UUA2604004 Fagrakinn

Árið 2026, fimmtudaginn 21. maí 2026, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Arnór Snæbjörnsson formaður, Unnþór Jónsson varaformaður og Karólína Finnbjörnsdóttir lögmaður.

Fyrir var tekið mál nr. UUA2604004, kæra á ákvörðunum byggingarfulltrúa Hafnarfjarðarkaupstaðar frá 11. og 25. febrúar 2026 um að aðhafast ekki frekar vegna framkvæmda á lóð nr. 4 við Fögrukinn. 

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 8. apríl 2026, er barst nefndinni sama dag, kærir eigandi, Fögrukinn 4, þær ákvarðanir byggingarfulltrúa Hafnarfjarðarkaupstaðar frá 11. og 25. febrúar 2026 að aðhafast ekki frekar vegna framkvæmda á lóð nr. 4 við Fögrukinn. Verður að skilja málskot kæranda svo að krafist sé ógildingar hinnar kærðu ákvörðunar.

2. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Hafnarfjarðarkaupstað 9. apríl 2026.

Málavextir

3. Kærandi er eigandi eignarhluta 01 0101 að Fögrukinn 4 í Hafnarfirði, en húsið skiptist í tvo eignarhluta. Á árinu 2023 hófu íbúar efri hæðar, eignarhluta 01 0201, framkvæmdir á lóðinni. Í kjölfarið hafði kærandi samband við sveitarfélagið þar sem hann m.a. benti á að hann hefði ekki samþykkt framkvæmdirnar og því væri um óleyfisframkvæmdir að ræða. Munu framkvæmdirnar hafa falið í sér byggingu palls yfir hluta lóðar, smíði gróðurkassa, gerð skjólgirðingar og því að komið var fyrir heitum potti. Með bréfi byggingarfulltrúa, dags. 15. september 2025, var skorað á eigendur eignarhluta 01 0201 að fjarlægja umræddar framkvæmdir af lóðinni fyrir 29. s.m. þar sem ekki lægi fyrir samþykki allra eigenda fyrir þeim. Með tölvupóstum 4. og 6. október s.á. óskaði kærandi eftir því við byggingarfulltrúa að málið yrði tekið upp að nýju þar sem ólögmætt mannvirki stæði enn á lóðinni og frágangur lóðarinnar væri ófullnægjandi.

4. Með úrskurði úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála í máli nr. 163/2025, uppkveðnum 12. janúar 2026, var lagt fyrir byggingarfulltrúa að taka erindi kæranda til endanlegrar afgreiðslu án ástæðulauss dráttar. Kærandi sendi tölvupóst til sveitarfélagsins 9. febrúar 2026 þar sem fram kom að hvorki hefði verið tekin ákvörðun í máli hans né hefði hann verið upplýstur um stöðu málsins. Fór hann fram á að erindi hans yrði tekið til efnislegrar afgreiðslu án tafar. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 11. febrúar 2026 var fyrrnefndur úrskurður lagður fram. Bókað var í fundargerð að framkvæmdir sem gerðar hefðu verið án samþykkis allra eigenda lóðarinnar hefðu verið fjarlægðar og að embætti byggingarfulltrúa myndi ekki aðhafast frekar í málinu. Var málið tekið aftur fyrir á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 25. s.m. og var bókað í fundargerð að bílskúrsréttur í eigu eignarhluta 01 0201 væri á lóðinni samkvæmt eignaskiptayfirlýsingu og hefði smáhýsi verið reist þar. Byggingarfulltrúi myndi ekki aðhafast vegna þessa. Kæranda var tilkynnt um þessa afgreiðslu með bréfi, dags. 2. mars 2026.

Málsrök kæranda

5. Kærandi bendir á að með úrskurði úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála í máli nr. 163/2025 hafi sveitarfélaginu verið gert að taka málið til efnislegrar meðferðar og ljúka því án ótilhlýðilegrar tafar. Þrátt fyrir það hafi málsmeðferðin dregist verulega og niðurstaða sveitarfélagsins feli í sér að ekki verði gripið til neinna aðgerða. Afgreiðsla sveitarfélagsins sé ekki í samræmi við úrskurð nefndarinnar og hafi sveitarfélagið ekki sinnt þeim skyldum sem leiði af úrskurðinum. Þá hafi málið ekki verið tekið til fullnægjandi efnislegrar meðferðar.

6. Lögmætu ástandi á fasteigninni hafi ekki verið komið á. Sú afstaða sveitarfélagsins að óleyfisframkvæmdir hafi verið fjarlægðar fái ekki staðist. Mannvirki, þ.e. bílskúr eða smáhýsi, standi enn á lóðinni og hafi ástandið ekki verið fært til samræmis við lög. Því sé ákvörðun sveitarfélagsins haldin verulegum annmörkum, bæði hvað varði efnislega niðurstöðu og málsmeðferð.

Málsrök Hafnarfjarðarkaupstaðar

7. Af hálfu sveitarfélagsins er tekið fram að smáhýsið standi á þeim hluta lóðarinnar sem teljist vera séreign eignarhluta 0201 og krefjist því ekki samþykkis allra eigenda fasteignarinnar. Þá sé smáhýsið undanskilið byggingarleyfi. Byggingarfulltrúi hafi ákveðið að aðhafast ekki frekar í málinu þar sem litið hafi verið svo á að smáhýsið væri staðsett á byggingarreit sem tilheyri eignarhluta 0201 og sé í raun ekki háð samþykki eigenda 0101. Varðandi garðfrágang og annan frágang á lóðinni sé það ekki háð samþykki sveitarfélagsins og litið hafi verið svo á að um einkamál milli eigenda eignarhluta 0101 og 0201 væri að ræða. Meðferð málsins hafi verið samkvæmt lögum og reglum.

Viðbótarathugasemdir kæranda

8. Kærandi ítrekar fyrri athugasemdir sínar og tekur jafnframt fram að máli hans hafi verið lokað án þess að raunveruleg niðurstaða hafi legið fyrir af hálfu sveitarfélagsins. Þá haldi sveitarfélagið því fram að ólöglegar framkvæmdir hafi verið fjarlægðar, en það sé ekki í samræmi við núverandi ástand lóðarinnar. Mannvirki standi enn á lóðinni og lóðin hafi ekki verið færð til fyrra horfs. Áhrifa framkvæmdanna gæti því enn. Ákvörðun sveitarfélagsins um að ekki verði aðhafst frekar í málinu geti ekki talist fullnægjandi stjórnvaldsákvörðun í ljósi úrskurðar úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála í máli nr. 163/2025, áframhaldandi ólögmæts ástands og skorti á raunverulegum úrbótum. 

Niðurstaða

9. Í máli þessu er deilt um ákvarðanir byggingarfulltrúa Hafnarfjarðarkaupstaðar frá 11. og 25. febrúar 2026 um að aðhafast ekki frekar vegna framkvæmda á lóð nr. 4 við Fögrukinn. Kæruheimild til úrskurðarnefndarinnar er í 59. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki.

10. Samkvæmt 2. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er kærufrestur til úrskurðarnefndarinnar einn mánuður frá því að kæranda varð kunnugt eða mátti vera kunnugt um ákvörðunina. Í 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 er fjallað um áhrif þess ef kæra berst að liðnum kærufresti. Ber þá samkvæmt 1. mgr. ákvæðisins að vísa kæru frá nema að afsakanlegt verði talið að kæran hafi ekki borist fyrr eða veigamiklar ástæður mæli með því að kæran verði tekin til efnismeðferðar.

11. Líkt og áður kom fram sendi kærandi tölvupóst til sveitarfélagsins 9. febrúar 2026 þar sem hann óskaði þess að mál hans yrði tekið til afgreiðslu. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 11. febrúar 2026 var úrskurður úrskurðarnefndarinnar í máli nr. 163/2025 lagður fram. Var eftirfarandi bókað í fundargerð: „Framkvæmdir sem gerðar voru án samþykkis allra eigenda lóðarinnar hafa verið fjarlægðar af lóðinni. Embætti byggingarfulltrúa mun ekki aðhafast frekar í málinu.“ Í fundargerðinni kemur ekki fram hvort erindi kæranda frá 9. s.m. hafi verið lagt fram á fundinum.

12. Hinn 25. febrúar 2026 var kæranda tilkynnt með tölvupósti um að bréf sem send hefðu verið til hans hefðu komið aftur til sveitarfélagsins. Meðfylgjandi tölvupóstinum var bréf sveitarfélagsins til úrskurðarnefndarinnar, dags. 25. febrúar 2026, þar sem upplýst var um afgreiðslu málsins. Kæranda var ekki leiðbeint um kæruheimild eða kærufrest til úrskurðarnefndarinnar í tölvupóstinum. Sama dag fór fram afgreiðslufundur byggingarfulltrúa. Samkvæmt fundargerð var fyrirspurn kæranda lögð fram án nánari tilgreiningar á því hvaða fyrirspurn um ræddi. Í fundargerð var eftirfarandi bókað: „Lóð er sameign allra eigenda og samþykki allra eigenda þarf fyrir framkvæmdum innan lóðar. Þær framkvæmdir sem gerðar voru í óleyfi hafa verið fjarlægðar. Bílskúrsréttur er á lóðinni skv. eignaskiptayfirlýsingu og er hann í eigu eignar 0201. Ekki hefur verið reistur bílskúr á lóðinni en smáhýsi hefur verið reist á bílskúrsréttinum. Byggingarfulltrúi mun ekki aðhafast vegna þessa.“ Kæranda var tilkynnt um þessa afgreiðslu málsins með tölvupósti 2. mars s.á. Ekki fylgdu með leiðbeiningar um kæruheimild eða kærufrest til úrskurðarnefndarinnar. Þá var kæranda tilkynnt um afgreiðslu byggingarfulltrúa frá 11. febrúar 2026 með tölvupósti 25. mars s.á. Var þar að finna leiðbeiningar um kæruheimild til úrskurðarnefndarinnar en ekki var getið upplýsinga um kærufrest. Kæra barst úrskurðarnefndinni 8. apríl s.á.

13. Samkvæmt því sem greinir að framan barst kæra í máli þessu eftir lok kærufrests. Í tilkynningum til kæranda um afgreiðslu málsins var hins vegar ekki að finna fullnægjandi leiðbeiningar um kæruheimild og kærufresti, sbr. 2. tölul. 2. mgr. 20. gr. stjórnsýslulaga. Verður því að telja afsakanlegt að kæra í máli þessu hafi ekki borist fyrr, sbr. 1. tölul. 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga, og verður málið því tekið til efnismeðferðar.

14. Það er hlutverk byggingarfulltrúa hvers sveitarfélags að hafa eftirlit með því að mannvirki og notkun þeirra sé í samræmi við útgefin leyfi og beita eftir atvikum þvingunarúrræðum, sbr. 55. og 56. gr. laga um mannvirki. Er nánar kveðið á um það í 2. mgr. 55. gr. laganna að sé byggingarframkvæmd hafin án þess að leyfi sé fengið fyrir henni eða hún brjóti í bága við skipulag geti byggingarfulltrúi krafist þess að hið ólöglega mannvirki eða byggingarhluti sé fjarlægt. Þá er fjallað um aðgerðir til að knýja fram úrbætur í 56. gr. laganna. Er þar m.a. tekið fram í 1. mgr. að sé ásigkomulagi, frágangi, umhverfi eða viðhaldi húss, annars mannvirkis eða lóðar ábótavant að mati byggingarfulltrúa eða frágangur ekki samkvæmt samþykktum uppdráttum, lögum, reglugerðum og byggingarlýsingu, skuli gera eiganda eða umráðamanni eignarinnar aðvart og leggja fyrir hann að bæta úr því sem áfátt sé. Sé það ekki gert er heimilt að beita dagsektum eða láta vinna verk á kostnað þess sem vanrækt hefur að vinna verkið, sbr. 2. og 3. mgr. nefnds lagaákvæðis.

15. Í athugasemdum með frumvarpi því sem varð að mannvirkjalögum er tekið fram að sú breyting hafi verið gerð frá fyrri lögum varðandi mannvirki sem reist séu í óleyfi, að byggingarfulltrúa sé heimilt en ekki skylt að krefjast niðurrifs þeirra, að jarðrask sé afmáð eða starfsemi sé hætt. Þar kemur fram að eðlilegt sé að ákvörðun um beitingu þeirra úrræða sé metin í hverju tilviki, m.a. með tilliti til meðalhófs. Ákvörðun um beitingu þvingunarúrræða er því háð mati stjórnvalds hverju sinni og gefur sveitarfélögum kost á að bregðast við sé gengið gegn almannahagsmunum þeim er búa að baki mannvirkjalögum, svo sem skipulags-, öryggis- og heilbrigðishagsmunum. Fer það því eftir atvikum hvort nefndum þvingunarúrræðum verður beitt í tilefni af framkvæmd sem telst vera ólögmæt. Með hliðsjón af þessu verður ekki talið að einstaklingum sé tryggður lögvarinn réttur til að knýja byggingaryfirvöld til beitingar þvingunarúrræða vegna einstaklingshagsmuna, enda eru þeim tryggð önnur réttarúrræði til að verja hagsmuni sína. Þótt beiting þvingunarúrræða sé háð mati stjórnvalds þarf ákvörðun þess efnis að vera studd efnislegum rökum, m.a. með hliðsjón af þeim hagsmunum sem búa að baki fyrrgreindum lagaheimildum og fylgja þarf meginreglum stjórnsýsluréttarins, s.s. um rannsókn máls og að málefnaleg sjónarmið búi að baki ákvörðun.

16. Líkt og rakið er að framan beindi byggingarfulltrúi tilmælum til íbúa eignar 0201 í september 2025 um að fjarlægja allar þær framkvæmdir sem gerðar hefðu verið án samþykkis allra lóðarhafa. Samkvæmt fyrirliggjandi upplýsingum fór aðstoðarmaður byggingarfulltrúa að Fögrukinn 4 hinn 13. janúar 2026 og tók þar mynd sem sýnir að búið er að fjarlægja gróðurbeð, timburpall, heitan pott og hluta skjólgirðingar. Hinar kærðu ákvarðanir um að byggingarfulltrúi muni ekki aðhafast meira vegna framkvæmda á lóðinni voru studdar þeim rökum að framkvæmdir sem gerðar hafi verið án samþykkis allra eigenda lóðarinnar hefðu verið fjarlægðar. Einnig að samkvæmt eignaskiptayfirlýsingu sé bílskúrsréttur á lóðinni í eigu eignar 0201 og muni byggingarfulltrúi því ekki aðhafast vegna smáhýsis sem reist hefði verið á reitnum.

17. Lög nr. 26/1994 um fjöleignarhús gera skýran greinarmun á séreign og sameign. Samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna eru allir hlutar húss og lóðar sameign, sem ekki eru ótvírætt í séreign samkvæmt 4. gr. laganna. Bílskúrsréttur felur í sér rétt til að byggja bílskúr á tilteknum reit lóðar. Í bílskúrsrétti felst með þessu kvöð á ákveðnum lóðarhluta, þ.e. takmörkun á hagnýtingu hans. Verður þó að telja að slíkur lóðarhluti sé í sameign þar til bílskúr hefur verið byggður nema þinglýstar heimildir kveði á um annað. Til hliðsjónar má benda á þau atvik sem voru til umfjöllunar í áliti kærunefndar húsamála í máli nr. 25/2019. Af þessum ástæðum verður úrskurðarnefndin að finna að framanröktum rökstuðningi hvað varðar smáhýsi það sem reist hefur verið á bílskúrsreit. Verður sá þáttur hinnar kærðu ákvörðunar sem smáhýsi þetta varðar felldur úr gildi. Að öðru leyti verður að telja að ákvarðanir byggingarfulltrúa um að aðhafast ekki frekar vegna framkvæmda á lóð nr. 4 við Fögrukinn séu studdar efnisrökum að lokinni viðhlítandi rannsókn málsins. Verður kröfu kæranda um ógildingu þess þáttar hinnar kærðu ákvörðunar af þeim sökum hafnað.

Úrskurðarorð

Felldur er úr gildi sá þáttur ákvarðana byggingarfulltrúa Hafnarfjarðarkaupstaðar frá 11. og 25. febrúar 2026 hvað varðar smáhýsi á bílskúrsreit á lóð nr. 4 við Fögrukinn. Að öðru leyti er kröfu kæranda um ógildingu hinna kærðu ákvarðana hafnað.