UUA2601003 Öryggisstjórnunarkerfi

Árið 2026, mánudaginn 1. júní, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mættir voru Unnþór Jónsson varaformaður og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur. Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor tók þátt í gegnum fjarfundabúnað.

Fyrir var tekið mál nr. UUA2601003, kæra á ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkja­stofnunar frá 5. desember 2025 um að neita að viðurkenna öryggisstjórnunarkerfi kæranda fyrir sólarorkuver að Silfratjörn í Reykjavík.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 5. janúar 2026, er barst nefndinni sama dag, kærir Verkís hf. þá ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar frá 5. desember 2025 að neita að viðurkenna öryggisstjórnunarkerfi félagsins fyrir sólarorkuver Bjargs íbúðafélags hses. að Silfratjörn í Reykjavík. Er þess krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi.

2. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun 30. janúar 2026 og í apríl s.á. Með breytingarlögum nr. 11/2026 tók Húsnæðis- og mannvirkjastofnun við hlutverki Skipulagsstofnunar og var nafni stofnunarinnar breytt í Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnun, en lögin voru samþykkt á Alþingi 19. febrúar 2026 og birt í A-deild Stjórnar­tíðinda 4. mars s.á.

Málavextir

3. Samkvæmt 3. gr. laga nr. 146/1996 um öryggi raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga er ábyrgðarmaður sá sem tilnefndur hefur verið til að annast uppsetningu eða rekstur raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga og ber hann ábyrgð á lögmætu ástandi þeirra. Í því skyni að tryggja öryggi raforku­virkja og rekstur þeirra sem frekast er unnt skulu ábyrgðarmenn koma upp innra öryggis­stjórnunarkerfi með virkjum sem að mati Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar uppfyllir skilyrði laganna, sbr. 2. mgr. 5. gr. þeirra.

4. Með tölvubréfi starfsmanns kæranda til Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar 6. október 2025 var stofnuninni tilkynnt að viðkomandi starfsmaður hefði tekið að sér að vera ábyrgðarmaður fyrir sólarorkuver Bjargs íbúðafélags hses. við Silfratjörn í Reykjavík. Var erindinu svarað af stofnuninni 13. s.m. og tekið fram að engar athugasemdir væru gerðar og að meðal næstu skrefa væri skoðun á öryggisstjórnunarkerfi rafveitunnar. Svaraði starfsmaðurinn 9. nóvember s.á. og benti á að sólarorkuverið félli undir öryggisstjórnunarkerfið Rafveita Verkís hf. sem hefði verið samþykkt og tekið út hjá faggiltri skoðunarstofu án athugasemda. Í svari stofnunarinnar 12. nóvember 2025 var tekið fram að samkvæmt reglugerð nr. 678/2009 um raforkuvirki þyrfti hver rafveita að vera með sitt eigið öryggisstjórnunarkerfi. Jafnframt væri það meðal skilyrða fyrir útgáfu heimildar til spennusetningar og reksturs rafveitunnar að fyrir lægi skýrsla um kerfið. Andmælti starfsmaðurinn þeirri afstöðu sama dag og veitti Húsnæðis- og mannvirkja­stofnun frekari svör og skýringar með tölvubréfi 14. nóvember s.á.

5. Hinn 28. nóvember 2025 var af hálfu kæranda sent bréf til Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar þar sem greint var frá því að fyrirtækið hefði um árabil starfrækt öryggisstjórnunarkerfi fyrir rafveitur og að hjá því starfaði rafmagnstæknifræðingur sem sæi um daglegan rekstur umrædds kerfis. Væri viðkomandi starfsmaður jafnframt ábyrgðarmaður fyrir nokkrar rafveitur og hefði sem slíkur tilkynnt Húsnæðis- og mannvirkjastofnun að hann hefði tekið að sér að vera ábyrgðarmaður fyrir sólarorkuver Bjargs íbúðafélags. Tekið var fram að kærandi væri ósam­mála áður framkominni afstöðu stofnunarinnar um öryggisstjórnunarkerfi svo sem nánar var rökstutt. Einnig kom fram að skilningur kæranda ætti sér stoð í áralangri framkvæmd og ætti stjórnsýsluframkvæmdin sér ekki stoð í breytingu á lögum eða reglum. Í lok bréfsins var því haldið fram að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun bæri að fara eftir fyrri framkvæmd þannig að smávirkjunum yrði gert kleift að nota öryggisstjórnunarkerfi kæranda án sérstakrar skoðunar á því. Svaraði stofnunin erindinu með tölvubréfi 5. desember s.á. þar sem fyrri afstaða hennar var áréttuð. Vísað var til þess að rafveitan Bjarg íbúðafélag – Sólarorkuver væri ný rafveita og því væri skýrsla um skoðun á öryggisstjórnunarkerfi „þeirrar rafveitu“ skilyrði fyrir viðurkenningu á öryggisstjórnunarkerfi hennar. Allar nýjar rafveitur þyrftu viðurkenningu stofnunarinnar á öryggisstjórnunarkerfi sínu til þess að fá heimild til spennusetningar og reksturs. Þá var tekið fram að beiðni kæranda um að farið yrði eftir fyrri framkvæmd ætti sér enga stoð, enda hefði sama framkvæmd verið viðhöfð lengi.

Málsrök kæranda

6. Kærandi telur að krafa Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar um að hver rafveita setji sér sitt eigið öryggisstjórnunarkerfi eigi sér enga stoð í lögum nr. 146/1996 um öryggi raforku­virkja, neysluveitna og raffanga eða í reglugerð nr. 678/2009 um raforkuvirki. Þá sé hvorki í lögunum né í athugasemdum frumvarpsins sem orðið hafi að þeim lögum að finna fyrirmæli um hvernig slík kerfi skuli útfærð. Hvergi í ákvæðum laga nr. 146/1996, nefndrar reglugerðar eða í verklýsingu stofnunarinnar VL 3.028, um setningu rafveitna, staðfestingu ábyrgðarmanns og viðurkenningu á öryggisstjórnunarkerfi rafveitu, sé gerð sú krafa að hver rafveita skuli hafa eigið öryggisstjórnunarkerfi sem skuli skoðað og útbúin skýrsla fyrir vegna setningu nýrrar rafveitu. Aðeins komi þar fram að slíkt kerfi þurfi að vera til staðar, að ábyrgðarmaður skuli koma upp slíku kerfi, hvaða kröfur séu gerðar til kerfisins og hvernig skoðun á því skuli háttað. Sambærileg ákvæði megi finna í 3. gr. í verklagsreglum stofnunarinnar VLR 3.031, um öryggisstjórnun rafveitna, iðjuvera og einkarafstöðva. Í verklýsingu VL 3.028 sé beinlínis gert ráð fyrir því að heimilt sé að hafa öryggisstjórnunarkerfi vegna smávirkjunar sem hluta af slíku kerfi rafverktaka, að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Þannig geri verklýsingin ekki ráð fyrir að um sérstætt kerfi sé að ræða fyrir hverja virkjun í öllum tilvikum.

7. Öryggisstjórnunarkerfi kæranda uppfylli öll skilyrði og í því sé hver rafveita aðskilin. Haldið sé utan um skjöl fyrir hverja rafveitu, þau vistuð í skjalavistunarkerfi kæranda og merkt hvaða veitu þau tilheyri. Upplýsingar sem eigi undir eina rafveitu séu ekki aðgengilegar öðrum í kerfinu. Kerfið og uppsetning þess sé hins vegar sambærileg fyrir allar rafveitur og staðfesti skoðun á því fyrir eina rafveitu að kerfið uppfylli öll skilyrði fyrir allar þær rafveitur sem undir það falli.

8. Fyrir liggi skýrsla skoðunarstofu um öryggisstjórnunarkerfi kæranda og hafi kerfið verið samþykkt án athugasemda. Í framangreindri verklýsingu komi ekki fram að gera þurfi slíka skýrslu fyrir hverja nýja rafveitu. Jafnframt hafi verið gerður samningur um viðhaldsskoðanir, sbr. gr. 2.6. í verklýsingunni. Svo framarlega sem til staðar sé öryggisstjórnunarkerfi sem tekið hafi verið út, sem uppfylli skilyrði laga og reglugerða og sé skoðað reglulega með lögbundnum hætti sé skilyrði um öryggisstjórnunarkerfi uppfyllt. Ekki sé þörf á sérstakri skoðun á því einungis vegna þess að nýrri rafveitu sé bætt við. Kerfið hafi þegar verið tekið út í samræmi við ákvæði viðeigandi löggjafar og viðeigandi skýrslur liggi fyrir.

9. Skilningur kæranda eigi sér stoð í áralangri framkvæmd, en hann hafi frá árinu 2012 notað öryggisstjórnunarkerfi sitt án athugasemda frá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun og bætt við nýjum rafveitum án þess að sérstök skoðun hafi farið fram á kerfinu af því tilefni fyrir utan lög­bundna skoðun. Um sé að ræða breytingu á stjórnsýsluframkvæmd sem ekki hafi verið útfærð með lögmætum hætti. Verði ekki séð að það dragi úr öryggi að nota eitt og sama öryggisstjórnunarkerfi fyrir fleira en eina virkjun að skilyrðum uppfylltum og liggi engin málefnaleg sjónarmið til grundvallar breytingunni svo sem gera verði kröfu um.

10. Tilgangur öryggisstjórnunarkerfis sé að stuðla að öryggi raforkuvirkja sérstaklega fyrir almenna borgara, en einnig rekstraröryggi. Ljóst sé að það fyrirkomulag sem tíðkast hafi hingað til sé til þess fallið að ná þessu markmiði og því gangi stofnunin lengra en nauðsynlegt geti talist, sbr. meðalhófsreglu í 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Breytingar á stjórnsýslufram­kvæmd sem séu íþyngjandi gagnvart borgurum með tilliti til fyrri stjórnsýsluframkvæmdar verði almennt að kynna fyrir fram með skýrum og glöggum hætti og nægjanlegum fyrirvara, sbr. t.d. álit umboðsmanns Alþingis í málum nr. 6109/2010 og 9668/2018. Engin slík kynning hafi átt sér stað. Hafi ekki verið gerðar breytingar á lögum og reglum á þessu sviði og verði slíkar íþyngjandi breytingar að eiga sér fullnægjandi stoð í lögum.

Málsrök Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar

11. Af hálfu stofnunarinnar er gerð krafa um frávísun málsins eða að kæran verði „felld niður“. Kærandi sé ekki aðili að máli þessu, enda falli hann ekki undir skilgreiningu 3. gr. laga nr. 146/1996 um öryggi raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga. Engin raforkuvirki sem notuð séu til að framleiða, flytja, dreifa og/eða selja rafmagn séu skráð í rekstri hjá kæranda. Þrátt fyrir að tilgreindur ábyrgðarmaður sé starfsmaður kæranda sé hann tilnefndur og staðfestur sem ábyrgðarmaður fyrir sólarorkuverið. Málsaðilar að innleiðingu öryggisstjórnunar orkuversins sé því rafveitan sjálf, þ.e. Bjarg íbúðafélag hses., og umræddur starfsmaður. Hafi engin stjórnvaldsákvörðun verið tekin af hálfu stofnunarinnar sem varði beint kæranda sem rafveitu og engar umsóknir hafi borist frá honum. Því skorti kæranda beina og lögvarða hagsmuni af niðurstöðu málsins. Þá hafi kæran ekki borist úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála innan lögbundins kærufrests.

12. Kröfur um uppsetningu og skoðun öryggisstjórnunarkerfa fyrir rafveitur séu byggðar á skýrum ákvæðum laga og reglugerða og hafi verið óbreyttar í áratugi. Sé í þessu sambandi vísað til 2. mgr. 5. gr. laga nr. 146/1996 og reglugerðar nr. 678/2009 um raforkuvirki, sérstaklega til greina 2.5 og 5.2 í reglugerðinni, en þar sé skýrt kveðið á um að rafveitum beri að hafa skilgreint öryggisstjórnunarkerfi til að tryggja öryggi eigin raforkuvirkja og fullnægjandi stjórn á rekstri þeirra. Í verklagsreglu VLR 3.031, um öryggisstjórnun rafveitna, iðjuvera og einka­rafstöðva, sé tekið fram að ábyrgðarmaður rafveitu skuli koma upp skjalfestu öryggis­stjórnunarkerfi til að tryggja öryggi eigin raforkuvirkja og að umfang kerfisins ráðist af stærð veitunnar. Tilgangur verklýsingar sé að tryggja að við setningu nýrrar rafveitu sé fullnægt kröfum varðandi ábyrgðarmann og innri öryggisstjórnun með það að markmiði að tryggja öryggi raforkuvirkja og sanngjarna málsmeðferð, sbr. 1. gr. verklýsingar VL 3.028, um setningu rafveitu, staðfestingu ábyrgðarmanns og viðurkenningu á öryggisstjórnunarkerfi rafveitu. Hafi umræddur ábyrgðarmaður langa reynslu af ábyrgðarmennsku og sé vel kunnugur þessum ferlum.

13. Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnun hafi ekki tekið afstöðu til umrædds öryggis­stjórnunarkerfis þar sem engin gögn hafi borist um kerfi hinnar nýju rafveitu svo unnt sé að meta og gefa út heimild til spennusetningar og reksturs. Sé stofnuninni skylt að fara eftir þessum kröfum til að sinna hlutverki sínu samkvæmt lögum nr. 146/1996. Skilyrði fyrir viðurkenningu á öryggisstjórnunarkerfi og heimild til spennusetningar séu skýr og ófrávíkjan­leg. Geti framlögð skýrsla frá árinu 2022 sem varði öryggisstjórnunarkerfi annarrar rafveitu, þ.e. Rafveitu Verkís hf., ekki staðfest að öryggisstjórnunarkerfi rafveitunnar uppfylli kröfur stofnunarinnar. Hver rafveita sé sjálfstæð og þurfi að uppfylla eigin kröfur. Beinist skoðanir stofnunarinnar að atriðum sem eigi einungis við þá rafveitu sem sé til skoðunar hverju sinni og gildi óháð því hvort rafveitan sé hluti af stærra öryggisstjórnunarkerfi.

Viðbótarathugasemdir kæranda

14. Kærandi telur að rétt sé að miða kærufrest við þann tíma er honum hafi borist formlegt svar frá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun, þ.e. 5. desember 2025. Þá fyrst hafi verið hægt að líta svo á að um endanlega ákvörðun væri að ræða þar sem tekið hefði verið mið af andmælum kæranda. Telji úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála hins vegar að kærufrestur hafi byrjað að líða við svar stofnunarinnar við fyrirspurn kæranda 12. nóvember s.á., beri að taka kæruna til meðferðar á grundvelli 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, enda hafi ekki verið veittar leiðbeiningar um kærufrest í því tölvubréfi.

15. Kæran lúti að öryggisstjórnunarkerfi kæranda. Um sé að ræða þjónustu sem umrædd rafveita, þ.e. Bjarg íbúðafélag hses., hafi óskað eftir, en hún hafi enga aðkomu að því. Kærandi sé einnig ábyrgðarmaður rafveitunnar í skilningi laga nr. 146/1996 um öryggi raforkuvirkja, neyslu­veitna og raffanga. Meginreglan í íslenskum stjórnsýslurétti sé að túlka beri aðildar­hugtakið rúmt. Nái það ekki einungis til þeirra sem eigi beina aðild, heldur einnig til þeirra sem hafi óbeinna hagsmuna að gæta. Öryggisstjórnunarkerfið sé í eigu kæranda og hafi hin kærða ákvörðun því veruleg áhrif á bæði eignarrétt og atvinnufrelsi hans. Þótt tiltekinn starfsmaður kæranda sé skráður ábyrgðarmaður rafveitunnar þá starfi sá einstaklingur í umboði kæranda sem beri raunverulega ábyrgð og kostnað.

—–

16. Undir rekstri máls þessa var tilnefndum ábyrgðarmanni Bjargs íbúðafélags tilkynnt með bréfi Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar, dags. 31. mars 2026, að eftir framlagningu nánar tilgreindra gagna, væri þeim skilyrðum fullnægt sem stofnunin hefði tilgreint fyrir samþykki hennar um að hefja mætti rekstur rafveitu Bjargs íbúðafélags – Sólarorkuver undir öryggisstjórnunarkerfi hans. Er með því vísað í öryggisstjórnunarkerfi rafveitunnar sem ábyrgðarmaðurinn, sem er starfsmaður kæranda, hefur sett upp fyrir rafveituna og fengið skoðun á eftir því sem stofnunin hefur upplýst úrskurðarnefndina um. Veitti úrskurðarnefndin kæranda færi á að koma á framfæri athugasemdum af þessu tilefni og með bréfi hans til nefndarinnar, dags. 27. apríl s.á., var áréttað að kærandi ætti enn lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins, m.a. með vísan til þeirra réttaröryggissjónarmiða sem búi að baki réttarúrræðinu stjórnsýslukæra. 

—– 

17. Aðilar máls þessa hafa fært fram ítarlegri rök fyrir máli sínu, sem ekki verða rakin hér frekar, en úrskurðarnefndin hefur haft þau öll til hliðsjónar við úrlausn málsins. 

Niðurstaða

18. Í máli þessu kærir Verkís hf. þá ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar frá 5. desember 2025 að neita að viðurkenna öryggi­s­­stjórnunarkerfi kæranda fyrir sólarorkuver Bjargs íbúða­félags hses., með vísan til laga nr. 146/1996 um öryggi raforku­virkja, neysluveitna og raffanga, reglugerðar nr. 678/2009 um raforkuvirki og nánar tilgreindrar verklýsingar og verklagsreglu stofnunar­innar. Heitir stofnunin nú Húsnæðis-, mann­virkja- og skipulagsstofnun, sbr. breytingarlög nr. 11/2026. Kæruheimild til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála er í 10. mgr. 11. gr. laga nr. 146/1996.

19. Af hálfu stofnunarinnar er farið fram á að máli þessu verði vísað frá úrskurðarnefndinni. Er á því byggt að málsaðilar að innleiðingu öryggisstjórnunar fyrir umrædda rafveitu séu rafveitan, þ.e. Bjarg íbúðafélag, og ábyrgðarmaður hennar, þ.e. starfsmaður kæranda. Kærandi sé ekki aðili að málinu og eigi því ekki lögvarinna hagsmuna að gæta af úrlausn þess. Þá hafi kæra borist að liðnum lögbundnum kærufresti, en téðum ábyrgðarmanni hafi verið kynnt sú niður­staða stofnunarinnar að framlögð skoðunarskýrsla uppfyllti ekki kröfur með tölvubréfi 12. nóvember 2025.

20. Samkvæmt 3. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála geta þeir einir kært stjórnvaldsákvarðanir til úrskurðarnefndarinnar sem eiga lögvarinna hags­muna að gæta tengda þeirri ákvörðun sem kærð er. Verður að skýra þetta ákvæði í samræmi við almennar reglur stjórnsýsluréttarins um aðild að kærumálum þar sem áskilið er að kærandi eigi lögvarinna einstaklingsbundinna hagsmuna að gæta af úrlausn máls umfram aðra og jafnframt að þeir hagsmunir séu verulegir. Almennt ber þó að gæta varfærni við að vísa málum frá á þeim grunni að kæranda skorti lögvarða hagsmuni tengda kærðri ákvörðun nema augljóst sé að það hafi ekki raunhæfa þýðingu fyrir lögverndaða hagsmuni hans að fá leyst úr ágreiningi kærumálsins. Þá er mælt fyrir um í 2. mgr. sömu lagagreinar að kærufrestur til nefndarinnar sé einn mánuður frá því að kæranda varð kunnugt eða mátti vera kunnugt um ákvörðunina.

21. Svo sem rakið er í málavöxtum hófst mál þetta með því að starfsmaður kæranda sendi tilkynningu til Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar um að hann hefði verið tilnefndur ábyrgðarmaður fyrir sólarorkuver Bjargs íbúðafélags að Silfratjörn í Reykjavík og að raforkuvirkið myndi falla undir öryggisstjórnunarkerfi kæranda. Í framhaldinu urðu frekari samskipti milli stofnunarinnar og starfsmannsins varðandi þá kröfu hennar að hver rafveita þyrfti að vera með sitt eigið öryggisstjórnunarkerfi. Veitti Húsnæðis- og mannvirkjastofnun svör í tölvubréfi til starfs­mannsins 12. nóvember 2025 og með tölvubréfi 14. s.m. voru gefnar frekari skýringar þar sem m.a. kom fram að það væri skilyrði fyrir útgáfu heimildar til spennusetningar og reksturs að fyrir lægi skýrsla um öryggisstjórnunarkerfi rafveitunnar. Kom þar einnig fram að það gæti gengið að nota öryggisstjórnunarkerfi kæranda ef tryggður væri aðskilnaður milli rafveitna í því kerfi.

22. Kærandi andmælti afstöðu Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar með bréfi, dags. 28. nóvember s.á., og færði fram þau rök að krafa stofnunarinnar um sérstakt öryggis­stjórnunar­kerfi fyrir umrædda virkjun færi gegn áralangri framkvæmd. Ætti að fara eftir fyrri framkvæmd stofnunarinnar þannig að smávirkjunum yrði gert kleift að notast við öryggisstjórnunarkerfi rafveitu kæranda án sérstakrar skoðunar á kerfinu umfram reglubundna lögboðna skoðun. Svaraði Húsnæðis- og mannvirkjastofnun kæranda með tölvubréfi 5. desember s.á. þar sem áréttuð var krafa stofnunarinnar og því hafnað að um nýtt fyrirkomulag væri að ræða.

23. Af gögnum málsins verður ráðið að Bjarg íbúðafélag hafi óskað eftir því við kæranda að hann myndi veita félaginu þjónustu vegna verkefna varðandi sólarorkuver sem tengdust lögum nr. 146/1996. Þá verður ekki annað séð en að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hafi í upphafi hafnað þeirri beiðni starfs­manns kæranda að öryggisstjórnunarkerfið Rafveita Verkís hf. yrði samþykkt fyrir umrætt sólarorkuver. Bera fyrirliggjandi gögn með sér að ef stofnunin hefði fallist á beiðnina hefði rekstur rafveitunnar hafist fyrr. Með því hafði hin kærða ákvörðun áhrif á hagsmuni kæranda sem telja verður bæði verulega og einstaklega og verður málinu því ekki vísað frá á þeim forsendum að kæranda skorti aðild. Þótt Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnun hafi nú samþykkt að rafveitan megi hefja rekstur undir öryggisstjórnunarkerfi starfsmanns kæranda verður eftir sem áður að líta svo á að kærandi hafi lögvarða hagsmuni af því að fá úr því skorið hvort synjun stofnunarinnar hafi verið lögmæt. Liggur enda fyrir að stofnunin hefur ekki vikið frá þeirri afstöðu sinni, sem ágreiningur þessa máls hverfist um, að ekki sé hægt að viðurkenna öryggisstjórnunarkerfi kæranda fyrir nýja rafveitu nema fram fari sérstök skoðun á því kerfi.

24. Að virtum gögnum málsins þykir rétt að líta svo á að hin kærða ákvörðun hafi verið tekin í tölvubréfi starfsmanns Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar til kæranda 5. desember 2025, enda hafði svörum stofnunarinnar ekki verið beint að kæranda fyrr en þá. Barst kæran því innan kærufrests skv. 2. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011. Verður kærumál þetta því tekið til efnis­meðferðar.

—–

25. Í 2. mgr. 5. gr. laga nr. 146/1996, eins og hún hljóðar eftir gildistöku laga nr. 11/2026, er mælt fyrir um að í því skyni að tryggja öryggi raforkuvirkja og rekstur þeirra sem frekast er unnt skuli ábyrgðarmenn raforkuvirkja rafveitna og stóriðjuvera, samkvæmt ákvörðun ráðherra, koma upp innra öryggisstjórnunarkerfi með virkjum sem að mati Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar uppfyllir skilyrði laganna. Er þar um að ræða kerfisbundnar ráðstafanir sem tryggja að starfsemi sé samkvæmt öryggiskröfum laga og reglugerða og sönnur eru færðar á með skráningu, sbr. 3. gr. sömu laga.

26. Frekari fyrirmæli um öryggisstjórnunarkerfi er að finna í reglugerð nr. 678/2009 um raforkuvirki. Í gr. 5.2 reglugerðarinnar er kveðið á um að rafveitum beri að hafa skilgreint öryggisstjórnunarkerfi til að tryggja öryggi eigin raforkuvirkja og fullnægjandi stjórn á rekstri þeirra og eru tilgreindir í sex liðum þeir meginþættir sem m.a. skal skilgreina í kerfinu. Meðal þeirra er fastmótað skipulag, skráningar á megineiningum raforkuvirkja og breytingar sem gerðar eru, ákvæði um eftirlit, úttektir og athugasemdir og ákvæði um innri úttektir öryggis­stjórnunarkerfisins. Samkvæmt ákvæðinu er Húsnæðis- og mannvirkjastofnun heimilt að takmarka kröfur til iðjuvera og einkarafstöðva við 1. og 2. tölul. 1. mgr. reglugerðarákvæðisins ef uppfyllt sé krafa um heildarskoðun háspennuhluta viðkomandi virkis á minnst fimm ára fresti. Skulu rafveitur tilnefna ábyrgðarmann sem ber ábyrgð á því að unnið sé samkvæmt skilgreindu öryggis­stjórnunarkerfi. Þá getur rafveita samið við skoðunarstofu sem hefur tilskilið starfsleyfi um að annast lögbundnar skoðanir á því.

27. Á grundvelli reglugerðar nr. 678/2009 setti Húsnæðis- og mannvirkjastofnun verklýsingu nr. 3.028 um setningu rafveitu, staðfestingu ábyrgðarmanns og viðurkenningu á öryggis­stjórnunarkerfi rafveitu. Í 2. mgr. gr. 2.2. verklýsingarinnar segir að ef löggiltur rafverktaki sé ábyrgðarmaður smávirkjunar sé heimilt að öryggis­stjórnunarkerfi hans vegna virkjunarinnar sé hluti af öryggisstjórnunarkerfi hans sem rafverktaka, ef í kerfinu sé sérstaklega tekið á því sem að smávirkjuninni snýr á þann hátt að fullnægi töluliðum 1 og 2 í gr. 5.2. í reglugerð um rafveitur. Þá er mælt fyrir um í gr. 2.4. að það sé skilyrði fyrir viður­kenningu á öryggisstjórnunarkerfi ef um nýja rafveitu sé að ræða að fyrir liggi skýrsla skoðunarstofu um kerfið án athugasemda í 3. flokki og ennfremur yfirlýsing rafveitu um fullnægjandi úrbætur vegna athugasemda í 2. flokki.

28. Í hnotskurn lítur ágreiningsefni máls þessa að því hvort setja þurfi upp sérstakt öryggis­stjórnunarkerfi fyrir hverja nýja rafveitu eða hvort ný rafveita geti verið hluti af öryggis­stjórnunarkerfi sem þegar hafi verið staðfest að uppfylli öll skilyrði. Telur kærandi að ekkert í ákvæðum, reglugerðum, verklagsreglum eða verklýsingu Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulags­stofnunar geri kröfu um að hver ný rafveita skuli hafa eigið öryggis­stjórnunarkerfi. Þótt sú krafa komi ekki með berum orðum fram í lögum nr. 146/1996 eða reglugerð nr. 678/2009 er aftur á móti ljóst að sú krafa er gerð til rafveitna að þær hafi skilgreint öryggisstjórnunarkerfi, sbr. 2. mgr. 5. gr. laga nr. 146/1996 og 1. mgr. gr. 5.2. í reglugerð nr. 678/2009, og að fyrir liggi skýrsla skoðunarstofu um slíkt kerfi, sbr. gr. 2.4. í verklýsingu nr. 3.028. Með hliðsjón af framangreindu verður að líta svo að setja þurfi upp sérstakt öryggis­stjórnunarkerfi fyrir hverja nýja rafveitu sem hefur verið skoðað af skoðunarstofu. Er þá horft til þess að slíkt fyrirkomulag er fremur til þess fallið að ná þeim tilgangi laga nr. 146/1996 að draga sem mest úr hættu og tjóni af raforkuvirkjum, neysluveitum og rafföngum og truflunum af völdum starfrækslu þeirra, sbr. 1. gr. laganna. Árétta verður hér að sú krafa að koma skuli upp öryggisstjórnunarkerfi með virkjum er gerð í því skyni að tryggja öryggi raforkuvirkja og rekstur þeirra sem frekast er unnt, sbr. áðurnefnda 2. mgr. 5. gr. sömu laga.

29. Að öllu framangreindu virtu var Húsnæðis- og mannvirkjastofnun rétt að neita að viðurkenna öryggisstjórnunarkerfi kæranda, þ.e. öryggisstjórnunarkerfið sem ber heitið Rafveita Verkís hf., fyrir sólarorkuver Bjargs íbúðafélags að Silfratjörn í Reykjavík, nema fram færi sérstök skoðun á því. Þá verður ekki séð að um sé að ræða breytingu frá fyrri stjórnsýsluframkvæmd eins og kærandi heldur fram í málinu. Verður kröfu kæranda um ógildingu hinnar kærðu ákvörðunar því hafnað. 

Úrskurðarorð

Hafnað er kröfu kæranda um að ógilda þá ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkja­stofnunar frá 5. desember 2025 að neita að viðurkenna öryggisstjórnunarkerfi kæranda fyrir sólarorkuver að Silfratjörn í Reykjavík.