UUA2604001 Aflífun hunds

Árið 2026, fimmtudaginn 21. maí, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Arnór Snæbjörnsson formaður, Unnþór Jónsson varaformaður og Karólína Finnbjörnsdóttir lögmaður.

Fyrir var tekið mál nr. UUA2604001, kæra á ákvörðun Heilbrigðiseftirlits Garðabæjar, Hafnarfjarðar, Kópavogs, Mosfellsbæjar og Seltjarnarness frá 30. mars 2026 um að aflífa skuli hundinn A.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 7. apríl 2026, er barst nefndinni sama dag, kæra eigendur hundsins A, þá ákvörðun Heilbrigðiseftirlits Garðabæjar, Hafnarfjarðar, Kópavogs, Mosfellsbæjar og Seltjarnarness frá 30. mars 2026 að aflífa skuli hundinn A. Var þess krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi og til vara að málinu verði vísað aftur til nýrrar og lögmætrar meðferðar. Jafnframt var þess krafist að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar yrði frestað á meðan málið væri til meðferðar fyrir úrskurðarnefndinni. Var fallist á þá kröfu með úrskurði uppkveðnum 13. apríl 2026.

2. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Heilbrigðiseftirliti Garðabæjar, Hafnarfjarðar, Kópavogs, Mosfellsbæjar og Seltjarnarness apríl 2026.

Málavextir

3. Kærendur eru eigendur hundsins A sem er af tegundinni C. Hinn 1. desember 2025 voru þeir með A á afgirtu svæði á einkalóð þar sem honum var ætlað að leika við annan hund. Lyktaði því þannig að A beit hinn hundinn og skaðaði svo að aflífa þurfti hann. Atvik þetta var tilkynnt til Heilbrigðiseftirlits Garðabæjar, Hafnarfjarðarbæjar, Kópavogsbæjar, Mosfellsbæjar og Seltjarnarnesbæjar. Fram fór skapgerðarmat á A. Með bréfi heilbrigðiseftirlitsins, dags. 30. mars 2026, var tilkynnt um það álit eftirlitsins að A væri hættulegur og að gerð væri krafa um að hann yrði aflífaður í samræmi við heimild í 5. mgr. 8. gr. samþykktar nr. 1348/2022 um hundahald í Garðabæ, Hafnarfirði, Kópavogi, Mosfellsbæ og Seltjarnarnesi.

Málsrök kærenda

4. Af hálfu kærenda er greint náið frá því atviki þegar A beit í neðri kjálka hunds sem hann var með á afgirtu svæði á einkalóð. Hafi eigandi hins hundsins brugðist við með því að beita A verulegu líkamlegu afli, meðal annars með því að sparka ítrekað í andlit hans og toga í hundinn sinn, á meðan bitið var læst. Slík viðbrögð hafi augljóst haft áhrif á alvarleika áverkanna, svo sem þeir hafi bent á. Tilkynning um atvikið hafi verið send af dýralækni sem annast hafi þann hund og byggt hafi verið á einhliða frásögn eiganda hans. Kærendur hafi hvergi komið að þeirri frásögn og ekki fengið að tjá sig um hana áður en hún hafi verið lögð til grundvallar í málinu.

5. Frá fyrstu samskiptum hafi verið greinilegt að heilbrigðiseftirlitið hafi þegar verið búið að mynda sér mótaða skoðun um að aflífun A væri eina raunhæfa niðurstaðan. Kærendur hafi ítrekað óskað eftir gögnum málsins, en ekki fengið þau afhent fyrr en 18. febrúar 2026, einungis degi fyrir boðaðan fund með heilbrigðiseftirlitinu. Það hafi gert þeim ókleift að undirbúa sig með fullnægjandi hætti fyrir fundinn, afla sér ráðgjafar eða kynna sér gögn málsins. Þá liggi ekki fyrir hvort öll gögn hafi verið afhent. Á fundinum 19. febrúar s.á. hafi kærendur lagt fram ítarlega frásögn og fært fram rök. Þau hafi lýst yfir fullum samstarfsvilja og samþykkt að sæta hvaða skilyrðum sem væri öðrum en aflífun A. Við meðferð málsins hafi ýmsar reglur stjórnsýslulaga nr. 37/1993 verið brotnar, m.a. rannsóknarregla 10. gr., jafnræðisregla 11. gr., meðalhófsregla 12. gr., reglan um rétt til andmæla í 13. gr. og regla 18. gr. um frestun máls.

Málsrök Heilbrigðiseftirlitsins

6. Af hálfu Heilbrigðiseftirlits Garðabæjar, Hafnarfjarðar, Kópavogs, Mosfellsbæjar og Seltjarnarness er tekið fram að metið hafi verið hvort viðbrögð eiganda hundsins sem var bitinn kynnu að hafa haft áhrif á alvarleika áverka þeirra sem hann varð fyrir. Það sé eðlilegt að dýralæknir tilkynni um atvik sem þetta og að gætt hafi verið að rétti kærenda til að gæta andmæla og fá aðgang að öllum gögnum máls. Ákvörðun um aflífun A hafi ekki verið tekin fyrr en fjórum mánuðum eftir að atvikið gerðist og að fengnu skapgerðarmati sem hafi leitt í ljós að A sé hættulegur vegna stjórnlausrar árásargirni gagnvart öðrum hundum. Í matinu komi fram að slík árásargirni geti við tilteknar aðstæður beinst að fólki. A sé fimm ára, árásargirni hans sé mikil og fari jafnvel vaxandi. Ekkert bendi til þess að markvisst hafi verið unnið gegn þeim hegðunarvanda. Að mati heilbrigðiseftirlitsins feli þetta í sér óásættanlega hættu og gefi tilefni til kröfu um aflífun, sbr. 5. mgr. 8. gr. samþykktar nr. 1348/2022 um hundahald í Garðabæ, Hafnarfirði, Kópavogi, Mosfellsbæ og Seltjarnarnesi.

7. Heilbrigðiseftirlitið hafi aflað sjónarmiða kærenda, fundað með þeim og gert kröfu um að fram færi skapgerðarmat á A. Hafi kærendum verið gefinn kostur á að óska eftir öðru mati, en fallið hafi verið frá beiðni um það. Kærendur hafi lagt til vægari úrræði en aflífun, svo sem bann við lausagöngu, notkun taums eða mýlis, bann við umgengni við aðra hunda og reglubundið eftirlit. Þau úrræði taki ekki á rót vandans og hafi kærendur ekki lagt til raunhæfa lausn gagnvart þeirri hættu sem stafi af A. Skapgerð hans sé svo hættuleg og fast mótuð að öryggi annarra hunda og almennings verði ekki tryggt með slíkum úrræðum sem samrýmist eðlilegu hundahaldi. Aflífun sé því nauðsynleg.

Viðbótarathugasemdir kærenda

8. Í viðbótarathugasemdum sínum ítreka kærendur fyrri sjónarmið um að annmarkar hafi verið á málsmeðferð við undirbúning hinnar kærðu ákvörðunar. Það sé áréttað að viðbrögð eiganda hundsins sem varð að aflífa hafi ekki verið rannsökuð með fullnægjandi hætti, síðbúin afhending gagna hafi skert möguleika kærenda til að gæta hagsmuna sinna og að vægari úrræði en aflífun hafi ekki sætt fullnægjandi mati. 

Niðurstaða

9. Í máli þessu er deilt um lögmæti þeirrar ákvörðunar Heilbrigðiseftirlits Garðabæjar, Hafnarfjarðar, Kópavogs, Mosfellsbæjar og Seltjarnarness frá 30. mars 2026 að aflífa skuli hundinn A. Kæruheimild er í 65. gr. laga nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir og barst kæra innan kærufrests.

10. Samþykkt nr. 1348/2022 um hundahald í Garðabæ, Hafnarfirði, Kópavogi, Mosfellsbæ og Seltjarnarnesi var sett með stoð í 59. gr. laga nr. 7/1998. Samkvæmt 4. mgr. 8. gr. samþykktarinnar getur heilbrigðiseftirlitið, hafi það ástæðu til að ætla að hundur sé hættulegur eða hafi valdið líkamstjóni, svo sem með biti, gert kröfu um að umráðamaður hunds láti hundinn undirgangast skapgerðarmat. Leiði slíkt mat í ljós að hundur teljist hættulegur geti heilbrigðiseftirlitið skv. 5. mgr. sömu greinar gert kröfu um aflífun hans. Hin kærða ákvörðun var tekin á grundvelli þessarar valdheimildar og var við rannsókn málsins lagt mat á það hvort hundurinn væri hættulegur á grundvelli gagna málsins og þá einkum fyrirliggjandi skapgerðarmats auk þess að litið var til skýrslu frá dýralækni og munnlegra sem og bréflegra andmæla kærenda, að því ráðið verður.

11. Á fundi heilbrigðisnefndar 27. apríl 2026 var fjallað um kæru til úrskurðarnefndarinnar á ákvörðun heilbrigðiseftirlitsins um aflífun A. Samkvæmt fundargerð kynnti framkvæmdastjóri nefndinni greinargerð heilbrigðiseftirlitsins vegna kærunnar og tók nefndin undir þau sjónarmið sem þar voru rakin, þar á meðal að rétt væri að fresta aflífun A þar til úrskurður lægi fyrir. Þótt ekki verði ráðið af fundargerðinni að nefndin hafi tekið hina kærðu ákvörðun sérstaklega til formlegrar afgreiðslu liggur fyrir að hún kynnti sér málið og tók afstöðu til þess.

12. Á fundi 28. janúar 2026 tjáðu kærendur fulltrúum heilbrigðiseftirlitsins að þeir vildu láta framkvæma nýtt skapgerðarmat á A, þ.e. yfirmat skv. 4. mgr. 8. gr. samþykktar nr. 1348/2022. Heilbrigðiseftirlitið féllst á það og fór fram á að kærendur myndu tilkynna um hvaða aðili yrði fengin til að framkvæma það. Gefinn var frestur til 12. febrúar 2026. Með bréfi heilbrigðiseftirlitsins, dags. 26. þess mánaðar, var skorað á kærendur að tilkynna um hvaða aðili mundi framkvæma matið, en að ella yrði litið svo á að ekki yrði af því. Var veittur frestur til svara til 13. mars s.á. en engin slík tilkynning þessa efnis barst. Var kærendum með þessu veittur möguleiki á því að afla nýrra gagna frá óháðum aðila.

13. Kærendur hafa gagnrýnt að hafa fengið afhent tiltekin gögn málsins 18. febrúar 2026 sem hafi verið einungis degi fyrir fund með heilbrigðiseftirlitinu. Það má taka undir að þetta var óheppilega skammur tími. Um leið verður ekki hjá því litið að endanleg ákvörðun var ekki tekin fyrr en 30. mars s.á. Fram að þeim tíma gafst kærendum nokkurt svigrúm til að kynna sér gögn málsins og koma að frekari athugasemdum áður en ákvörðun yrði tekin. Verður því ekki talið að brotið hafi verið á andmælareglu 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 við undirbúning hinnar kærðu ákvörðunar. Má einnig benda á að kærendum hefur gefist færi til að tjá sig um atvik máls þessa fyrir úrskurðarnefndinni.

14. Í 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 segir að stjórnvald skuli því aðeins taka íþyngjandi ákvörðun þegar lögmætu markmiði, sem að er stefnt, verði ekki náð með öðru og vægara móti. Skuli þess þá gætt að ekki sé farið strangar í sakirnar en nauðsyn beri til. Af hinni kærðu ákvörðun má ráða að hún byggði á ítarlega rökstuddu skapgerðarmati þar sem leiddar voru líkur að því að A væri hættulegur. Þá lá fyrir að A hafði þegar valdið öðrum hundi slíkum áverka að aflífa þurfti hann. Verður því mati ekki hrundið að engum raunhæfum vægari úrræðum hafi verið til að dreifa þannig að tryggja mætti öryggi annarra dýra og almennings.

15. Að framangreindu virtu verða ekki taldir neinir þeir annmarkar á undirbúningi hinnar kærðu ákvörðunar sem varðað geti gildi hennar. Kröfu um ógildingu hennar er hafnað.

Úrskurðarorð

Hafnað er kröfu kærenda um að ógilda ákvörðun Heilbrigðiseftirlits Garðabæjar, Hafnarfjarðar, Kópavogs, Mosfellsbæjar og Seltjarnarness frá 30. mars 2026 um að aflífa skuli hundinn A.