Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála
maí 29
Love0

UUA2605009 Nýlendugata

Með

Árið 2026, föstudaginn 29. maí, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, fyrir:

Mál nr. UUA2605009, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 5. maí 2026 um að fjarlægja skuli mannvirki sem standi utan lóðarmarka Nýlendugötu 32 og á borgarlandi í óleyfi.

Í málinu er nú kveðinn upp til bráðabirgða svofelldur

úrskurður

um kröfu kærenda um frestun réttaráhrifa:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 20. maí 2026, er barst nefndinni sama dag, kæra A og B, Nýlendugötu 32, þá ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 5. maí 2026 að fjarlægja skuli mannvirki sem standi utan lóðarmarka Nýlendugötu 32 og á borgarlandi í óleyfi. Er þess krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi. Gerðu kærendur einnig kröfu um að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar yrði frestað þannig að Reykjavíkurborg væri óheimilt að grípa til annarra íþyngjandi aðgerða á grundvelli ákvörðunarinnar á meðan málið væri til meðferðar hjá úrskurðarnefndinni. Verður nú tekin afstaða til þeirrar kröfu.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjavíkurborg 20. maí 2026.

Málsatvik og rök

  1. Með bréfi frá umhverfis- og skipulagssviði Reykjavíkurborgar, dags. 8. apríl 2026, var kærendum tilkynnt að þeim bæri að fjarlægja grindverk og smáhýsi sem tilheyrði fasteign þeirra að Nýlendugötu 32. Umrædd mannvirki væru staðsett á borgarlandi þar sem verið væri að leggja lokahönd á endurhönnun á viðverusvæði á milli húsa á Mýrargötu og Nýlendugötu. Var þeim veittur 14 daga frestur til að koma að skriflegum andmælum vegna málsins.
  1. Kærendur andmæltu erindinu með bréfi, dags. 13. s.m., þar sem m.a. var óskað var eftir nánari skýringum á nauðsyn þess að fjarlægja mannvirkin og spurt hvort hægt væri að ná fram markmiðum borgarinnar með vægari úrræðum. Þá var óskað eftir samtali um málið með það að markmiði að finna ásættanlega lausn fyrir alla aðila.
  1. Erindi Reykjavíkurborgar var ítrekað með bréfi, dags. 5. maí s.á., þar sem fram kom að umrætt svæði væri skilgreint sem göngustígur og leik- og dvalarsvæði sem væri ætlað til almenningsnota. Til stæði að ráðast í framkvæmdir, almenningi til hagsbóta, á næstu misserum. Væri því ítrekuð sú krafa að umrædd mannvirki skyldu fjarlægð innan 30 daga frá móttöku bréfsins, ella væri áformað að fjarlægja mannvirkin á kostnað eigenda.
  1. Kærendur benda á að girðingin hefði staðið á sama stað að minnsta kosti frá árinu 2002 og smáhýsið hafi verið reist ekki löngu síðar. Þegar kærendur hefðu keypt fasteignina árið 2024 hafi umrædd mannvirki þegar verið á lóðinni og að fyrri eigendur hafi einnig eignast fasteignina með umræddum mannvirkjum. Girðingin og smáhýsið hafi því staðið á lóðinni um langt árabil án athugasemda af hálfu Reykjavíkurborgar.
  1. Af hálfu Reykjavíkurborgar er kröfu um frestun réttaráhrifa ekki mótmælt.

Niðurstaða

  1. Í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er tekið fram að kæra til úrskurðarnefndarinnar fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar en jafnframt er kærendum þar heimilað að krefjast stöðvunar framkvæmda til bráðabirgða séu þær hafnar eða yfirvofandi. Með sama hætti er kveðið á um það í 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 að kæra til æðra stjórnvalds fresti ekki réttaráhrifum ákvörðunar en þó sé heimilt að fresta réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar til bráðabirgða meðan málið er til meðferðar hjá kærustjórnvaldi þar sem ástæður mæli með því. Tilvitnuð lagaákvæði bera með sér að meginreglan sé sú að kæra til æðra stjórnvalds frestar ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar og eru heimildarákvæði fyrir frestun kærðrar ákvörðunar undantekning frá nefndri meginreglu sem skýra ber þröngt. Verða því að vera ríkar ástæður eða veigamikil rök fyrir ákvörðun um frestun réttaráhrifa.
  1. Tekið er fram í athugasemdum með 5. gr. í frumvarpi því sem varð að lögum nr. 130/2011 að ákvæði greinarinnar byggist á almennum reglum stjórnsýsluréttar um réttaráhrif kæru og heimild úrskurðaraðila til að fresta réttaráhrifum ákvörðunar, sbr. 29. gr. stjórnsýslulaga. Í athugasemdum með þeirri grein í frumvarpi til stjórnsýslulaga er tiltekið að heimild til frestunar réttaráhrifa þyki nauðsynleg þar sem kæruheimild geti ella orðið þýðingarlaus. Þar kemur einnig fram að almennt mæli það á móti því að réttaráhrifum ákvörðunar sé frestað ef fleiri en einn aðili sé að máli og þeir eigi gagnstæðra hagsmuna að gæta. Það mæli hins vegar með því að fresta réttaráhrifum ákvörðunar ef aðili máls sé aðeins einn og ákvörðun er íþyngjandi fyrir hann, veldur honum t.d. tjóni. Þetta sjónarmið vegi sérstaklega þungt í þeim tilvikum þar sem erfitt yrði að ráða bót á tjóninu enda þótt ákvörðunin yrði síðar felld úr gildi af hinu æðra stjórnvaldi.
  1. Í máli þessu er kærð sú ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 5. maí 2026 um að fjarlægja skuli mannvirki sem standi utan lóðamarka Nýlendugötu 32 og á borgarlandi í óleyfi. Kærendur hafa nýtt sér heimild til að bera lögmæti hinnar kærðu ákvörðunar undir úrskurðarnefndina, en um íþyngjandi ákvörðun er að ræða sem beinist einungis að þeim. Eins og málsatvikum er háttað þykir rétt að fresta réttaráhrifum ákvörðunarinnar, enda liggja ekki fyrir knýjandi ástæður sem gera það að verkum að varhugavert sé að bíða niðurstöðu úrskurðarnefndarinnar um ágreiningsefni máls þessa.

Úrskurðarorð:

Frestað er réttaráhrifum ákvörðunar byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 5. maí 2026 um að fjarlægja skuli mannvirki sem standi utan lóðamarka Nýlendugötu 32 og á borgarlandi í óleyfi.

maí 29
Love0

UUA2605007 Bauganes

Með

Árið 2026, föstudaginn 29. maí, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, fyrir:

Mál nr. UUA2605007, kæra á ákvörðun skipulagsfulltrúa Reykjavíkur frá 28. ágúst 2025 um breytingu á deiliskipulagi Einarsness vegna lóðar nr. 3A við Bauganes.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, 15. maí 2026, er barst nefndinni sama dag, kæra eigendur fasteignar að Bauganesi 1A, þá ákvörðun skipulagsfulltrúa Reykjavíkur frá 28. ágúst 2025 um breytingu á deiliskipulagi Einarsness vegna lóðar nr. 3A við Bauganes. Er þess krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi, en til vara að lagt verði fyrir Reykjavíkurborg að afgreiða ósk kærenda frá 22. desember 2025 um endurupptöku hinnar kærðu ákvörðunar án tafar. Fóru kærendur jafnframt fram á að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar yrðu frestað og að úrskurðað yrði um stöðvun yfirvofandi framkvæmda skv. 1. og 3. mgr. 5. gr. laga nr. 130/2010 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála. Þykir mál þetta nægilega upplýst til að taka það til efnisúrskurðar og verður því ekki kveðinn upp sérstakur úrskurður um frestun réttaráhrifa eða stöðvun framkvæmda.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjavíkurborg 24. maí 2026.

Málsatvik og rök

  1. Á afgreiðslufundi skipulagsfulltrúa 27. maí 2025 var lögð fram tillaga um breytingu á deiliskipulagi Einarsness vegna lóðar nr. 3A við Bauganes. Var samþykkt að grenndarkynna tillöguna á grundvelli 2. mgr. 44. gr. skipulagslaga nr. 123/2010.
  1. Tillagan var tekin fyrir að nýju eftir grenndarkynningu á afgreiðslufundi skipulagsfulltrúa 28. ágúst 2025. Í tillögunni fólst að felldur yrði niður byggingarreitur til norðausturs og í staðinn kæmi nýr byggingarreitur fyrir flóttastiga af nýjum svölum ofan á þaki núverandi geymslu. Byggingarreitur til suðvesturs yrði lengdur í 9 m í stað 6 m og breikkaður úr 6,0 m í 6,5 m. Heimilað yrði að minniháttar útbyggingar svo sem þakskegg, og svalir allt að 1,5 m, mættu ná út fyrir byggingarreit. Auk þess yrði heimilað að stækka íbúðarhús með tveggja hæða viðbyggingum til suðvesturs. Var tillagan samþykkt með nánar tilteknum breytingum með vísan til umsagnar skipulagsfulltrúa, dags. sama dag, sbr. viðauka um embættisafgreiðslur skipulagsfulltrúa við samþykkt um stjórn Reykjavíkurborgar og fundarsköp borgarstjórnar nr. 1020/2019. Tók deiliskipulagsbreytingin gildi með auglýsingu í B-deild Stjórnartíðinda 25. september s.á.
  1. Kærendur höfðu samband við skipulagssvið Reykjavíkurborgar með tölvubréfi 22. desember s.á. og upplýstu að tillagan hefði ekki verið kynnt þeim og gerðu kröfu um að ákvörðunin yrði felld úr gildi eða tekin upp að nýju og málið kynnt hagsmunaaðilum með lögmætum hætti. Kærendur ítrekuðu erindið 3. mars 2026, en þeim hefur enn ekki borist svar við þessum erindum.
  1. Kærendur vísa til þess að alvarlegir ágallar hafi verið á grenndarkynningu málsins sem hafi meðal annars haft þær afleiðingar að kærendum hafi ekki gefist færi á að koma á framfæri athugasemdum. Þeim hafi fyrst orðið kunnugt um hina kærðu ákvörðun 21. desember 2025 og hafi þá degi síðar haft samband við skipulagssvið Reykjavíkurborgar með tölvubréfi. Engar tilkynningar hafi borist þeim um niðurstöðu málsins og ekki verði séð að borgaryfirvöld hafi vitað hvar kærendur væru búsettir, enda væri heimilisfang þeirra einungis tilgreint „Bandaríkin“, en yfirvöldum hafi borið að tryggja að tilkynning um grenndarkynningu bærist þeim. Rétt sé að miða við að kærufrestur hafi ekki byrjað að líða fyrr en í desember 2025 þegar þeim hafi fyrst orðið kunnugt um málið.
  1. Ekki verði annað séð af efni tölvubréfi kærenda til Reykjavíkurborgar 22. desember 2025 en að með honum hafi verið leitað úrlausnar um hina kærðu ákvörðun. Erindið hafi verið móttekið en kærendur hafi ekki fengið neinar leiðbeiningar um kærurétt eða kærufrest, né hafi þeim verið leiðbeint að hafa samband við úrskurðarnefndina. Þarna sé um að ræða alvarlega annmarka á leiðbeiningarskyldu og skyldu til að hraða málsmeðferð, sbr. 7. og 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og því sé afsakanlegt að kæra hafi ekki borist fyrr og rétt sé að taka hana til efnismeðferðar. Einsýnt sé að málið hefði farið í annan farveg af hálfu kærenda hefði þeim gefist kostur á að koma á framfæri athugasemdum á fyrri stigum eða þeir fengið leiðbeiningar um kærurétt.
  1. Telji úrskurðarnefndin rétt að miða kærufrest við birtingu hinnar kærðu ákvörðunar í B-deild Stjórnartíðinda 25. september 2025, telji kærendur engu að síður afsakanlegt að kæran hafi ekki borist fyrr í skilningi 1. tl. 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga. Kærendur hafi haft samband við Reykjavíkurborg án tafar eftir að þeim varð kunnugt um ákvörðunina.

Niðurstaða

  1. Samkvæmt 2. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er kærufrestur til nefndarinnar einn mánuður frá því að kæranda varð kunnugt eða mátti vera kunnugt um þá ákvörðun sem kæra lýtur að. Sé um að ræða ákvörðun sem sætir opinberri birtingu telst kærufrestur frá fyrstu birtingu ákvörðunar skv. 2. mgr. 27. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.
  1. Í 28. gr. stjórnsýslulaga er fjallað um áhrif þess ef kæra berst að liðnum kærufresti. Ber þá skv. 1. mgr. ákvæðisins að vísa kæru frá nema að afsakanlegt verði talið að kæran hafi ekki borist fyrr eða veigamiklar ástæður mæli með því að hún verði tekin til efnismeðferðar. Tiltekið er í athugasemdum með 28. gr. í frumvarpi því sem varð að stjórnsýslulögum að við mat á því hvort skilyrði séu til að taka mál til meðferðar að loknum kærufresti þurfi að líta til þess hvort aðilar að málinu séu fleiri en einn og með andstæða hagsmuni, eins og raunin er í máli þessu.
  1. Hin kærða ákvörðun var birt í B-deild Stjórnartíðinda 25. september 2025 og tók kærufrestur að líða degi síðar, sbr. 1. mgr. 8. gr. sömu laga. Mátti kærendum vera kunnugt um hina kærðu deiliskipulags­ákvörðun frá opinberri birtingu hennar. Kæra í máli þessu barst úrskurðar­nefndinni 15. maí 2026, eða tæpum átta mánuðum síðar, og var kærufrestur þá liðinn. Verður kærumáli þessu því vísað frá úrskurðarnefndinni enda ekki talið unnt, eins og atvikum er háttað, að taka málið til meðferðar að liðnum kærufresti samkvæmt fyrrgreindum undan­tekningar­ákvæðum 28. gr. stjórnsýslulaga enda hefur lögmælt opinber birting ákvörðunar þá þýðingu að almenningi telst vera kunnugt um hina birtu ákvörðun.
  1. Í erindi kærenda til skipulagssviðs hinn 22. desember 2025 var farið fram á að afgreiðsla hinnar kærðu ákvörðunar yrði ógilt eða tekin upp að nýju, en af kærunni má ráða að því erindi hafi enn ekki verið svarað. Telur úrskurðarnefndin að rétt sé að skipulagsfulltrúi taki erindi kærenda til efnislegrar afgreiðslu án ástæðulauss dráttar.

Úrskurðarorð

Kærumáli þessu er vísað frá úrskurðarnefndinni.

maí 22
Love0

UUA2604001 Aflífun hunds

Með

Árið 2026, fimmtudaginn 21. maí, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Arnór Snæbjörnsson formaður, Unnþór Jónsson varaformaður og Karólína Finnbjörnsdóttir lögmaður.

Fyrir var tekið mál nr. UUA2604001, kæra á ákvörðun Heilbrigðiseftirlits Garðabæjar, Hafnarfjarðar, Kópavogs, Mosfellsbæjar og Seltjarnarness frá 30. mars 2026 um að aflífa skuli hundinn A.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 7. apríl 2026, er barst nefndinni sama dag, kæra eigendur hundsins A, þá ákvörðun Heilbrigðiseftirlits Garðabæjar, Hafnarfjarðar, Kópavogs, Mosfellsbæjar og Seltjarnarness frá 30. mars 2026 að aflífa skuli hundinn A. Var þess krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi og til vara að málinu verði vísað aftur til nýrrar og lögmætrar meðferðar. Jafnframt var þess krafist að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar yrði frestað á meðan málið væri til meðferðar fyrir úrskurðarnefndinni. Var fallist á þá kröfu með úrskurði uppkveðnum 13. apríl 2026.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Heilbrigðiseftirliti Garðabæjar, Hafnarfjarðar, Kópavogs, Mosfellsbæjar og Seltjarnarness apríl 2026.

Málavextir

  1. Kærendur eru eigendur hundsins A sem er af tegundinni C. Hinn 1. desember 2025 voru þeir með A á afgirtu svæði á einkalóð þar sem honum var ætlað að leika við annan hund. Lyktaði því þannig að A beit hinn hundinn og skaðaði svo að aflífa þurfti hann. Atvik þetta var tilkynnt til Heilbrigðiseftirlits Garðabæjar, Hafnarfjarðarbæjar, Kópavogsbæjar, Mosfellsbæjar og Seltjarnarnesbæjar. Fram fór skapgerðarmat á A. Með bréfi heilbrigðiseftirlitsins, dags. 30. mars 2026, var tilkynnt um það álit eftirlitsins að A væri hættulegur og að gerð væri krafa um að hann yrði aflífaður í samræmi við heimild í 5. mgr. 8. gr. samþykktar nr. 1348/2022 um hundahald í Garðabæ, Hafnarfirði, Kópavogi, Mosfellsbæ og Seltjarnarnesi.

Málsrök kærenda

  1. Af hálfu kærenda er greint náið frá því atviki þegar A beit í neðri kjálka hunds sem hann var með á afgirtu svæði á einkalóð. Hafi eigandi hins hundsins brugðist við með því að beita A verulegu líkamlegu afli, meðal annars með því að sparka ítrekað í andlit hans og toga í hundinn sinn, á meðan bitið var læst. Slík viðbrögð hafi augljóst haft áhrif á alvarleika áverkanna, svo sem þeir hafi bent á. Tilkynning um atvikið hafi verið send af dýralækni sem annast hafi þann hund og byggt hafi verið á einhliða frásögn eiganda hans. Kærendur hafi hvergi komið að þeirri frásögn og ekki fengið að tjá sig um hana áður en hún hafi verið lögð til grundvallar í málinu.
  1. Frá fyrstu samskiptum hafi verið greinilegt að heilbrigðiseftirlitið hafi þegar verið búið að mynda sér mótaða skoðun um að aflífun A væri eina raunhæfa niðurstaðan. Kærendur hafi ítrekað óskað eftir gögnum málsins, en ekki fengið þau afhent fyrr en 18. febrúar 2026, einungis degi fyrir boðaðan fund með heilbrigðiseftirlitinu. Það hafi gert þeim ókleift að undirbúa sig með fullnægjandi hætti fyrir fundinn, afla sér ráðgjafar eða kynna sér gögn málsins. Þá liggi ekki fyrir hvort öll gögn hafi verið afhent. Á fundinum 19. febrúar s.á. hafi kærendur lagt fram ítarlega frásögn og fært fram rök. Þau hafi lýst yfir fullum samstarfsvilja og samþykkt að sæta hvaða skilyrðum sem væri öðrum en aflífun A. Við meðferð málsins hafi ýmsar reglur stjórnsýslulaga nr. 37/1993 verið brotnar, m.a. rannsóknarregla 10. gr., jafnræðisregla 11. gr., meðalhófsregla 12. gr., reglan um rétt til andmæla í 13. gr. og regla 18. gr. um frestun máls.

Málsrök Heilbrigðiseftirlitsins

  1. Af hálfu Heilbrigðiseftirlits Garðabæjar, Hafnarfjarðar, Kópavogs, Mosfellsbæjar og Seltjarnarness er tekið fram að metið hafi verið hvort viðbrögð eiganda hundsins sem var bitinn kynnu að hafa haft áhrif á alvarleika áverka þeirra sem hann varð fyrir. Það sé eðlilegt að dýralæknir tilkynni um atvik sem þetta og að gætt hafi verið að rétti kærenda til að gæta andmæla og fá aðgang að öllum gögnum máls. Ákvörðun um aflífun A hafi ekki verið tekin fyrr en fjórum mánuðum eftir að atvikið gerðist og að fengnu skapgerðarmati sem hafi leitt í ljós að A sé hættulegur vegna stjórnlausrar árásargirni gagnvart öðrum hundum. Í matinu komi fram að slík árásargirni geti við tilteknar aðstæður beinst að fólki. A sé fimm ára, árásargirni hans sé mikil og fari jafnvel vaxandi. Ekkert bendi til þess að markvisst hafi verið unnið gegn þeim hegðunarvanda. Að mati heilbrigðiseftirlitsins feli þetta í sér óásættanlega hættu og gefi tilefni til kröfu um aflífun, sbr. 5. mgr. 8. gr. samþykktar nr. 1348/2022 um hundahald í Garðabæ, Hafnarfirði, Kópavogi, Mosfellsbæ og Seltjarnarnesi.
  1. Heilbrigðiseftirlitið hafi aflað sjónarmiða kærenda, fundað með þeim og gert kröfu um að fram færi skapgerðarmat á A. Hafi kærendum verið gefinn kostur á að óska eftir öðru mati, en fallið hafi verið frá beiðni um það. Kærendur hafi lagt til vægari úrræði en aflífun, svo sem bann við lausagöngu, notkun taums eða mýlis, bann við umgengni við aðra hunda og reglubundið eftirlit. Þau úrræði taki ekki á rót vandans og hafi kærendur ekki lagt til raunhæfa lausn gagnvart þeirri hættu sem stafi af A. Skapgerð hans sé svo hættuleg og fast mótuð að öryggi annarra hunda og almennings verði ekki tryggt með slíkum úrræðum sem samrýmist eðlilegu hundahaldi. Aflífun sé því nauðsynleg.

Viðbótarathugasemdir kærenda

  1. Í viðbótarathugasemdum sínum ítreka kærendur fyrri sjónarmið um að annmarkar hafi verið á málsmeðferð við undirbúning hinnar kærðu ákvörðunar. Það sé áréttað að viðbrögð eiganda hundsins sem varð að aflífa hafi ekki verið rannsökuð með fullnægjandi hætti, síðbúin afhending gagna hafi skert möguleika kærenda til að gæta hagsmuna sinna og að vægari úrræði en aflífun hafi ekki sætt fullnægjandi mati. 

Niðurstaða

  1. Í máli þessu er deilt um lögmæti þeirrar ákvörðunar Heilbrigðiseftirlits Garðabæjar, Hafnarfjarðar, Kópavogs, Mosfellsbæjar og Seltjarnarness frá 30. mars 2026 að aflífa skuli hundinn A. Kæruheimild er í 65. gr. laga nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir og barst kæra innan kærufrests.
  1. Samþykkt nr. 1348/2022 um hundahald í Garðabæ, Hafnarfirði, Kópavogi, Mosfellsbæ og Seltjarnarnesi var sett með stoð í 59. gr. laga nr. 7/1998. Samkvæmt 4. mgr. 8. gr. samþykktarinnar getur heilbrigðiseftirlitið, hafi það ástæðu til að ætla að hundur sé hættulegur eða hafi valdið líkamstjóni, svo sem með biti, gert kröfu um að umráðamaður hunds láti hundinn undirgangast skapgerðarmat. Leiði slíkt mat í ljós að hundur teljist hættulegur geti heilbrigðiseftirlitið skv. 5. mgr. sömu greinar gert kröfu um aflífun hans. Hin kærða ákvörðun var tekin á grundvelli þessarar valdheimildar og var við rannsókn málsins lagt mat á það hvort hundurinn væri hættulegur á grundvelli gagna málsins og þá einkum fyrirliggjandi skapgerðarmats auk þess að litið var til skýrslu frá dýralækni og munnlegra sem og bréflegra andmæla kærenda, að því ráðið verður.
  1. Á fundi heilbrigðisnefndar 27. apríl 2026 var fjallað um kæru til úrskurðarnefndarinnar á ákvörðun heilbrigðiseftirlitsins um aflífun A. Samkvæmt fundargerð kynnti framkvæmdastjóri nefndinni greinargerð heilbrigðiseftirlitsins vegna kærunnar og tók nefndin undir þau sjónarmið sem þar voru rakin, þar á meðal að rétt væri að fresta aflífun A þar til úrskurður lægi fyrir. Þótt ekki verði ráðið af fundargerðinni að nefndin hafi tekið hina kærðu ákvörðun sérstaklega til formlegrar afgreiðslu liggur fyrir að hún kynnti sér málið og tók afstöðu til þess.
  1. Á fundi 28. janúar 2026 tjáðu kærendur fulltrúum heilbrigðiseftirlitsins að þeir vildu láta framkvæma nýtt skapgerðarmat á A, þ.e. yfirmat skv. 4. mgr. 8. gr. samþykktar nr. 1348/2022. Heilbrigðiseftirlitið féllst á það og fór fram á að kærendur myndu tilkynna um hvaða aðili yrði fengin til að framkvæma það. Gefinn var frestur til 12. febrúar 2026. Með bréfi heilbrigðiseftirlitsins, dags. 26. þess mánaðar, var skorað á kærendur að tilkynna um hvaða aðili mundi framkvæma matið, en að ella yrði litið svo á að ekki yrði af því. Var veittur frestur til svara til 13. mars s.á. en engin slík tilkynning þessa efnis barst. Var kærendum með þessu veittur möguleiki á því að afla nýrra gagna frá óháðum aðila.
  1. Kærendur hafa gagnrýnt að hafa fengið afhent tiltekin gögn málsins 18. febrúar 2026 sem hafi verið einungis degi fyrir fund með heilbrigðiseftirlitinu. Það má taka undir að þetta var óheppilega skammur tími. Um leið verður ekki hjá því litið að endanleg ákvörðun var ekki tekin fyrr en 30. mars s.á. Fram að þeim tíma gafst kærendum nokkurt svigrúm til að kynna sér gögn málsins og koma að frekari athugasemdum áður en ákvörðun yrði tekin. Verður því ekki talið að brotið hafi verið á andmælareglu 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 við undirbúning hinnar kærðu ákvörðunar. Má einnig benda á að kærendum hefur gefist færi til að tjá sig um atvik máls þessa fyrir úrskurðarnefndinni.
  1. Í 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 segir að stjórnvald skuli því aðeins taka íþyngjandi ákvörðun þegar lögmætu markmiði, sem að er stefnt, verði ekki náð með öðru og vægara móti. Skuli þess þá gætt að ekki sé farið strangar í sakirnar en nauðsyn beri til. Af hinni kærðu ákvörðun má ráða að hún byggði á ítarlega rökstuddu skapgerðarmati þar sem leiddar voru líkur að því að A væri hættulegur. Þá lá fyrir að A hafði þegar valdið öðrum hundi slíkum áverka að aflífa þurfti hann. Verður því mati ekki hrundið að engum raunhæfum vægari úrræðum hafi verið til að dreifa þannig að tryggja mætti öryggi annarra dýra og almennings.
  1. Að framangreindu virtu verða ekki taldir neinir þeir annmarkar á undirbúningi hinnar kærðu ákvörðunar sem varðað geti gildi hennar. Kröfu um ógildingu hennar er hafnað.

Úrskurðarorð

Hafnað er kröfu kærenda um að ógilda ákvörðun Heilbrigðiseftirlits Garðabæjar, Hafnarfjarðar, Kópavogs, Mosfellsbæjar og Seltjarnarness frá 30. mars 2026 um að aflífa skuli hundinn A.

maí 21
Love0

UUA2603001 Skerpluholt

Með

Árið 2026, fimmtudaginn 21. maí, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Arnór Snæbjörnsson formaður, Unnþór Jónsson varaformaður og Karólína Finnbjörnsdóttir lögmaður.

Fyrir var tekið mál nr. UUA2603001, kæra vegna ákvörðunar innheimtufulltrúa Garðabæjar frá 12. febrúar 2026 um að synja beiðni kæranda um að felld verði niður álagning fráveitugjalds fyrir árið 2026 vegna fasteignarinnar að Skerpluholti 11.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 2. mars 2026, er barst nefndinni sama dag, kærir Framkvæmd og ráðgjöf ehf. þá ákvörðun innheimtufulltrúa Garðabæjar frá 12. febrúar 2026 að synja beiðni kæranda um að felld verði niður álagning vatns- og fráveitugjalda fyrir árið 2026 vegna fasteignar kæranda að Skerpluholti 11. Verður að skilja málskot kæranda svo að gerð sé krafa um að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Garðabæ 21. apríl 2026.

Málavextir

  1. Kærandi er lóðarhafi lóðarinnar að Skerpluholti 11 í Garðabæ. Samkvæmt álagningarseðli fasteignagjalda ársins 2026 var hann krafinn um 130.800 kr. vegna lóðarleigu, 94.239 kr. vegna holræsagjalds og 90.419 kr. vegna vatnsgjalds. Með tölvubréfi kæranda til Garða­bæjar 11. febrúar 2026 fór hann fram á að álagning umræddra gjalda yrði felld niður. Máli sínu til stuðnings vísaði hann til þess að álagningin væri miðuð við að byggingu húss á lóðinni væri lokið, en svo væri ekki. Var beiðninni hafnað með tölvubréfi frá 12. s.m. þar sem kom fram að gjöldin væru miðuð við fasteignamat Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar og að hafa mætti samband við þá stofnun hefði kærandi athugasemdir fram að færa varðandi matið.

Málsrök kæranda

  1. Kærandi tekur fram að á lóðinni að Skerpluholti 11 sé verið að reisa hús samkvæmt samþykktum teikningum. Húsið sé rúmlega fokhelt og ekki búið í því, enda sé það ekki íbúðarhæft. Sé farið fram á að holræsa- og vatnsgjald verði fellt niður á þessum forsendum en húsið sé fjarri því að vera fullfrágengið.

Málsrök Garðabæjar

  1. Af hálfu sveitarfélagsins er þess krafist að kröfum kæranda verði hafnað. Álagning umræddra gjalda sé bæði réttmæt og lögmæt.
  1. Á álagningarseðli fasteignagjalda vegna Skerpluholts 11 komi fram að álagning ársins 2026 nemi samtals 505.210 kr. Fasteignamat sé 127.350.000 kr. Álögð gjöld greinist í fasteignaskatt, sem sé 0,149% af fasteignamati, lóðarleigu sem sé 0,4% af lóðarmati, fráveitugjald sem sé 0,074% af fasteignamati og vatnsgjald sem sé 0,071% af fasteignamati. Álagsprósentur séu ákveðnar af Garðabæ samkvæmt gjaldskrá og innan ramma viðeigandi lagareglna, en fasteignamat sé ákveðið af Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnun. Sé fasteignamat Skerpluholts 11 ekki miðað við 100% fullbúið hús, heldur 55% af heildarfasteignamati miðað við matsstig 4, þ.e. fokheld bygging.
  1. Í 1. gr. gjaldskrár nr. 1653/2025 fyrir fráveitugjald í Garðabæ komi fram að af öllum húseignum í sveitarfélaginu skuli greiða árlega fráveitugjald samkvæmt gjaldskránni. Verja skuli gjaldinu til þess að standa straum af kostnaði við fráveitu sveitarfélagsins, sbr. 15. gr. samþykktar um fráveitu í Garðabæ. Samkvæmt 2. gr. gjaldskrárinnar skuli álagningarstofn vera fasteignamat húsa, mannvirkja, lóða og landa samkvæmt lögum nr. 6/2001 um skráningu, merki og mat fasteigna. Fráveitugjald skuli nema 0,074% af álagningarstofni. Sé ekkert mannvirki á lóð skuli ekki greiða gjaldið. Um lagagrundvöll fráveitugjalds og gjaldskrár Garðabæjar sé vísað til laga nr. 9/2009 um uppbyggingu og rekstur fráveitna, en þar komi fram að heimilt sé að innheimta fráveitugjald af öllum fasteignum þar sem tenging sé fyrir hendi við mörk fasteignar.
  1. Álagning fráveitugjalds ráðist því ekki af því hvort hús sé fokhelt, búið í því eða það teljist fullfrágengið. Í máli því sem hér um ræði sé ljóst að búið sé að tengja fráveitu, enda byggingin komin á matsstig 4 og fyrir liggi húsmat, lóðamat og fasteignamat. Það hvort eiginleg notkun sé á fráveitu hafi ekki þýðingu.
  1. Ekki þyki ástæða til að fjalla um athugasemdir kæranda hvað varði álagningu vatnsgjalds, enda falli það utan valdssviðs úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála að meta lögmæti þeirrar álagningar. Þó megi benda á að sótt hafi verið um tengingu fyrir vatn vegna Skerpluholts 11 í júní 2025 og hafi tengingu verið lokið 10. júlí s.á. Megi ljóst vera að vatn sé ekki tengt inn á hús nema fráveita sé jafnframt tengd.

Niðurstaða

  1. Í máli þessu er kærð sú ákvörðun innheimtufulltrúa Garðabæjar frá 12. febrúar 2026 að synja beiðni kæranda um að álagning fráveitu- og vatnsgjalda fyrir árið 2026 vegna fasteignar kæranda að Skerpluholti 11 verði felld niður þar sem mannvirki á lóðinni sé ekki fullreist. Kæruheimild til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála vegna álagningar fráveitugjalds er í 22. gr. laga nr. 9/2009 um uppbyggingu og rekstur fráveitna og barst kæran innan kærufrests.
  1. Gjaldskrá fyrir vatnsgjald, notkunargjald og heimæðargjald hjá Vatnsveitu Garðabæjar nr. 1221/2018 sækir stoð sína til 10. gr. laga nr. 32/2004 um vatnsveitur sveitarfélaga, sbr. og 11. gr. reglugerðar nr. 401/2005 um vatnsveitur sveitarfélaga, en í lögunum er ekki að finna almenna kæruheimild til úrskurðarnefndarinnar. Fellur það því utan valdsviðs nefndarinnar að taka afstöðu til álagningar umrædds vatnsgjalds, sbr. 1. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála. Mun nefndin framsenda þann hluta málsins til innviðaráðherra til þóknanlegrar meðferðar, sem fer með eftirlit með því að sveitarfélög gegni skyldum sínum samkvæmt sveitarstjórnarlögum nr. 138/2011, sbr. 2. mgr. 7. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.
  1. Heimilt er skv. 1. mgr. 14. gr. laga nr. 9/2009 að innheimta fráveitugjald af öllum fasteignum þar sem tenging er fyrir hendi við mörk fasteignar. Ákvæðinu var breytt í núverandi horf með 2. gr. breytingalaga nr. 22/2016 og kemur fram í athugasemdum með frumvarpi því sem varð að þeim lögum að með frumvarpinu sé leitast við að skýra réttindi og skyldur fráveitna hvað varði andlag gjaldtökuheimilda fráveitna. Sé gengið út frá því að þegar fráveita hafi lokið skyldum sínum varðandi tengingu fasteignar sé heimilt að hefja innheimtu fráveitugjalds. Er áréttað í athugasemdum við 2. gr. að til að taka af allan vafa um upphaf gjaldskyldu fráveitugjalds sé kveðið á um að innheimta megi slíkt gjald þar sem tenging sé fyrir hendi við mörk fasteignar og fasteign sé skráð og metin í Landskrá fasteigna.
  1. Samkvæmt 1. mgr. 15. gr. laga nr. 9/2009 skal stjórn fráveitu semja gjaldskrá þar sem kveðið er nánar á um greiðslu og innheimtu gjalda skv. 14. gr. Skal fráveitugjald vera hlutfall af fasteignamati fasteignar í heild en þó aldrei hærra en 0,5% af heildarmatsverði hennar. Í þeim tilvikum þegar matsverð fasteignar liggur ekki fyrir við álagningu fráveitugjalds, en tenging er fyrir hendi, er heimilt að ákveða fráveitugjald með hliðsjón af áætluðu fasteignamati eignarinnar fullfrágenginnar og ber þá að taka mið af fasteignamati sambærilegra fasteigna í sveitarfélaginu, sbr. 3. mgr. 15. gr. laganna. Að því virtu verður ekki gerð athugasemd við álagningu fráveitugjalds vegna fasteignar kæranda þótt húsið sé ekki fullfrágengið.
  1. Fyrir liggur gjaldskrá fyrir fráveitugjald í Garðabæ, nr. 1653/2025 sem samþykkt var af bæjarstjórn Garðabæjar 4. desember 2025, sbr. samþykkt um fráveitu í Garðabæ nr. 282/2005. Gjaldskráin var birt í B-deild Stjórnartíðinda 9. janúar 2026 og tekur til álagningar gjalda á árinu 2026. Í 1. gr. hennar kemur fram að af öllum húseignum í Garðabæ skuli greiða árlega fráveitugjald samkvæmt gjaldskránni, sem varið skuli til þess að standa straum af kostnaði við fráveitu sveitarfélagsins, sbr. 15. gr. samþykktar um fráveitu í Garðabæ. Samkvæmt 2. gr. gjaldskrárinnar skal álagningarstofn fráveitugjalds vera fasteignamat húsa, mannvirkja, lóða og landa samkvæmt lögum nr. 6/2001. Skal fráveitugjald nema 0,074% af álagningarstofni. Sé ekkert mannvirki á lóð skal ekki greiða gjaldið.
  1. Samkvæmt 2. gr. laga nr. 6/2001 skal meta hverja fasteign til verðs eftir því sem næst verður komist á hverjum tíma og nánar er kveðið á um í lögunum. Fram kemur í fasteignaskrá Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar að á lóðinni Skerpluholt 11 sé einbýlishús sem skráð er á matsstigi 4, þ.e. sem fokhelt mannvirki. Eru jafnframt gefnar skýringar á því hvenær mannvirki teljist fokhelt og tekið fram að verðmæti mannvirkis reiknist inn í fasteignamatið við fokheldi. Er fasteignamat ársins 2026 fyrir Skerpluholt 11 tilgreint 127.350.000 kr. Samkvæmt álagningarseðli vegna fasteignarinnar er „holræsagjald“ 0,074% af fasteignamati og þar með innan þeirra marka sem lög nr. 9/2009 áskilja og í samræmi við núgildandi gjaldskrá fyrir fráveitugjald í Garðabæ. Að því virtu er kröfu kæranda um ógildingu hinnar kærðu ákvörðunar hafnað. 

Úrskurðarorð

Hafnað er kröfu kæranda um að ógilda ákvörðun innheimtufulltrúa Garðabæjar frá 12. febrúar 2026 um að synja beiðni kæranda um að felld verði niður álagning fráveitugjalds fyrir árið 2026 vegna fasteignarinnar að Skerpluholti 11.

maí 21
Love0

UUA2604004 Fagrakinn

Með

Árið 2026, fimmtudaginn 21. maí 2026, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Arnór Snæbjörnsson formaður, Unnþór Jónsson varaformaður og Karólína Finnbjörnsdóttir lögmaður.

Fyrir var tekið mál nr. UUA2604004, kæra á ákvörðunum byggingarfulltrúa Hafnarfjarðarkaupstaðar frá 11. og 25. febrúar 2026 um að aðhafast ekki frekar vegna framkvæmda á lóð nr. 4 við Fögrukinn. 

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 8. apríl 2026, er barst nefndinni sama dag, kærir eigandi, Fögrukinn 4, þær ákvarðanir byggingarfulltrúa Hafnarfjarðarkaupstaðar frá 11. og 25. febrúar 2026 að aðhafast ekki frekar vegna framkvæmda á lóð nr. 4 við Fögrukinn. Verður að skilja málskot kæranda svo að krafist sé ógildingar hinnar kærðu ákvörðunar.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Hafnarfjarðarkaupstað 9. apríl 2026.

Málavextir

  1. Kærandi er eigandi eignarhluta 01 0101 að Fögrukinn 4 í Hafnarfirði, en húsið skiptist í tvo eignarhluta. Á árinu 2023 hófu íbúar efri hæðar, eignarhluta 01 0201, framkvæmdir á lóðinni. Í kjölfarið hafði kærandi samband við sveitarfélagið þar sem hann m.a. benti á að hann hefði ekki samþykkt framkvæmdirnar og því væri um óleyfisframkvæmdir að ræða. Munu framkvæmdirnar hafa falið í sér byggingu palls yfir hluta lóðar, smíði gróðurkassa, gerð skjólgirðingar og því að komið var fyrir heitum potti. Með bréfi byggingarfulltrúa, dags. 15. september 2025, var skorað á eigendur eignarhluta 01 0201 að fjarlægja umræddar framkvæmdir af lóðinni fyrir 29. s.m. þar sem ekki lægi fyrir samþykki allra eigenda fyrir þeim. Með tölvupóstum 4. og 6. október s.á. óskaði kærandi eftir því við byggingarfulltrúa að málið yrði tekið upp að nýju þar sem ólögmætt mannvirki stæði enn á lóðinni og frágangur lóðarinnar væri ófullnægjandi.
  1. Með úrskurði úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála í máli nr. 163/2025, uppkveðnum 12. janúar 2026, var lagt fyrir byggingarfulltrúa að taka erindi kæranda til endanlegrar afgreiðslu án ástæðulauss dráttar. Kærandi sendi tölvupóst til sveitarfélagsins 9. febrúar 2026 þar sem fram kom að hvorki hefði verið tekin ákvörðun í máli hans né hefði hann verið upplýstur um stöðu málsins. Fór hann fram á að erindi hans yrði tekið til efnislegrar afgreiðslu án tafar. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 11. febrúar 2026 var fyrrnefndur úrskurður lagður fram. Bókað var í fundargerð að framkvæmdir sem gerðar hefðu verið án samþykkis allra eigenda lóðarinnar hefðu verið fjarlægðar og að embætti byggingarfulltrúa myndi ekki aðhafast frekar í málinu. Var málið tekið aftur fyrir á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 25. s.m. og var bókað í fundargerð að bílskúrsréttur í eigu eignarhluta 01 0201 væri á lóðinni samkvæmt eignaskiptayfirlýsingu og hefði smáhýsi verið reist þar. Byggingarfulltrúi myndi ekki aðhafast vegna þessa. Kæranda var tilkynnt um þessa afgreiðslu með bréfi, dags. 2. mars 2026.

Málsrök kæranda

  1. Kærandi bendir á að með úrskurði úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála í máli nr. 163/2025 hafi sveitarfélaginu verið gert að taka málið til efnislegrar meðferðar og ljúka því án ótilhlýðilegrar tafar. Þrátt fyrir það hafi málsmeðferðin dregist verulega og niðurstaða sveitarfélagsins feli í sér að ekki verði gripið til neinna aðgerða. Afgreiðsla sveitarfélagsins sé ekki í samræmi við úrskurð nefndarinnar og hafi sveitarfélagið ekki sinnt þeim skyldum sem leiði af úrskurðinum. Þá hafi málið ekki verið tekið til fullnægjandi efnislegrar meðferðar.
  1. Lögmætu ástandi á fasteigninni hafi ekki verið komið á. Sú afstaða sveitarfélagsins að óleyfisframkvæmdir hafi verið fjarlægðar fái ekki staðist. Mannvirki, þ.e. bílskúr eða smáhýsi, standi enn á lóðinni og hafi ástandið ekki verið fært til samræmis við lög. Því sé ákvörðun sveitarfélagsins haldin verulegum annmörkum, bæði hvað varði efnislega niðurstöðu og málsmeðferð.

Málsrök Hafnarfjarðarkaupstaðar

  1. Af hálfu sveitarfélagsins er tekið fram að smáhýsið standi á þeim hluta lóðarinnar sem teljist vera séreign eignarhluta 0201 og krefjist því ekki samþykkis allra eigenda fasteignarinnar. Þá sé smáhýsið undanskilið byggingarleyfi. Byggingarfulltrúi hafi ákveðið að aðhafast ekki frekar í málinu þar sem litið hafi verið svo á að smáhýsið væri staðsett á byggingarreit sem tilheyri eignarhluta 0201 og sé í raun ekki háð samþykki eigenda 0101. Varðandi garðfrágang og annan frágang á lóðinni sé það ekki háð samþykki sveitarfélagsins og litið hafi verið svo á að um einkamál milli eigenda eignarhluta 0101 og 0201 væri að ræða. Meðferð málsins hafi verið samkvæmt lögum og reglum.

Viðbótarathugasemdir kæranda

  1. Kærandi ítrekar fyrri athugasemdir sínar og tekur jafnframt fram að máli hans hafi verið lokað án þess að raunveruleg niðurstaða hafi legið fyrir af hálfu sveitarfélagsins. Þá haldi sveitarfélagið því fram að ólöglegar framkvæmdir hafi verið fjarlægðar, en það sé ekki í samræmi við núverandi ástand lóðarinnar. Mannvirki standi enn á lóðinni og lóðin hafi ekki verið færð til fyrra horfs. Áhrifa framkvæmdanna gæti því enn. Ákvörðun sveitarfélagsins um að ekki verði aðhafst frekar í málinu geti ekki talist fullnægjandi stjórnvaldsákvörðun í ljósi úrskurðar úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála í máli nr. 163/2025, áframhaldandi ólögmæts ástands og skorti á raunverulegum úrbótum. 

Niðurstaða

  1. Í máli þessu er deilt um ákvarðanir byggingarfulltrúa Hafnarfjarðarkaupstaðar frá 11. og 25. febrúar 2026 um að aðhafast ekki frekar vegna framkvæmda á lóð nr. 4 við Fögrukinn. Kæruheimild til úrskurðarnefndarinnar er í 59. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki.
  1. Samkvæmt 2. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er kærufrestur til úrskurðarnefndarinnar einn mánuður frá því að kæranda varð kunnugt eða mátti vera kunnugt um ákvörðunina. Í 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 er fjallað um áhrif þess ef kæra berst að liðnum kærufresti. Ber þá samkvæmt 1. mgr. ákvæðisins að vísa kæru frá nema að afsakanlegt verði talið að kæran hafi ekki borist fyrr eða veigamiklar ástæður mæli með því að kæran verði tekin til efnismeðferðar.
  1. Líkt og áður kom fram sendi kærandi tölvupóst til sveitarfélagsins 9. febrúar 2026 þar sem hann óskaði þess að mál hans yrði tekið til afgreiðslu. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 11. febrúar 2026 var úrskurður úrskurðarnefndarinnar í máli nr. 163/2025 lagður fram. Var eftirfarandi bókað í fundargerð: „Framkvæmdir sem gerðar voru án samþykkis allra eigenda lóðarinnar hafa verið fjarlægðar af lóðinni. Embætti byggingarfulltrúa mun ekki aðhafast frekar í málinu.“ Í fundargerðinni kemur ekki fram hvort erindi kæranda frá 9. s.m. hafi verið lagt fram á fundinum.
  1. Hinn 25. febrúar 2026 var kæranda tilkynnt með tölvupósti um að bréf sem send hefðu verið til hans hefðu komið aftur til sveitarfélagsins. Meðfylgjandi tölvupóstinum var bréf sveitarfélagsins til úrskurðarnefndarinnar, dags. 25. febrúar 2026, þar sem upplýst var um afgreiðslu málsins. Kæranda var ekki leiðbeint um kæruheimild eða kærufrest til úrskurðarnefndarinnar í tölvupóstinum. Sama dag fór fram afgreiðslufundur byggingarfulltrúa. Samkvæmt fundargerð var fyrirspurn kæranda lögð fram án nánari tilgreiningar á því hvaða fyrirspurn um ræddi. Í fundargerð var eftirfarandi bókað: „Lóð er sameign allra eigenda og samþykki allra eigenda þarf fyrir framkvæmdum innan lóðar. Þær framkvæmdir sem gerðar voru í óleyfi hafa verið fjarlægðar. Bílskúrsréttur er á lóðinni skv. eignaskiptayfirlýsingu og er hann í eigu eignar 0201. Ekki hefur verið reistur bílskúr á lóðinni en smáhýsi hefur verið reist á bílskúrsréttinum. Byggingarfulltrúi mun ekki aðhafast vegna þessa.“ Kæranda var tilkynnt um þessa afgreiðslu málsins með tölvupósti 2. mars s.á. Ekki fylgdu með leiðbeiningar um kæruheimild eða kærufrest til úrskurðarnefndarinnar. Þá var kæranda tilkynnt um afgreiðslu byggingarfulltrúa frá 11. febrúar 2026 með tölvupósti 25. mars s.á. Var þar að finna leiðbeiningar um kæruheimild til úrskurðarnefndarinnar en ekki var getið upplýsinga um kærufrest. Kæra barst úrskurðarnefndinni 8. apríl s.á.
  1. Samkvæmt því sem greinir að framan barst kæra í máli þessu eftir lok kærufrests. Í tilkynningum til kæranda um afgreiðslu málsins var hins vegar ekki að finna fullnægjandi leiðbeiningar um kæruheimild og kærufresti, sbr. 2. tölul. 2. mgr. 20. gr. stjórnsýslulaga. Verður því að telja afsakanlegt að kæra í máli þessu hafi ekki borist fyrr, sbr. 1. tölul. 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga, og verður málið því tekið til efnismeðferðar.
  1. Það er hlutverk byggingarfulltrúa hvers sveitarfélags að hafa eftirlit með því að mannvirki og notkun þeirra sé í samræmi við útgefin leyfi og beita eftir atvikum þvingunarúrræðum, sbr. 55. og 56. gr. laga um mannvirki. Er nánar kveðið á um það í 2. mgr. 55. gr. laganna að sé byggingarframkvæmd hafin án þess að leyfi sé fengið fyrir henni eða hún brjóti í bága við skipulag geti byggingarfulltrúi krafist þess að hið ólöglega mannvirki eða byggingarhluti sé fjarlægt. Þá er fjallað um aðgerðir til að knýja fram úrbætur í 56. gr. laganna. Er þar m.a. tekið fram í 1. mgr. að sé ásigkomulagi, frágangi, umhverfi eða viðhaldi húss, annars mannvirkis eða lóðar ábótavant að mati byggingarfulltrúa eða frágangur ekki samkvæmt samþykktum uppdráttum, lögum, reglugerðum og byggingarlýsingu, skuli gera eiganda eða umráðamanni eignarinnar aðvart og leggja fyrir hann að bæta úr því sem áfátt sé. Sé það ekki gert er heimilt að beita dagsektum eða láta vinna verk á kostnað þess sem vanrækt hefur að vinna verkið, sbr. 2. og 3. mgr. nefnds lagaákvæðis.
  1. Í athugasemdum með frumvarpi því sem varð að mannvirkjalögum er tekið fram að sú breyting hafi verið gerð frá fyrri lögum varðandi mannvirki sem reist séu í óleyfi, að byggingarfulltrúa sé heimilt en ekki skylt að krefjast niðurrifs þeirra, að jarðrask sé afmáð eða starfsemi sé hætt. Þar kemur fram að eðlilegt sé að ákvörðun um beitingu þeirra úrræða sé metin í hverju tilviki, m.a. með tilliti til meðalhófs. Ákvörðun um beitingu þvingunarúrræða er því háð mati stjórnvalds hverju sinni og gefur sveitarfélögum kost á að bregðast við sé gengið gegn almannahagsmunum þeim er búa að baki mannvirkjalögum, svo sem skipulags-, öryggis- og heilbrigðishagsmunum. Fer það því eftir atvikum hvort nefndum þvingunarúrræðum verður beitt í tilefni af framkvæmd sem telst vera ólögmæt. Með hliðsjón af þessu verður ekki talið að einstaklingum sé tryggður lögvarinn réttur til að knýja byggingaryfirvöld til beitingar þvingunarúrræða vegna einstaklingshagsmuna, enda eru þeim tryggð önnur réttarúrræði til að verja hagsmuni sína. Þótt beiting þvingunarúrræða sé háð mati stjórnvalds þarf ákvörðun þess efnis að vera studd efnislegum rökum, m.a. með hliðsjón af þeim hagsmunum sem búa að baki fyrrgreindum lagaheimildum og fylgja þarf meginreglum stjórnsýsluréttarins, s.s. um rannsókn máls og að málefnaleg sjónarmið búi að baki ákvörðun.
  1. Líkt og rakið er að framan beindi byggingarfulltrúi tilmælum til íbúa eignar 0201 í september 2025 um að fjarlægja allar þær framkvæmdir sem gerðar hefðu verið án samþykkis allra lóðarhafa. Samkvæmt fyrirliggjandi upplýsingum fór aðstoðarmaður byggingarfulltrúa að Fögrukinn 4 hinn 13. janúar 2026 og tók þar mynd sem sýnir að búið er að fjarlægja gróðurbeð, timburpall, heitan pott og hluta skjólgirðingar. Hinar kærðu ákvarðanir um að byggingarfulltrúi muni ekki aðhafast meira vegna framkvæmda á lóðinni voru studdar þeim rökum að framkvæmdir sem gerðar hafi verið án samþykkis allra eigenda lóðarinnar hefðu verið fjarlægðar. Einnig að samkvæmt eignaskiptayfirlýsingu sé bílskúrsréttur á lóðinni í eigu eignar 0201 og muni byggingarfulltrúi því ekki aðhafast vegna smáhýsis sem reist hefði verið á reitnum.
  1. Lög nr. 26/1994 um fjöleignarhús gera skýran greinarmun á séreign og sameign. Samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laganna eru allir hlutar húss og lóðar sameign, sem ekki eru ótvírætt í séreign samkvæmt 4. gr. laganna. Bílskúrsréttur felur í sér rétt til að byggja bílskúr á tilteknum reit lóðar. Í bílskúrsrétti felst með þessu kvöð á ákveðnum lóðarhluta, þ.e. takmörkun á hagnýtingu hans. Verður þó að telja að slíkur lóðarhluti sé í sameign þar til bílskúr hefur verið byggður nema þinglýstar heimildir kveði á um annað. Til hliðsjónar má benda á þau atvik sem voru til umfjöllunar í áliti kærunefndar húsamála í máli nr. 25/2019. Af þessum ástæðum verður úrskurðarnefndin að finna að framanröktum rökstuðningi hvað varðar smáhýsi það sem reist hefur verið á bílskúrsreit. Verður sá þáttur hinnar kærðu ákvörðunar sem smáhýsi þetta varðar felldur úr gildi. Að öðru leyti verður að telja að ákvarðanir byggingarfulltrúa um að aðhafast ekki frekar vegna framkvæmda á lóð nr. 4 við Fögrukinn séu studdar efnisrökum að lokinni viðhlítandi rannsókn málsins. Verður kröfu kæranda um ógildingu þess þáttar hinnar kærðu ákvörðunar af þeim sökum hafnað.

Úrskurðarorð

Felldur er úr gildi sá þáttur ákvarðana byggingarfulltrúa Hafnarfjarðarkaupstaðar frá 11. og 25. febrúar 2026 hvað varðar smáhýsi á bílskúrsreit á lóð nr. 4 við Fögrukinn. Að öðru leyti er kröfu kæranda um ógildingu hinna kærðu ákvarðana hafnað.

maí 21
Love0

UUA2603016 Sjókvíaeldi í Seyðisfirði

Með

Árið 2026, fimmtudaginn 21. maí, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Arnór Snæbjörnsson formaður, Unnþór Jónsson varaformaður og Karólína Finnbjörnsdóttir lögmaður.

Fyrir var tekið mál nr. UUA2603016, kæra á synjun Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar frá 27. mars 2026 um að ljá eigendum sjávarjarðanna Austdals, Brimness, Dvergasteins og Selstaða aðild að stjórnsýslumáli um umsókn um byggingarleyfi fyrir mannvirkjum til sjókvíaeldis í Seyðisfirði.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

Með tölvubréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála 30. mars 2026 kæra félagasamtökin VÁ! og eigendur sjávarjarðanna Austdals, Brimness 1 og 2, Dvergasteins og Selstaða í Seyðisfirði, þá ákvörðun Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunnar (HMS) frá 27. mars s.á. að synja þeim um aðild að stjórnsýslumáli um umsókn um byggingarleyfi fyrir mannvirkjum til sjókvíaeldis í Seyðisfirði. Skilja verður kæruna þannig að þess sé krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi en kæran lýtur um leið að synjun aðila máls um aðgang að gögnum máls skv. 2. mgr. 19. gr. stjórnsýslulaga.

Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá HMS 21. apríl 2026.

Málavextir

  1. Félagið Kaldvík hf. hefur áform um að hefja sjókvíaeldi í Seyðisfirði. Tillögur að rekstrarleyfum fiskeldis til félagsins vegna þessa, skv. 7. gr. laga nr. 71/2008 um fiskeldi, voru auglýstar á vefsíðu Matvælastofnunar 12. desember 2024. Kom þar fram að frestur til að skila inn athugasemdum væri til 20. janúar 2025. Á sama tíma var á vefsíðu Umhverfisstofnunar auglýst tillaga að starfsleyfi skv. lögum nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir fyrir sömu starfsemi. Til hvorugrar leyfisveitingarinnar hefur þó komið og álíta kærendur að ótilhlýðilegum töfum á málsmeðferð sé til að dreifa. Með úrskurði úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála frá 9. desember 2025 í máli nr. 146/2025 var hafnað kröfu þeirra um að úrskurðað yrði um að óhæfilegur dráttur hefði orðið á málsmeðferð umsóknar um rekstrarleyfi vegna sjókvíaeldis í Seyðisfirði.
  1. Hinn 25. mars 2026 beindu kærendur erindi að HMS þar sem þess var m.a. krafist að eigendum sjávarjarða „við nýtingarsvæði í Seyðisfirði“ yrði veitt aðild að stjórnsýslumáli um byggingarleyfi vegna sjókvíaeldis. Með tölvubréfi 27. mars s.á. var þessari beiðni hafnað með vísan til þess að „af gögnum málsins, þ.m.t. aðaluppdráttum og staðsetningu mannvirkja“ yrði ráðið að þau væru utan þeirra marka sem netlög sjávarjarða næðu til. Var einnig í bréfi þessu staðhæft að áhrifasvæði veiðibanns skv. 35. gr. reglugerðar nr. 540/2020 um fiskeldi skerti ekki fiskveiðirétt eigenda jarðanna. Af þessu leiddi, sem rakið er í bréfinu, að kærendur ættu ekki rétt til aðgangs að gögnum máls sem aðilar stjórnsýslumáls en gætu óskað eftir þeim samkvæmt upplýsingalögum nr. 140/2012.

Málsrök kærenda

  1. Af hálfu kærenda er rakið að 22. mars 2026 hafi í Ríkisútvarpinu verið fjallað um umsókn um byggingarleyfi vegna sjókvíaeldis í Seyðisfirði og hafi m.a. komið fram að HMS hygðist við afmörkun mannvirkja gagnvart netlögum sjávarjarða miða við dýptarreglu Jónsbókar. Með því verði ekki miðað við þá reglu sem lög nr. 88/2018 um skipulag haf- og strandsvæða hafi að geyma, þ.e. að netlög séu 115 m belti frá stórstraumsfjöruborði landareignar, sbr. 2. ml. 1. mgr. 3. gr. þeirra laga. Það sé kærendum í óhag að miða við sjávardýpi við afmörkun netlaga og ekki í samræmi við lög nr. 88/2018, sem séu bæði yngri lög og sérlög í samhengi við Jónsbók og ættu því að ganga framar. Vísað sé til gagna sem HMS hafi sent Múlaþingi til umsagnar fyrr í marsmánuði en þar sjáist að veiðibann sem gildi í 150 m frá sjókvíaeldismannvirkjum sé að hluta í netlögum sjávarjarða miðað við fjarlægðarreglu. Sé þar ekki miðað við „akkeri í hafi“ sem sé þó hluti mannvirkjanna heldur „sýnilega hluta“ þeirra. Þetta sé ekki í samræmi við skilgreiningu á mannvirkjum í lögum nr. 160/2010 um mannvirki þar sem m.a. séu talin mannvirki á eða í hafi, vötnum og ám sem „hafa fasta staðsetningu.“
  1. Þá benda kærendur á að ekki hafi verið skipað svæðisráð fyrir Austurland líkt og skylt sé að loknum alþingiskosningum samkvæmt lögum nr. 88/2018. Svæðisráð geti gert breytingar á strandsvæðisskipulagi og sé við þessar aðstæður ekki hægt að ná fram slíkum breytingum, þótt ljóst sé að „heimiluð hafi verið stóriðja innan eignarlands einstaklinga í Seyðisfirði, gegn þeirra vilja.“ Þess hafi verið krafist að skipulagið yrði fellt úr gildi af þessum ástæðum, en stjórnvöld hafi ekki orðið við þeirri kröfu á nokkurn hátt. Sé þetta einnig bagalegt þar sem umboðsmaður Alþingis hafi í máli nr. 12804/2024 álitið að vanhæfur starfsmaður hafi komið að gerð strandsvæðisskipulagsins, en það hafi því miður engin áhrif haft á gildi skipulagsins né útfærslu þess. Álíta verði að mikil hætta sé á „alvarlegum skerðingum“ á stjórnarskrárvörðum eignarrétti kærenda fari fram sem horfi og því sé afar mikilvægt að úrskurðarnefndin taki málið til meðferðar eins hratt og hægt sé.

Málsrök Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar

  1. Í umsögn HMS til úrskurðarnefndarinnar er greint ítarlega frá forsendum hinnar kærðu ákvörðunar. Kemur þar fram að stofnunin hafi unnið að því að afmarka staðsetningu fyrirhugaðra mannvirkja með tilliti til netlaga og strandsvæðisskipulags og í því skyni hafi Náttúrufræðistofnun mælt stórstraumsfjöruborð í Sörlastaðavík og Selstaðavík. Á grundvelli þeirra mælinga, strandsvæðisskipulagsins og aðaluppdrátta sem fylgt hafi með byggingarleyfisumsóknum hafi verið unnin samsett afstöðumynd. Á henni séu festingar áformaðra eldisstæða markaðar og séu utan netlaga hvort sem miðað sé við 115 m eða sjávardýpi. Fram komi í umsögninni að ekki sé unnt að beita einu og sama viðmiði í öllum tilvikum við afmörkun netlaga, en það fari eftir eðli þeirra réttinda sem um ræði hvort miðað skuli við fjarlægð frá stórstraumsfjöruborði eða dýptarreglu. Nánar sé greint í umsögn þessari að þótt netlög séu skilgreind með fjarlægðarreglu í lögum nr. 88/2018 um skipulag hafs- og strandsvæða hafi sú afmörkun „ekki sjálfstæða þýðingu við mat á fiskveiðirétti landeiganda, sem afmarkist af dýptarreglu Jónsbókar (6,88m dýpi)“ og sé um það vísað til dóms Hæstaréttar 1996, bls. 2518.
  1. Af hálfu stjórnvaldsins er á það bent að þeir einir teljist aðilar að máli sem eigi beinna, sérstakra, verulegra og lögvarinna hagsmuna að gæta við úrlausn þess. Vegna bendingar kærenda um skerðingu réttinda vegna banns við veiði í netlögum sjávarjarða þeirra skv. 35. gr. reglugerðar nr. 540/2020 um fiskeldi kemur fram að sjá megi á greindri afstöðumynd baug frá ráðgerðum mannvirkjum sem sýni svæði þar sem bannað verði að veiða skv. 35. gr. reglugerðarinnar. Nái baugur þessi að nokkru yfir ætluð netlög jarðanna Brimness og Selstaða í Selstaðavík á norðurströnd Seyðisfjarðar. Áhrifasvæði veiðibannsins nái þó ekki, að því fram komi, til svæðis þar sem sjávardýpi sé minna en 6,88 m og verði því ekki séð að áhrifasvæði veiðibannsins skerði lögvarinn fiskveiðirétt þeirra. Tekið er fram að miða skuli fjarlægð þessa við sýnilega hluta mannvirkis en ekki akkeri sem teljist hluti stöðvar. Hafi kærendum af þessari ástæðu verið synjað um aðild að stjórnsýslumálinu.

Málsrök leyfisumsækjanda

  1. Af hálfu leyfisumsækjanda er kröfum kærenda mótmælt og bent á að úrskurðarnefndin skeri eigi úr um almennan eignarrétt landeigenda í sjó eða leysi úr ágreiningi um mörk netlaga heldur þurfi að svara því hvort kærendum hafi borið aðild að stjórnsýslumáli. Slík aðild geti ekki ráðist af almennri og umdeildri lögfræðilegri sýn kærenda á mörk netlaga, heldur af sýnilegri og raunverulegri tengingu við mannvirkin sjálf og áhrif þeirra. Ágreiningur um mörk eignarréttinda eða landamerki verði almennt ekki leystur endanlega í stjórnsýslumáli af þessu tagi, heldur eftir atvikum fyrir dómstólum. Við úrlausn málsins verði því að leggja til grundvallar þau gögn og þá stjórnsýslulegu afstöðu sem hin kærða ákvörðun byggi á, nema annað hafi verið leitt í ljós með fullnægjandi hætti.

Viðbótarathugasemdir kæranda

  1. Í viðbótarathugasemdum kærenda er áréttuð krafa þeirra sem landeigenda í Seyðisfirði að þeim verði veitt aðild að stjórnsýslumáli vegna útgáfu byggingarleyfis vegna sjókvíaeldis í Selstaðarvík og Sörlastaðavík. Kröfur þeirra séu ekki einungis byggðar á veiðirétti innan netlaga, enda valdi sjókvíaeldi mengun á vatnshloti, mengun á ströndum við eldið og hljóð-, ljós- og sjónmengun. Allir þessir þættir hafi veruleg áhrif á eignir þeirra. Sé krafa um aðild að stjórnsýslumálinu byggð á stjórnarskrárvörðum réttindum um friðhelgi heimilis, einkalífs og atvinnufrelsi. Fasteignir þeirra, þ.m.t. frístundahús, njóti verndar sem heimili og skipti ekki máli hvort kærendur eigi þar fasta heilsársbúsetu. Sé atvinnufrelsi þeirra beinlínis ógnað af framkvæmdinni, enda komi neikvæð umhverfisáhrif í veg fyrir áform um eðlilega nýtingu jarðanna til ferðaþjónustu eða annarrar útivistar, en ferðamannaiðnaður sé grundvallaratvinnugrein á Seyðisfirði. 

Niðurstaða

  1. Í máli þessu er deilt um ákvörðun Húsnæðis-, mannvirkja og skipulagsstofnunar frá 27. mars 2026 um að synja kærendum um aðild að stjórnsýslumáli sem varðar umsókn um byggingarleyfi fyrir mannvirkjum í sjó skv. 3. mgr. 9. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki. Ákvarðanir um veitingu slíks byggingarleyfis er heimilt að kæra til úrskurðarnefndarinnar, sbr. 59. gr. sömu laga. Ákvarðanir um málsmeðferð eru almennt ekki kæranlegar fyrr en stjórnsýslumál er til lykta leitt, sbr. 2. mgr. 26. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 en taka verður kæru í máli þessu til meðferðar þar sem hún er endanleg gagnvart hlutaðeigandi.
  1. Þeir einir geta kært til úrskurðarnefndarinnar sem eiga lögvarða hagsmuni tengda þeirri ákvörðun sem kærð er, sbr. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála. Í máli úrskurðarnefndarinnar nr. 146/2025, sem varðaði málsmeðferð annarrar ríkisstofnunar en HMS við undirbúning leyfisveitingar til fiskeldis í Seyðisfirði, var í forsendum vísað til álits umboðsmanns Alþingis í máli nr. 2039/1997. Í því áliti var tekið fram, með hliðsjón af athugasemdum sem fylgdu frumvarpi því sem varð að stjórnsýslulögum, að með hugtakinu aðili máls sé ekki einvörðungu átt við þá sem eigi beinna hagsmuna að gæta, þótt það sé meginreglan, heldur geti þeir einnig fallið þar undir, sem hafi óbeinna hagsmuna að gæta, svo sem nágrannar. Við nánari afmörkun á því, hverjir talist geti aðilar máls, verði að líta til þess, hvort maður eigi sérstakra og lögvarinna hagsmuna að gæta. Einnig verði að líta til þess hversu verulegir hagsmunirnir séu og hversu náið þeir tengist úrlausnarefni málsins. Þá hafi þýðingu á hvaða sviði stjórnsýslunnar málið sé þar sem blæbrigðamunur sé á milli stjórnsýslusviða hvaða vægi framangreind sjónarmið hafi.
  1. Af hálfu úrskurðarnefndarinnar er ekki gerð athugasemd við forsendur hinnar kærðu ákvörðunar að því leyti til að ljóst virðist af málsgögnum að ráðgerð kvíastæði og festingar þeirra séu utan netlaga landareigna í Seyðisfirði. Taka má þó fram að efast má um að ákvæði 2. kapítula rekabálks Jónsbókar sé enn gildur réttur, þ.e. að það séu netlög utast „er selnet stendr grunn .xx. moskva djúpt að fjoru ok koma þá flár upp ór sjó.“ (Jónsbók útg. Ó.H. Kpmh. 1904). Þá hefur verið deilt um hvernig þessi lýsing verði færð til metra þótt oft sé stuðst við Jónsbókarskýringar Páls Vídalíns lögmanns um tólf álnir og fjóra faðma eða 6,88 m líkt og HMS gerir.
  1. Við meðferð þessa stjórnsýslumáls virðast kærendur hafa fært fram nokkuð ítarlegri rök en áður fyrir aðildarhagsmunum. Hafa þeir bent á ætluð grenndaráhrif við ráðgert fiskeldi og vísað til þynningaráhrifa frá ráðgerðri starfsemi, annarra umhverfisáhrifa og staðbundinna aðstæðna. Aðild að stjórnsýslumáli vegna ákvörðunar um veitingu byggingarleyfis ræðst af almennum reglum stjórnsýsluréttar um aðild. Gefa þessi sjónarmið tilefni til þess að HMS leggi heildstæðara mat á það hversu sérstaka og verulega hagsmuni einstakir kærendur í máli þessu hafi af úrlausn þess með tilliti til laga um mannvirki. Verður af þessum ástæðum talið rétt að fella úr gildi hina kærðu ákvörðun og beina því til kærenda að færa fram greinargóðan rökstuðning um aðildarhagsmuni sína sem geti leitt til töku nýrrar ákvörðunar að undangenginni nægilegri rannsókn máls, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga.
  1. Umhverfisverndar-, útivistar- og hagsmunasamtök teljast eiga lögvarinna hagsmuna að gæta fyrir úrskurðarnefndinni að ákveðnum skilyrðum uppfylltum, sbr. nánar 3. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011. Sú lögákveðna kæruaðild veitir slíkum samtökum ekki rétt til aðildar að málum á fyrsta stjórnsýslustigi. Verður kæru félagasamtakanna VÁ! því þá þegar vísað frá úrskurðarnefndinni.

Úrskurðarorð

Felld er úr gildi synjun Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar frá 27. mars 2026 um að ljá eigendum sjávarjarðanna Austdals, Brimness, Dvergasteins og Selstaða aðild að stjórnsýslumáli um umsókn um byggingarleyfi fyrir mannvirkjum til sjókvíaeldis í Seyðisfirði.

Kæru félagasamtakanna VÁ! er vísað frá.

maí 18
Love0

UUA2604013 Hafnagata

Með

Árið 2026, mánudaginn 18. maí, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, fyrir:

Mál nr. UUA2604013, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjanesbæ um að samþykkja byggingaráform fyrir nýbyggingu á lóð nr. 27 við Hafnagötu. 

Í málinu er nú kveðinn upp til bráðabirgða svofelldur

úrskurður

um kröfu stöðvun framkvæmda:

  1. Með kæru til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, er barst nefndinni 20. apríl 2026, kærir eigandi, Hafnagötu 31b, Reykjanesbæ, þá ákvörðun byggingar­fulltrúans í Reykjanesbæ, frá 16. apríl 2026, um að samþykkja byggingaráform á spildu sem sögð sé tilheyra lóð nr. 27 við Hafnagötu í Höfnum. Er þess krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi. Þess er að auki krafist að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar verði frestað og að framkvæmdir verði stöðvaðar á meðan kæran er til meðferðar hjá úrskurðarnefndinni. Þar sem um er að ræða kæru vegna samþykktar byggingaráforma verður tekin afstaða til kröfu kæranda um stöðvun framkvæmda, en krafa um frestun réttaráhrifa á ekki við í máli þessu.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjanesbæ 12. maí 2026.

Málsatvik og rök

  1. Á fundi umhverfis- og skipulagsráðs Reykjanesbæjar 7. nóvember 2025 var tekið fyrir erindi er varðaði heimild til að byggja geymslu á lóð nr. 27 við Hafnagötu. Hin fyrirhugaða geymsla væri límtréshús klætt yleiningum á steyptum sökkli og plötu, og yrði m.a. notað til hýsingar listaverka. Var samþykkt að grenndarkynna erindið í samræmi við 2. mgr. 44. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Erindið var tekið fyrir að nýju á fundi umhverfis- og skipulagsráðs 16. janúar 2026. Á fundinum kom fram að andmæli hefðu borist frá eiganda Hvammslands sem gerði tilkall til spildunnar en að gögn Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar staðfestu eignarhald umsækjanda. Var umsóknin samþykkt. Byggingarfulltrúi tók erindið fyrir á afgreiðslu fundi 16. apríl s.á. þar sem byggingaráform voru samþykkt.
  1. Kærandi bendir á að hin kærða ákvörðun sé ólögmæt þar sem hún byggi á rangri túlkun þinglýstra eignarheimilda. Nauðsynlegt sé að fresta réttaráhrifum og stöðva framkvæmdir þar sem eignarhald lóðarinnar, er hið kærða byggingarleyfi veiti heimild til framkvæmda á, sé umdeilt og að framkvæmdir geti valdið kæranda óafturkræfum skaða.
  1. Af hálfu leyfishafa er vísað til þess að ekki séu fyrir hendi ríkar ástæður eða knýjandi nauðsyn til að stöðva framkvæmdir. Þar sem ákvörðun sveitarfélagsins um að veita byggingarleyfi á landi sem samkvæmt opinberum skrám sé innan eignarlands leyfishafa verði ekki séð að ákvörðun um að veita byggingarleyfi sé ólögmæt. Framkvæmdir séu ekki hafnar, en stefnt sé að því að þær hefjist með vorinu og að leyfishafi eigi mikilla hagsmuna að gæta að geta haldið áfram með framkvæmdir.

Niðurstaða

  1. Í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er tekið fram að kæra til úrskurðarnefndarinnar fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar en jafnframt er kæranda þar heimilað að krefjast stöðvunar framkvæmda til bráðabirgða séu þær hafnar eða yfirvofandi. Með sama hætti er kveðið á um það í 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 að kæra til æðra stjórnvalds fresti ekki réttaráhrifum ákvörðunar en þó sé heimilt að fresta réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar til bráðabirgða meðan málið sé til meðferðar hjá kærustjórnvaldi þar sem ástæður mæli með því. Tilvitnuð lagaákvæði bera með sér að meginreglan sé sú að kæra til æðra stjórnvalds fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar og eru heimildarákvæði fyrir frestun framkvæmda kærðrar ákvörðunar undantekning frá nefndri meginreglu sem skýra beri þröngt. Verða því að vera ríkar ástæður eða veigamikil rök fyrir ákvörðun um stöðvun framkvæmda.
  1. Tekið er fram í athugasemdum um 5. gr. frumvarps þess sem varð að lögum nr. 130/2011 að ákvæði greinarinnar byggist á almennum reglum stjórnsýsluréttar um réttaráhrif kæru og heimild úrskurðaraðila til að fresta réttaráhrifum ákvörðunar, sbr. 29. gr. stjórnsýslulaga. Í athugasemdum með þeirri grein í frumvarpi til stjórnsýslulaga er tiltekið að heimild til frestunar réttaráhrifa þyki nauðsynleg þar sem kæruheimild geti ella orðið þýðingarlaus. Þar kemur einnig fram að almennt mæli það á móti því að réttaráhrifum ákvörðunar sé frestað ef fleiri en einn aðili sé að máli og þeir eigi gagnstæðra hagsmuna að gæta. Það mæli hins vegar með því að fresta réttaráhrifum ákvörðunar ef aðili máls sé aðeins einn og ákvörðun sé íþyngjandi fyrir hann.
  1. Í máli þessu er gerð krafa um stöðvun framkvæmda á grundvelli samþykkts byggingarleyfis sem felur í sér leyfi fyrir nýbyggingu á einni hæð á lóð nr. 27 við Hafnagötu. Með hliðsjón af framangreindum lagaákvæðum og þeim sjónarmiðum sem liggja þeim að baki og því að um er að ræða afturkræfar framkvæmdir, verður ekki talin knýjandi þörf á að stöðva þær á meðan málið er til meðferðar hjá úrskurðarnefndinni. Verður kröfu kærenda þar um því hafnað.
  1. Rétt þykir þó að taka fram að leyfishafi ber áhættu af úrslitum kærumálsins kjósi hann að halda áfram framkvæmdum áður en niðurstaða þessa máls liggur fyrir.

Úrskurðarorð

Hafnað er kröfu kærenda um stöðvun framkvæmda til bráðabirgða á grundvelli hinnar kærðu ákvörðunar byggingarfulltrúa.

maí 11
Love0

UUA2603011 Hrafnhólar

Með

Árið 2026, mánudaginn 11. maí, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, fyrir:

Mál nr. UUA2603011, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 24. september 2024 um að samþykkja umsókn um byggingarleyfi fyrir gistiheimili, gróðurhúsi og geymsluskúr á jörðinni Hrafnhólum á Kjalarnesi.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður: 

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, 20. mars 2026, er barst nefndinni sama dag, kærir eigandi jarðarinnar Þverárkots, þá ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 24. september 2024 að samþykkja umsókn um byggingarleyfi fyrir gistiheimili, gróðurhúsi og geymsluskúr á jörðinni Hrafnhólum á Kjalarnesi. Verður að skilja málskot kæranda svo að þess sé krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjavíkurborg 24. mars 2026.

Málsatvik og rök

  1. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 30. júlí 2024 var lögð fram umsókn um leyfi til byggingar gistiheimilis, gróðurhúss og geymsluskúrs á jörðinni Hrafnhólum. Um er að ræða jarðeign sem er á ódeiliskipulögðu svæði. Afgreiðslu málsins var frestað á fundinum. Í athugasemd skipulagsfulltrúa sem fylgdi gögnum málsins, dags. 14. ágúst 2024, var samþykkt að falla frá grenndarkynningu þar sem framkvæmdin væri ekki talin varða hagsmuni annarra en umsækjenda, sbr. 3. mgr. 44. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 24. september 2024 var málið tekið fyrir að nýju og umsókn um byggingarleyfi samþykkt. Á uppdrætti með umsókninni kom fram að tegund gististaðar verði „B. Stærra gistiheimili“ í flokki III. Gefið var út byggingarleyfi 1. október s.á.
  1. Kærandi telur að ekki liggi fyrir skýr ákvörðun um leyfisveitingu eða heimild fyrir þeim framkvæmdum sem eigi sér stað á Hrafnhólum. Þá liggi ekki fyrir hvort gildandi skipulag heimili fyrirhugaða starfsemi, en framkvæmdirnar séu umfangsmiklar og feli í sér breytta landnotkun sem krefjist skýrra skipulagsheimilda samkvæmt skipulagslögum nr. 123/2010. Starfsemin hafi í för með sér aukna umferð, álag og röskun á viðkvæmu náttúru- og útivistarsvæði og svæðis sem skilgreint sé sem landbúnaðarsvæði.
  1. Af hálfu Reykjavíkurborgar kemur fram að í tilefni af fyrirspurnum frá kæranda hafi öll gögn málsins verið skoðuð ítarlega. Við nánari skoðun á aðaluppdráttum hafi komið í ljós texti um gististað í flokki III. Hið útgefna byggingarleyfi hafi því „ekki verið í samræmi við gildandi skipulag fyrir Hrafnhóla.“ Byggingarfulltrúi hafi stöðvað framkvæmdir þann 26. mars 2026. Í kjölfarið hafi leyfishafi brugðist við og sent embætti byggingarfulltrúa uppfærða aðaluppdrætti þar sem flokkun gististaðar hafi verið breytt úr flokki III í flokk II. Breytingarerindið hafi verið samþykkt á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 14. apríl s.á. Þá hafi stöðvun framkvæmda verið afturkölluð með bréfi, dags. 16. s.m. Ekki séu fyrir hendi ástæður til að ógilda hið kærða byggingarleyfi. 

Niðurstaða

  1. Í máli þessu er kærð ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík um að samþykkja umsókn um byggingarleyfi á jörðinni Hrafnhólum, L125690, en kærandi er eigandi aðliggjandi jarðar, Þverárkots, L125776. Samkvæmt 3. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 geta aðeins þeir sem eiga lögvarinna hagsmuna að gæta kært stjórnvaldsákvarðanir til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála. Skilyrði um lögvarða hagsmuni hefur verið túlkað svo að þeir einir teljist eiga lögvarða hagsmuni sem eiga einstaklingsbundinna hagsmuna að gæta af úrlausn máls umfram aðra og jafnframt að þeir hagsmunir séu verulegir.
  1. Hið kærða byggingarleyfi, ásamt síðari breytingum, felur í sér heimild til niðurrifs geymsluhúss og að í stað þess verði reist gistiheimili með átta herbergjum. Jafnframt felur leyfið í sér heimild til að byggja geymslu og gróðurhús. Við mat á því hvort hin umdeilda ákvörðun raski einstaklingsbundnum og verulegum hagsmunum kæranda verður m.a. að líta til fjarlægðar fasteignar kæranda frá hinum fyrirhuguðu framkvæmdum en ljóst er að þær munu standa í nokkurri fjarlægð frá bænum að Þverárkoti. Þykja framkvæmdir samkvæmt hinu kærða byggingarleyfi ekki vera þess eðlis að grenndarhagsmunum kæranda sé raskað þannig að teljist geti til verulegra hagsmuna. Verður máli þessu því vísað frá nefndinni.

Úrskurðarorð:

Kærumáli þessu er vísað frá úrskurðarnefndinni.

maí 11
Love0

UUA2603008 Rafstöðvarvegur

Með

Árið 2026, mánudaginn 11. maí, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, fyrir:

Mál nr. UUA2603008, kæra á lögmæti stjórnsýslu Reykjavíkurborgar vegna lóðar nr. 41 við Rafstöðvarveg, þ. á m. þeirri ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 6. janúar 2026 að synja umsókn um leyfi til að byggja við hús á lóðinni.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með kæru til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála er barst nefndinni 16. mars 2026, kæra eigendur, Rafstöðvarvegi 41, 110 Reykjavík, lögmæti stjórnsýslu og skráningu vegna lóðarinnar þ. á m. þá ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 6. janúar 2026 að synja umsókn um leyfi til að byggja við hús á lóð nr. 41 við Rafstöðvarveg. Er þess krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi og að leyft verði að byggja við húsið. Þá er farið fram á að gengið verði frá réttri skráningu lóðarinnar, gerð verði lóðablöð og að skorið verði úr um hver sé formleg skipulags- og lóðastaða fasteignarinnar.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjavíkurborg 16. apríl 2026.

Málsatvik og rök

  1. Lóð nr. 41 við Rafstöðvarveg, L110978, er íbúðarhúsalóð, 3.800 m2 að stærð. Á lóðinni stendur einbýlishús, F2044120, byggt árið 1952 og geymsla byggð nokkrum árum síðar, sem eru í eigu annars kærenda. Með áritun sinni 12. október 2021 samþykkti byggingarfulltrúinn í Reykjavík aðaluppdrætti vegna fyrirhugaðs viðhalds á timburhúsi á lóðinni. Á uppdrættinum er byggingarlýsing, grunnmynd og sýnt útlit hússins, snið þess og afstaða á lóðinni. Mun hafa verið tilkynnt um samþykki byggingaráformanna 15. október 2021, byggingarleyfi verið gefið út 23. desember s.á. og lokaúttekt farið fram 16. desember 2024.
  1. Hinn 10. febrúar 2025 var sótt um leyfi til að gera garðskála við húsið á lóð nr. 41 við Rafstöðvarveg. Hinn 6. janúar 2026 synjaði byggingarfulltrúi umsókninni með vísan til umsagnar skipulagsfulltrúa frá 17. júlí 2025 þar sem m.a. kom fram að engar byggingarheimildir væru fyrir húsi því sem fyrir væri á lóðinni og það væri án skilgreindrar lóðar. Tilkynnt var um þetta með bréfi, dags. 7. janúar 2026. Kærendur mótmæla forsendum þessarar ákvörðunar og krefjast þess að henni verði hafnað og þeim verði heimilað að byggja við húsið, sem staðið hafi í rúma hálfa öld. Þeir vísa m.a. til þess að lóðin sé skráð í fasteignaskrá og að innheimt hafi verið af henni fasteignagjöld.
  1. Af hálfu borgaryfirvalda er þess krafist að kæru í málinu sé vísað frá úrskurðarnefndinni sem of seint fram kominni.

Niðurstaða

  1. Samkvæmt 1. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála hefur nefndin það hlutverk að úrskurða í kærumálum vegna stjórnvaldsákvarðana og ágreinings­málum vegna annarra úrlausnaratriða á sviði umhverfis- og auðlindamála eftir því sem mælt er fyrir um í lögum á því sviði. Í 59. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki er kæruheimild til úrskurðarnefndarinnar vegna stjórnvaldsákvarðana sem teknar eru með stoð í lögunum. Varðar ágreiningur þessa kærumáls m.a. ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 6. janúar 2026 um að synja um samþykkt byggingaráforma á lóðinni Rafstöðvarvegi 41, sem tekin var með stoð í 11. gr. laganna. Eru einnig færðar fram aðrar kröfur, þ.m.t. um að heimilað verði að byggja við hús á lóðinni og að skorið verði úr um ágreiningsefni er varði m.a. skráningu lóðarinnar, en úrskurðarnefndina brestur valdheimild til að taka afstöðu til þeirra.
  1. Samkvæmt 2. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 er kærufrestur til úrskurðarnefndarinnar einn mánuður frá því að kæranda varð kunnugt eða mátti vera kunnugt um þá ákvörðun sem kæra lýtur að. Verður að álíta að kærendum hafi mátt vera kunnugt um ákvörðun byggingarfulltrúa frá 6. janúar 2026 með móttöku tilkynningar, dags. 7. s.m. Er því ljóst að kærufrestur var liðinn er kæra barst í málinu. Í 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 er fjallað um áhrif þess ef kæra berst að liðnum kærufresti. Ber þá samkvæmt 1. mgr. ákvæðisins að vísa kæru frá nema að afsakanlegt verði talið að kæran hafi ekki borist fyrr eða veigamiklar ástæður mæli með því að kæran verði tekin til efnismeðferðar, sbr. 1. og 2. tölul. Í tilkynningu um hina kærðu ákvörðun var leiðbeint um málskotsrétt, kæruleið og kærufrest. Verður því ekki talið afsakanlegt að kæra sé fram að kærufresti liðnum. Þá verða ekki taldar þær ástæður fyrir hendi að tilefni sé til að taka málið til efnismeðferðar á grundvelli 2. töluliðar nefndrar lagagreinar.

Úrskurðarorð

Kærumáli þessu er vísað frá úrskurðarnefndinni.

maí 04
Love0

UUA2602030 Brimslóð

Með

Árið 2026, mánudaginn 4. maí, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Arnór Snæbjörnsson formaður, Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur.

Fyrir var tekið mál nr. UUA2602030, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúa Húnabyggðar frá 28. janúar 2026 um að synja umsókn kæranda um byggingarleyfi á lóðinni Brimslóð 8 á Blönduósi.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 27. febrúar 2026, er barst nefndinni sama dag, kærir Brimslóð ehf. þá ákvörðun byggingarfulltrúa Húnabyggðar, dags. 28. janúar 2026, um að synja umsókn um byggingarleyfi á lóðinni Brimslóð 8 á Blönduósi. Er þess krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Húnabyggð 30. mars 2026.

Málavextir

  1. Í mars 2018 voru kærðar til úrskurðarnefndarinnar afgreiðslur skipulags-, umhverfis- og umferðarnefndar Blönduósbæjar á umsóknum um byggingarleyfi og stækkun tiltekinnar lóðar við Brimslóð. Í úrskurði nefndarinnar frá 5. apríl 2019 í máli nr. 36/2018 var lagt til grundvallar að endanleg ákvörðun um afdrif umsóknar um byggingarleyfi væri á hendi byggingarfulltrúa og að samþykki sveitarstjórnar þyrfti til að breyta lóðarmörkum. Þar sem afgreiðsla hvorugs aðilans lá fyrir í málinu var litið svo á að ekki væri ekki til að dreifa endanlegri ákvörðun, sbr. 26. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Með vísan til 4. mgr. 9. gr. sömu laga var lagt fyrir bæði byggingarfulltrúa og sveitarstjórn að taka umsóknir kæranda til efnislegrar afgreiðslu án ástæðulauss dráttar.
  1. Árið 2022 sameinaðist Blönduósbær Húnavatnshreppi í sveitarfélagið Húnabyggð. Á fundi sveitarstjórnar Húnabyggðar 11. júní 2024 var staðfest ákvörðun skipulags- og byggingar­nefndar um að synja umsókn kæranda um byggingarleyfi fyrir viðbyggingu við hús á lóð Brimslóðar 10C. Sú ákvörðun var kærð til úrskurðarnefndarinnar, sem með úrskurði frá 8. október 2024 í máli nr. 70/2024 felldi ákvörðunina úr gildi á þeim grundvelli að rökstuðningi hennar hefði verið áfátt með hliðsjón af jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga og réttmætum væntingum kæranda.
  1. Hinn 4. desember 2024 var umsókn kæranda tekin fyrir að nýju á fundi skipulags- og samgöngunefndar Húnabyggðar og var á fundinum ákveðið að leggja til við sveitarstjórn að afgreiðslu erindisins yrði frestað þar til lokið væri við deiliskipulag fyrir svæðið og gerðar hefðu verið breytingar á aðalskipulagi. Á fundi sveitarstjórnar 10. s.m. var þessi afgreiðsla samþykkt. Var sú ákvörðun kærð til úrskurðarnefndarinnar, sem með úrskurði, 27. febrúar 2025 í máli nr. 182/2024, felldi hana úr gildi. Var í forsendum úrskurðarins á það bent að texti í greinargerð aðalskipulagsins um að tilteknar lóðir við Brimslóð teldust fullbyggðar fæli í sér lýsingu á staðháttum á svæðinu við skipulagsgerð. Slík lýsing girti ekki fyrir breytingar á þeim byggðu lóðum við deiliskipulagsgerð eða eftir atvikum með afgreiðslu umsóknar á grundvelli aðalskipulags að undangenginni grenndarkynningu samkvæmt 44. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Var einnig leiðbeint um að óheimilt væri að leggja til grundvallar fyrirhugaðar breytingar á aðalskipulagi og deiliskipulagi og að ekki hefðu verið færð fram efnisleg rök fyrir því misræmi sem gætti í nýtingarheimildum á svæðinu.
  1. Á fundi skipulags- og samgöngunefndar Húnabyggðar 20. maí 2025 var tekin fyrir umsókn kæranda um byggingarleyfi sem tók til lóðarinnar Brimslóðar 8. Í henni kom fram að um væri að ræða endurbyggingu á hinu sögufræga húsi Rörasteypunni. Lagði nefndin til við sveitarstjórn að umsókninni yrði hafnað þar sem fyrirhugað mannvirki væri ekki í samræmi við aðalskipulag sveitarfélagsins. Meirihluti sveitarstjórnar staðfesti þá afgreiðslu nefndarinnar á fundi sínum 10. júní s.á. Var afgreiðslan kærð til úrskurðarnefndarinnar sem með úrskurði frá 20. ágúst 2025, í máli nr. 100/2025, vísaði kærunni frá þar sem skipulags- og samgöngunefnd væri ekki bær að lögum til að taka hina kærðu ákvörðun og því væri ekki til að dreifa lokaákvörðun í málinu.
  1. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 1. október 2025 var umsókn kæranda um byggingarleyfi á lóðinni Brimslóð 8 tekin fyrir að nýju. Var málinu vísað til skipulags- og samgöngunefndar til fullnaðarafgreiðslu með vísan til viðauka I við samþykkt nr. 952/2024 um breytingu á sam­þykkt nr. 1181/2022 um stjórn og fundarsköp Húnabyggðar. Á fundi þeirrar nefndar 7. s.m. var lagt til við sveitarstjórn að útgáfu byggingarleyfis yrði hafnað þar sem núgildandi aðalskipulag leyfði ekki slíka framkvæmd. Bókað var í fundargerð nefndarinnar að unnið væri að bæði deiliskipulagi og breytingu á aðalskipulagi vegna umrædds svæðis. Það væri vilji sveitar­félagsins að hverfisvernd yrði á gamla bænum og ásýnd byggðarinnar yrði varðveitt. Ákvörðun skipulags- og samgöngunefndar var staðfest á fundi sveitarstjórnar 14. s.m. Var afgreiðslan kærð til úrskurðarnefndarinnar sem með úrskurði 16. janúar 2026, í máli nr. UUA2511045, lagði fyrir byggingarfulltrúa Húnabyggðar að taka umsókn kæranda um byggingarleyfi til efnislegrar afgreiðslu, án ástæðulauss dráttar.
  1. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 28. janúar 2026 var umsókn kæranda tekin til meðferðar að nýju. Á fundinum var umsókninni synjað. Fram kom að synjað væri um byggingarleyfi fyrir 234,6 m² gistiheimili á lóðinni Brimslóð 8. Á svæðinu væri ekki í gildi deiliskipulag sem skilgreindi byggingarreit, byggingarmagn eða skilyrði um bílastæði og aðkomu. Framkvæmdin kallaði á „heildstætt mat með tilliti til verndarsjónarmiða vegna friðaðs mannvirkis á lóðinni“. Því næst sagði: „Ekki liggur fyrir fullnægjandi skipulagslausn um afgreiðslu og þjónustu framkvæmdarinnar og er því ekki unnt að veita byggingarleyfi á þessum tímapunkti.“ Loks var tekið fram að í vinnslu væri deiliskipulag sem miðaði að því að tryggja vernd og heildstæðan skipulagsramma fyrir svæðið.
  1. Ákvörðun byggingarfulltrúa var lögð fram til kynningar á fundi sveitarstjórnar 10. febrúar 2026.

Málsrök kæranda

  1. Af hálfu kæranda er rakið að umsókn um byggingarleyfi hafi ítrekað komið til kasta úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, fyrst með kæru dags. 4. júlí 2025 og síðar með kæru 7. nóvember sama ár. Í úrskurðum nefndarinnar hafi verið komist að þeirri niðurstöðu að meðferð málsins af hálfu sveitarfélagsins hafi ekki verið í samræmi við lög. Þrátt fyrir það hafi sveitarfélagið tekið efnislega sambærilega ákvörðun að nýju án þess að bæta úr þeim annmörkum sem úrskurðarnefndin hafi bent á.
  1. Hin kærða ákvörðun sé reist á ófullnægjandi og ólögmætum forsendum. Þar sé vísað til þess að ekki sé í gildi deiliskipulag fyrir svæðið og að fyrirhuguð framkvæmd kalli á frekara mat með tilliti til skipulags og verndarsjónarmiða. Slík sjónarmið geti þó ekki ein og sér réttlætt synjun umsóknar, enda hafi úrskurðarnefndin áður komist að þeirri niðurstöðu að skortur á deiliskipulagi leiði ekki sjálfkrafa til synjunar byggingarleyfis. Þá verði ekki séð að unnt sé að fresta afgreiðslu umsóknar með vísan til fyrirhugaðrar vinnu við skipulagsáætlanir.
  1. Afstaða sveitarfélagsins til uppbyggingar á svæðinu hafi verið breytileg. Í fyrri málum hafi annaðhvort verið fallist á sambærilega uppbyggingu eða umsókn tekin til efnislegrar með­ferðar. Þá hafi sveitarfélagið jafnframt lýst því yfir að slík uppbygging, þar á meðal í gamla bæjarkjarnanum, væri æskileg. Hin kærða ákvörðun fari gegn fyrri afstöðu og samræmist ekki jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar.
  1. Þá hafi málsmeðferð sveitarfélagsins verið verulega ábótavant. Í hinni kærðu ákvörðun sé hvorki gerð fullnægjandi grein fyrir þeim atriðum sem talin séu standa í vegi fyrir veitingu byggingarleyfis né hvernig fyrirhuguð framkvæmd samrýmist ekki gildandi aðalskipulagi. Þá verði ekki séð að tekin hafi verið fullnægjandi afstaða til þeirra gagna sem kærandi hafi lagt fram við meðferð málsins.
  1. Sveitarfélagið hafi áður, meðal annars árið 2020, talið að fyrirhuguð uppbygging félli að deiliskipulagi sem þá hafi verið í vinnslu. Í kjölfar úrskurða úrskurðarnefndarinnar hafi kærandi því mátt hafa réttmætar væntingar til þess að umsóknin yrði tekin til nýrrar og málefnalegrar meðferðar, en þess í stað hafi verið tekin ákvörðun um efnislega sambærileg synjun og áður. Með því hafi sveitarfélagið ekki farið að úrskurðum nefndarinnar.
  1. Fyrirhuguð framkvæmd sé í samræmi við landnotkun samkvæmt aðalskipulagi og taki mið af þeim verndarsjónarmiðum sem vísað sé til í hinni kærðu ákvörðun. Þá hafi sveitarfélagið ekki sýnt fram á að framkvæmdin gangi gegn lögmætum skipulags- eða verndarsjónarmiðum.

Málsrök Húnabyggðar

  1. Af hálfu Húnabyggðar kemur fram að ágreiningsefni kærumálsins tengist uppbyggingu svæðis sem nefnt hafi verið „Gamli bærinn“ á Blönduósi, þar sem stefnt hafi verið að því að endurvekja byggð í upprunalegri mynd með hliðsjón af sögulegri ásýnd og menningarlegu gildi svæðisins.
  1. Unnið hafi verið að deiliskipulagi fyrir svæðið um nokkurt skeið og tillaga þess efnis verið á kynningarstigi. Í þeirri vinnu hafi verið lögð áhersla á verndun byggðar og að uppbygging tæki mið af endurreisn horfinna húsa sem hefðu þýðingu fyrir bæjarmynd og sögu. Stuðst hafi verið við sögulegar heimildir og haft samráð við íbúa og hagsmunaaðila.
  1. Umsókn kæranda hafi að þessu sinni lotið að endurbyggingu svonefndrar „Rörasteypu“, en það hús hafi ekki verið meðal þeirra húsa sem gert hafi verið ráð fyrir að yrðu endurbyggð samkvæmt fyrirliggjandi skipulagsáformum. Þá hafi umsóknin ekki borið með sér að um endurbyggingu í upprunalegri mynd væri að ræða, enda hafi fyrirhuguð bygging verið stærri og frábrugðin útliti hins upprunalega húss.
  1. Sveitarfélög fari með skipulagsvald innan sinna marka og taki stefnumarkandi ákvarðanir um landnotkun, byggðamynstur og uppbyggingu samkvæmt skipulagslögum. Í því felist að heimilt sé að móta stefnu um uppbyggingu svæðisins og hafna umsóknum sem ekki samrýmist þeirri stefnu. Svæðið teljist fullbyggt samkvæmt aðalskipulagi og deiliskipulagstillaga feli í sér nánari útfærslu þeirrar stefnu.
  1. Ekki leiði af skorti á gildu deiliskipulagi að heimila beri umrædda framkvæmd. Heimilt sé að líta til vinnu við skipulagsgerð og þeirra markmiða sem þar séu sett við mat á umsóknum, enda yrði ella grafið undan skipulagsvaldi sveitarfélaga. Markmið skipulagsvinnunnar sé að vernda heildarmynd svæðisins með því að endurreisa eingöngu hús sem hafi sögulega skírskotun og koma í veg fyrir nýbyggingar sem raski þeirri heild. Stór hluti bygginga á svæðinu sé friðaður og sé um verulega hagsmuni að ræða, meðal annars vegna menningarverndar og ferðaþjónustu.
  1. Því sé mótmælt að brotið hafi verið gegn jafnræðisreglu með fyrri heimildum til uppbyggingar. Svokölluð „Gústasjoppa“ hafi þannig verið hluti af skipulagsáformum frá upphafi og sé þar ekki um sambærilegt tilvik að ræða. Þá hafi kæranda áður verið veitt byggingarleyfi sem hann hafi ekki nýtt innan tilskilins frests.
  1. Mál þetta sé frábrugðið fyrri málum aðila að því leyti að þau hafi lotið að viðbyggingum, en hér sé um að ræða nýbyggingu á lóð sem kærandi hafi hvorki eignarrétt á né umráð yfir. Þá sé umfang fyrirhugaðrar byggingar meira en annarra húsa á svæðinu og geti það haft áhrif á ásýnd þess. Þá hafi aðstæður á svæðinu breyst, meðal annars vegna landbrots og breytinga á strand­línu, og óvíst sé hvort lóðin henti til uppbyggingar. Loks kunni fyrirhuguð bygging að skerða aðgengi almennings að strandsvæði.

Viðbótarathugasemdir kæranda

  1. Í viðbótarathugasemdum sínum finnur kærandi að málatilbúnaði sveitarfélagsins. Synjun byggingarleyfis byggi á röngum og ósamræmdum forsendum, m.a. varðandi fyrirhugaða skipulagsvinnu og fyrri niðurstöður um uppbyggingu á svæðinu. Komi raunverulegar ástæður synjunar því ekki skýrt fram. Staðhæfingum sveitarfélagsins um legu og stærð lóðarinnar Brimslóðar 8 sé mótmælt. Lóðarmörk séu skýr og studd gögnum, þ.m.t. loftmyndum og samningum. Gerð sé athugasemd við framsetningu lóðarstærðar í deiliskipulagsdrögum, sem feli í sér ólögmæta skerðingu á eignarrétti.
  1. Heimilaðar hafi verið umfangsmiklar breytingar á öðrum fasteignum á svæðinu án þess að gerðar hafi verið sömu kröfur. Af því leiði að málsmeðferð hafi ekki verið samræmd og fari gegn jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar. Þá sé jafnframt vísað til réttmætra væntinga á grundvelli fyrri afstöðu stjórnvalda.
  1. Að lokum séu gerðar athugasemdir við mat sveitarfélagsins á verndarsjónarmiðum og náttúruvá og talið að þau atriði geti ekki réttlætt synjun byggingarleyfis í þessu tilviki. Þá er jafnframt vikið að því að afstaða sveitarfélagsins mótist af tengslum við aðra aðila sem komið hafa að þróun svæðisins.

—–

  1. Aðilar máls þessa hafa fært fram ítarlegri rök fyrir máli sínu, sem ekki verða rakin hér frekar, en úrskurðarnefndin hefur haft þau öll til hliðsjónar við úrlausn málsins.

Niðurstaða

  1. Í máli þessu er deilt um lögmæti ákvörðunar byggingarfulltrúa Húnabyggðar frá 28. janúar 2026 um að synja umsókn kæranda um byggingarleyfi á lóðinni Brimslóð 8 á Blönduósi. Kæruheimild til úrskurðarnefndarinnar er í 59. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki og barst kæra innan kærufrests.
  1. Samkvæmt 3. mgr. 3. gr. skipulagslaga nr. 123/2010 er það í höndum sveitarstjórnar að annast gerð skipulagsáætlana innan marka sveitarfélags og geta þær með því haft áhrif á og þróað byggð og umhverfi með bindandi hætti. Um leið ber við töku skipulagsákvarðana m.a. að hafa í huga markmið c-liðar 1. mgr. 1. gr. laganna um að tryggt sé að réttur einstaklinga og lögaðila verði ekki fyrir borð borinn þótt hagur heildarinnar sé hafður að leiðarljósi.
  1. Samkvæmt 2. mgr. 37. gr skipulagslaga nr. 123/2010 gildir sú meginregla að gera skuli deili­skipulag fyrir svæði eða reiti þar sem framkvæmdir eru fyrirhugaðar. Finna má undantekningu frá þeirri meginreglu í 1. mgr. 44. gr. laganna þar sem segir að þegar sótt sé um byggingar- eða framkvæmdaleyfi fyrir framkvæmd sem sé í samræmi við aðalskipulag og deiliskipulag liggi ekki fyrir geti sveitarstjórn eða sá aðili sem heimild hafi til fullnaðarafgreiðslu mála, sbr. 6. gr., ákveðið að veita megi leyfi án deiliskipulagsgerðar sé framkvæmdin í samræmi við landnotkun, byggðamynstur og þéttleika byggðar. Skal skipulagsnefnd þá láta fara fram grenndarkynningu.
  1. Í Aðalskipulagi Blönduósbæjar 2010–2030 er í kafla 4.2.2 um verslunar- og þjónustusvæði lýst svæði „Gamla bæjarins“. Þar kemur fram að það teljist að meginstefnu til fullbyggt og að svigrúm sé einkum fyrir breytingar á núverandi húsnæði eða takmarkaða uppbyggingu sem falli að fyrirliggjandi byggðarmynstri. Þá verður af almennri umfjöllun skipulagsins, sbr. kafla 2.1, ráðið að lýsing á starfsemi á einstökum svæðum sé byggð á núverandi notkun og sé ekki bindandi umfram þau skipulagsákvæði sem sett eru fram. Jafnframt kemur fram í kafla 4.3.2 að innan svæðisins séu friðuð hús, þ.m.t. við Brimslóð, og að leggja skuli áherslu á verndun byggðar, götumynda og menningarminja. Í aðalskipulaginu er ekki fjallað um möguleika á endurbyggingu þess mannvirkis sem kærandi vísar til í umsókn um byggingarleyfi.
  1. Með hinni kærðu ákvörðun var synjað um byggingarleyfi með vísan til þeirra efnisraka að ekki væri í gildi deiliskipulag á svæðinu sem skilgreindi byggingarreiti, byggingarmagn eða skilyrði um bílastæði og aðkomu. Að auki var vísað til þess að þörf væri á heildstæðu mati með tilliti til staðsetningar, deiliskipulag fyrir svæðið væri í vinnslu og það miðaði að því að tryggja vernd og heildstæðan skipulagsramma. Að virtum þessum efnislegu rökum gerir úrskurðarnefndin ekki athugasemdir við að með hinni kærðu ákvörðun hafi áformum um uppbyggingu verið vísað til málsmeðferðar deiliskipulagsgerðar í stað þess að ráðist yrði í grenndarkynningu, sbr. 1. mgr. 44. gr. laga nr. 123/2010.
  1. Kærandi hefur vísað til þess að sambærilegar framkvæmdir hafi verið heimilaðar á svæðinu og að með hinni kærðu ákvörðun hafi verið brotið gegn jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar. Þær framkvæmdir sem með þessu er vísað til hefur sveitarfélagið staðhæft að verði naumast álitnar sambærilegar hvað varðar umfang og staðsetningu. Telur úrskurðarnefndin að ekki séu efni til að hrinda því mati sveitarfélagsins. Að auki er þá eðlilegt að slík rök um jafnfræði við upp­byggingu á þegar byggðu hverfi komi til umfjöllunar við áframhaldandi vinnu við gerð deili­skipulags. Verður því ekki fallist á það að við undirbúning hinnar kærðu ákvörðunar hafi verið farið á svig við jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Með sömu rökum verður að hafna því að til sé að dreifa réttmætum væntingum til þess að fallist verði á hina umþrættu umsókn um byggingarleyfi.
  1. Með vísan til alls framanrakins er hafnað kröfu kæranda um ógildingu ákvörðunar byggingar­fulltrúa Húnabyggðar frá 28. janúar 2026 um synjun byggingarleyfis á lóðinni Brimslóð 8 á Blönduósi.

Úrskurðarorð

Hafnað er kröfu kæranda um að ógilda þá ákvörðun byggingarfulltrúa Húnabyggðar, dags. 28. janúar 2026, um að synja umsókn kæranda um byggingarleyfi á lóðinni Brimslóð 8 á Blönduós.