að ráðstafa og hagnýta eign sína á hvern þann hátt sem hann kjósi innan þess ramma sem vísað sé til í ákvæðinu. Í 1. mgr. 27. gr. laganna segi að breytingar á hagnýtingu séreignar frá því sem verið hafi eða ráð hafi verið gert fyrir í upphafi, sem hafi í för með sér verulega meira ónæði, röskun eða óþægindi fyrir aðra eigendur eða afnotahaga en áður hafi verið og gengur og gerist í sambærilegum húsum séu háðar samþykki allra eigenda í húsinu. Breyting á notkun bílskúrs í vinnustofu hafi á engan hátt í för með sér meiri óþægindi fyrir aðra íbúa og því sé breytingin innan marka þessarar heimildar.
  1. Í kæru sé rangt farið með fjarlægð bílskúrs frá íbúð kæranda, en raunveruleg fjarlægð sé 4,5 m. Einnig hafi húsfélagið samþykkt að setja upp grindverk á milli bílskúrs og íbúðar að ósk kæranda. Skilgreining í eignaskiptasamningi feli ekki í sér takmarkandi notkunarheimild, heldur sé vísað til bílskúrsréttinda sbr. 17. gr. laga nr. 26/1994. Slíkt hafi almennt verið talið fela í sér rúmar notkunarheimildir. Í Vesturbæ Reykjavíkur hafi samskonar breytingar verið gerðar mjög víða í sambærilegum fjölbýlishúsum. Það sé ekkert sem bendi til þess að þessi notkun muni hafa í för með sér meiri umferð um bílskúrana en ef þeir væru nýttir sem daglegar bílageymslur. Þvert á móti megi ætla að umgangur um venjulegar dyr í stað stórra bílskúrsdyra muni hafa minna ónæði í för með sér. Væru bílskúrarnir nýttir í upprunalegum tilgangi stafaði af því mun meira ónæði en umferð gangandi manna um venjulegar dyr. Við staðsetningu dyra hafi verið tekið tillit til nálægðar við íbúðarhúsið með því að færa göngudyr frá hlið bílskúrsins á framhlið hans. Kærandi hafi byggt á því að ónæði yrði af umgangi viðskiptavina og atvinnureksturs, en ekki sé um að ræða veitingu rekstrarleyfis heldur breytingu á útliti og notkun.
  1. Tilvísun kæranda til 30. gr., 6. tl. a. liðar og 3. tl. b. liðar 41. gr. laga nr. 26/1994 taki til breytinga á sameign og eigi því ekki við, enda varði málið ekki sameign heldur séreignir varnaraðila. Væri talið að um sameign sumra væri að ræða þá lægi fyrir ákvörðun beggja eigenda og því færi um ráðstöfun og ákvörðun eins og um séreign væri að ræða, sbr. einnig 76. gr. laga nr. 26/1994. Útlitsbreyting á bílskúrunum geti ekki varðað aðra en þá sem eigi umrædda bílskúra og þar sem þeir hafi báðir samþykkt breytingarnar séu þær kæranda óviðkomandi. Á lóðinni séu ekki aðrir bílskúrar og því liggi fyrir samþykki allra þeirra sem útlitsbreytingin varði og ekki sé um að ræða uppbrot á heildarútliti.

Viðbótarathugasemdir kæranda

  1. Kærendur benda á að leyfishafar hafi hafið framkvæmdir í ársbyrjun 2024 án þess að leita samþykkis húsfundar eða Reykjavíkurborgar. Í febrúar s.á. hafi kærandi haft samband við Reykjavíkurborg til að fá upplýsingar um reglur sem giltu um slíkar framkvæmdir og hafi ábendingin verið framsend til eftirlitsdeildar. Eftir að byggingarfulltrúi hafi blandað sér í málið hafi framkvæmdir verið stöðvaðar og sett spónaplata þar sem bílskúrshurðin hafi áður verið. Kærandi hafi verið í sambandi við byggingarfulltrúa í júní og júlí 2024 sem hafi upplýst um að samþykki meðeigenda þyrfti fyrir breyttu útliti.
  1. Leyfishafar hafi á húsfundi 9. september 2024 upplýst um áform sín og óskað eftir samþykki húsfundar. Að mati kæranda hafi ekki fengist samþykki fyrir áformunum í skilningi laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús. Kærandi hafi beint fyrirspurnum til byggingarfulltrúa að nýju í ágúst og september 2025 þar sem hann hafi óskað upplýsinga og ráðlegginga varðandi samþykktan aðaluppdrátt vegna breytinga á bílskúrnum. Í póstinum hafi vissulega verið vísað til framkvæmda en þar hafi verið átt við þær framkvæmdir sem hefðu átt sér stað í ársbyrjun 2024. Engin svör hafi borist frá byggingarfulltrúa við fyrirspurnunum þrátt fyrir að hann hafi hinn 13. ágúst s.á. gefið út byggingarheimild á grundvelli samþykkts aðaluppdráttar. Byggingarfulltrúi hafi brotið gegn leiðbeiningarskyldu sinni skv. 7. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 sem og rétti kæranda til aðgangs að skjölum og gögnum sbr. 15. gr. sömu laga.
  1. Það að kærandi hafi leitað álits kærunefndar húsamála í október 2025 tengist ekki útgáfu byggingarheimildar. Þvert á móti hafi engar sjáanlegar framkvæmdir átt sér stað við bílskúrana frá því í ársbyrjun 2024. Leitað hafi einfaldlega verið álits kærunefndar til að fá staðfest samþykki allra eigenda, eða a.m.k. 2/3 hluta eigenda þyrfti fyrir framkvæmdunum. Hvorki Reykjavíkurborg né leyfishafi hafi lagt fram nein gögn sem sýni fram á annað. 

Álit kærunefndar húsamála

  1. Úrskurðarnefndin spurðist fyrir um það hjá kærunefnd húsamála hvenær væri að vænta álits nefndarinnar um ágreining eigenda fjöleignarhússins að Hjarðarhaga 13. Álitið lá fyrir 27. maí 2025, mál nr. 146/2025. Það var álit kærunefndarinnar að bílskúrarnir væru í sameign sumra eigenda fjöleignarhússins sbr. 2. tölul. 2. mgr. 7. gr. laga um fjöleignarhús nr. 26/1994. Um leið var fallist á varakröfu kæranda í málinu, eiganda eignarhluta á jarðhæð hússins, sem einnig er kærandi í máli þessu, um að samþykki 2/3 hluta eigenda hússins, bæði miðað við fjölda og eignarhluta, þyrfti til þeirra breytinga á útliti heildareignarinnar, sem um var deilt í málinu sbr. fyrirmæli 2. mgr. 30. gr. sömu laga. 

Niðurstaða

  1. Í máli þessu er deilt um lögmæti ákvörðunar byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 8. október 2024 um að veita byggingarheimild fyrir breyttri notkun og útliti annars eignarhluta í bílskúr, matshluta 70, á lóð fjölbýlishúss nr. 13 við Hjarðarhaga. Kæruheimild til úrskurðar­nefndarinnar er í 59. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki.
  1. Samkvæmt 2. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er kærufrestur til úrskurðarnefndarinnar einn mánuður frá því að kæranda varð kunnugt eða mátti vera kunnugt um ákvörðun þá sem kæra lýtur að. Kærandi hafði upphaflega samband við byggingarfulltrúa 26. febrúar 2024 þegar hann varð var við framkvæmdir við bílskúr á lóð Hjarðarhaga 13, og hættu eigendur bílskúrsins í kjölfarið framkvæmdum. Sótt var um leyfi fyrir breytingunum og samþykkti byggingarfulltrúi umsókn um byggingarleyfi á afgreiðslu­fundi 8. október 2024. Kærandi sendi byggingarfulltrúa fyrirspurnir vegna málsins 22. og 31. ágúst 2025 og skipulagsfulltrúa 9. september s.á. Engum þessara fyrirspurna virðist hafa verið svarað þrátt fyrir að byggingarfulltrúi hefði skömmu áður, þ.e. hinn 13. ágúst s.á., gefið út byggingarheimild vegna framkvæmdanna. Af gögnum þessa máls verður ekki ráðið að kæranda hafi orðið ljós veiting byggingarheimildar fyrr en honum var tilkynnt um hana með tölvu­pósti borgaryfirvalda 2. febrúar 2026, en í honum var hvorki getið um kærufrest né kæruheimild. Að þessu virtu verður við það að miða að kæra í máli þessu hafi borist innan lögmælts kærufrests, en kæra í málinu barst 6. febrúar 2026.

—–

  1. Samkvæmt 20. lið gr. 1.2.1. í byggingarreglugerð nr. 112/2012 er byggingarheimild skrifleg heimild frá leyfisveitanda til að byggja hús eða önnur mannvirki, breyta þeim eða notkun þeirra, útliti eða formi ef framkvæmdin fellur undir umfangsflokk 1 skv. a-lið 1. mgr. gr. 1.3.2. í reglugerðinni. Heimildin felur í sér staðfestingu aðaluppdrátta og heimild til að hefja framkvæmdir að uppfylltum skilyrðum byggingarreglugerðar og laga nr. 160/2010. Í 10. gr. laga nr. 160/2010 er tiltekið að meðal fylgigagna byggingarleyfis skuli vera samþykki meðeigenda samkvæmt ákvæðum laga um fjöleignarhús nr. 26/1994. Varðar ágreiningsefni þessa úrskurðarmáls hvort þessu skilyrði hafi verið fullnægt.
  1. Framkvæmd sú sem heimiluð var með hinni kærðu ákvörðun varðar breytingu á notkun og útliti bílskúrs á lóð fjölbýlishúss. Samkvæmt eignaskiptayfirlýsingu hússins nr. 13 við Hjarðarhaga, dags. 10. janúar 1959, fylgja íbúðum á 1. og 2. hæð hússins bílskúrsréttindi og heyrir bílskúrinn til þeirra íbúða, en hann er í tveimur einingum. Tekið er fram í yfirlýsingunni að sameigendur eigi hlutfallslega hlutdeild í lóð hússins, eftir hlutdeild í heildarhúseigninni, að undanskildum bílskúrslóðum. Bílskúrslóðum fylgir umferðarréttur frá götu að bílskúrum. Eru bílskúrarnir skilgreindir sem matshlutar 02 á aðaluppdráttum, dags. 8. október 2024, og íbúðarhúsið sem matshluti 01.
  1. Samkvæmt ákvæðum laga nr. 26/1994 telst bílskúr við fjöleignarhús til séreignar, sbr. 4. gr. laganna. Er bílskúrinn að Hjarðarhaga 33 í sameign sumra í skilningi laganna, þ.e. eigenda íbúða á 1. og 2. hæð fjölbýlishússins, sbr. 2. tl. 2. mgr. 7. gr. Samkvæmt 3. mgr. 39. gr. laganna nægir, þegar um ræðir sameign sumra en ekki allra, að þeir sem eigi hlut að máli standi saman að ákvörðun, nema um atriði eða framkvæmd sé að ræða sem snerti líka hagsmuni hinna, þótt ekki liggi fyrir greiðsluskylda þeirra, svo sem útlitsatriði.
  1. Í máli þessu er um að ræða byggingarheimild sem heimilar breytta hagnýtingu séreignar þannig að í stað venjulegrar notkunar verði bílskúr nýttur sem vinnustofa. Verður ekki talið að kærandi hafi leitt að því rök að af þeirri breyttu notkun muni leiða verulega meira ónæði, röskun eða óþægindi en gera mátti áður ráð fyrir, svo sem vegna umferðar í grennd við glugga á íbúð hans. Verður því að telja að breytt hagnýting séreignarinnar hafi ekki í för með sér slíka röskun á lögmætum hagsmunum kæranda að hann geti sett sig upp á móti henni, sbr. 2. mgr. 27. gr. laga nr. 26/1994.
  1. Í 1. mgr. 30. gr. laga nr. 26/1994 segir að sé um byggingu, endurbætur eða framkvæmdir að ræða sem ekki hafi verið gert ráð fyrir í upphafi og á samþykktri teikningu, þá verði ekki í hana ráðist nema allir eigendur samþykki, sé um að ræða verulegar breytingar á sameign, þar á meðal útliti hússins. Í 2. mgr. lagagreinarinnar segir að sé um að ræða framkvæmdir sem hafa breytingar á sameign, utan húss eða innan, í för með sér sem þó geti ekki talist verulegar, þá nægi að 2/3 hlutar eigenda, bæði miðað við fjölda og eignarhluta, séu því meðmæltir. Til smávægilegra breytinga og endurnýjana nægi þó alltaf samþykki einfalds meirihluta miðað við eignarhluta, sbr. 3. mgr. 30. gr. Þrátt fyrir að bílskúr teljist séreign getur útlitsbreyting á honum snert hagsmuni annarra eigenda, sbr. 3. mgr. 39. gr. sömu laga.
  1. Hinn umdeildi bílskúr er staðsettur aftast á lóðinni við Hjarðarhaga 13, við lóðamörk, og að hluta til í hvarfi á bak við fjölbýlishúsið, sem er staðsett framar á lóðinni. Samkvæmt samþykktum aðaluppdráttum stendur til að breyta útliti framhliðar bílskúrsins með því að setja á hann göngudyr og glugga þar sem áður voru bílskúrsdyr. Með hliðsjón af gögnum málsins verður að telja að fyrirhugaðar breytingar muni hafa nokkur áhrif á heildarásýnd hússins og verður því að telja að samþykki 2/3 hluta greiddra atkvæða á húsfundi húsfélagsins hefði þurft til að heimila þær, sbr. 2. mgr. 30. gr. laga nr. 26/1994. Að því virtu að slík heimild var ekki meðal fylgigagna umsóknar um byggingarleyfi verður þetta látið varða ógildingu hinnar kærðu ákvörðunar.

Úrskurðarorð

Felld er úr gildi ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 8. október 2024 um að samþykkja byggingarheimild fyrir breyttri notkun og útliti bílskúrs á lóð fjölbýlishúss nr. 13 við Hjarðarhaga.

jún 03
Love0

UUA2603004 Vetrarmýri og Smalaholt

Með

Árið 2026, miðvikudaginn 3. júní, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Arnór Snæbjörnsson formaður, Karólína Finnbjörnsdóttir lögmaður og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur.

Fyrir var tekið mál nr. UUA2603004, kæra á ákvörðun bæjarstjórnar Garðabæjar um að samþykkja deiliskipulag Vetrarmýrar og Smalaholts.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 12. mars 2026, er barst nefndinni sama dag, kæra A og B, Þorrasölum 9 í Kópavogi, þá ákvörðun bæjarstjórnar Garðabæjar frá 2. október 2025 að samþykkja deili­skipulag Vetrarmýrar og Smalaholts. Er þess krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi. Til vara er þess krafist að ákvörðun bæjarstjórnar um lagningu Vorbrautar, sem tengist Arnarnes­­vegi um Þorrasali samkvæmt samþykktu deiliskipulagi, verði vísað aftur til Garða­bæjar til endurskoðunar. Jafnframt var þess krafist að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar yrði frestað til bráðabirgða á meðan málið væri til meðferðar fyrir úrskurðar­nefndinni. Með úrskurði nefndarinnar uppkveðnum 23. mars 2026 var þeirri kröfu hafnað.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Garðabæ 11. apríl 2026.

Málavextir

  1. Mál þetta á sér nokkurn aðdraganda sem varðar uppbyggingu byggðar í Hnoðraholti í Garðabæ og ágreining milli Garðabæjar og Kópavogs um skipulag vega þar. Fyrir liggur samkomulag sveitarstjórna Garðabæjar og Kópavogsbæjar frá mars 2021 um vegtengingar sem gert var samkvæmt hvatningu Skipulagsstofnunar og fól í sér skyldu hvors sveitarfélags um sig til breytinga á aðalskipulagi og deiliskipulagi með tilteknum hætti. Skyldi Garðabær gera breytingar á aðalskipulagi og deiliskipulagi, sem fólu m.a. í sér að í stað tveggja valkosta á hæðarlegu Vorbrautar neðan við fjölbýlishús í Þorrasölum í Kópavogi yrðu sett ákvæði um að Vorbraut yrði sett í stokk á þeim stað eða fundin ný lega við mótun deiliskipulags nálægs golfvallar- og útivistarsvæðis með það að markmiði að lágmarka umhverfisáhrif brautarinnar á íbúðarbyggð í Þorrasölum. Jafnframt skyldi Kópavogur draga til baka mótmæli í umsögn um breytingu á aðalskipulagi í Garðabæ sem varðaði tengingu fyrirhugaðs hverfis í Hnoðraholti við Arnarnesveg um Leirdalsop, þ.e. tengingu Vorbrautar við Þorrasali, enda væri komið til móts við sjónarmið um lagningu tengibrautar í stokk.
  1. Samkvæmt skilmálum deiliskipulags fyrir Hnoðraholt norður frá 18. mars 2021 var gert ráð fyrir því að Vorbraut yrði lögð í stokk austast til móts við Þorrasali nema lega hennar yrði endurskoðuð við gerð deiliskipulags fyrir nálægan golfvöll. Í úrskurði úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála frá 25. nóvember 2021 í málum nr. 61 og 62/2021 var hafnað kröfu um ógildingu þessa deiliskipulags og kom m.a. fram í niðurstöðum að þessi skilmáli yrði ekki skilinn öðruvísi en svo að Vorbraut skyldi lögð í stokk að hluta til nema deiliskipulagi yrði breytt og tekið fram, með nánari rökstuðningi, að deiliskipulagsáætlanir geti tekið breytingum.
  1. Árið 2022 var auglýst skipulags- og matslýsing fyrir deiliskipulag Vetrarmýrar og Smalaholts. Skipulagssvæðið nær yfir um 132 ha lands og tekur meðal annars til golfvallarsvæðis í Vetrarmýri, æfingasvæða við Miðgarð, útivistarskógar í Smalaholti og náttúrugarðs við Vífilsstaðavatn. Þann 14. nóvember 2024, var tillaga að deiliskipulagi svæðisins tekin fyrir á fundi skipulagsnefndar Garðabæjar. Var þar gerð grein fyrir tillögunni og fyrirliggjandi gögnum sem hana vörðuðu og var henni síðan vísað til áframhaldandi mótunar hjá skipulags- og umhverfissviði bæjarins. Í skipulagstillögunni var fjallað um umferðartengingu úr Hnoðra­holti í Leirdalsop, þ.e. um Vorbraut við Þorrasali, og tekið fram að sá kafli vegarins hafi verið felldur út úr deiliskipulagi Hnoðraholts norður og færður inn í deiliskipulag Vetrarmýrar og Smalaholts. Var þar með tillögunni gert ráð fyrir breyttri legu Vorbrautar, nokkru fjær Þorra­sölum en áður, auk þess að gert var ráð fyrir því að hún yrði ofanjarðar í stað þess að fara um stokk sunnan við Þrymsali og Þorrasali áður en hún tengdist við Smalatorg um Öldusali.
  1. Á fundi skipulagsnefndar Garðabæjar 12. desember 2024 var greindri deiliskipulagstillögu vísað til forkynningar í samræmi við 3. mgr. 40. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Á fundi skipulags­­nefndar 27. febrúar 2025 var tillagan lögð fram að lokinni forkynningu, ásamt ábendingum og umsögnum sem borist höfðu og henni að nýju vísað til úrvinnslu hjá skipulags­ráðgjafa og umhverfissviði bæjarins. Tillagan var aftur lögð fram á fundi skipulagsnefndar 13. mars s.á. ásamt greiningu skipulagsráðgjafa á innihaldi ábendinga og umsagna sem borist höfðu. Á fundi nefndarinnar var því beint til umhverfissviðs og ráðgjafa að vinna frekar úr greinargerð deiliskipulagsins, sérstaklega með tilliti til umferðar um Vorbraut og hljóðvistar.
  1. Á fundi skipulagsnefndar 27. mars 2025 var bókað að farið hefði verið yfir ábendingar og umsagnir úr forkynningu sem kallað hefðu á ýmsar lagfæringar. Lagt var fram minnisblað frá verkfræðistofu, dags. 19. mars 2025, um mat á áhrifum skipulagstillögunnar á aðliggjandi byggð vegna umferðar um austurhluta Vorbrautar. Matið byggði á umferðarspá og hljóðvistar­greiningu, með hliðsjón af nýjustu breytingum á fjölda íbúða í Hnoðraholti norður. Skipulags­nefnd vísaði tillögunni til auglýsingar í samræmi við 41. gr. skipulagslaga. Ákvörðunin var staðfest af bæjarstjórn 3. apríl 2025 og var tillagan auglýst frá 10. apríl til og með 21. maí s.á.
  1. Við málsmeðferð deiliskipulagstillögunnar bárust fjölmargar athugasemdir, meðal annars frá íbúum og húsfélögum við Þorrasali, svo sem rakið er í kæru í máli þessu. Þar var fyrirhugaðri vegtengingu mótmælt meðal annars með vísan til umferðaröryggis, hávaða, loft­mengunar, breytinga á ásýnd nærumhverfis, skerðingar lífsgæða og mögulegrar verðrýrnunar fasteigna. Í umsögn skipulagsfulltrúa Kópavogsbæjar um hið nýja deiliskipulag, dags. 30. maí 2025, voru gerðar athugasemdir vegna umferðartengingar úr Hnoðraholti í Leirdalsop, þ.e. um Vorbraut við Þorrasali. Var þar m.a. fjallað um áhrif þess ef Vorbraut yrði gerð að botngötu með tilliti til hagsmuna íbúa og áhrifa á umferð og var lögð áhersla á að sá kostur yrði skoðaður með faglegum hætti. Til nánari áherslu var vísað til minnisblaðs verkfræðistofu, dags. 12. maí 2025, sem tók til áhrifa deiliskipulagstillögunnar að þessu leyti til.
  1. Á fundi skipulagsnefndar Garðabæjar 19. júní 2025 var deiliskipulagstillagan lögð fram að lokinni auglýsingu, ásamt framkomnum gögnum. Umsögnum og athugasemdum var vísað til úrvinnslu hjá skipulagsráðgjafa og umhverfissviði. Gerð var grein fyrir úrvinnslu athugasemda og um­sagna vegna tillögunnar á fundum nefndarinnar 14. ágúst og 28. ágúst s.á. Í svörum Garðabæjar við umsögn Kópavogsbæjar við þetta tilefni kom fram að verkfræðistofa hefði verið fengin til að meta áhrif mismunandi útfærslna Vorbrautar, annars vegar þar sem gatan yrði tengigata milli sveitarfélaga og hins vegar þar sem hún yrði botngata. Niðurstaða Garða­bæjar hefði verið sú að betra væri að hafa möguleika á opnun Vorbrautar inn að Öldusölum og að slík tenging myndi aðeins koma til ef auðsýnt væri að hennar væri þörf til að þjóna íbúum.
  1. Á fundi skipulagsnefndar Garðabæjar 18. september 2025 var tillaga að deiliskipulagi Vetrar­mýrar og Smalaholts lögð fram að nýju ásamt umsögnum og athugasemdum, greinargerð deiliskipulagsráðgjafa og skýrslu um áhrif tillögunnar á umferð aðliggjandi svæða. Á fundinum var einnig lagt fram minnisblað, dags. 16. september 2025, um áhrif deiliskipulagstillögunnar á umferð aðliggjandi svæða. Einnig var fjallað um atriði sem breyttust í greinargerð og uppdrætti eftir auglýsingu. Skipulagsnefnd samþykkti deiliskipulagstillöguna á fundinum með áorðnum breytingum. Bæjarráð samþykkti tillöguna á fundi sínum 23. september 2025 og bæjarstjórn á fundi 2. október s.á. Í bókun um málið á þeim fundi kom fram að skipulagsnefnd ítreki að í svörum við athugasemdum væri tekið fram að tenging Vorbrautar við Öldusali muni aðeins koma þegar þörf væri á. Tók deiliskipulagið gildi með birtingu auglýsingar í B-deild Stjórnartíðinda 17. febrúar 2026.

Málsrök kærenda

  1. Kærendur álíta að deiliskipulag Vetrarmýrar og Smalaholts sé haldið verulegum annmörkum hvað varði tengingu Vorbrautar við Öldusali hjá Þorrasölum. Áður en skipulagsákvörðun sé tekin verði mál að vera nægjanlega upplýst, einkum þegar grenndaráhrif séu veruleg. Í greinar­gerð með deiliskipulagi þurfi að vera fullnægjandi umfjöllun um nauðsyn, áhrif og samanburð við raunhæfa valkosti. Kópavogsbær hafi gert athugasemd við að gera þyrfti betur grein fyrir jákvæðum og neikvæðum áhrifum tengingar Vorbrautar við Þorrasali. Slík umsögn frá aðliggjandi sveitarfélagi hafi sérstaka þýðingu við mat á því hvort mál sé nægjanlega upplýst. Í umsögninni hafi verið vísað til minnisblaðs verkfræðistofu, dags. 12. maí 2025, þar sem fram hafi komið að það að sleppa tengingu Vorbrautar við Arnarnesveg hefði ekki marktæk áhrif á afkastagetu eða öryggi gatnakerfisins. Vægari útfærsla, svo sem botnlangakostur hafi því verið raunhæfur valkostur. Skortur sé á rökstuðningi í ljósi þessa og tjói ekki að segja að „betra“ sé að hafa möguleika á vegtengingu þessari síðar meir, án skýrra viðmiða um hvenær slík þörf sé fyrir hendi, hvers vegna aðrir kostir hafi verið metnir síðri og hvernig mat hafi verið lagt á hagsmuni íbúa sem og grenndaráhrif.
  1. Með deiliskipulagi sé ætlunin að skýra fyrirhugaða landnotkun, þ.m.t. samgöngur. Með því sé dregið úr óvissu um hvernig skipulag muni hafa áhrif á réttarstöðu og grenndarhagsmuni borgaranna. Með því að tenging Vorbrautar við Öldusali hjá Þorrasölum verði látin ráðast af ótilgreindu mati á þörf, séu áhrif skipulagsins óskýr. Það liggi ekki fyrir hvernig hagsmunir þeirra sem búa í næsta nágrenni verði vegnir og metnir áður en slík heimild verði virkjuð, né hvort og með hvaða hætti íbúum og öðrum hagsmunaaðilum verði þá gefinn kostur á að tjá sig um slíka ákvörðun. Með þessu séu áhrif deiliskipulagsins í reynd tvískipt þar sem frestað sé ákvörðun um að heimila umrædda vegtengingu. Sú óvissa sem af þessu stafi sé ósamrýmanleg kröfum um skýrleika og fyrirsjáanleika við skipulagsgerð.
  1. Þetta sé sérstaklega þýðingarmikið í ljósi þess að umrædd tenging hafi verið til umræðu um árabil og tengist samkomulagi sveitarfélaga frá árinu 2021 um að lágmarka áhrif Vorbrautar á íbúðarbyggð í Þorrasölum. Hafi þar verið ákveðið að finna skyldi lausn sem lágmarkaði umhverfisáhrif vegarins á íbúðarbyggðina. Hafi þar m.a. verið vísað til þess að Vorbraut yrði annaðhvort lögð í stokk á viðkvæmum kafla eða henni fundin ný lega við mótun deiliskipulags golfvallar- og útivistarsvæðis. Hafi samkomulag þetta skapað íbúum og öðrum hagsmuna­aðilum lögmætar væntingar um að áframhaldandi skipulagsvinna myndi leiða til lausnar sem hefði það að markmiði að lágmarka umhverfisáhrif af framkvæmdum við og umferð um Vorbraut. Í þeim fjölmörgu athugasemdum sem borist hafi við skipulagstillöguna hafi íbúar og aðrir hagsmunaaðilar bent á að lagning vegarins á yfirborði lands og hliðrun hans um fáa tugi metra frá fyrri legu gæti vart talist uppfylla markmið þessa samkomulags um raunverulega lágmörkun áhrifa.
  1. Sú skylda hvíli á stjórnvöldum skv. 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 að gæta meðalhófs við töku skipulagsákvarðana, einkum þegar um sé að ræða val milli ólíkra útfærslna sem hafi mismunandi grenndaráhrif. Það sé ljóst að svonefndur botngötukostur sé raunhæfur og að hann hafi ekki marktæk áhrif á afköst eða öryggi samgöngukerfisins. Gera verði kröfu um að Garðabær rökstyðji með skýrum og haldbærum hætti hvers vegna þeim kosti hafi verið hafnað. Þau rök sem hafi komið fram um að „betra“ sé að hafa möguleika á opnun og að tengingin komi aðeins ef þörf reynist á, fullnægi ekki meðalhófsreglu.
  1. Loks verði talið að meðferð athugasemda og tilhögun samráðs hafi ekki verið fullnægjandi. Fjöldi athugasemda og mótmæla hafi borist frá húsfélögum, íbúum og öðrum hagsmunaaðilum þar sem vísað hafi verið til margvíslegra áhrifa framkvæmdarinnar og sérstaklega til samkomu­lagsins frá 2021. Garðabær hafi svarað meðal annars með vísan til greiningar verkfræðistofu og því að taka fram að tengingin muni aðeins koma ef þörf verði á henni. Hafi þau svör verið ófullnægjandi. Hafi þau ekki falið í sér efnislega afstöðu til meginatriða athugasemdanna þar sem fjallað hafi verið um samkomulagið frá 2021, botnlangakost, viðmið um „þörf“ og hvernig áhrif verði í reynd lágmörkuð. Með þessu hafi samráðsferlið ekki tryggt þann vandaða undir­búning skipulagsákvarðana sem lög geri ráð fyrir.

Málsrök Garðabæjar

  1. Af hálfu sveitarfélagsins er því hafnað, með vísan til málsatvikalýsingar og fyrirliggjandi gagna, að skort hafi á rannsókn máls við undirbúning deiliskipulags Vetrarmýrar og Smala­holts. Um vegtengingu Vorbrautar inn á Öldusali við Þorrasali hafi verið leitað ráðgjafar verkfræðistofu og sé vísað til minnisblaða, dags. 19. mars 2025 og 16. september s.á.
  1. Í fyrra minnisblaðinu komi fram að með nýju skipulagi hafi 13. braut aðlægs golfvallar verið færð austar og Vorbraut færð talsvert sunnar, þannig að gatan mundi hvergi liggja nær íbúðarhúsum en sem næmi um 50 metrum. Með því sé svigrúm fyrir hljóðmön milli núverandi byggðar í Þorrasölum og Vorbrautar. Þá sé ráðgert að vegurinn verði lagður eins lágt í landi og tengipunktar við Öldusali og í Hnoðraholti gefi tækifæri til. Með því móti verði vegurinn hvorki sýnilegur frá lóðum né heldur flestum íbúðarhúsum við Þorrasali. Í sama minnisblaði komi fram að ásættanlegu hljóðstigi megi ná fyrir íbúa í Þorrasölum án mótvægisaðgerða. Sé í reynd ekki þörf á hljóðvörnum við Vorbraut. Að mati ráðgjafa hafi loks einnig verið lagt til að á næstu stigum hönnunar verði hugað að hliðrunum eða öðrum hraðatakmarkandi aðgerðum til að tryggja lágan hraða í götunni.
  1. Síðara minnisblaðið frá 16. september 2025 hafi verið unnið fyrir Garðabæ í tilefni af umsögn Kópavogsbæjar sem byggt hafi verið á áliti verkfræðistofu, þar sem gerð hafi verið bending um að Vorbraut gæti orðið botngata. Í því minnisblaði komi m.a. fram að niðurstöður samgöngulíkans höfuðborgarsvæðisins bendi til að heildartími aksturs aukist ef ekki sé gert ráð fyrir tengingu milli sveitarfélaga um Vorbraut. Hafi niðurstaða þess verið sú að æskilegt væri að halda í möguleika á opnun Vorbrautar inn að Öldusölum, fremur en að gera hana að botngötu. Þótt umferðarmagnið sé lítið á Vorbraut geti það skipt sköpum að dreifa bílaumferð á tvær tengingar Arnarnesvegar þar sem það minnki líkur á að umferð fari yfir þolmörk á ákveðnum köflum. Um leið sé gert ráð fyrir að tengingin komi einungis til ef þörf reynist á henni og að markmið hennar sé að þjóna íbúum og takmarka gegnumakstur, m.a. með lágum hámarkshraða og hraðatakmarkandi aðgerðum.
  1. Við meðferð málsins hafi með þessu farið fram ítarleg rannsókn á mögulegum áhrifum breyttrar legu Vorbrautar og hafi sérstaklega hafi verið brugðist við umsögnum Kópavogs­bæjar. Þá sé einnig vísað til umsagnar Slökkviliðs höfuðborgarsvæðisins þar sem lögð sé áhersla á mikilvægi tengingarinnar til að tryggja aðgengi að skipulögðum útivistarsvæðum og bæta viðbragðstíma.
  1. Því sé hafnað að deiliskipulagið sé óskýrt eða ófyrirsjáanlegt. Á skipulagsuppdrætti sé gert ráð fyrir umræddri tengingu og í greinargerð með skipulaginu komi fram að mikilvægt sé að þessi heimild sé til staðar þó hún verði ekki nýtt fyrr en síðar. Sé það einnig tekið fram í svörum Garðabæjar við umsögnum og athugasemdum í skipulagsferlinu. Mat á því hvort umrædd tenging verði að veruleika velti á því hvernig byggð og umferð þróist á svæðinu.
  1. Samkomulag Garðabæjar og Kópavogs frá 2021 hafi verið tekið til greina við mótun deili­skipulagsins. Með breyttri legu Vorbrautar hafi verið leitast við að lágmarka áhrif vegarins á byggð í Þorrasölum, m.a. með því að færa veginn fjær íbúðarhúsum og skapa svigrúm fyrir hljóðmanir og aðrar mótvægisaðgerðir. Umrætt deiliskipulag sé að þessu leyti í samræmi við markmið samkomulagsins frá árinu 2021 og sé því hafnað því að kærendur geti byggt á væntingum um annað. Hafi meðalhófs verið gætt með því að fara milliveg á milli þess að leggja Vorbraut í stokk og að gera hana að botngötu. 

Niðurstaða

  1. Í máli þessu er deilt um þá ákvörðun bæjarstjórnar Garðabæjar að samþykkja deiliskipulag Vetrarmýrar og Smalaholts. Skipulagssvæðið nær yfir um 132 ha lands og tekur meðal annars til golfvallarsvæðis í Vetrarmýri, æfingasvæða við Miðgarð, útivistarskógar í Smalaholti og náttúrugarðs við Vífilsstaðavatn. Jafnframt er þar fjallað um legu framlengds Vífilsstaðavegar, Flóttamannavegar og Elliðavatnsvegar. Varðar ágreiningsefni máls þessa einn þátt deili­skipulagsins sem er tenging Vorbrautar í Garðabæ hjá Þorrasölum að Öldusölum í Kópavogi. Kæruheimild er í 52. gr. skipulagslaga nr. 123/2010 og barst kæra innan kærufrests. Varakrafa kærenda rúmast innan aðalkröfu þeirra og verður ekki tekin afstaða til hennar sérstaklega.
  1. Samkvæmt 3. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála geta þeir einir kært stjórnvaldsákvarðanir til nefndarinnar sem eiga lögvarða hagsmuni tengda þeirri ákvörðun sem kærð er. Eru kærendur íbúar að Þorrasölum 9, sem er í um 50 m fjarlægð frá ráðgerðri legu Vorbrautar samkvæmt deiliskipulagi, og munu því verða fyrir nokkrum grenndaráhrifum af henni. Verður þeim því játuð aðild að máli þessu.
  1. Í 2. mgr. 37. gr. skipulagslaga er mælt fyrir um að gera skuli deiliskipulag fyrir einstök svæði eða reiti þar sem framkvæmdir eru fyrirhugaðar. Skipulag lands innan marka sveitarfélags er í höndum sveitarstjórna skv. 3. mgr. 3. gr. laganna og ber sveitarstjórn skv. 38. gr. sömu laga ábyrgð á gerð deiliskipulags. Við gerð skipulagsáætlana ber að fylgja markmiðum skipulagslaga, sem tíunduð eru í 1. gr. þeirra. Meðal þeirra markmiða er að tryggja réttaröryggi í meðferð skipulagsmála þannig að réttur einstaklinga og lögaðila verði ekki fyrir borð borinn þótt hagur heildarinnar sé hafður að leiðarljósi, sbr. c-lið. Að gættum þessum markmiðum hefur sveitarstjórn mat um það hvernig deiliskipulagi skuli háttað, svo fremi sem það mat byggi á lögmætum sjónarmiðum. Í d-lið nefndrar 1. gr. kemur fram það markmið laganna að tryggja að samráð sé haft við almenning við gerð skipulagsáætlana þannig að almenningi sé gefið tækifæri til að hafa áhrif á ákvörðun stjórnvalda við gerð þeirra.
  1. Tekin var saman lýsing á hinu fyrirhugaða skipulagsverkefni í samræmi við 1. mgr. 40. gr. skipulagslaga og var lýsingin kynnt fyrir almenningi og umsagnaraðilum. Athugasemdir og umsagnir, þar á meðal frá aðlægu sveitarfélagi, Kópavogsbæ, voru teknar til umfjöllunar og í tilefni þeirra voru unnin frekari gögn, m.a. minnisblöð um áhrif skipulagstillögunnar á umferð og hljóðvist. Jafnframt voru gerðar breytingar á henni eftir auglýsingu, m.a. þannig að tenging Vorbrautar við Öldusali skyldi aðeins koma til framkvæmda ef þörf yrði á. Var deiliskipulags­tillagan síðan auglýst til kynningar í samræmi við 1. mgr. 41. gr. skipulagslaga og að lokinni auglýsingu tekin afstaða til athugasemda sem bárust við hana í samræmi við 3. mgr. 41. gr. laganna. Var málsmeðferð deiliskipulagsins með þessu í samræmi við ákvæði skipulags­laga.
  1. Við undirbúning deiliskipulagsins var sérstaklega fjallað um áhrif breyttrar legu Vorbrautar, fjarlægð vegarins frá byggð í Þorrasölum, hljóðvist, sjónræn áhrif og mögulegar mótvægis­aðgerðir. Um þessa breytingu er allítarleg umfjöllun í greinargerð þeirri sem fylgdi deili­skipu­laginu auk þess að þar eru skýringarmyndir um vænt sjónræn áhrif gagnvart fjölbýlis­húsum við Þorrasali. Samkvæmt því sem þar greinir var vegurinn færður fjær byggðinni en áður var ráðgert og kemur fram hann muni liggja lágt í landi og að svigrúm verði fyrir hljóð­manir og aðrar mótvægisaðgerðir. Verður að þessu virtu ekki fallist á þau sjónarmið kærenda að ekki hafi verið gerð fullnægjandi grein fyrir áhrifum þessarar framkvæmdar á íbúa í Þorrasölum.
  1. Af hálfu Kópavogsbæjar og verkfræðistofu sem vann álitsgerð fyrir Kópavogsbæ kom fram að svonefndur botnlangakostur kynni að vera raunhæfur með tilliti til afkastagetu og öryggis gatnakerfisins. Á móti lágu fyrir gögn frá verkfræðistofu sem vann fyrir Garðabæ þar sem lagt var mat á báða kosti. Var í því mati álitið æskilegt að hafa heimild til að tengja Vorbraut við Öldusali með vísan til möguleika á betri dreifingu umferðar, heildaraksturstíma og sjónarmiða viðbragðsaðila. Með þessu lagði sveitarfélagið mat á fleiri en einn valkost og tók afstöðu til þeirra á grundvelli fyrirliggjandi gagna. Verður ekki talið að í þessu hafi falist brot á meðalhófsreglu stjórnsýslulaga, svo sem kærendur halda fram.
  1. Kærendur álíta að deiliskipulagið sé óskýrt hvað varði legu Vorbrautar þar sem ekki liggi fyrir hvenær eða á hvaða forsendum tenging Vorbrautar við Öldusali muni koma til. Í greinargerð með deiliskipulaginu segir að mikilvægt sé að til staðar sé heimild í skipulagi fyrir þessari umferðar­tengingu þó hún verði ekki nýtt fyrr en síðar. Verður ekki séð að í þessu felist óvenjulegur fyrirvari við áform um landnotkun í deiliskipulagi. Jafnan hvílir engin skylda á þeim sem ráðast vilja í framkvæmdir sem ráð er fyrir gert í skipulagi að gera það innan tiltekins tíma.
  1. Vegna afstöðu kærenda til samkomulags Garðabæjar og Kópavogsbæjar frá árinu 2021 verður að hafna því að kærendur hafi lögmætar væntingar um að deiliskipulag svæðisins verði óbreytt hvað varði legu Vorbrautar. Var þar enda gert ráð fyrir því að lega brautarinnar gæti breyst við gerð deiliskipulags fyrir nálægan golfvöll, sem gekk eftir með deiliskipulagi því sem um er deilt í máli þessu, en þar er gert ráð fyrir því að 13. braut golfvallarins verði austar um leið og Vorbraut verði talsvert sunnar en áður var ráðgert, svo gatan verði hvergi nær íbúðarhúsum en um það bil 50 m.
  1. Loks verður ekki séð að meðferð athugasemda hafi verið ábótavant þannig að til annmarka á málsmeðferð verði talið. Voru athugasemdir íbúa, húsfélaga og Kópavogsbæjar lagðar fyrir skipulagsnefnd, unnið úr þeim og gerð grein fyrir viðbrögðum við þeim. Í úrskurðaframkvæmd hefur enda verið lagt til grundvallar að samráðsskylda feli ekki í sér að sveitarfélagi beri að fallast á athugasemdir sem fram koma við meðferð deiliskipulagstillögu.
  1. Með vísan til alls þess sem að framan er rakið verður hin kærða ákvörðun hvorki talin haldin slíkum form- eða efnisannmörkum að ógildingu varði.

Úrskurðarorð

Hafnað er kröfu kærenda um að ógilda þá ákvörðun bæjarstjórnar Garðabæjar frá 2. október 2025 um að samþykkja deiliskipulag Vetrarmýrar og Smalaholts.

jún 02
Love0

UUA2601003 Öryggisstjórnunarkerfi

Með

Árið 2026, mánudaginn 1. júní, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mættir voru Unnþór Jónsson varaformaður og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur. Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor tók þátt í gegnum fjarfundabúnað.

Fyrir var tekið mál nr. UUA2601003, kæra á ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkja­stofnunar frá 5. desember 2025 um að neita að viðurkenna öryggisstjórnunarkerfi kæranda fyrir sólarorkuver að Silfratjörn í Reykjavík.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 5. janúar 2026, er barst nefndinni sama dag, kærir Verkís hf. þá ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar frá 5. desember 2025 að neita að viðurkenna öryggisstjórnunarkerfi félagsins fyrir sólarorkuver Bjargs íbúðafélags hses. að Silfratjörn í Reykjavík. Er þess krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun 30. janúar 2026 og í apríl s.á. Með breytingarlögum nr. 11/2026 tók Húsnæðis- og mannvirkjastofnun við hlutverki Skipulagsstofnunar og var nafni stofnunarinnar breytt í Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnun, en lögin voru samþykkt á Alþingi 19. febrúar 2026 og birt í A-deild Stjórnar­tíðinda 4. mars s.á.

Málavextir

  1. Samkvæmt 3. gr. laga nr. 146/1996 um öryggi raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga er ábyrgðarmaður sá sem tilnefndur hefur verið til að annast uppsetningu eða rekstur raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga og ber hann ábyrgð á lögmætu ástandi þeirra. Í því skyni að tryggja öryggi raforku­virkja og rekstur þeirra sem frekast er unnt skulu ábyrgðarmenn koma upp innra öryggis­stjórnunarkerfi með virkjum sem að mati Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar uppfyllir skilyrði laganna, sbr. 2. mgr. 5. gr. þeirra.
  1. Með tölvubréfi starfsmanns kæranda til Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar 6. október 2025 var stofnuninni tilkynnt að viðkomandi starfsmaður hefði tekið að sér að vera ábyrgðarmaður fyrir sólarorkuver Bjargs íbúðafélags hses. við Silfratjörn í Reykjavík. Var erindinu svarað af stofnuninni 13. s.m. og tekið fram að engar athugasemdir væru gerðar og að meðal næstu skrefa væri skoðun á öryggisstjórnunarkerfi rafveitunnar. Svaraði starfsmaðurinn 9. nóvember s.á. og benti á að sólarorkuverið félli undir öryggisstjórnunarkerfið Rafveita Verkís hf. sem hefði verið samþykkt og tekið út hjá faggiltri skoðunarstofu án athugasemda. Í svari stofnunarinnar 12. nóvember 2025 var tekið fram að samkvæmt reglugerð nr. 678/2009 um raforkuvirki þyrfti hver rafveita að vera með sitt eigið öryggisstjórnunarkerfi. Jafnframt væri það meðal skilyrða fyrir útgáfu heimildar til spennusetningar og reksturs rafveitunnar að fyrir lægi skýrsla um kerfið. Andmælti starfsmaðurinn þeirri afstöðu sama dag og veitti Húsnæðis- og mannvirkja­stofnun frekari svör og skýringar með tölvubréfi 14. nóvember s.á.
  1. Hinn 28. nóvember 2025 var af hálfu kæranda sent bréf til Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar þar sem greint var frá því að fyrirtækið hefði um árabil starfrækt öryggisstjórnunarkerfi fyrir rafveitur og að hjá því starfaði rafmagnstæknifræðingur sem sæi um daglegan rekstur umrædds kerfis. Væri viðkomandi starfsmaður jafnframt ábyrgðarmaður fyrir nokkrar rafveitur og hefði sem slíkur tilkynnt Húsnæðis- og mannvirkjastofnun að hann hefði tekið að sér að vera ábyrgðarmaður fyrir sólarorkuver Bjargs íbúðafélags. Tekið var fram að kærandi væri ósam­mála áður framkominni afstöðu stofnunarinnar um öryggisstjórnunarkerfi svo sem nánar var rökstutt. Einnig kom fram að skilningur kæranda ætti sér stoð í áralangri framkvæmd og ætti stjórnsýsluframkvæmdin sér ekki stoð í breytingu á lögum eða reglum. Í lok bréfsins var því haldið fram að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun bæri að fara eftir fyrri framkvæmd þannig að smávirkjunum yrði gert kleift að nota öryggisstjórnunarkerfi kæranda án sérstakrar skoðunar á því. Svaraði stofnunin erindinu með tölvubréfi 5. desember s.á. þar sem fyrri afstaða hennar var áréttuð. Vísað var til þess að rafveitan Bjarg íbúðafélag – Sólarorkuver væri ný rafveita og því væri skýrsla um skoðun á öryggisstjórnunarkerfi „þeirrar rafveitu“ skilyrði fyrir viðurkenningu á öryggisstjórnunarkerfi hennar. Allar nýjar rafveitur þyrftu viðurkenningu stofnunarinnar á öryggisstjórnunarkerfi sínu til þess að fá heimild til spennusetningar og reksturs. Þá var tekið fram að beiðni kæranda um að farið yrði eftir fyrri framkvæmd ætti sér enga stoð, enda hefði sama framkvæmd verið viðhöfð lengi.

Málsrök kæranda

  1. Kærandi telur að krafa Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar um að hver rafveita setji sér sitt eigið öryggisstjórnunarkerfi eigi sér enga stoð í lögum nr. 146/1996 um öryggi raforku­virkja, neysluveitna og raffanga eða í reglugerð nr. 678/2009 um raforkuvirki. Þá sé hvorki í lögunum né í athugasemdum frumvarpsins sem orðið hafi að þeim lögum að finna fyrirmæli um hvernig slík kerfi skuli útfærð. Hvergi í ákvæðum laga nr. 146/1996, nefndrar reglugerðar eða í verklýsingu stofnunarinnar VL 3.028, um setningu rafveitna, staðfestingu ábyrgðarmanns og viðurkenningu á öryggisstjórnunarkerfi rafveitu, sé gerð sú krafa að hver rafveita skuli hafa eigið öryggisstjórnunarkerfi sem skuli skoðað og útbúin skýrsla fyrir vegna setningu nýrrar rafveitu. Aðeins komi þar fram að slíkt kerfi þurfi að vera til staðar, að ábyrgðarmaður skuli koma upp slíku kerfi, hvaða kröfur séu gerðar til kerfisins og hvernig skoðun á því skuli háttað. Sambærileg ákvæði megi finna í 3. gr. í verklagsreglum stofnunarinnar VLR 3.031, um öryggisstjórnun rafveitna, iðjuvera og einkarafstöðva. Í verklýsingu VL 3.028 sé beinlínis gert ráð fyrir því að heimilt sé að hafa öryggisstjórnunarkerfi vegna smávirkjunar sem hluta af slíku kerfi rafverktaka, að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Þannig geri verklýsingin ekki ráð fyrir að um sérstætt kerfi sé að ræða fyrir hverja virkjun í öllum tilvikum.
  1. Öryggisstjórnunarkerfi kæranda uppfylli öll skilyrði og í því sé hver rafveita aðskilin. Haldið sé utan um skjöl fyrir hverja rafveitu, þau vistuð í skjalavistunarkerfi kæranda og merkt hvaða veitu þau tilheyri. Upplýsingar sem eigi undir eina rafveitu séu ekki aðgengilegar öðrum í kerfinu. Kerfið og uppsetning þess sé hins vegar sambærileg fyrir allar rafveitur og staðfesti skoðun á því fyrir eina rafveitu að kerfið uppfylli öll skilyrði fyrir allar þær rafveitur sem undir það falli.
  1. Fyrir liggi skýrsla skoðunarstofu um öryggisstjórnunarkerfi kæranda og hafi kerfið verið samþykkt án athugasemda. Í framangreindri verklýsingu komi ekki fram að gera þurfi slíka skýrslu fyrir hverja nýja rafveitu. Jafnframt hafi verið gerður samningur um viðhaldsskoðanir, sbr. gr. 2.6. í verklýsingunni. Svo framarlega sem til staðar sé öryggisstjórnunarkerfi sem tekið hafi verið út, sem uppfylli skilyrði laga og reglugerða og sé skoðað reglulega með lögbundnum hætti sé skilyrði um öryggisstjórnunarkerfi uppfyllt. Ekki sé þörf á sérstakri skoðun á því einungis vegna þess að nýrri rafveitu sé bætt við. Kerfið hafi þegar verið tekið út í samræmi við ákvæði viðeigandi löggjafar og viðeigandi skýrslur liggi fyrir.
  1. Skilningur kæranda eigi sér stoð í áralangri framkvæmd, en hann hafi frá árinu 2012 notað öryggisstjórnunarkerfi sitt án athugasemda frá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun og bætt við nýjum rafveitum án þess að sérstök skoðun hafi farið fram á kerfinu af því tilefni fyrir utan lög­bundna skoðun. Um sé að ræða breytingu á stjórnsýsluframkvæmd sem ekki hafi verið útfærð með lögmætum hætti. Verði ekki séð að það dragi úr öryggi að nota eitt og sama öryggisstjórnunarkerfi fyrir fleira en eina virkjun að skilyrðum uppfylltum og liggi engin málefnaleg sjónarmið til grundvallar breytingunni svo sem gera verði kröfu um.
  1. Tilgangur öryggisstjórnunarkerfis sé að stuðla að öryggi raforkuvirkja sérstaklega fyrir almenna borgara, en einnig rekstraröryggi. Ljóst sé að það fyrirkomulag sem tíðkast hafi hingað til sé til þess fallið að ná þessu markmiði og því gangi stofnunin lengra en nauðsynlegt geti talist, sbr. meðalhófsreglu í 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Breytingar á stjórnsýslufram­kvæmd sem séu íþyngjandi gagnvart borgurum með tilliti til fyrri stjórnsýsluframkvæmdar verði almennt að kynna fyrir fram með skýrum og glöggum hætti og nægjanlegum fyrirvara, sbr. t.d. álit umboðsmanns Alþingis í málum nr. 6109/2010 og 9668/2018. Engin slík kynning hafi átt sér stað. Hafi ekki verið gerðar breytingar á lögum og reglum á þessu sviði og verði slíkar íþyngjandi breytingar að eiga sér fullnægjandi stoð í lögum.

Málsrök Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar

  1. Af hálfu stofnunarinnar er gerð krafa um frávísun málsins eða að kæran verði „felld niður“. Kærandi sé ekki aðili að máli þessu, enda falli hann ekki undir skilgreiningu 3. gr. laga nr. 146/1996 um öryggi raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga. Engin raforkuvirki sem notuð séu til að framleiða, flytja, dreifa og/eða selja rafmagn séu skráð í rekstri hjá kæranda. Þrátt fyrir að tilgreindur ábyrgðarmaður sé starfsmaður kæranda sé hann tilnefndur og staðfestur sem ábyrgðarmaður fyrir sólarorkuverið. Málsaðilar að innleiðingu öryggisstjórnunar orkuversins sé því rafveitan sjálf, þ.e. Bjarg íbúðafélag hses., og umræddur starfsmaður. Hafi engin stjórnvaldsákvörðun verið tekin af hálfu stofnunarinnar sem varði beint kæranda sem rafveitu og engar umsóknir hafi borist frá honum. Því skorti kæranda beina og lögvarða hagsmuni af niðurstöðu málsins. Þá hafi kæran ekki borist úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála innan lögbundins kærufrests.
  1. Kröfur um uppsetningu og skoðun öryggisstjórnunarkerfa fyrir rafveitur séu byggðar á skýrum ákvæðum laga og reglugerða og hafi verið óbreyttar í áratugi. Sé í þessu sambandi vísað til 2. mgr. 5. gr. laga nr. 146/1996 og reglugerðar nr. 678/2009 um raforkuvirki, sérstaklega til greina 2.5 og 5.2 í reglugerðinni, en þar sé skýrt kveðið á um að rafveitum beri að hafa skilgreint öryggisstjórnunarkerfi til að tryggja öryggi eigin raforkuvirkja og fullnægjandi stjórn á rekstri þeirra. Í verklagsreglu VLR 3.031, um öryggisstjórnun rafveitna, iðjuvera og einka­rafstöðva, sé tekið fram að ábyrgðarmaður rafveitu skuli koma upp skjalfestu öryggis­stjórnunarkerfi til að tryggja öryggi eigin raforkuvirkja og að umfang kerfisins ráðist af stærð veitunnar. Tilgangur verklýsingar sé að tryggja að við setningu nýrrar rafveitu sé fullnægt kröfum varðandi ábyrgðarmann og innri öryggisstjórnun með það að markmiði að tryggja öryggi raforkuvirkja og sanngjarna málsmeðferð, sbr. 1. gr. verklýsingar VL 3.028, um setningu rafveitu, staðfestingu ábyrgðarmanns og viðurkenningu á öryggisstjórnunarkerfi rafveitu. Hafi umræddur ábyrgðarmaður langa reynslu af ábyrgðarmennsku og sé vel kunnugur þessum ferlum.
  1. Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnun hafi ekki tekið afstöðu til umrædds öryggis­stjórnunarkerfis þar sem engin gögn hafi borist um kerfi hinnar nýju rafveitu svo unnt sé að meta og gefa út heimild til spennusetningar og reksturs. Sé stofnuninni skylt að fara eftir þessum kröfum til að sinna hlutverki sínu samkvæmt lögum nr. 146/1996. Skilyrði fyrir viðurkenningu á öryggisstjórnunarkerfi og heimild til spennusetningar séu skýr og ófrávíkjan­leg. Geti framlögð skýrsla frá árinu 2022 sem varði öryggisstjórnunarkerfi annarrar rafveitu, þ.e. Rafveitu Verkís hf., ekki staðfest að öryggisstjórnunarkerfi rafveitunnar uppfylli kröfur stofnunarinnar. Hver rafveita sé sjálfstæð og þurfi að uppfylla eigin kröfur. Beinist skoðanir stofnunarinnar að atriðum sem eigi einungis við þá rafveitu sem sé til skoðunar hverju sinni og gildi óháð því hvort rafveitan sé hluti af stærra öryggisstjórnunarkerfi.

Viðbótarathugasemdir kæranda

  1. Kærandi telur að rétt sé að miða kærufrest við þann tíma er honum hafi borist formlegt svar frá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun, þ.e. 5. desember 2025. Þá fyrst hafi verið hægt að líta svo á að um endanlega ákvörðun væri að ræða þar sem tekið hefði verið mið af andmælum kæranda. Telji úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála hins vegar að kærufrestur hafi byrjað að líða við svar stofnunarinnar við fyrirspurn kæranda 12. nóvember s.á., beri að taka kæruna til meðferðar á grundvelli 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, enda hafi ekki verið veittar leiðbeiningar um kærufrest í því tölvubréfi.
  1. Kæran lúti að öryggisstjórnunarkerfi kæranda. Um sé að ræða þjónustu sem umrædd rafveita, þ.e. Bjarg íbúðafélag hses., hafi óskað eftir, en hún hafi enga aðkomu að því. Kærandi sé einnig ábyrgðarmaður rafveitunnar í skilningi laga nr. 146/1996 um öryggi raforkuvirkja, neyslu­veitna og raffanga. Meginreglan í íslenskum stjórnsýslurétti sé að túlka beri aðildar­hugtakið rúmt. Nái það ekki einungis til þeirra sem eigi beina aðild, heldur einnig til þeirra sem hafi óbeinna hagsmuna að gæta. Öryggisstjórnunarkerfið sé í eigu kæranda og hafi hin kærða ákvörðun því veruleg áhrif á bæði eignarrétt og atvinnufrelsi hans. Þótt tiltekinn starfsmaður kæranda sé skráður ábyrgðarmaður rafveitunnar þá starfi sá einstaklingur í umboði kæranda sem beri raunverulega ábyrgð og kostnað.

—–

  1. Undir rekstri máls þessa var tilnefndum ábyrgðarmanni Bjargs íbúðafélags tilkynnt með bréfi Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar, dags. 31. mars 2026, að eftir framlagningu nánar tilgreindra gagna, væri þeim skilyrðum fullnægt sem stofnunin hefði tilgreint fyrir samþykki hennar um að hefja mætti rekstur rafveitu Bjargs íbúðafélags – Sólarorkuver undir öryggisstjórnunarkerfi hans. Er með því vísað í öryggisstjórnunarkerfi rafveitunnar sem ábyrgðarmaðurinn, sem er starfsmaður kæranda, hefur sett upp fyrir rafveituna og fengið skoðun á eftir því sem stofnunin hefur upplýst úrskurðarnefndina um. Veitti úrskurðarnefndin kæranda færi á að koma á framfæri athugasemdum af þessu tilefni og með bréfi hans til nefndarinnar, dags. 27. apríl s.á., var áréttað að kærandi ætti enn lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins, m.a. með vísan til þeirra réttaröryggissjónarmiða sem búi að baki réttarúrræðinu stjórnsýslukæra. 

—– 

  1. Aðilar máls þessa hafa fært fram ítarlegri rök fyrir máli sínu, sem ekki verða rakin hér frekar, en úrskurðarnefndin hefur haft þau öll til hliðsjónar við úrlausn málsins. 

Niðurstaða

  1. Í máli þessu kærir Verkís hf. þá ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar frá 5. desember 2025 að neita að viðurkenna öryggi­s­­stjórnunarkerfi kæranda fyrir sólarorkuver Bjargs íbúða­félags hses., með vísan til laga nr. 146/1996 um öryggi raforku­virkja, neysluveitna og raffanga, reglugerðar nr. 678/2009 um raforkuvirki og nánar tilgreindrar verklýsingar og verklagsreglu stofnunar­innar. Heitir stofnunin nú Húsnæðis-, mann­virkja- og skipulagsstofnun, sbr. breytingarlög nr. 11/2026. Kæruheimild til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála er í 10. mgr. 11. gr. laga nr. 146/1996.
  1. Af hálfu stofnunarinnar er farið fram á að máli þessu verði vísað frá úrskurðarnefndinni. Er á því byggt að málsaðilar að innleiðingu öryggisstjórnunar fyrir umrædda rafveitu séu rafveitan, þ.e. Bjarg íbúðafélag, og ábyrgðarmaður hennar, þ.e. starfsmaður kæranda. Kærandi sé ekki aðili að málinu og eigi því ekki lögvarinna hagsmuna að gæta af úrlausn þess. Þá hafi kæra borist að liðnum lögbundnum kærufresti, en téðum ábyrgðarmanni hafi verið kynnt sú niður­staða stofnunarinnar að framlögð skoðunarskýrsla uppfyllti ekki kröfur með tölvubréfi 12. nóvember 2025.
  1. Samkvæmt 3. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála geta þeir einir kært stjórnvaldsákvarðanir til úrskurðarnefndarinnar sem eiga lögvarinna hags­muna að gæta tengda þeirri ákvörðun sem kærð er. Verður að skýra þetta ákvæði í samræmi við almennar reglur stjórnsýsluréttarins um aðild að kærumálum þar sem áskilið er að kærandi eigi lögvarinna einstaklingsbundinna hagsmuna að gæta af úrlausn máls umfram aðra og jafnframt að þeir hagsmunir séu verulegir. Almennt ber þó að gæta varfærni við að vísa málum frá á þeim grunni að kæranda skorti lögvarða hagsmuni tengda kærðri ákvörðun nema augljóst sé að það hafi ekki raunhæfa þýðingu fyrir lögverndaða hagsmuni hans að fá leyst úr ágreiningi kærumálsins. Þá er mælt fyrir um í 2. mgr. sömu lagagreinar að kærufrestur til nefndarinnar sé einn mánuður frá því að kæranda varð kunnugt eða mátti vera kunnugt um ákvörðunina.
  1. Svo sem rakið er í málavöxtum hófst mál þetta með því að starfsmaður kæranda sendi tilkynningu til Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar um að hann hefði verið tilnefndur ábyrgðarmaður fyrir sólarorkuver Bjargs íbúðafélags að Silfratjörn í Reykjavík og að raforkuvirkið myndi falla undir öryggisstjórnunarkerfi kæranda. Í framhaldinu urðu frekari samskipti milli stofnunarinnar og starfsmannsins varðandi þá kröfu hennar að hver rafveita þyrfti að vera með sitt eigið öryggisstjórnunarkerfi. Veitti Húsnæðis- og mannvirkjastofnun svör í tölvubréfi til starfs­mannsins 12. nóvember 2025 og með tölvubréfi 14. s.m. voru gefnar frekari skýringar þar sem m.a. kom fram að það væri skilyrði fyrir útgáfu heimildar til spennusetningar og reksturs að fyrir lægi skýrsla um öryggisstjórnunarkerfi rafveitunnar. Kom þar einnig fram að það gæti gengið að nota öryggisstjórnunarkerfi kæranda ef tryggður væri aðskilnaður milli rafveitna í því kerfi.
  1. Kærandi andmælti afstöðu Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar með bréfi, dags. 28. nóvember s.á., og færði fram þau rök að krafa stofnunarinnar um sérstakt öryggis­stjórnunar­kerfi fyrir umrædda virkjun færi gegn áralangri framkvæmd. Ætti að fara eftir fyrri framkvæmd stofnunarinnar þannig að smávirkjunum yrði gert kleift að notast við öryggisstjórnunarkerfi rafveitu kæranda án sérstakrar skoðunar á kerfinu umfram reglubundna lögboðna skoðun. Svaraði Húsnæðis- og mannvirkjastofnun kæranda með tölvubréfi 5. desember s.á. þar sem áréttuð var krafa stofnunarinnar og því hafnað að um nýtt fyrirkomulag væri að ræða.
  1. Af gögnum málsins verður ráðið að Bjarg íbúðafélag hafi óskað eftir því við kæranda að hann myndi veita félaginu þjónustu vegna verkefna varðandi sólarorkuver sem tengdust lögum nr. 146/1996. Þá verður ekki annað séð en að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hafi í upphafi hafnað þeirri beiðni starfs­manns kæranda að öryggisstjórnunarkerfið Rafveita Verkís hf. yrði samþykkt fyrir umrætt sólarorkuver. Bera fyrirliggjandi gögn með sér að ef stofnunin hefði fallist á beiðnina hefði rekstur rafveitunnar hafist fyrr. Með því hafði hin kærða ákvörðun áhrif á hagsmuni kæranda sem telja verður bæði verulega og einstaklega og verður málinu því ekki vísað frá á þeim forsendum að kæranda skorti aðild. Þótt Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnun hafi nú samþykkt að rafveitan megi hefja rekstur undir öryggisstjórnunarkerfi starfsmanns kæranda verður eftir sem áður að líta svo á að kærandi hafi lögvarða hagsmuni af því að fá úr því skorið hvort synjun stofnunarinnar hafi verið lögmæt. Liggur enda fyrir að stofnunin hefur ekki vikið frá þeirri afstöðu sinni, sem ágreiningur þessa máls hverfist um, að ekki sé hægt að viðurkenna öryggisstjórnunarkerfi kæranda fyrir nýja rafveitu nema fram fari sérstök skoðun á því kerfi.
  1. Að virtum gögnum málsins þykir rétt að líta svo á að hin kærða ákvörðun hafi verið tekin í tölvubréfi starfsmanns Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar til kæranda 5. desember 2025, enda hafði svörum stofnunarinnar ekki verið beint að kæranda fyrr en þá. Barst kæran því innan kærufrests skv. 2. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011. Verður kærumál þetta því tekið til efnis­meðferðar.

—–

  1. Í 2. mgr. 5. gr. laga nr. 146/1996, eins og hún hljóðar eftir gildistöku laga nr. 11/2026, er mælt fyrir um að í því skyni að tryggja öryggi raforkuvirkja og rekstur þeirra sem frekast er unnt skuli ábyrgðarmenn raforkuvirkja rafveitna og stóriðjuvera, samkvæmt ákvörðun ráðherra, koma upp innra öryggisstjórnunarkerfi með virkjum sem að mati Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar uppfyllir skilyrði laganna. Er þar um að ræða kerfisbundnar ráðstafanir sem tryggja að starfsemi sé samkvæmt öryggiskröfum laga og reglugerða og sönnur eru færðar á með skráningu, sbr. 3. gr. sömu laga.

  1. Frekari fyrirmæli um öryggisstjórnunarkerfi er að finna í reglugerð nr. 678/2009 um raforkuvirki. Í gr. 5.2 reglugerðarinnar er kveðið á um að rafveitum beri að hafa skilgreint öryggisstjórnunarkerfi til að tryggja öryggi eigin raforkuvirkja og fullnægjandi stjórn á rekstri þeirra og eru tilgreindir í sex liðum þeir meginþættir sem m.a. skal skilgreina í kerfinu. Meðal þeirra er fastmótað skipulag, skráningar á megineiningum raforkuvirkja og breytingar sem gerðar eru, ákvæði um eftirlit, úttektir og athugasemdir og ákvæði um innri úttektir öryggis­stjórnunarkerfisins. Samkvæmt ákvæðinu er Húsnæðis- og mannvirkjastofnun heimilt að takmarka kröfur til iðjuvera og einkarafstöðva við 1. og 2. tölul. 1. mgr. reglugerðarákvæðisins ef uppfyllt sé krafa um heildarskoðun háspennuhluta viðkomandi virkis á minnst fimm ára fresti. Skulu rafveitur tilnefna ábyrgðarmann sem ber ábyrgð á því að unnið sé samkvæmt skilgreindu öryggis­stjórnunarkerfi. Þá getur rafveita samið við skoðunarstofu sem hefur tilskilið starfsleyfi um að annast lögbundnar skoðanir á því.
  1. Á grundvelli reglugerðar nr. 678/2009 setti Húsnæðis- og mannvirkjastofnun verklýsingu nr. 3.028 um setningu rafveitu, staðfestingu ábyrgðarmanns og viðurkenningu á öryggis­stjórnunarkerfi rafveitu. Í 2. mgr. gr. 2.2. verklýsingarinnar segir að ef löggiltur rafverktaki sé ábyrgðarmaður smávirkjunar sé heimilt að öryggis­stjórnunarkerfi hans vegna virkjunarinnar sé hluti af öryggisstjórnunarkerfi hans sem rafverktaka, ef í kerfinu sé sérstaklega tekið á því sem að smávirkjuninni snýr á þann hátt að fullnægi töluliðum 1 og 2 í gr. 5.2. í reglugerð um rafveitur. Þá er mælt fyrir um í gr. 2.4. að það sé skilyrði fyrir viður­kenningu á öryggisstjórnunarkerfi ef um nýja rafveitu sé að ræða að fyrir liggi skýrsla skoðunarstofu um kerfið án athugasemda í 3. flokki og ennfremur yfirlýsing rafveitu um fullnægjandi úrbætur vegna athugasemda í 2. flokki.
  1. Í hnotskurn lítur ágreiningsefni máls þessa að því hvort setja þurfi upp sérstakt öryggis­stjórnunarkerfi fyrir hverja nýja rafveitu eða hvort ný rafveita geti verið hluti af öryggis­stjórnunarkerfi sem þegar hafi verið staðfest að uppfylli öll skilyrði. Telur kærandi að ekkert í ákvæðum, reglugerðum, verklagsreglum eða verklýsingu Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulags­stofnunar geri kröfu um að hver ný rafveita skuli hafa eigið öryggis­stjórnunarkerfi. Þótt sú krafa komi ekki með berum orðum fram í lögum nr. 146/1996 eða reglugerð nr. 678/2009 er aftur á móti ljóst að sú krafa er gerð til rafveitna að þær hafi skilgreint öryggisstjórnunarkerfi, sbr. 2. mgr. 5. gr. laga nr. 146/1996 og 1. mgr. gr. 5.2. í reglugerð nr. 678/2009, og að fyrir liggi skýrsla skoðunarstofu um slíkt kerfi, sbr. gr. 2.4. í verklýsingu nr. 3.028. Með hliðsjón af framangreindu verður að líta svo að setja þurfi upp sérstakt öryggis­stjórnunarkerfi fyrir hverja nýja rafveitu sem hefur verið skoðað af skoðunarstofu. Er þá horft til þess að slíkt fyrirkomulag er fremur til þess fallið að ná þeim tilgangi laga nr. 146/1996 að draga sem mest úr hættu og tjóni af raforkuvirkjum, neysluveitum og rafföngum og truflunum af völdum starfrækslu þeirra, sbr. 1. gr. laganna. Árétta verður hér að sú krafa að koma skuli upp öryggisstjórnunarkerfi með virkjum er gerð í því skyni að tryggja öryggi raforkuvirkja og rekstur þeirra sem frekast er unnt, sbr. áðurnefnda 2. mgr. 5. gr. sömu laga.
  1. Að öllu framangreindu virtu var Húsnæðis- og mannvirkjastofnun rétt að neita að viðurkenna öryggisstjórnunarkerfi kæranda, þ.e. öryggisstjórnunarkerfið sem ber heitið Rafveita Verkís hf., fyrir sólarorkuver Bjargs íbúðafélags að Silfratjörn í Reykjavík, nema fram færi sérstök skoðun á því. Þá verður ekki séð að um sé að ræða breytingu frá fyrri stjórnsýsluframkvæmd eins og kærandi heldur fram í málinu. Verður kröfu kæranda um ógildingu hinnar kærðu ákvörðunar því hafnað. 

Úrskurðarorð

Hafnað er kröfu kæranda um að ógilda þá ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkja­stofnunar frá 5. desember 2025 að neita að viðurkenna öryggisstjórnunarkerfi kæranda fyrir sólarorkuver að Silfratjörn í Reykjavík.

jún 01
Love0

UUA2602020 Heitloftsþurrkun á Laugum

Með

Árið 2026, mánudaginn 1. júní, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mættir voru Unnþór Jónsson varaformaður og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur. Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor tók þátt í gegnum fjarfundabúnað.

Fyrir var tekið mál nr. UUA2602020, kæra á ákvörðun Heilbrigðiseftirlits Norðurlands eystra frá 12. janúar 2026 um að gefa út starfsleyfi fyrir heitloftsþurrkun fiskafurða að Laugum í Reykjadal í Þingeyjarsveit. 

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 11. febrúar 2026, er barst nefndinni sama dag, kæra A og B þá ákvörðun Heilbrigðiseftirlits Norðurlands eystra frá 12. janúar 2026 að gefa út starfsleyfi til handa Samherja Íslandi ehf. fyrir heitlofts­þurrkun fiskafurða að Laugum í Reykjadal í Þingeyjarsveit. Er þess krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Heilbrigðiseftirliti Norðurlands eystra 16. mars 2026.

Málavextir

  1. Á lóð nr. 2 við Austurhlíðarveg að Laugum í Reykjadal í Þingeyjarsveit hefur verið starfrækt heitloftsþurrkun á fiskafurðum um árabil. Fyrir liggur að Heilbrigðiseftirlit Norðurlands eystra gaf út starfsleyfi 26. september 2011 til handa Útgerðafélagi Akureyringa ehf., sem sameinaðist Samherja Íslandi ehf. á árinu 2023, fyrir þurrkun á hausum og beinum til útflutnings. Var gildistími leyfisins til 26. september 2023.
  1. Hinn 13. september 2023 var á heimasíðu Heilbrigðiseftirlits Norðurlands eystra birt tillaga að starfsleyfi fyrir heitloftsþurrkun fiskafurða til handa leyfishafa. Á fundi heilbrigðisnefndar umdæmisins 20. s.m. var samþykkt að starfsleyfi yrði gefið út að umsagnarfresti liðnum, nema athugasemdir sem kynnu að berast við tillöguna gæfu tilefni til annars. Að loknum athugasemdafresti tók nefndin umsóknina fyrir að nýju á fundi 15. nóvember s.á. Í fundargerð kemur fram að athugasemdir hafi borist vegna lyktar og hávaða af völdum starfseminnar sem og vegna hreinsunar frárennslis, staðsetningar auk annarra atriða. Lagði nefndin til að í starfsleyfi yrðu gerðar auknar kröfur til mengunarvarna og vöktunar umfram það sem gert hefði verið í auglýstri tillögu. Var starfsmönnum heilbrigðiseftirlitsins falið að gefa út starfsleyfi með gildistíma í eitt ár. Sama dag gaf eftirlitið leyfið út og var gildistími þess til 15. nóvember 2024.
  1. Á fundi heilbrigðisnefndar Norðurlands eystra 18. september 2024 var tekið fyrir og samþykkt erindi leyfishafa um að framlengja gildistíma leyfisins til 15. maí 2025 vegna breyttra forsendna. Hinn 9. apríl s.á. tók nefndin fyrir nýtt erindi leyfishafa um framlengingu á gildistíma. Tekið var fram að fyrir lægi úrbótaáætlun sem gerði ráð fyrir að úrbótum yrði lokið í byrjun nóvember það ár. Samþykkti nefndin að leyfið yrði framlengt til 15. nóvember s.á., en tók fram að forsenda þess að nýtt starfsleyfi yrði gefið út væri að unnið yrði samkvæmt innsendri úrbótaáætlun og að þær kröfur sem fram kæmu í starfsleyfi yrðu uppfylltar.
  1. Hinn 26. nóvember 2025 var á heimasíðu Heilbrigðiseftirlits Norðurlands eystra auglýst tillaga að starfsleyfi fyrir hina umræddu starfsemi. Á fundi heilbrigðisnefndar umdæmisins sama dag var samþykkt að starfsleyfið yrði gefið út að umsagnarfresti liðnum, nema athugasemdir sem kynnu að berast gæfu tilefni til annars. Fjórar athugasemdir bárust á kynningartíma, m.a. frá kærendum. Fyrir hönd heilbrigðisnefndar gaf heilbrigðisfulltrúi heilbrigðis­eftirlitsins út starfs­leyfi fyrir heitloftsþurrkun fiskafurða 12. janúar 2026 með gildistíma til 12. janúar 2038 og segir í leyfinu að heimilt sé að taka á móti allt að 8.000 tonnum af hráefni árlega.

Málsrök kærenda

  1. Af hálfu kærenda er tekið fram að þeir teljist aðilar máls hins kærða starfsleyfis. Kærandinn Haraldur sé búsettur í næsta nágrenni og eigi fasteign skammt frá, auk þess sem hann stundi atvinnurekstur á svæðinu. Þá sé æskuheimili kærandans Símonar við hlið verksmiðjunnar og þar sé hann með „varanlegt hjólhýsi“. Hann komi reglulega þangað til dvalar, en mengun frá starfseminni skerði möguleika hans til dvalar og nýtingu eignarinnar. Verði þeir báðir fyrir beinum og verulegum áhrifum af starfseminni og eigi því lögvarinna hagsmuna að gæta, sbr. almennar reglur stjórnsýsluréttar og þau sjónarmið sem komi fram í dómi Hæstaréttar í máli nr. 20/2025 um kæruaðild á grundvelli grenndarsjónarmiða.
  1. Í greinargerð hins kærða starfsleyfis segi að við endur­nýjun starfsleyfis árið 2023 hafi komið í ljós að verksmiðjan að Laugum í Reykjadal uppfyllti ekki nútímakröfur um hreinsun frárennslisvatns og meðferð útblásturslofts. Það sé vægt til orða tekið, enda hafi lengi verið ljóst að verksmiðjan hafi engar kröfur uppfyllt hvað þetta varði. Í greinargerð hins kærða starfsleyfis komi fram að heilbrigðisnefndin bendi á að forsenda fyrir endurnýjun leyfisins séu úrbætur á mengunarvarnarbúnaði sem gerðar hafi verið til að mæta kröfum þar um. Það hafi verið mat nefndarinnar að synjun á útgáfu leyfisins væri ekki í samræmi við meðalhófsreglu, enda færi starfsemin fram á skilgreindu iðnaðarsvæði og væri í samræmi við gildandi skipulag. Af þessari umfjöllun sé engan veginn ljóst hvaða úrbætur hafi verið gerðar á starfseminni eða hvort þær séu fullnægjandi.
  1. Starfsemi fiskþurrkunarstöðvarinnar hafi um árabil valdið verulegri, margháttaðri og óásættan­legri mengun, einkum í formi ólyktar sem fari langt fram úr því sem nærliggjandi íbúum sé skylt að þola. Mengað frárennsli renni í vatnasvæði Laxár í Aðaldal með viðkomu í Eyvindar­læk og Vestmannsvatni auk þess sem af starfseminni fylgi mikil hávaðamengun sem lýsi sér í sífelldum hvini. Íbúar á svæðinu hafi ítrekað og árum saman kvartað yfir þessum mengunarþáttum, en leyfishafi hafi þó ekkert aðhafst vegna þessa.
  1. Mengun af völdum starfseminnar brjóti gegn markmiðum laga nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir, sem sé að tryggja landsmönnum „heilnæm lífsskilyrði“, og sé jafnframt í andstöðu við skýr ákvæði í lögum og reglugerðum. Starfsemi verksmiðjunnar sé jafnframt í andstöðu við þær grundvallarskyldur rekstraraðila samkvæmt reglugerð nr. 550/2018 um losun frá atvinnurekstri og mengunarvarnaeftirlit að gera allar viðeigandi ráðstafanir til að koma í veg fyrir mengun og að starfsemin leiði ekki til umtalsverðrar mengunar.

Málsrök Heilbrigðiseftirlits Norðurlands eystra

  1. Af hálfu heilbrigðiseftirlitsins er þess krafist að kröfu kærenda verði hafnað. Annmarkar á málsmeðferð, séu þeir fyrir hendi, séu óverulegir, enda hafi þeir ekki haft áhrif á efnislega niðurstöðu málsins og eigi ekki að leiða til ógildingar hinnar kærðu ákvörðunar.
  1. Umsókn um endurnýjun starfsleyfis leyfishafa hafi borist stjórnvaldinu 3. nóvember 2025 ásamt ítarlegum gögnum um starfsemina, fyrirhugaðar úrbætur og mengunarvarnir. Í samræmi við reglugerð nr. 550/2018 um losun frá atvinnurekstri og mengunarvarnaeftirlit hafi tillaga að starfsleyfi verið auglýst á heimasíðu heilbrigðiseftirlitsins 26. nóvember 2025 og fjögurra vikna athugasemdafrestur veittur. Á kynningartíma hafi borist athugasemdir sem stjórnvaldið hafi tekið til skoðunar og haft til hliðsjónar við endanlega afgreiðslu málsins. Starfsleyfið hafi svo verið gefið út 12. janúar 2026 með hertum skilyrðum og auknum kröfum um vöktun og eftir­fylgni, auk ákvæðis um heildarendurskoðun leyfisins innan tveggja ára frá gildistöku þess.
  1. Að því er varði vísun kærenda til langvarandi óþæginda vegna lyktar og hávaða sé bent á að heilbrigðiseftirlitið hafi sérstaklega tekið tillit til þess. Í starfsleyfið hafi verið sett ítarleg skilyrði um lofthreinsun útblásturslofts með ósonbúnaði og þvottaturni og kröfur gerðar um vinnslu fersks hráefnis og að komið verði í veg fyrir uppsöfnun úrgangs. Einnig hafi verið sett skilyrði um hávaðavarnir og úttekt á hávaða eftir að starfsemi hefjist á ný.
  1. Sú krafa hafi verið sett í starfsleyfið að það myndi sæta heildarendurskoðun innan tveggja ára frá gildistöku þess. Það sé mun strangari krafa en almennt tíðkist, enda geri lög nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir og reglugerð nr. 550/2018 ráð fyrir að endurskoðun starfs­leyfis geti farið fram með allt að 16 ára millibili, eftir eðli starfsemi og aðstæðum.
  1. Í starfsleyfinu sé jafnframt gerð krafa um reglubundna vöktun frárennslis og viðtaka, sem og skil gagna í samræmi við kerfi stjórnar vatnamála. Með þessum skilyrðum sé tryggt að heilbrigðiseftirlitið hafi raunhæf úrræði til að fylgjast með áhrifum starfseminnar og grípa til viðeigandi ráðstafana reynist þess þörf.

Athugasemdir leyfishafa

  1. Leyfishafi bendir á að miklar framfarir hafi orðið í mengunarvörnum og gerðar séu strangari kröfur til fyrirtækja um mengunarvarnir en á níunda áratugnum. Vissulega fylgi lykt, hávaði og frárennslismengun starfseminni ef engum mengunarvörnum sé beitt og hafi það átt við um fjölda annarra fyrirtækja á árum áður. Í samræmi við auknar kröfur hafi verið settur upp hreinsunarbúnaður fyrir frárennsli og útblástur hjá rekstraraðila og hljóðvarnir bættar.
  1. Við endurskoðun eldra starfsleyfis hafi komið í ljós að ef starfsemin ætti að halda áfram þyrfti að fjárfesta í búnaði til hreinsunar, bæði á frárennslisvatni og lofti frá vinnslunni. Þær endurbætur sem hafi þurft að ráðast í hafi verið tímafrekar og því hafi eldra starfsleyfi verið framlengt svo hægt væri að framkvæma endurbætur. Leyfishafi hafi unnið málið í samstarfi við Heilbrigðiseftirlit Norðurlands eystra. Nýtt starfsleyfi hafi verið gefið út að loknum endurbótum, en heilbrigðiseftirlitið hafi staðfest úrbæturnar í heimsókn 7. janúar 2026 og talið þær fullnægjandi.
  1. Fyrir liggi nýleg hljóðmæling sem hafi sýnt að hljóð hafi í einhverjum tilvikum verið nærri settum viðmiðunarmörkum. Unnið hafi verið að því að greina uppruna hávaða og aðgerðir til að bæta hljóðvist, m.a. hafi búnaður verið endurnýjaður og settar hafi verið upp hljóðgildrur. Uppsetning búnaðar vegna mengunarvarna hafi síðan staðið yfir á meðan ekki hafi verið í gildi starfsleyfi. Það sé nauðsynlegt að hafa starfsemina í gangi til að endurtaka megi mælinguna og meta árangur aðgerða. Mælingar muni eiga sér stað þegar starfsemin verði á fullum afköstum.

Viðbótarathugasemdir kærenda

  1. Kærendur benda á að í umsögn Heilbrigðiseftirlits Norðurlands eystra hafi ekkert verið minnst á umkvartanir íbúa svæðisins í yfir áratug heldur sé leyfishafa veittur frestur til að reyna úrbætur sem óvíst sé hvort einhverju muni breyta. Á meðan þurfi íbúar að búa við það að vera eins konar tilraunadýr. Enn fremur hafi ekkert verið minnst á að leyfishafi hafi ítrekað brotið gegn fyrra starfsleyfi án þess að heilbrigðiseftirlitið hafi brugðist við.

—– 

  1. Aðilar máls þessa hafa fært fram ítarlegri rök fyrir máli sínu, sem ekki verða rakin hér frekar, en úrskurðarnefndin hefur haft þau öll til hliðsjónar við úrlausn málsins. 

Niðurstaða

  1. Í máli þessu er deilt um þá ákvörðun Heilbrigðiseftirlits Norðurlands eystra frá 12. janúar 2026 að gefa út starfsleyfi til handa Samherja Íslandi ehf. fyrir heitloftsþurrkun fiskafurða að Austurhlíðarvegi 2 að Laugum í Reykjadal í Þingeyjarsveit. Kæruheimild til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála er að finna í 65. gr. laga nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir og barst kæra innan kærufrests.
  1. Samkvæmt 1. gr. laga nr. 7/1998 er markmið laganna að búa landsmönnum heilnæm lífsskilyrði og vernda þau gildi sem felast í heilnæmu og ómenguðu umhverfi, jafnframt því að koma í veg fyrir eða að draga úr losun út í andrúmsloft, vatn og jarðveg og koma í veg fyrir myndun úrgangs í því skyni að vernda umhverfið. Í 1. mgr. 6. gr. laganna er kveðið á um að allur atvinnurekstur, sbr. viðauka I., II. og IV., skuli hafa gilt starfsleyfi sem Umhverfis- og orkustofnun eða heilbrigðisnefndir gefa út. Hin umdeilda starfsemi í máli þessu er háð starfsleyfi heilbrigðisnefndar sem heitloftsþurrkun fiskafurða skv. 46. tl. viðauka IV við lög nr. 7/1998. Ákvörðun um útgáfu leyfisins var tekin af framkvæmdastjóra Heilbrigðiseftirlits Norðurlands eystra og í greinargerð þess er vísað til þess að sú ákvörðun sé í samræmi við heimild í 1. mgr. 6. gr. samstarfssamnings um skipan heilbrigðisnefndar Norðurlandssvæðis eystra og rekstur heilbrigðiseftirlits. Í þeirri grein samningsins segir að „framkvæmdastjóra, deildar- og sviðsstjórum“ sé samkvæmt heimild í 48. gr. laga nr. 7/1998 heimilt að gefa út tiltekin leyfi fyrir hönd heilbrigðisnefndar, þ. á m. starfsleyfi, þar sem skilyrðum laga og reglna er fullnægt, í samræmi við 6. og 7. gr. laganna.
  1. Í 47. gr. laga nr. 7/1998 er kveðið á um að hlutverk heilbrigðisnefndar sé m.a. að sjá um að framfylgt sé ákvæðum laga þessara og reglugerða settra samkvæmt þeim, samþykktum sveitar­félaga og ákvæðum í sérstökum lögum eða reglum sem nefndinni er eða kann að vera falið að annast framkvæmd á. Samkvæmt 49. gr. laganna ráða heilbrigðisnefndir á hverju eftirlitssvæði heilbrigðisfulltrúa til að annast eftirlit sveitarfélaganna með þeim viðfangsefnum sem undir lögin falla. Í 5. mgr. 3. gr. laganna er skilgreint að heilbrigðiseftirlit taki til hollustuhátta og mengunarvarna, sem er skilgreint svo í 2. mgr. að taki til hollustuverndar, mengunarvarna­eftirlits, vöktunar, tengdra rannsókna og fræðslu um þessi mál. Af framangreindu er ljóst að heilbrigðisnefnd er það stjórnvald sem almennt er ætlast til að taki ákvarðanir samkvæmt lögunum og reglugerðum settum samkvæmt þeim, þ. á m. um útgáfu starfsleyfis skv. 6. gr. laganna, en viðfangsefni heilbrigðiseftirlits er annars eðlis en ákvörðunarvald heilbrigðis­nefndar. Hefur heilbrigðiseftirlit því ekki umboð til töku stjórnvaldsákvarðana á borð við útgáfu leyfis nema fyrir liggi gilt valdframsal.
  1. Í 2. mgr. 48. gr. laga nr. 7/1998 er að finna heimild fyrir heilbrigðisnefnd til að fela framkvæmdastjóra heilbrigðiseftirlits eða tilteknum heilbrigðisfulltrúum afgreiðslu einstakra mála í tilteknum málaflokkum sem undir heilbrigðisnefnd heyra og henni er ætlað að sinna samkvæmt lögum og reglugerðum. Þá segir að heimilt sé að kveða á um slíkt framsal heilbrigðisnefndar eftir atvikum í samstarfssamningi, í samþykktum um heilbrigðiseftirlit á hverju eftirlitssvæði eða í sérstakri samþykkt sem heilbrigðisnefnd samþykkir og birt er í B-deild Stjórnartíðinda.
  1. Á fundi sveitarstjórnar Þingeyjarsveitar 23. mars 2023 var tekið fyrir erindi frá Samtökum sveitarfélaga og atvinnuþróunar á Norðurlandi eystra þar sem þess var óskað að tekin yrðu til umræðu drög að samstarfssamningi vegna Heilbrigðiseftirlits Norðurlands eystra. Færði sveitarstjórn til bókar að samningurinn væri samþykktur samhljóða. Á ársþingi samtakanna 14. til 15. apríl s.á. var samstarfssamningurinn tekinn fyrir og hann samþykktur samhljóða, en í þinggerð kom fram að allar sveitarstjórnir hefðu þegar samþykkt samninginn. Þá tók Heilbrigðisnefnd Norðurlands eystra samninginn fyrir á fundi 3. maí 2023, en í fundargerð kemur fram að samningurinn hafi verið lagður fram til kynningar.
  1. Þótt samstarfssamningur Heilbrigðiseftirlits Norðurlands eystra, sem útgáfa hins kærða starfs­leyfis byggðist á, hafi verið samþykktur af sveitarstjórnum allra sveitarfélaga á eftirlitssvæði Norðurlands eystra verður þó ekki séð, miðað við fyrirliggjandi fundargerðir heilbrigðisnefndar, að nefndin sjálf hafi samþykkt samninginn í samræmi við áðurgreind fyrirmæli 2. mgr. 48. gr. laga nr. 7/1998. Sama lagagrein kveður einnig á um að slíkan samning skuli birta í B-deild Stjórnartíðinda, en fyrir liggur að það hefur ekki verið gert og verður ákvæðum samningsins því ekki beitt, sbr. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 15/2005 um Stjórnartíðindi og Lögbirtingablað. Að því virtu verður að líta svo á að gilt valdframsal hafi ekki verið til staðar þegar framkvæmdastjóri Heilbrigðiseftirlits Norðurlands eystra gaf út hið kærða starfsleyfi.
  1. Samkvæmt öllu framansögðu fór Heilbrigðiseftirlit Norðurlands eystra út fyrir valdsvið sitt við töku hinnar kærðu ákvörðunar og verður að líta svo á að í afgreiðslu þess hafi falist tillaga til heilbrigðisnefndar um afgreiðslu starfsleyfisumsóknar leyfishafa. Þar sem heilbrigðisnefnd hefur ekki komið að málinu eftir afgreiðslu heilbrigðiseftirlitsins verður að líta svo á að ekki liggi fyrir lokaákvörðun í skilningi 2. mgr. 26. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, sem kæranleg er til úrskurðarnefndarinnar. Breytir engu í þeim efnum þótt heilbrigðisnefndin hafi á fundi 26. nóvember 2025 samþykkt að starfsleyfið yrði gefið út að umsagnarfresti liðnum, nema athugasemdir sem kynnu að berast gæfu tilefni til annars, enda hefur heilbrigðisnefndin ekki tekið afstöðu til þeirra athugasemda sem bárust á auglýsingatíma leyfistillögunnar. Verður málinu af framangreindum sökum vísað frá úrskurðarnefndinni.

Úrskurðarorð

Kærumáli þessu er vísað frá úrskurðarnefndinni.

maí 29
Love0

UUA2605009 Nýlendugata

Með

Árið 2026, föstudaginn 29. maí, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, fyrir:

Mál nr. UUA2605009, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 5. maí 2026 um að fjarlægja skuli mannvirki sem standi utan lóðarmarka Nýlendugötu 32 og á borgarlandi í óleyfi.

Í málinu er nú kveðinn upp til bráðabirgða svofelldur

úrskurður

um kröfu kærenda um frestun réttaráhrifa:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 20. maí 2026, er barst nefndinni sama dag, kæra A og B, Nýlendugötu 32, þá ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 5. maí 2026 að fjarlægja skuli mannvirki sem standi utan lóðarmarka Nýlendugötu 32 og á borgarlandi í óleyfi. Er þess krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi. Gerðu kærendur einnig kröfu um að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar yrði frestað þannig að Reykjavíkurborg væri óheimilt að grípa til annarra íþyngjandi aðgerða á grundvelli ákvörðunarinnar á meðan málið væri til meðferðar hjá úrskurðarnefndinni. Verður nú tekin afstaða til þeirrar kröfu.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjavíkurborg 20. maí 2026.

Málsatvik og rök

  1. Með bréfi frá umhverfis- og skipulagssviði Reykjavíkurborgar, dags. 8. apríl 2026, var kærendum tilkynnt að þeim bæri að fjarlægja grindverk og smáhýsi sem tilheyrði fasteign þeirra að Nýlendugötu 32. Umrædd mannvirki væru staðsett á borgarlandi þar sem verið væri að leggja lokahönd á endurhönnun á viðverusvæði á milli húsa á Mýrargötu og Nýlendugötu. Var þeim veittur 14 daga frestur til að koma að skriflegum andmælum vegna málsins.
  1. Kærendur andmæltu erindinu með bréfi, dags. 13. s.m., þar sem m.a. var óskað var eftir nánari skýringum á nauðsyn þess að fjarlægja mannvirkin og spurt hvort hægt væri að ná fram markmiðum borgarinnar með vægari úrræðum. Þá var óskað eftir samtali um málið með það að markmiði að finna ásættanlega lausn fyrir alla aðila.
  1. Erindi Reykjavíkurborgar var ítrekað með bréfi, dags. 5. maí s.á., þar sem fram kom að umrætt svæði væri skilgreint sem göngustígur og leik- og dvalarsvæði sem væri ætlað til almenningsnota. Til stæði að ráðast í framkvæmdir, almenningi til hagsbóta, á næstu misserum. Væri því ítrekuð sú krafa að umrædd mannvirki skyldu fjarlægð innan 30 daga frá móttöku bréfsins, ella væri áformað að fjarlægja mannvirkin á kostnað eigenda.
  1. Kærendur benda á að girðingin hefði staðið á sama stað að minnsta kosti frá árinu 2002 og smáhýsið hafi verið reist ekki löngu síðar. Þegar kærendur hefðu keypt fasteignina árið 2024 hafi umrædd mannvirki þegar verið á lóðinni og að fyrri eigendur hafi einnig eignast fasteignina með umræddum mannvirkjum. Girðingin og smáhýsið hafi því staðið á lóðinni um langt árabil án athugasemda af hálfu Reykjavíkurborgar.
  1. Af hálfu Reykjavíkurborgar er kröfu um frestun réttaráhrifa ekki mótmælt.

Niðurstaða

  1. Í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er tekið fram að kæra til úrskurðarnefndarinnar fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar en jafnframt er kærendum þar heimilað að krefjast stöðvunar framkvæmda til bráðabirgða séu þær hafnar eða yfirvofandi. Með sama hætti er kveðið á um það í 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 að kæra til æðra stjórnvalds fresti ekki réttaráhrifum ákvörðunar en þó sé heimilt að fresta réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar til bráðabirgða meðan málið er til meðferðar hjá kærustjórnvaldi þar sem ástæður mæli með því. Tilvitnuð lagaákvæði bera með sér að meginreglan sé sú að kæra til æðra stjórnvalds frestar ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar og eru heimildarákvæði fyrir frestun kærðrar ákvörðunar undantekning frá nefndri meginreglu sem skýra ber þröngt. Verða því að vera ríkar ástæður eða veigamikil rök fyrir ákvörðun um frestun réttaráhrifa.
  1. Tekið er fram í athugasemdum með 5. gr. í frumvarpi því sem varð að lögum nr. 130/2011 að ákvæði greinarinnar byggist á almennum reglum stjórnsýsluréttar um réttaráhrif kæru og heimild úrskurðaraðila til að fresta réttaráhrifum ákvörðunar, sbr. 29. gr. stjórnsýslulaga. Í athugasemdum með þeirri grein í frumvarpi til stjórnsýslulaga er tiltekið að heimild til frestunar réttaráhrifa þyki nauðsynleg þar sem kæruheimild geti ella orðið þýðingarlaus. Þar kemur einnig fram að almennt mæli það á móti því að réttaráhrifum ákvörðunar sé frestað ef fleiri en einn aðili sé að máli og þeir eigi gagnstæðra hagsmuna að gæta. Það mæli hins vegar með því að fresta réttaráhrifum ákvörðunar ef aðili máls sé aðeins einn og ákvörðun er íþyngjandi fyrir hann, veldur honum t.d. tjóni. Þetta sjónarmið vegi sérstaklega þungt í þeim tilvikum þar sem erfitt yrði að ráða bót á tjóninu enda þótt ákvörðunin yrði síðar felld úr gildi af hinu æðra stjórnvaldi.
  1. Í máli þessu er kærð sú ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 5. maí 2026 um að fjarlægja skuli mannvirki sem standi utan lóðamarka Nýlendugötu 32 og á borgarlandi í óleyfi. Kærendur hafa nýtt sér heimild til að bera lögmæti hinnar kærðu ákvörðunar undir úrskurðarnefndina, en um íþyngjandi ákvörðun er að ræða sem beinist einungis að þeim. Eins og málsatvikum er háttað þykir rétt að fresta réttaráhrifum ákvörðunarinnar, enda liggja ekki fyrir knýjandi ástæður sem gera það að verkum að varhugavert sé að bíða niðurstöðu úrskurðarnefndarinnar um ágreiningsefni máls þessa.

Úrskurðarorð:

Frestað er réttaráhrifum ákvörðunar byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 5. maí 2026 um að fjarlægja skuli mannvirki sem standi utan lóðamarka Nýlendugötu 32 og á borgarlandi í óleyfi.

maí 29
Love0

UUA2605007 Bauganes

Með

Árið 2026, föstudaginn 29. maí, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, fyrir:

Mál nr. UUA2605007, kæra á ákvörðun skipulagsfulltrúa Reykjavíkur frá 28. ágúst 2025 um breytingu á deiliskipulagi Einarsness vegna lóðar nr. 3A við Bauganes.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, 15. maí 2026, er barst nefndinni sama dag, kæra eigendur fasteignar að Bauganesi 1A, þá ákvörðun skipulagsfulltrúa Reykjavíkur frá 28. ágúst 2025 um breytingu á deiliskipulagi Einarsness vegna lóðar nr. 3A við Bauganes. Er þess krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi, en til vara að lagt verði fyrir Reykjavíkurborg að afgreiða ósk kærenda frá 22. desember 2025 um endurupptöku hinnar kærðu ákvörðunar án tafar. Fóru kærendur jafnframt fram á að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar yrðu frestað og að úrskurðað yrði um stöðvun yfirvofandi framkvæmda skv. 1. og 3. mgr. 5. gr. laga nr. 130/2010 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála. Þykir mál þetta nægilega upplýst til að taka það til efnisúrskurðar og verður því ekki kveðinn upp sérstakur úrskurður um frestun réttaráhrifa eða stöðvun framkvæmda.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjavíkurborg 24. maí 2026.

Málsatvik og rök

  1. Á afgreiðslufundi skipulagsfulltrúa 27. maí 2025 var lögð fram tillaga um breytingu á deiliskipulagi Einarsness vegna lóðar nr. 3A við Bauganes. Var samþykkt að grenndarkynna tillöguna á grundvelli 2. mgr. 44. gr. skipulagslaga nr. 123/2010.
  1. Tillagan var tekin fyrir að nýju eftir grenndarkynningu á afgreiðslufundi skipulagsfulltrúa 28. ágúst 2025. Í tillögunni fólst að felldur yrði niður byggingarreitur til norðausturs og í staðinn kæmi nýr byggingarreitur fyrir flóttastiga af nýjum svölum ofan á þaki núverandi geymslu. Byggingarreitur til suðvesturs yrði lengdur í 9 m í stað 6 m og breikkaður úr 6,0 m í 6,5 m. Heimilað yrði að minniháttar útbyggingar svo sem þakskegg, og svalir allt að 1,5 m, mættu ná út fyrir byggingarreit. Auk þess yrði heimilað að stækka íbúðarhús með tveggja hæða viðbyggingum til suðvesturs. Var tillagan samþykkt með nánar tilteknum breytingum með vísan til umsagnar skipulagsfulltrúa, dags. sama dag, sbr. viðauka um embættisafgreiðslur skipulagsfulltrúa við samþykkt um stjórn Reykjavíkurborgar og fundarsköp borgarstjórnar nr. 1020/2019. Tók deiliskipulagsbreytingin gildi með auglýsingu í B-deild Stjórnartíðinda 25. september s.á.
  1. Kærendur höfðu samband við skipulagssvið Reykjavíkurborgar með tölvubréfi 22. desember s.á. og upplýstu að tillagan hefði ekki verið kynnt þeim og gerðu kröfu um að ákvörðunin yrði felld úr gildi eða tekin upp að nýju og málið kynnt hagsmunaaðilum með lögmætum hætti. Kærendur ítrekuðu erindið 3. mars 2026, en þeim hefur enn ekki borist svar við þessum erindum.
  1. Kærendur vísa til þess að alvarlegir ágallar hafi verið á grenndarkynningu málsins sem hafi meðal annars haft þær afleiðingar að kærendum hafi ekki gefist færi á að koma á framfæri athugasemdum. Þeim hafi fyrst orðið kunnugt um hina kærðu ákvörðun 21. desember 2025 og hafi þá degi síðar haft samband við skipulagssvið Reykjavíkurborgar með tölvubréfi. Engar tilkynningar hafi borist þeim um niðurstöðu málsins og ekki verði séð að borgaryfirvöld hafi vitað hvar kærendur væru búsettir, enda væri heimilisfang þeirra einungis tilgreint „Bandaríkin“, en yfirvöldum hafi borið að tryggja að tilkynning um grenndarkynningu bærist þeim. Rétt sé að miða við að kærufrestur hafi ekki byrjað að líða fyrr en í desember 2025 þegar þeim hafi fyrst orðið kunnugt um málið.
  1. Ekki verði annað séð af efni tölvubréfi kærenda til Reykjavíkurborgar 22. desember 2025 en að með honum hafi verið leitað úrlausnar um hina kærðu ákvörðun. Erindið hafi verið móttekið en kærendur hafi ekki fengið neinar leiðbeiningar um kærurétt eða kærufrest, né hafi þeim verið leiðbeint að hafa samband við úrskurðarnefndina. Þarna sé um að ræða alvarlega annmarka á leiðbeiningarskyldu og skyldu til að hraða málsmeðferð, sbr. 7. og 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og því sé afsakanlegt að kæra hafi ekki borist fyrr og rétt sé að taka hana til efnismeðferðar. Einsýnt sé að málið hefði farið í annan farveg af hálfu kærenda hefði þeim gefist kostur á að koma á framfæri athugasemdum á fyrri stigum eða þeir fengið leiðbeiningar um kærurétt.
  1. Telji úrskurðarnefndin rétt að miða kærufrest við birtingu hinnar kærðu ákvörðunar í B-deild Stjórnartíðinda 25. september 2025, telji kærendur engu að síður afsakanlegt að kæran hafi ekki borist fyrr í skilningi 1. tl. 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga. Kærendur hafi haft samband við Reykjavíkurborg án tafar eftir að þeim varð kunnugt um ákvörðunina.

Niðurstaða

  1. Samkvæmt 2. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er kærufrestur til nefndarinnar einn mánuður frá því að kæranda varð kunnugt eða mátti vera kunnugt um þá ákvörðun sem kæra lýtur að. Sé um að ræða ákvörðun sem sætir opinberri birtingu telst kærufrestur frá fyrstu birtingu ákvörðunar skv. 2. mgr. 27. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.
  1. Í 28. gr. stjórnsýslulaga er fjallað um áhrif þess ef kæra berst að liðnum kærufresti. Ber þá skv. 1. mgr. ákvæðisins að vísa kæru frá nema að afsakanlegt verði talið að kæran hafi ekki borist fyrr eða veigamiklar ástæður mæli með því að hún verði tekin til efnismeðferðar. Tiltekið er í athugasemdum með 28. gr. í frumvarpi því sem varð að stjórnsýslulögum að við mat á því hvort skilyrði séu til að taka mál til meðferðar að loknum kærufresti þurfi að líta til þess hvort aðilar að málinu séu fleiri en einn og með andstæða hagsmuni, eins og raunin er í máli þessu.
  1. Hin kærða ákvörðun var birt í B-deild Stjórnartíðinda 25. september 2025 og tók kærufrestur að líða degi síðar, sbr. 1. mgr. 8. gr. sömu laga. Mátti kærendum vera kunnugt um hina kærðu deiliskipulags­ákvörðun frá opinberri birtingu hennar. Kæra í máli þessu barst úrskurðar­nefndinni 15. maí 2026, eða tæpum átta mánuðum síðar, og var kærufrestur þá liðinn. Verður kærumáli þessu því vísað frá úrskurðarnefndinni enda ekki talið unnt, eins og atvikum er háttað, að taka málið til meðferðar að liðnum kærufresti samkvæmt fyrrgreindum undan­tekningar­ákvæðum 28. gr. stjórnsýslulaga enda hefur lögmælt opinber birting ákvörðunar þá þýðingu að almenningi telst vera kunnugt um hina birtu ákvörðun.
  1. Í erindi kærenda til skipulagssviðs hinn 22. desember 2025 var farið fram á að afgreiðsla hinnar kærðu ákvörðunar yrði ógilt eða tekin upp að nýju, en af kærunni má ráða að því erindi hafi enn ekki verið svarað. Telur úrskurðarnefndin að rétt sé að skipulagsfulltrúi taki erindi kærenda til efnislegrar afgreiðslu án ástæðulauss dráttar.

Úrskurðarorð

Kærumáli þessu er vísað frá úrskurðarnefndinni.

maí 22
Love0

UUA2604001 Aflífun hunds

Með

Árið 2026, fimmtudaginn 21. maí, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Arnór Snæbjörnsson formaður, Unnþór Jónsson varaformaður og Karólína Finnbjörnsdóttir lögmaður.

Fyrir var tekið mál nr. UUA2604001, kæra á ákvörðun Heilbrigðiseftirlits Garðabæjar, Hafnarfjarðar, Kópavogs, Mosfellsbæjar og Seltjarnarness frá 30. mars 2026 um að aflífa skuli hundinn A.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 7. apríl 2026, er barst nefndinni sama dag, kæra eigendur hundsins A, þá ákvörðun Heilbrigðiseftirlits Garðabæjar, Hafnarfjarðar, Kópavogs, Mosfellsbæjar og Seltjarnarness frá 30. mars 2026 að aflífa skuli hundinn A. Var þess krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi og til vara að málinu verði vísað aftur til nýrrar og lögmætrar meðferðar. Jafnframt var þess krafist að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar yrði frestað á meðan málið væri til meðferðar fyrir úrskurðarnefndinni. Var fallist á þá kröfu með úrskurði uppkveðnum 13. apríl 2026.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Heilbrigðiseftirliti Garðabæjar, Hafnarfjarðar, Kópavogs, Mosfellsbæjar og Seltjarnarness apríl 2026.

Málavextir

  1. Kærendur eru eigendur hundsins A sem er af tegundinni C. Hinn 1. desember 2025 voru þeir með A á afgirtu svæði á einkalóð þar sem honum var ætlað að leika við annan hund. Lyktaði því þannig að A beit hinn hundinn og skaðaði svo að aflífa þurfti hann. Atvik þetta var tilkynnt til Heilbrigðiseftirlits Garðabæjar, Hafnarfjarðarbæjar, Kópavogsbæjar, Mosfellsbæjar og Seltjarnarnesbæjar. Fram fór skapgerðarmat á A. Með bréfi heilbrigðiseftirlitsins, dags. 30. mars 2026, var tilkynnt um það álit eftirlitsins að A væri hættulegur og að gerð væri krafa um að hann yrði aflífaður í samræmi við heimild í 5. mgr. 8. gr. samþykktar nr. 1348/2022 um hundahald í Garðabæ, Hafnarfirði, Kópavogi, Mosfellsbæ og Seltjarnarnesi.

Málsrök kærenda

  1. Af hálfu kærenda er greint náið frá því atviki þegar A beit í neðri kjálka hunds sem hann var með á afgirtu svæði á einkalóð. Hafi eigandi hins hundsins brugðist við með því að beita A verulegu líkamlegu afli, meðal annars með því að sparka ítrekað í andlit hans og toga í hundinn sinn, á meðan bitið var læst. Slík viðbrögð hafi augljóst haft áhrif á alvarleika áverkanna, svo sem þeir hafi bent á. Tilkynning um atvikið hafi verið send af dýralækni sem annast hafi þann hund og byggt hafi verið á einhliða frásögn eiganda hans. Kærendur hafi hvergi komið að þeirri frásögn og ekki fengið að tjá sig um hana áður en hún hafi verið lögð til grundvallar í málinu.
  1. Frá fyrstu samskiptum hafi verið greinilegt að heilbrigðiseftirlitið hafi þegar verið búið að mynda sér mótaða skoðun um að aflífun A væri eina raunhæfa niðurstaðan. Kærendur hafi ítrekað óskað eftir gögnum málsins, en ekki fengið þau afhent fyrr en 18. febrúar 2026, einungis degi fyrir boðaðan fund með heilbrigðiseftirlitinu. Það hafi gert þeim ókleift að undirbúa sig með fullnægjandi hætti fyrir fundinn, afla sér ráðgjafar eða kynna sér gögn málsins. Þá liggi ekki fyrir hvort öll gögn hafi verið afhent. Á fundinum 19. febrúar s.á. hafi kærendur lagt fram ítarlega frásögn og fært fram rök. Þau hafi lýst yfir fullum samstarfsvilja og samþykkt að sæta hvaða skilyrðum sem væri öðrum en aflífun A. Við meðferð málsins hafi ýmsar reglur stjórnsýslulaga nr. 37/1993 verið brotnar, m.a. rannsóknarregla 10. gr., jafnræðisregla 11. gr., meðalhófsregla 12. gr., reglan um rétt til andmæla í 13. gr. og regla 18. gr. um frestun máls.

Málsrök Heilbrigðiseftirlitsins

  1. Af hálfu Heilbrigðiseftirlits Garðabæjar, Hafnarfjarðar, Kópavogs, Mosfellsbæjar og Seltjarnarness er tekið fram að metið hafi verið hvort viðbrögð eiganda hundsins sem var bitinn kynnu að hafa haft áhrif á alvarleika áverka þeirra sem hann varð fyrir. Það sé eðlilegt að dýralæknir tilkynni um atvik sem þetta og að gætt hafi verið að rétti kærenda til að gæta andmæla og fá aðgang að öllum gögnum máls. Ákvörðun um aflífun A hafi ekki verið tekin fyrr en fjórum mánuðum eftir að atvikið gerðist og að fengnu skapgerðarmati sem hafi leitt í ljós að A sé hættulegur vegna stjórnlausrar árásargirni gagnvart öðrum hundum. Í matinu komi fram að slík árásargirni geti við tilteknar aðstæður beinst að fólki. A sé fimm ára, árásargirni hans sé mikil og fari jafnvel vaxandi. Ekkert bendi til þess að markvisst hafi verið unnið gegn þeim hegðunarvanda. Að mati heilbrigðiseftirlitsins feli þetta í sér óásættanlega hættu og gefi tilefni til kröfu um aflífun, sbr. 5. mgr. 8. gr. samþykktar nr. 1348/2022 um hundahald í Garðabæ, Hafnarfirði, Kópavogi, Mosfellsbæ og Seltjarnarnesi.
  1. Heilbrigðiseftirlitið hafi aflað sjónarmiða kærenda, fundað með þeim og gert kröfu um að fram færi skapgerðarmat á A. Hafi kærendum verið gefinn kostur á að óska eftir öðru mati, en fallið hafi verið frá beiðni um það. Kærendur hafi lagt til vægari úrræði en aflífun, svo sem bann við lausagöngu, notkun taums eða mýlis, bann við umgengni við aðra hunda og reglubundið eftirlit. Þau úrræði taki ekki á rót vandans og hafi kærendur ekki lagt til raunhæfa lausn gagnvart þeirri hættu sem stafi af A. Skapgerð hans sé svo hættuleg og fast mótuð að öryggi annarra hunda og almennings verði ekki tryggt með slíkum úrræðum sem samrýmist eðlilegu hundahaldi. Aflífun sé því nauðsynleg.

Viðbótarathugasemdir kærenda

  1. Í viðbótarathugasemdum sínum ítreka kærendur fyrri sjónarmið um að annmarkar hafi verið á málsmeðferð við undirbúning hinnar kærðu ákvörðunar. Það sé áréttað að viðbrögð eiganda hundsins sem varð að aflífa hafi ekki verið rannsökuð með fullnægjandi hætti, síðbúin afhending gagna hafi skert möguleika kærenda til að gæta hagsmuna sinna og að vægari úrræði en aflífun hafi ekki sætt fullnægjandi mati. 

Niðurstaða

  1. Í máli þessu er deilt um lögmæti þeirrar ákvörðunar Heilbrigðiseftirlits Garðabæjar, Hafnarfjarðar, Kópavogs, Mosfellsbæjar og Seltjarnarness frá 30. mars 2026 að aflífa skuli hundinn A. Kæruheimild er í 65. gr. laga nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir og barst kæra innan kærufrests.
  1. Samþykkt nr. 1348/2022 um hundahald í Garðabæ, Hafnarfirði, Kópavogi, Mosfellsbæ og Seltjarnarnesi var sett með stoð í 59. gr. laga nr. 7/1998. Samkvæmt 4. mgr. 8. gr. samþykktarinnar getur heilbrigðiseftirlitið, hafi það ástæðu til að ætla að hundur sé hættulegur eða hafi valdið líkamstjóni, svo sem með biti, gert kröfu um að umráðamaður hunds láti hundinn undirgangast skapgerðarmat. Leiði slíkt mat í ljós að hundur teljist hættulegur geti heilbrigðiseftirlitið skv. 5. mgr. sömu greinar gert kröfu um aflífun hans. Hin kærða ákvörðun var tekin á grundvelli þessarar valdheimildar og var við rannsókn málsins lagt mat á það hvort hundurinn væri hættulegur á grundvelli gagna málsins og þá einkum fyrirliggjandi skapgerðarmats auk þess að litið var til skýrslu frá dýralækni og munnlegra sem og bréflegra andmæla kærenda, að því ráðið verður.
  1. Á fundi heilbrigðisnefndar 27. apríl 2026 var fjallað um kæru til úrskurðarnefndarinnar á ákvörðun heilbrigðiseftirlitsins um aflífun A. Samkvæmt fundargerð kynnti framkvæmdastjóri nefndinni greinargerð heilbrigðiseftirlitsins vegna kærunnar og tók nefndin undir þau sjónarmið sem þar voru rakin, þar á meðal að rétt væri að fresta aflífun A þar til úrskurður lægi fyrir. Þótt ekki verði ráðið af fundargerðinni að nefndin hafi tekið hina kærðu ákvörðun sérstaklega til formlegrar afgreiðslu liggur fyrir að hún kynnti sér málið og tók afstöðu til þess.
  1. Á fundi 28. janúar 2026 tjáðu kærendur fulltrúum heilbrigðiseftirlitsins að þeir vildu láta framkvæma nýtt skapgerðarmat á A, þ.e. yfirmat skv. 4. mgr. 8. gr. samþykktar nr. 1348/2022. Heilbrigðiseftirlitið féllst á það og fór fram á að kærendur myndu tilkynna um hvaða aðili yrði fengin til að framkvæma það. Gefinn var frestur til 12. febrúar 2026. Með bréfi heilbrigðiseftirlitsins, dags. 26. þess mánaðar, var skorað á kærendur að tilkynna um hvaða aðili mundi framkvæma matið, en að ella yrði litið svo á að ekki yrði af því. Var veittur frestur til svara til 13. mars s.á. en engin slík tilkynning þessa efnis barst. Var kærendum með þessu veittur möguleiki á því að afla nýrra gagna frá óháðum aðila.
  1. Kærendur hafa gagnrýnt að hafa fengið afhent tiltekin gögn málsins 18. febrúar 2026 sem hafi verið einungis degi fyrir fund með heilbrigðiseftirlitinu. Það má taka undir að þetta var óheppilega skammur tími. Um leið verður ekki hjá því litið að endanleg ákvörðun var ekki tekin fyrr en 30. mars s.á. Fram að þeim tíma gafst kærendum nokkurt svigrúm til að kynna sér gögn málsins og koma að frekari athugasemdum áður en ákvörðun yrði tekin. Verður því ekki talið að brotið hafi verið á andmælareglu 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 við undirbúning hinnar kærðu ákvörðunar. Má einnig benda á að kærendum hefur gefist færi til að tjá sig um atvik máls þessa fyrir úrskurðarnefndinni.
  1. Í 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 segir að stjórnvald skuli því aðeins taka íþyngjandi ákvörðun þegar lögmætu markmiði, sem að er stefnt, verði ekki náð með öðru og vægara móti. Skuli þess þá gætt að ekki sé farið strangar í sakirnar en nauðsyn beri til. Af hinni kærðu ákvörðun má ráða að hún byggði á ítarlega rökstuddu skapgerðarmati þar sem leiddar voru líkur að því að A væri hættulegur. Þá lá fyrir að A hafði þegar valdið öðrum hundi slíkum áverka að aflífa þurfti hann. Verður því mati ekki hrundið að engum raunhæfum vægari úrræðum hafi verið til að dreifa þannig að tryggja mætti öryggi annarra dýra og almennings.
  1. Að framangreindu virtu verða ekki taldir neinir þeir annmarkar á undirbúningi hinnar kærðu ákvörðunar sem varðað geti gildi hennar. Kröfu um ógildingu hennar er hafnað.

Úrskurðarorð

Hafnað er kröfu kærenda um að ógilda ákvörðun Heilbrigðiseftirlits Garðabæjar, Hafnarfjarðar, Kópavogs, Mosfellsbæjar og Seltjarnarness frá 30. mars 2026 um að aflífa skuli hundinn A.

maí 21
Love0

UUA2603001 Skerpluholt

Með

Árið 2026, fimmtudaginn 21. maí, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Arnór Snæbjörnsson formaður, Unnþór Jónsson varaformaður og Karólína Finnbjörnsdóttir lögmaður.

Fyrir var tekið mál nr. UUA2603001, kæra vegna ákvörðunar innheimtufulltrúa Garðabæjar frá 12. febrúar 2026 um að synja beiðni kæranda um að felld verði niður álagning fráveitugjalds fyrir árið 2026 vegna fasteignarinnar að Skerpluholti 11.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 2. mars 2026, er barst nefndinni sama dag, kærir Framkvæmd og ráðgjöf ehf. þá ákvörðun innheimtufulltrúa Garðabæjar frá 12. febrúar 2026 að synja beiðni kæranda um að felld verði niður álagning vatns- og fráveitugjalda fyrir árið 2026 vegna fasteignar kæranda að Skerpluholti 11. Verður að skilja málskot kæranda svo að gerð sé krafa um að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Garðabæ 21. apríl 2026.

Málavextir

  1. Kærandi er lóðarhafi lóðarinnar að Skerpluholti 11 í Garðabæ. Samkvæmt álagningarseðli fasteignagjalda ársins 2026 var hann krafinn um 130.800 kr. vegna lóðarleigu, 94.239 kr. vegna holræsagjalds og 90.419 kr. vegna vatnsgjalds. Með tölvubréfi kæranda til Garða­bæjar 11. febrúar 2026 fór hann fram á að álagning umræddra gjalda yrði felld niður. Máli sínu til stuðnings vísaði hann til þess að álagningin væri miðuð við að byggingu húss á lóðinni væri lokið, en svo væri ekki. Var beiðninni hafnað með tölvubréfi frá 12. s.m. þar sem kom fram að gjöldin væru miðuð við fasteignamat Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar og að hafa mætti samband við þá stofnun hefði kærandi athugasemdir fram að færa varðandi matið.

Málsrök kæranda

  1. Kærandi tekur fram að á lóðinni að Skerpluholti 11 sé verið að reisa hús samkvæmt samþykktum teikningum. Húsið sé rúmlega fokhelt og ekki búið í því, enda sé það ekki íbúðarhæft. Sé farið fram á að holræsa- og vatnsgjald verði fellt niður á þessum forsendum en húsið sé fjarri því að vera fullfrágengið.

Málsrök Garðabæjar

  1. Af hálfu sveitarfélagsins er þess krafist að kröfum kæranda verði hafnað. Álagning umræddra gjalda sé bæði réttmæt og lögmæt.
  1. Á álagningarseðli fasteignagjalda vegna Skerpluholts 11 komi fram að álagning ársins 2026 nemi samtals 505.210 kr. Fasteignamat sé 127.350.000 kr. Álögð gjöld greinist í fasteignaskatt, sem sé 0,149% af fasteignamati, lóðarleigu sem sé 0,4% af lóðarmati, fráveitugjald sem sé 0,074% af fasteignamati og vatnsgjald sem sé 0,071% af fasteignamati. Álagsprósentur séu ákveðnar af Garðabæ samkvæmt gjaldskrá og innan ramma viðeigandi lagareglna, en fasteignamat sé ákveðið af Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnun. Sé fasteignamat Skerpluholts 11 ekki miðað við 100% fullbúið hús, heldur 55% af heildarfasteignamati miðað við matsstig 4, þ.e. fokheld bygging.
  1. Í 1. gr. gjaldskrár nr. 1653/2025 fyrir fráveitugjald í Garðabæ komi fram að af öllum húseignum í sveitarfélaginu skuli greiða árlega fráveitugjald samkvæmt gjaldskránni. Verja skuli gjaldinu til þess að standa straum af kostnaði við fráveitu sveitarfélagsins, sbr. 15. gr. samþykktar um fráveitu í Garðabæ. Samkvæmt 2. gr. gjaldskrárinnar skuli álagningarstofn vera fasteignamat húsa, mannvirkja, lóða og landa samkvæmt lögum nr. 6/2001 um skráningu, merki og mat fasteigna. Fráveitugjald skuli nema 0,074% af álagningarstofni. Sé ekkert mannvirki á lóð skuli ekki greiða gjaldið. Um lagagrundvöll fráveitugjalds og gjaldskrár Garðabæjar sé vísað til laga nr. 9/2009 um uppbyggingu og rekstur fráveitna, en þar komi fram að heimilt sé að innheimta fráveitugjald af öllum fasteignum þar sem tenging sé fyrir hendi við mörk fasteignar.
  1. Álagning fráveitugjalds ráðist því ekki af því hvort hús sé fokhelt, búið í því eða það teljist fullfrágengið. Í máli því sem hér um ræði sé ljóst að búið sé að tengja fráveitu, enda byggingin komin á matsstig 4 og fyrir liggi húsmat, lóðamat og fasteignamat. Það hvort eiginleg notkun sé á fráveitu hafi ekki þýðingu.
  1. Ekki þyki ástæða til að fjalla um athugasemdir kæranda hvað varði álagningu vatnsgjalds, enda falli það utan valdssviðs úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála að meta lögmæti þeirrar álagningar. Þó megi benda á að sótt hafi verið um tengingu fyrir vatn vegna Skerpluholts 11 í júní 2025 og hafi tengingu verið lokið 10. júlí s.á. Megi ljóst vera að vatn sé ekki tengt inn á hús nema fráveita sé jafnframt tengd.

Niðurstaða

  1. Í máli þessu er kærð sú ákvörðun innheimtufulltrúa Garðabæjar frá 12. febrúar 2026 að synja beiðni kæranda um að álagning fráveitu- og vatnsgjalda fyrir árið 2026 vegna fasteignar kæranda að Skerpluholti 11 verði felld niður þar sem mannvirki á lóðinni sé ekki fullreist. Kæruheimild til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála vegna álagningar fráveitugjalds er í 22. gr. laga nr. 9/2009 um uppbyggingu og rekstur fráveitna og barst kæran innan kærufrests.
  1. Gjaldskrá fyrir vatnsgjald, notkunargjald og heimæðargjald hjá Vatnsveitu Garðabæjar nr. 1221/2018 sækir stoð sína til 10. gr. laga nr. 32/2004 um vatnsveitur sveitarfélaga, sbr. og 11. gr. reglugerðar nr. 401/2005 um vatnsveitur sveitarfélaga, en í lögunum er ekki að finna almenna kæruheimild til úrskurðarnefndarinnar. Fellur það því utan valdsviðs nefndarinnar að taka afstöðu til álagningar umrædds vatnsgjalds, sbr. 1. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála. Mun nefndin framsenda þann hluta málsins til innviðaráðherra til þóknanlegrar meðferðar, sem fer með eftirlit með því að sveitarfélög gegni skyldum sínum samkvæmt sveitarstjórnarlögum nr. 138/2011, sbr. 2. mgr. 7. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.
  1. Heimilt er skv. 1. mgr. 14. gr. laga nr. 9/2009 að innheimta fráveitugjald af öllum fasteignum þar sem tenging er fyrir hendi við mörk fasteignar. Ákvæðinu var breytt í núverandi horf með 2. gr. breytingalaga nr. 22/2016 og kemur fram í athugasemdum með frumvarpi því sem varð að þeim lögum að með frumvarpinu sé leitast við að skýra réttindi og skyldur fráveitna hvað varði andlag gjaldtökuheimilda fráveitna. Sé gengið út frá því að þegar fráveita hafi lokið skyldum sínum varðandi tengingu fasteignar sé heimilt að hefja innheimtu fráveitugjalds. Er áréttað í athugasemdum við 2. gr. að til að taka af allan vafa um upphaf gjaldskyldu fráveitugjalds sé kveðið á um að innheimta megi slíkt gjald þar sem tenging sé fyrir hendi við mörk fasteignar og fasteign sé skráð og metin í Landskrá fasteigna.
  1. Samkvæmt 1. mgr. 15. gr. laga nr. 9/2009 skal stjórn fráveitu semja gjaldskrá þar sem kveðið er nánar á um greiðslu og innheimtu gjalda skv. 14. gr. Skal fráveitugjald vera hlutfall af fasteignamati fasteignar í heild en þó aldrei hærra en 0,5% af heildarmatsverði hennar. Í þeim tilvikum þegar matsverð fasteignar liggur ekki fyrir við álagningu fráveitugjalds, en tenging er fyrir hendi, er heimilt að ákveða fráveitugjald með hliðsjón af áætluðu fasteignamati eignarinnar fullfrágenginnar og ber þá að taka mið af fasteignamati sambærilegra fasteigna í sveitarfélaginu, sbr. 3. mgr. 15. gr. laganna. Að því virtu verður ekki gerð athugasemd við álagningu fráveitugjalds vegna fasteignar kæranda þótt húsið sé ekki fullfrágengið.
  1. Fyrir liggur gjaldskrá fyrir fráveitugjald í Garðabæ, nr. 1653/2025 sem samþykkt var af bæjarstjórn Garðabæjar 4. desember 2025, sbr. samþykkt um fráveitu í Garðabæ nr. 282/2005. Gjaldskráin var birt í B-deild Stjórnartíðinda 9. janúar 2026 og tekur til álagningar gjalda á árinu 2026. Í 1. gr. hennar kemur fram að af öllum húseignum í Garðabæ skuli greiða árlega fráveitugjald samkvæmt gjaldskránni, sem varið skuli til þess að standa straum af kostnaði við fráveitu sveitarfélagsins, sbr. 15. gr. samþykktar um fráveitu í Garðabæ. Samkvæmt 2. gr. gjaldskrárinnar skal álagningarstofn fráveitugjalds vera fasteignamat húsa, mannvirkja, lóða og landa samkvæmt lögum nr. 6/2001. Skal fráveitugjald nema 0,074% af álagningarstofni. Sé ekkert mannvirki á lóð skal ekki greiða gjaldið.
  1. Samkvæmt 2. gr. laga nr. 6/2001 skal meta hverja fasteign til verðs eftir því sem næst verður komist á hverjum tíma og nánar er kveðið á um í lögunum. Fram kemur í fasteignaskrá Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar að á lóðinni Skerpluholt 11 sé einbýlishús sem skráð er á matsstigi 4, þ.e. sem fokhelt mannvirki. Eru jafnframt gefnar skýringar á því hvenær mannvirki teljist fokhelt og tekið fram að verðmæti mannvirkis reiknist inn í fasteignamatið við fokheldi. Er fasteignamat ársins 2026 fyrir Skerpluholt 11 tilgreint 127.350.000 kr. Samkvæmt álagningarseðli vegna fasteignarinnar er „holræsagjald“ 0,074% af fasteignamati og þar með innan þeirra marka sem lög nr. 9/2009 áskilja og í samræmi við núgildandi gjaldskrá fyrir fráveitugjald í Garðabæ. Að því virtu er kröfu kæranda um ógildingu hinnar kærðu ákvörðunar hafnað. 

Úrskurðarorð

Hafnað er kröfu kæranda um að ógilda ákvörðun innheimtufulltrúa Garðabæjar frá 12. febrúar 2026 um að synja beiðni kæranda um að felld verði niður álagning fráveitugjalds fyrir árið 2026 vegna fasteignarinnar að Skerpluholti 11.

maí 21
Love0

UUA2604004 Fagrakinn

Með

Árið 2026, fimmtudaginn 21. maí 2026, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Arnór Snæbjörnsson formaður, Unnþór Jónsson varaformaður og Karólína Finnbjörnsdóttir lögmaður.

Fyrir var tekið mál nr. UUA2604004, kæra á ákvörðunum byggingarfulltrúa Hafnarfjarðarkaupstaðar frá 11. og 25. febrúar 2026 um að aðhafast ekki frekar vegna framkvæmda á lóð nr. 4 við Fögrukinn. 

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 8. apríl 2026, er barst nefndinni sama dag, kærir eigandi, Fögrukinn 4, þær ákvarðanir byggingarfulltrúa Hafnarfjarðarkaupstaðar frá 11. og 25. febrúar 2026 að aðhafast ekki frekar vegna framkvæmda á lóð nr. 4 við Fögrukinn. Verður að skilja málskot kæranda svo að krafist sé ógildingar hinnar kærðu ákvörðunar.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Hafnarfjarðarkaupstað 9. apríl 2026.

Málavextir

  1. Kærandi er eigandi eignarhluta 01 0101 að Fögrukinn 4 í Hafnarfirði, en húsið skiptist í tvo eignarhluta. Á árinu 2023 hófu íbúar efri hæðar, eignarhluta 01 0201, framkvæmdir á lóðinni. Í kjölfarið hafði kærandi samband við sveitarfélagið þar sem hann m.a. benti á að hann hefði ekki samþykkt framkvæmdirnar og því væri um óleyfisframkvæmdir að ræða. Munu framkvæmdirnar hafa falið í sér byggingu palls yfir hluta lóðar, smíði gróðurkassa, gerð skjólgirðingar og því að komið var fyrir heitum potti. Með bréfi byggingarfulltrúa, dags. 15. september 2025, var skorað á eigendur eignarhluta 01 0201 að fjarlægja umræddar framkvæmdir af lóðinni fyrir 29. s.m. þar sem ekki lægi fyrir samþykki allra eigenda fyrir þeim. Með tölvupóstum 4. og 6. október s.á. óskaði kærandi eftir því við byggingarfulltrúa að málið yrði tekið upp að nýju þar sem ólögmætt mannvirki stæði enn á lóðinni og frágangur lóðarinnar væri ófullnægjandi.
  1. Með úrskurði úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála í máli nr. 163/2025, uppkveðnum 12. janúar 2026, var lagt fyrir byggingarfulltrúa að taka erindi kæranda til endanlegrar afgreiðslu án ástæðulauss dráttar. Kærandi sendi tölvupóst til sveitarfélagsins 9. febrúar 2026 þar sem fram kom að hvorki hefði verið tekin ákvörðun í máli hans né hefði hann verið upplýstur um stöðu málsins. Fór hann fram á að erindi hans yrði tekið til efnislegrar afgreiðslu án tafar. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 11. febrúar 2026 var fyrrnefndur úrskurður lagður fram. Bókað var í fundargerð að framkvæmdir sem gerðar hefðu verið án samþykkis allra eigenda lóðarinnar hefðu verið fjarlægðar og að embætti byggingarfulltrúa myndi ekki aðhafast frekar í málinu. Var málið tekið aftur fyrir á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 25. s.m. og var bókað í fundargerð að bílskúrsréttur í eigu eignarhluta 01 0201 væri á lóðinni samkvæmt eignaskiptayfirlýsingu og hefði smáhýsi verið reist þar. Byggingarfulltrúi myndi ekki aðhafast vegna þessa. Kæranda var tilkynnt um þessa afgreiðslu með bréfi, dags. 2. mars 2026.

Málsrök kæranda

  1. Kærandi bendir á að með úrskurði úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála í máli nr. 163/2025 hafi sveitarfélaginu verið gert að taka málið til efnislegrar meðferðar og ljúka því án ótilhlýðilegrar tafar. Þrátt fyrir það hafi málsmeðferðin dregist verulega og niðurstaða sveitarfélagsins feli í sér að ekki verði gripið til neinna aðgerða. Afgreiðsla sveitarfélagsins sé ekki í samræmi við úrskurð nefndarinnar og hafi sveitarfélagið ekki sinnt þeim skyldum sem leiði af úrskurðinum. Þá hafi málið ekki verið tekið til fullnægjandi efnislegrar meðferðar.
  1. Lögmætu ástandi á fasteigninni hafi ekki verið komið á. Sú afstaða sveitarfélagsins að óleyfisframkvæmdir hafi verið fjarlægðar fái ekki staðist. Mannvirki, þ.e. bílskúr eða smáhýsi, standi enn á lóðinni og hafi ástandið ekki verið fært til samræmis við lög. Því sé ákvörðun sveitarfélagsins haldin verulegum annmörkum, bæði hvað varði efnislega niðurstöðu og málsmeðferð.

Málsrök Hafnarfjarðarkaupstaðar

  1. Af hálfu sveitarfélagsins er tekið fram að smáhýsið standi á þeim hluta lóðarinnar sem teljist vera séreign eignarhluta 0201 og krefjist því ekki samþykkis allra eigenda fasteignarinnar. Þá sé smáhýsið undanskilið byggingarleyfi. Byggingarfulltrúi hafi ákveðið að aðhafast ekki frekar í málinu þar sem litið hafi verið svo á að smáhýsið væri staðsett á byggingarreit sem tilheyri eignarhluta 0201 og sé í raun ekki háð samþykki eigenda 0101. Varðandi garðfrágang og annan frágang á lóðinni sé það ekki háð samþykki sveitarfélagsins og litið hafi verið svo á að um einkamál milli eigenda eignarhluta 0101 og 0201 væri að ræða. Meðferð málsins hafi verið samkvæmt lögum og reglum.

Viðbótarathugasemdir kæranda

  1. Kærandi ítrekar fyrri athugasemdir sínar og tekur jafnframt fram að máli hans hafi verið lokað án þess að raunveruleg niðurstaða hafi legið fyrir af hálfu sveitarfélagsins. Þá haldi sveitarfélagið því fram að ólöglegar framkvæmdir hafi verið fjarlægðar, en það sé ekki í samræmi við núverandi ástand lóðarinnar. Mannvirki standi enn á lóðinni og lóðin hafi ekki verið færð til fyrra horfs. Áhrifa framkvæmdanna gæti því enn. Ákvörðun sveitarfélagsins um að ekki verði aðhafst frekar í málinu geti ekki talist fullnægjandi stjórnvaldsákvörðun í ljósi úrskurðar úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála í máli nr. 163/2025, áframhaldandi ólögmæts ástands og skorti á raunverulegum úrbótum. 

Niðurstaða

  1. Í máli þessu er deilt um ákvarðanir byggingarfulltrúa Hafnarfjarðarkaupstaðar frá 11. og 25. febrúar 2026 um að aðhafast ekki frekar vegna framkvæmda á lóð nr. 4 við Fögrukinn. Kæruheimild til úrskurðarnefndarinnar er í 59. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki.
  1. Samkvæmt 2. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er kærufrestur til úrskurðarnefndarinnar einn mánuður frá því að kæranda varð kunnugt eða mátti vera kunnugt um ákvörðunina. Í 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 er fjallað um áhrif þess ef kæra berst að liðnum kærufresti. Ber þá samkvæmt 1. mgr. ákvæðisins að vísa kæru frá nema að afsakanlegt verði talið að kæran hafi ekki borist fyrr eða veigamiklar ástæður mæli með því að kæran verði tekin til efnismeðferðar.
  1. Líkt og áður kom fram sendi kærandi tölvupóst til sveitarfélagsins 9. febrúar 2026 þar sem hann óskaði þess að mál hans yrði tekið til afgreiðslu. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 11. febrúar 2026 var úrskurður úrskurðarnefndarinnar í máli nr. 163/2025 lagður fram. Var eftirfarandi bókað í fundargerð: „Framkvæmdir sem gerðar voru án samþykkis allra eigenda lóðarinnar hafa verið fjarlægðar af lóðinni. Embætti byggingarfulltrúa mun ekki aðhafast frekar í málinu.“ Í fundargerðinni kemur ekki fram hvort erindi kæranda frá 9. s.m. hafi verið lagt fram á fundinum.
  1. Hinn 25. febrúar 2026 var kæranda tilkynnt með tölvupósti um að bréf sem send hefðu verið til hans hefðu komið aftur til sveitarfélagsins. Meðfylgjandi tölvupóstinum var bréf sveitarfélagsins til úrskurðarnefndarinnar, dags. 25. febrúar 2026, þar sem upplýst var um afgreiðslu málsins. Kæranda var ekki leiðbeint um kæruheimild eða kærufrest til úrskurðarnefndarinnar í tölvupóstinum. Sama dag fór fram afgreiðslufundur byggingarfulltrúa. Samkvæmt fundargerð var fyrirspurn kæranda lögð fram án nánari tilgreiningar á því hvaða fyrirspurn um ræddi. Í fundargerð var eftirfarandi bókað: „Lóð er sameign allra eigenda og samþykki allra eigenda þarf fyrir framkvæmdum innan lóðar. Þær framkvæmdir sem gerðar voru í óleyfi hafa verið fjarlægðar. Bílskúrsréttur er á lóðinni skv. eignaskiptayfirlýsingu og er hann í eigu eignar 0201. Ekki hefur verið reistur bílskúr á lóðinni en smáhýsi hefur verið reist á bílskúrsréttinum. Byggingarfulltrúi mun ekki aðhafast vegna þessa.“ Kæranda var tilkynnt um þessa afgreiðslu málsins með tölvupósti 2. mars s.á. Ekki fylgdu með leiðbeiningar um kæruheimild eða kærufrest til úrskurðarnefndarinnar. Þá var kæranda tilkynnt um afgreiðslu byggingarfulltrúa frá 11. febrúar 2026 með tölvupósti 25. mars s.á. Var þar að finna leiðbeiningar um kæruheimild til úrskurðarnefndarinnar en ekki var getið upplýsinga um kærufrest. Kæra barst úrskurðarnefndinni 8. apríl s.á.
  1. Samkvæmt því sem greinir að framan barst kæra í máli þessu eftir lok kærufrests. Í tilkynningum til kæranda um afgreiðslu málsins var hins vegar ekki að finna fullnægjandi leiðbeiningar um kæruheimild og kærufresti, sbr. 2. tölul. 2. mgr. 20. gr. stjórnsýslulaga. Verður því að telja afsakanlegt að kæra í máli þessu hafi ekki borist fyrr, sbr. 1. tölul. 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga, og verður málið því tekið til efnismeðferðar.
  1. Það er hlutverk byggingarfulltrúa hvers sveitarfélags að hafa eftirlit með því að mannvirki og notkun þeirra sé í samræmi við útgefin leyfi og beita eftir atvikum þvingunarúrræðum, sbr. 55. og 56. gr. laga um mannvirki. Er nánar kveðið á um það í 2. mgr. 55. gr. laganna að sé byggingarframkvæmd hafin án þess að leyfi sé fengið fyrir henni eða hún brjóti í bága við skipulag geti byggingarfulltrúi krafist þess að hið ólöglega mannvirki eða byggingarhluti sé fjarlægt. Þá er fjallað um aðgerðir til að knýja fram úrbætur í 56. gr. laganna. Er þar m.a. tekið fram í 1. mgr. að sé ásigkomulagi, frágangi, umhverfi eða viðhaldi húss, annars mannvirkis eða lóðar ábótavant að mati byggingarfulltrúa eða frágangur ekki samkvæmt samþykktum uppdráttum, lögum, reglugerðum og byggingarlýsingu, skuli gera eiganda eða umráðamanni eignarinnar aðvart og leggja fyrir hann að bæta úr því sem áfátt sé. Sé það ekki gert er heimilt að beita dagsektum eða láta vinna verk á kostnað þess sem vanrækt hefur að vinna verkið, sbr. 2. og 3. mgr. nefnds lagaákvæðis.
  1. Í athugasemdum með frumvarpi því sem varð að mannvirkjalögum er tekið fram að sú breyting hafi verið gerð frá fyrri lögum varðandi mannvirki sem reist séu í óleyfi, að byggingarfulltrúa sé heimilt en ekki skylt að krefjast niðurrifs þeirra, að jarðrask sé afmáð eða starfsemi sé hætt. Þar kemur fram að eðlilegt sé að ákvörðun um beitingu þeirra úrræða sé metin í hverju tilviki, m.a. með tilliti til meðalhófs. Ákvörðun um beitingu þvingunarúrræða er því háð mati stjórnvalds hverju sinni og gefur sveitarfélögum kost á að bregðast við sé gengið gegn almannahagsmunum þeim er búa að baki mannvirkjalögum, svo sem skipulags-, öryggis- og heilbrigðishagsmunum. Fer það því eftir atvikum hvort nefndum þvingunarúrræðum verður beitt í tilefni af framkvæmd sem telst vera ólögmæt. Með hliðsjón af þessu verður ekki talið að einstaklingum sé tryggður lögvarinn réttur til að knýja byggingaryfirvöld til beitingar þvingunarúrræða vegna einstaklingshagsmuna, enda eru þeim tryggð önnur réttarúrræði til að verja hagsmuni sína. Þótt beiting þvingunarúrræða sé háð mati stjórnvalds þarf ákvörðun þess efnis að vera studd efnislegum rökum, m.a. með hliðsjón af þeim hagsmunum sem búa að baki fyrrgreindum lagaheimildum og fylgja þarf meginreglum stjórnsýsluréttarins, s.s. um rannsókn máls og að málefnaleg sjónarmið búi að baki ákvörðun.
  1. Líkt og rakið er að framan beindi byggingarfulltrúi tilmælum til íbúa eignar 0201 í september 2025 um að fjarlægja allar þær framkvæmdir sem gerðar hefðu verið án samþykkis allra lóðarhafa. Samkvæmt fyrirliggjandi upplýsingum fór aðstoðarmaður byggingarfulltrúa að Fögrukinn 4 hinn 13. janúar 2026 og tók þar mynd sem sýnir að búið er að fjarlægja gróðurbeð, timburpall, heitan pott og hluta skjólgirðingar. Hinar kærðu ákvarðanir um að byggingarfulltrúi muni ekki aðhafast meira vegna framkvæmda á lóðinni voru studdar þeim rökum að framkvæmdir sem gerðar hafi verið án samþykkis allra eigenda lóðarinnar hefðu verið fjarlægðar. Einnig að samkvæmt eignaskiptayfirlýsingu sé bílskúrsréttur á lóðinni í eigu eignar 0201 og muni byggingarfulltrúi því ekki aðhafast vegna smáhýsis sem reist hefði verið á reitnum.
  1. Lög nr. 26/1994 um fjöleignarhús gera skýran greinarmun á séreign og sameign. Samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna eru allir hlutar húss og lóðar sameign, sem ekki eru ótvírætt í séreign samkvæmt 4. gr. laganna. Bílskúrsréttur felur í sér rétt til að byggja bílskúr á tilteknum reit lóðar. Í bílskúrsrétti felst með þessu kvöð á ákveðnum lóðarhluta, þ.e. takmörkun á hagnýtingu hans. Verður þó að telja að slíkur lóðarhluti sé í sameign þar til bílskúr hefur verið byggður nema þinglýstar heimildir kveði á um annað. Til hliðsjónar má benda á þau atvik sem voru til umfjöllunar í áliti kærunefndar húsamála í máli nr. 25/2019. Af þessum ástæðum verður úrskurðarnefndin að finna að framanröktum rökstuðningi hvað varðar smáhýsi það sem reist hefur verið á bílskúrsreit. Verður sá þáttur hinnar kærðu ákvörðunar sem smáhýsi þetta varðar felldur úr gildi. Að öðru leyti verður að telja að ákvarðanir byggingarfulltrúa um að aðhafast ekki frekar vegna framkvæmda á lóð nr. 4 við Fögrukinn séu studdar efnisrökum að lokinni viðhlítandi rannsókn málsins. Verður kröfu kæranda um ógildingu þess þáttar hinnar kærðu ákvörðunar af þeim sökum hafnað.

Úrskurðarorð

Felldur er úr gildi sá þáttur ákvarðana byggingarfulltrúa Hafnarfjarðarkaupstaðar frá 11. og 25. febrúar 2026 hvað varðar smáhýsi á bílskúrsreit á lóð nr. 4 við Fögrukinn. Að öðru leyti er kröfu kæranda um ógildingu hinna kærðu ákvarðana hafnað.