Árið 2026, föstudaginn 29. maí, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, fyrir:
Mál nr. UUA2605009, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 5. maí 2026 um að fjarlægja skuli mannvirki sem standi utan lóðarmarka Nýlendugötu 32 og á borgarlandi í óleyfi.
Í málinu er nú kveðinn upp til bráðabirgða svofelldur
úrskurður
um kröfu kærenda um frestun réttaráhrifa:
- Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 20. maí 2026, er barst nefndinni sama dag, kæra A og B, Nýlendugötu 32, þá ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 5. maí 2026 að fjarlægja skuli mannvirki sem standi utan lóðarmarka Nýlendugötu 32 og á borgarlandi í óleyfi. Er þess krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi. Gerðu kærendur einnig kröfu um að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar yrði frestað þannig að Reykjavíkurborg væri óheimilt að grípa til annarra íþyngjandi aðgerða á grundvelli ákvörðunarinnar á meðan málið væri til meðferðar hjá úrskurðarnefndinni. Verður nú tekin afstaða til þeirrar kröfu.
- Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjavíkurborg 20. maí 2026.
Málsatvik og rök
- Með bréfi frá umhverfis- og skipulagssviði Reykjavíkurborgar, dags. 8. apríl 2026, var kærendum tilkynnt að þeim bæri að fjarlægja grindverk og smáhýsi sem tilheyrði fasteign þeirra að Nýlendugötu 32. Umrædd mannvirki væru staðsett á borgarlandi þar sem verið væri að leggja lokahönd á endurhönnun á viðverusvæði á milli húsa á Mýrargötu og Nýlendugötu. Var þeim veittur 14 daga frestur til að koma að skriflegum andmælum vegna málsins.
- Kærendur andmæltu erindinu með bréfi, dags. 13. s.m., þar sem m.a. var óskað var eftir nánari skýringum á nauðsyn þess að fjarlægja mannvirkin og spurt hvort hægt væri að ná fram markmiðum borgarinnar með vægari úrræðum. Þá var óskað eftir samtali um málið með það að markmiði að finna ásættanlega lausn fyrir alla aðila.
- Erindi Reykjavíkurborgar var ítrekað með bréfi, dags. 5. maí s.á., þar sem fram kom að umrætt svæði væri skilgreint sem göngustígur og leik- og dvalarsvæði sem væri ætlað til almenningsnota. Til stæði að ráðast í framkvæmdir, almenningi til hagsbóta, á næstu misserum. Væri því ítrekuð sú krafa að umrædd mannvirki skyldu fjarlægð innan 30 daga frá móttöku bréfsins, ella væri áformað að fjarlægja mannvirkin á kostnað eigenda.
- Kærendur benda á að girðingin hefði staðið á sama stað að minnsta kosti frá árinu 2002 og smáhýsið hafi verið reist ekki löngu síðar. Þegar kærendur hefðu keypt fasteignina árið 2024 hafi umrædd mannvirki þegar verið á lóðinni og að fyrri eigendur hafi einnig eignast fasteignina með umræddum mannvirkjum. Girðingin og smáhýsið hafi því staðið á lóðinni um langt árabil án athugasemda af hálfu Reykjavíkurborgar.
- Af hálfu Reykjavíkurborgar er kröfu um frestun réttaráhrifa ekki mótmælt.
Niðurstaða
- Í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er tekið fram að kæra til úrskurðarnefndarinnar fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar en jafnframt er kærendum þar heimilað að krefjast stöðvunar framkvæmda til bráðabirgða séu þær hafnar eða yfirvofandi. Með sama hætti er kveðið á um það í 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 að kæra til æðra stjórnvalds fresti ekki réttaráhrifum ákvörðunar en þó sé heimilt að fresta réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar til bráðabirgða meðan málið er til meðferðar hjá kærustjórnvaldi þar sem ástæður mæli með því. Tilvitnuð lagaákvæði bera með sér að meginreglan sé sú að kæra til æðra stjórnvalds frestar ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar og eru heimildarákvæði fyrir frestun kærðrar ákvörðunar undantekning frá nefndri meginreglu sem skýra ber þröngt. Verða því að vera ríkar ástæður eða veigamikil rök fyrir ákvörðun um frestun réttaráhrifa.
- Tekið er fram í athugasemdum með 5. gr. í frumvarpi því sem varð að lögum nr. 130/2011 að ákvæði greinarinnar byggist á almennum reglum stjórnsýsluréttar um réttaráhrif kæru og heimild úrskurðaraðila til að fresta réttaráhrifum ákvörðunar, sbr. 29. gr. stjórnsýslulaga. Í athugasemdum með þeirri grein í frumvarpi til stjórnsýslulaga er tiltekið að heimild til frestunar réttaráhrifa þyki nauðsynleg þar sem kæruheimild geti ella orðið þýðingarlaus. Þar kemur einnig fram að almennt mæli það á móti því að réttaráhrifum ákvörðunar sé frestað ef fleiri en einn aðili sé að máli og þeir eigi gagnstæðra hagsmuna að gæta. Það mæli hins vegar með því að fresta réttaráhrifum ákvörðunar ef aðili máls sé aðeins einn og ákvörðun er íþyngjandi fyrir hann, veldur honum t.d. tjóni. Þetta sjónarmið vegi sérstaklega þungt í þeim tilvikum þar sem erfitt yrði að ráða bót á tjóninu enda þótt ákvörðunin yrði síðar felld úr gildi af hinu æðra stjórnvaldi.
- Í máli þessu er kærð sú ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 5. maí 2026 um að fjarlægja skuli mannvirki sem standi utan lóðamarka Nýlendugötu 32 og á borgarlandi í óleyfi. Kærendur hafa nýtt sér heimild til að bera lögmæti hinnar kærðu ákvörðunar undir úrskurðarnefndina, en um íþyngjandi ákvörðun er að ræða sem beinist einungis að þeim. Eins og málsatvikum er háttað þykir rétt að fresta réttaráhrifum ákvörðunarinnar, enda liggja ekki fyrir knýjandi ástæður sem gera það að verkum að varhugavert sé að bíða niðurstöðu úrskurðarnefndarinnar um ágreiningsefni máls þessa.
Úrskurðarorð:
Frestað er réttaráhrifum ákvörðunar byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 5. maí 2026 um að fjarlægja skuli mannvirki sem standi utan lóðamarka Nýlendugötu 32 og á borgarlandi í óleyfi.
