Árið 2026, föstudaginn 5. júní, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2010, fyrir:
Mál nr. UUA2605003, kæra á ákvörðun bæjarstjórnar Hafnarfjarðarkaupstaðar frá 6. maí 2026 um að samþykkja breytingu á deiliskipulagi Suðurhafnar.
Í málinu er nú kveðinn upp til bráðabirgða svofelldur
úrskurður:
- Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, 6. maí 2026, er barst nefndinni sama dag, kærir Salteyri ehf., eigandi fasteigna að Cuxhavensgötu 1, þá ákvörðun bæjarstjórnar Hafnarfjarðarkaupstaðar frá 6. maí 2026 að samþykkja breytingu á deiliskipulagi Suðurhafnar. Er þess krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi en til vara að málinu verði vísað til nýrrar meðferðar. Jafnframt er þess krafist að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar verði frestað á meðan málið sé til meðferðar fyrir úrskurðarnefndinni. Verður nú tekin afstaða til þeirrar kröfu.
Málsatvik og rök
- Á fundi skipulags- og byggingarráðs Hafnarfjarðar 30. apríl 2026 var tekin fyrir tillaga að breytingu á deiliskipulagi Suðurhafnar vegna nýs Tækniskóla. Í tillögunni fólst að heimiluð var uppbygging skóla fyrir allt að 5.000 nemendur á lóð við Flensborgarhöfn á reit sem afmarkast af Óseyrarbraut, Fornubúðum og Lónsbraut. Samkvæmt greinargerð deiliskipulags–breytingarinnar er m.a. heimilað að fjarlægja og/eða rífa allar núverandi byggingar innan skipulagssvæðisins. Samþykkti ráðið að vísa tillögunni til staðfestingar í bæjarstjórn. Á fundi bæjarstjórnar 6. maí s.á. var tillagan samþykkt og tók hún gildi með birtingu í B-deild Stjórnartíðinda 27. maí 2026.
- Kærandi vísar til þess að samkvæmt deiliskipulagsbreytingunni sé heimild til niðurrifs á eign kæranda og að mögulegt eignarnám sé til skoðunar. Kæranda hafi ekki verið kynnt svör við athugasemdum sínum áður en ákvörðun hafi verið tekin. Ítrekað hafi verið kallað eftir svörum en kærandi hafi ekki fengið nein svör. Í afstöðu sveitarfélagsins sé byggt á almennum fullyrðingum án raunverulegs mats og í þeim felist skortur á rökstuðningi. Engin raunveruleg valkostagreining liggi fyrir og því sé um brot á rannsónarreglu stjórnsýsluréttarins að ræða. Þá hafi ekki farið fram mat á meðalhófi áður en ákvörðunin hafi verið tekin. Ákvörðunin feli í sér skerðingu á eignarrétti kæranda en í svörum sveitarfélagsins hafi verið vísað til heimilda til eignarnáms sem mögulegs úrræðis í málinu. Eignarnám verði hins vegar aðeins réttlætt þegar skýr lagaskilyrði séu uppfyllt. Þá verði ekki betur séð en að deiliskipulagsbreytingin feli í sér verulega sértæka og íþyngjandi nýtingu svæðisins sem gangi lengra en þær almennu forsendur sem fram komi í Aðalskipulags Hafnarfjarðar 2013–2025. Deiliskipulagið gangi lengra en forsendur aðalskipulagsins gefi tilefni til án fullnægjandi rökstuðnings.
Niðurstaða
- Í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er tekið fram að kæra til úrskurðarnefndarinnar fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar en jafnframt er kæranda þar heimilað að krefjast stöðvunar framkvæmda séu þær hafnar eða yfirvofandi, sbr. 2. mgr. sömu lagagreinar. Þá getur úrskurðarnefndin að sama skapi frestað réttaráhrifum ákvörðunar komi fram krafa um það af hálfu kæranda, sbr. 3. mgr. nefndrar 5. gr. Með sama hætti er kveðið á um það í 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 7/1993 að kæra til æðra stjórnvalds fresti ekki réttaráhrifum ákvörðunar en þó sé heimilt að fresta réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar til bráðabirgða meðan málið er til meðferðar hjá kærustjórnvaldi þar sem ástæður mæli með því. Tilvitnuð lagaákvæði bera með sér að meginreglan er sú að kæra til æðra stjórnvalds frestar ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar og eru heimildarákvæði fyrir stöðvun framkvæmda eða frestun réttaráhrifa kærðrar ákvörðunar undantekning frá nefndri meginreglu sem skýra ber þröngt. Verða því að vera ríkar ástæður eða veigamikil rök fyrir ákvörðun um frestun réttaráhrifa.
- Mál þetta snýst um gildi deiliskipulagsákvörðunar. Gildistaka deiliskipulags felur ekki í sér heimildir til að hefja framkvæmdir heldur þarf til að koma sérstök stjórnvaldsákvörðun sem kæranleg er til úrskurðarnefndarinnar, s.s. veiting byggingar- eða framkvæmdaleyfis, sbr. 11. og 13. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki og 13., 14. og 15. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Í kærumáli vegna greindra leyfisveitinga er eftir atvikum unnt að gera kröfu um stöðvun framkvæmda til bráðabirgða skv. 5. gr. laga nr. 130/2011. Að jafnaði er því ekki tilefni til að beita heimild til frestunar réttaráhrifa í kærumálum er varða gildi deiliskipulagsákvarðana. Þegar litið er til fyrrgreindra lagaákvæða og eðlis deiliskipulagsávarðana verður ekki séð að knýjandi nauðsyn sé á að fallast á kröfu kæranda um frestun réttaráhrifa vegna hinnar kærðu deiliskipulagsbreytingar.
Úrskurðarorð
Hafnað er kröfu kæranda um frestun réttaráhrifa á grundvelli hinnar kærðu deiliskipulagsákvörðunar.
