Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála
jan 16
Love0

164/2025 Álfabakki

Með

Árið 2026, föstudaginn 16. janúar, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mættir voru Unnþór Jónsson varaformaður og Þorsteinn Þorsteinsson byggingarverkfræðingur. Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor tók þátt í gegnum fjarfundabúnað.

Fyrir var tekið mál nr. 164/2025, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 24. september 2025 um álagningu dagsekta vegna skiltis á lóð nr. 6 við Álfabakka.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 24. október 2025, er barst nefndinni sama dag, kæra Garðheimar Gróðurvörur ehf. og Gardenia fasteignir ehf., Álfabakka 6, ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 24. september 2025 um álagningu dagsekta að upphæð kr. 150.000, frá og með 26. september s.á., fyrir hvern þann dag sem það dragist að fjarlægja skilti af lóð nr. 6 við Álfabakka. Er þess krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi og lagt verði fyrir byggingarfulltrúa að taka óafgreiddar umsóknir kærenda til lögmætrar meðferðar.
  1. Kærendur gerðu jafnframt þá kröfu að réttaráhrifum ákvörðunarinnar yrði frestað á meðan málið væri til meðferðar fyrir úrskurðarnefndinni. Með úrskurði uppkveðnum 4. nóvember 2025 var fallist á kröfu kærenda um frestun réttaráhrifa.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjavíkurborg 26. nóvember 2025.

Málavextir

  1. Með umsókn 25. ágúst 2022 sóttu kærendur um byggingarleyfi fyrir 8,6 m2stafrænu auglýsingaskilti á lóð nr. 6 við Álfabakka í Reykjavík. Í kjölfar neikvæðrar umsagnar skipulagsfulltrúa, dags. 6. október s.á., var erindinu synjað á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 11. s.m. Kærendur sóttu um byggingarleyfi á ný fyrir 11,6 m2 stafrænu auglýsingaskilti á umræddri lóð 9. janúar 2024. Hinn 24. apríl s.á. var fyrir hönd kærenda lögð fram fyrirspurn um breytingu á deiliskipulagi Suður-Mjóddar vegna sömu lóðar sem fólst í því að heimilt yrði að reisa stafrænt tveggja hliða skilti á lóðinni, en tekið var neikvætt í erindið á fundi skipulagsfulltrúa 27. júní s.á. Þá var umsókn kærenda um byggingarleyfi synjað á fundi byggingarfulltrúa 22. október s.á. á grundvelli umsagnar skipulagsfulltrúa frá 6. október 2022 og neikvæðrar afstöðu skipulagsfulltrúa frá 27. júní 2024 vegna fyrirspurnar kærenda um deiliskipulagsbreytingu.
  1. Með bréfi byggingarfulltrúa, dags. 22. ágúst 2025, var kærendum tilkynnt að borist hefði fjöldi ábendinga vegna stafræns skiltis sem staðsett væri við inn- og útkeyrslu á lóð nr. 6 við Álfabakka þar sem bent væri á að staðsetning skiltisins hindraði sýn vegfarenda og gæti valdið slysahættu. Í ljósi þess að byggingarleyfisumsókn vegna skiltisins hefði verið synjað af hálfu byggingarfulltrúa 22. október 2024 væri veittur 30 daga frestur frá dagsetningu bréfsins til að fjarlægja umrætt skilti. Yrðu kærendur ekki við kröfunni væri áformað að beita dagsektum að upphæð kr. 150.000 fyrir hvern þann dag sem það kynni að dragast að ljúka verkinu. Var jafnframt gerð krafa um að slökkt yrði á skiltinu án tafar. Kærendur andmæltu fyrirmælum byggingarfulltrúa með bréfi, dags. 8. september 2025, og kröfðust þess að ákvörðunin yrði afturkölluð og að byggingarfulltrúi léti af áformum um álagningu dagsekta
  1. Kærendur óskuðu á ný eftir breytingu á deiliskipulagi fyrir Suður-Mjódd hinn 17. september 2025. Fól umsóknin í sér að tekið yrði fram í kafla deiliskipulagsins um auglýsingaskilti á lóð nr. 6 við Álfabakka að skilmálarnir ættu líka við um stafræn skilti. Sótt var um byggingarleyfi að nýju 15. október s.á. og með umsókninni var svonefnd erindislýsing þar sem bent var á að samþykkt Reykjavíkurborgar um skilti og skilmálar gildandi deiliskipulags lóðarinnar bæri ekki saman um stærð leyfilegs skiltis á lóðinni. Af þeim sökum ættu ákvæði deiliskipulags að gilda, en að mati kærenda rúmaðist umsótt skilti innan skilmála þess. Erindi kærenda um byggingarleyfi og breytingu á deiliskipulagi hefur ekki verið afgreitt við uppkvaðningu þessa úrskurðar.
  1. Með bréfi byggingarfulltrúa, dags. 24. september 2025, var andmælum kærenda vegna kröfu embættisins um að auglýsingaskiltið yrði fjarlægt svarað auk þess sem tekin var áður áformuð ákvörðun um álagningu dagsekta að upphæð kr. 150.000 frá og með 26. s.m. Er það hin kærða ákvörðun í máli þessu.

Málsrök kærenda

  1. Kærendur vísa til þess að samkvæmt 1. mgr. 2. gr. og 13. tl. 3. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki falli hið umdeilda skilti undir gildissvið laganna. Þar sem umsókn um byggingarleyfi fyrir skiltinu hafi uppfyllt öll skilyrði laga hafi synjun byggingarfulltrúa um leyfi verið ólögmæt. Uppfyllt sé það frumskilyrði laganna að mannvirki og notkun þess samræmist skipulagsáætlunum á svæðinu. Lóð Álfabakka 6 tilheyri skilgreindu miðsvæði M12 Suður-Mjódd samkvæmt Aðalskipulagi Reykjavíkur 2040. Á svæðinu sé í gildi deiliskipulag Suður-Mjóddar sem hafi tekið gildi á árinu 2009, en með breytingum sem gerðar hafi verið 2020 hafi sérstaklega verið kveðið á um að á lóð eða við lóðamörk Álfabakka 6 sé heimilt að reisa eitt auglýsingaskilti. Gerð sé grein fyrir staðsetningu auglýsingaskiltisins í aðaluppdráttum hússins sem byggingarfulltrúi hafi yfirfarið og staðfest.
  1. Þegar kærendur hafi keypt lóðina og fengið úthlutað byggingarrétt árið 2022 hafi greint deiliskipulag verið í gildi á svæðinu, með tilgreindum skilmálum um auglýsingaskilti, staðsetningu þess, stærð og gerð. Bókað hafi verið í fundargerð borgarráðs að það væri fagnaðarefni að þessi rótgróna verslun yrði áfram í Breiðholtinu, en kærendur hafi neyðst til að flytja höfuðstöðvar sínar vegna breytinga á skipulagsáætlunum í Mjódd og Stekkjarbakka, hvar verslunin hafi verið á mun meira áberandi stað. Hafi auglýsingaskilti samkvæmt deiliskipulagi, stærð, gerð og staðsetning verið forsenda fyrir kaupum á umræddri lóð.
  1. Skiltið sé staðsett meðfram Álfabakka, innan lóðar nr. 6, og sé 8,6 m2 að stærð en megi samkvæmt deiliskipulagi vera að hámarki 12 m2. Þannig sé skiltið vel innan heimilaðrar hámarksstærðar, en í deiliskipulagi séu engar kvaðir eða skilmálar um gerð eða eiginleika skiltisins, eingöngu um stærð. Á samþykktum aðaluppdráttum fyrir húsið á lóð nr. 6 við Álfabakka megi sjá staðsetningu skiltisins á lóðarmörkum auk þess sem um það sé fjallað í byggingarlýsingu. Texti um skiltið hafi verið í byggingarlýsingu frá upphafi, auk þess sem staðsetning þess hafi verið sýnd frá upphafi á sama stað á afstöðumynd, grunnmynd jarðhæðar og útliti. Byggingarfulltrúi hafi yfirfarið og staðfest aðaluppdrætti án nokkurra athugasemda sem hafi skapað réttmætar væntingar kærenda til að fá umsókn um byggingarleyfi fyrir skiltinu samþykkta.
  1. Synjun byggingarfulltrúa hafi verið byggð á neikvæðri umsögn skipulagsfulltrúa frá 6. október 2022 sem hafi verið órökstudd og í ósamræmi við gildandi skipulagsáætlanir og samþykkt um skilti í Reykjavíkurborg frá árinu 2020. Í umsögninni hafi komið fram að í gildandi deiliskipulagi sé ekki tekið fram „hvernig skiltið sé“, en síðan hafi sagt að gera mætti ráð fyrir að um væri að ræða venjulegt skilti, allt að 12 m2 að flatarmáli. Í umsögninni sé ekki tilgreint á hvaða grundvelli skipulagsfulltrúi skýri umrædda heimild í deiliskipulagi svo þröngri skýringu. Niðurstaða skipulagsfulltrúa hafi verið sú að ekki væri heimilt að setja stærra stafrænt skilti en 0,5 m2 inn á lóð kærenda, en ekki væri gerð athugasemd við auglýsingaskilti, ekki stafrænt, sömu stærðar og sótt hafi verið um leyfi fyrir. Samkvæmt 1. gr. samþykktar um skilti í Reykjavík sé heimilt að þrengja eða veita víðari heimildir í deiliskipulagi en það sem reglur samþykktarinnar kveði á um. Gildandi deiliskipulag heimili allt að 12 m2 skilti innan lóðarinnar, hvort heldur sem um sé að ræða stafrænt skilti eða ekki. Deiliskipulagið veiti þannig rýmri heimildir en samþykktin. Rétthæð reglna sé svo áréttuð í gr. 1.3. samþykktarinnar. Við blasi að ákvæði í gildandi deiliskipulagi víki til hliðar þeim takmörkunum á stærð skiltis sem fram komi í samþykkt um skilti.
  1. Hin kærða ákvörðun um að fjarlægja skiltið og beiting þvingunarúrræða í formi dagsekta að upphæð kr. 150.000 sé íþyngjandi ákvörðun. Í skýringum með 55. gr. laga nr. 160/2010 komi fram að byggingarfulltrúa sé heimilt en ekki skylt að krefjast niðurrifs mannvirkja sem reist séu í óleyfi, auk þess sem þar komi fram að eðlilegt sé að ákvörðun um beitingu slíkra úrræða sé metin í hverju tilviki, m.a. með tilliti til meðalhófs. Ákvörðun um niðurrif mannvirkis sé því háð mati stjórnvalds hverju sinni en þurfi einnig að vera rökstudd með viðhlítandi hætti með hliðsjón af þeim hagsmunum sem búi að baki auk þess sem fylgja beri meginreglum stjórnsýsluréttarins.
  1. Samkvæmt rannsóknarreglu stjórnsýslulaga nr. 37/1993 beri stjórnvaldi skylda til að sjá til þess að málsatvik stjórnsýslumáls séu nægilega upplýst áður en ákvörðun er tekin. Mál teljist nægjanlega upplýst þegar þeirra upplýsinga hafi verið aflað sem nauðsynlegar séu til þess að hægt sé að taka efnislega rétta ákvörðun. Því tilfinnanlegri eða meira íþyngjandi sem stjórnvaldsákvörðun sé, þeim mun strangari kröfur verði almennt að gera til stjórnvalds um að það gangi úr skugga um að upplýsingar sem búi að baki ákvörðun séu sannar og réttar.
  1. Staðsetning skiltisins hafi frá upphafi verið sýnd á öllum afstöðumyndum, grunnmynd jarðhæðar og útlitum. Byggingarfulltrúi hafi yfirfarið og staðfest uppdrætti án nokkurra athugasemda, en kærendur hafi ekki haft neitt að segja með staðsetningu hjólastígs sem þveri útkeyrslu af lóð kærenda. Ganga verði út frá því að sérfræðingar Reykjavíkurborgar hafi einmitt staðsett stíginn með hliðsjón af gildandi deiliskipulagi og samþykktum aðaluppdráttum hvar skilmálar um skiltið hafi komið fram og staðsetning þess með myndrænum hætti.
  1. Byggingarfulltrúi hafi talið nauðsynlegt að fjarlægja skiltið á grundvelli öryggissjónarmiða og því til stuðnings hafi hann vísað til ábendinga frá vegfarendum um að skiltið hindraði sýn og gæti valdið slysum. Þá hafi hann einnig vísað til mats samgöngustjóra um að staðsetning skiltisins væri óheppileg með tilliti til umferðaröryggis. Engin önnur rannsókn, gögn, forsendur eða upplýsingar búi að baki hinni kærðu ákvörðun. Byggingarfulltrúa hafi borið að rannsaka málið frekar þar sem ekki hafi farið fram nein formleg rannsókn á því hvort skiltið hefði raunverulega áhrif á umferðaröryggi. Um brot á rannsóknarreglu sé að ræða sem sé verulegur annmarki á hinni kærðu ákvörðun sem leiða eigi til ógildingar hennar.
  1. Með því að varpa ábyrgð á staðsetningu hjólastígs og umferðaröryggi yfir á kærendur sé verið að vega að hagsmunum og réttindum kærenda, enda sé hin kærða ákvörðun verulega íþyngjandi þar sem farið sé fram á eyðileggingu mikilla verðmæta. Stjórnvaldi sé skylt að virða meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, en meginsjónarmiðin að baki reglunni séu þau að stjórnvaldi sé ekki aðeins skylt að líta til þess markmiðs sem starf þess stefni að heldur beri því einnig að taka tillit til hagsmuna og réttinda þeirra aðila sem athafnir þess beinist að. Ef fleiri úrræða sé völ sem þjónað geti lögmætu markmiði skuli velja það úrræði sem vægast sé og hóf verði að vera í beitingu þess úrræðis sem valið hafi verið og megi því ekki ganga lengra en nauðsyn beri til. Brotið hafi verið gegn meðalhófsreglunni enda hafi vægari úrræði ekki verið reynd til að ná fram lögmætum markmiðum um umferðaröryggi. Ábyrgð á því að tryggja umferðaröryggi á hjólastíg sem borgaryfirvöld hafi staðsett við lóðarmörk kærenda og útkeyrslu af bílaplani lóðarinnar hvíli á herðum Reykjavíkurborgar sem veghaldara en ekki kærendum. Með kröfu um að skiltið skyldi fjarlægt hafi verið gengið mun lengra en þörf hafi verið á. Kærendur hafi lagt inn tvö erindi til skipulags- og byggingarfulltrúa sem enn hafi ekki fengið lögmæta meðferð, annars vegar tillögu að breytingu á gildandi deiliskipulagi og hins vegar umsókn um byggingarleyfi. Í ljósi þess verði ekki fram hjá því komist að telja hina kærðu ákvörðun um að fjarlægja skiltið og beitingu dagsekta úr hófi.

Málsrök Reykjavíkurborgar

  1. Í umsögn borgarinnar er vísað til þess að óumdeilt sé að skiltið sé byggingarleyfisskylt og að það hafi ekki hlotið byggingarleyfi, auk þess sem það samrýmist ekki skipulagsskilmálum að mati skipulagsfulltrúa. Byggingarfulltrúa beri að hafa eftirlit með því að mannvirki og notkun þeirra sé í samræmi við útgefin leyfi og heimilt sé að grípa til þvingunarúrræða í slíkum tilvikum, sbr. 55. og 56. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki.
  1. Um auglýsingaskilti segi í deiliskipulagi fyrir Suður-Mjódd, Álfabakki 4 og 6, að á hvorri lóð eða við lóðarmörk sé heimilt að reisa eitt auglýsingaskilti sem tengist starfseminni, en þau skuli færa inn á aðaluppdrætti. Skuli skiltið rúmast innan hæðarskilmála byggingarreits eða að hámarki 12 m á hæð, þá megi það vera 3 m breitt og hámark 12 m2 að flatarmáli. Einnig segi í deiliskipulaginu að huga skuli að umferða­röryggi og frágangi lóðar til að tryggja sjónlínur vegfarenda. Miða eigi við að gróður sé að hámarki 80 cm á svæði sem sé 10 m jafnhliða þríhyrningi við innkeyrslur eftir því sem kostur sé.
  1. Í 90. gr. umferðarlaga nr. 77/2019 komi fram að ekki sé heimilt að staðsetja spjöld, auglýsingar, ljósaskilti eða sambærilegan búnað á eða við veg þannig að honum sé beint að umferð nema með leyfi veghaldara. Veghaldari geti synjað um leyfi eða gert kröfu um að slíkur búnaður verði fjarlægður ef hann telji hann draga úr umferðaröryggi, þar á meðal ef misskilja megi hann sem umferðarmerki, umferðarskilti eða vegmerkingu, búnaður tálmi vegsýn eða sé til þess fallinn að draga athygli vegfarandans frá vegi eða umferð. Álfabakki sé sveitarfélagsvegur í Reykjavík og sé Reykjavíkurborg því veghaldari hennar og beri sem slíkur ábyrgð á veginum um umferðaröryggi við hann, sbr. 9. gr. og 1. mgr. 13. gr. vegalaga. Staðsetning skiltisins hafi verið metin sem svo af skrifstofu samgöngustjóra Reykjavíkurborgar að það hefði neikvæð áhrif á umferðaröryggi vegna styttri sjónlengda við inn- og útkeyrslu, sem þveri tvístefnu hjólastíg. Því til stuðnings liggi fyrir kvartanir vegna skertra sjónlína á hjólastíg.
  1. Mat byggingarfulltrúa á nauðsyn þess að skiltið yrði fjarlægt hafi fyrst og fremst byggt á öryggissjónarmiðum. Þær vægari leiðir sem kærendur hafi lýst, svo sem að bæta umferðarmerkingar, séu ekki til þess fallnar að ná þeim markmiðum sem stefnt sé að með hinni kærðu ákvörðun, þ.e. að mannvirki sem reist hafi verið án byggingarleyfis og geti valdið hættu fyrir vegfarendur, yrði fjarlægt með tilliti til skipulags- og öryggissjónarmiða. Ákvörðun um fjárhæð dagsekta hafi byggt á sjónarmiðum um almannahættu vegna umferðaröryggis og sé fjárhæðin í samræmi við álagðar dagsektir í sambærilegum málum. Við töku ákvörðunarinnar hafi verið gætt meðalhófs við mat á því hvaða úrræði skyldi beitt til að ná settum markmiðum, með vísan til öryggis- og heilbrigðishagsmuna, auk þess sem gætt hafi verið jafnræðis við ákvörðun fjárhæðar dagsekta.
  1. Þau sjónarmið kærenda að hafa verið í góðri trú séu haldlaus þar sem skiltið hafi verið reist án byggingarleyfis og skipti þá væntingar kærenda engu máli. Vísað sé til þess í kærunni að texti um skilti hafi verið í byggingarlýsingu frá upphafi sem og staðsetning skiltis. Hins vegar sé ekki nefnt að sérstaklega hafi verið tekið fram í sama texta að sótt yrði um byggingarleyfi fyrir skiltinu í aðskilinni umsókn. Eðli málsins samkvæmt hafi því ekki verið tekin afstaða til skiltisins við meðferð þeirrar byggingarleyfisumsóknar.

Viðbótarathugasemdir kærenda

  1. Kærendur árétta að staðsetning, stærð og gerð skiltisins sé í fullu samræmi við gildandi skipulagsáætlanir. Engar rannsóknir liggi fyrir í málinu um sjónlínuskerðingu af völdum skiltisins eða aukna hættu fyrir vegfarendur eða hjólreiðamenn vegna staðsetningar þess. Ekki liggi fyrir nokkur gögn varðandi slysatíðni á eða við innkeyrsluna sem rekja megi til staðsetningar skiltisins. Hin kærða ákvörðun sé íþyngjandi og byggingarfulltrúa hafi borið að rannsaka málið til hlítar áður en ákvörðun var tekin, en umsögn Reykjavíkurborgar hafi staðfest að engin slík rannsókn hafi farið fram. Því hafi ekki með óyggjandi hætti verið sýnt fram á að skiltið ylli öryggis- og almannahættu fyrir vegfarendur.
  1. Hin kærða ákvörðun byggi á 56. gr. laga nr. 160/2010 og gr. 2.9.2. í byggingarreglugerð nr. 112/2012, en þar sem ekki hafi verið sýnt fram á að skiltið valdi öryggis- og almannahættu eða að það brjóti gegn deiliskipulagi verði krafa um niðurrif skiltisins ekki byggð á greindri 56. gr. Fullyrðingu Reykjavíkurborgar um að umferðarmerking geti ekki bætt úr skerðingu sjónlína af völdum skiltisins sé mótmælt sem órökstuddri og rangri. Umferðarmerkingum sé einmitt almennt ætlað að tryggja öryggi með því að akandi vegfarendur sýni aðgát og/eða stöðvi bifreiðar sínar til að gæta að gangandi og hjólandi vegfarendum og tryggja þar með öryggi þeirra.
  1. Það sé tvískinnungur af hálfu yfirvalda að leggja dagsektir á kærendur ef þeir fari ekki að kröfum borgarinnar um að fjarlægja skilti sem sé í samræmi við alla skipulagsskilmála og aðaluppdrætti, en á sama tíma heimila þungaflutninga við sömu götu sem þveri þann hjólreiða­stíg sem sé til umræðu í máli þessu. 

Niðurstaða

  1. Í máli þessu er deilt um lögmæti þeirrar ákvörðunar byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 24. september 2025 að leggja á kærendur dagsektir að upphæð kr. 150.000 fyrir hvern þann dag sem það dragist að verða við kröfu embættisins um að fjarlægja skilti á lóð nr. 6 við Álfabakka, sbr. ákvörðun embættisins þar um frá 22. ágúst s.á.
  1. Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. og 13. tl. 3. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki falla skilti eins og um ræðir í máli þessu undir gildissvið laganna. Þá er fjallað um kröfur til skilta í kafla 2.5. byggingarreglugerðar nr. 112/2012. Þar segir að sækja skuli um byggingarleyfi fyrir öllum frístandandi skiltum og skiltum á byggingum sem séu yfir 1,5 m2að flatarmáli. Þá skal stærð og staðsetning skilta vera í samræmi við gildandi skipulag.
  1. Í 90. gr. umferðarlaga nr. 77/2019 kemur fram að spjöld, auglýsingar, ljósaskilti eða sambærilegan búnað megi eigi setja á eða við veg þannig að honum sé beint að umferð nema með heimild veghaldara. Veghaldari geti synjað um leyfi eða gert kröfu um að slíkur búnaður verði fjarlægður ef hann telji hann draga úr umferðaröryggi, þar á meðal ef misskilja megi hann sem umferðarmerki, umferðarskilti eða vegmerkingu, búnaður tálmi vegsýn eða sé til þess fallinn að draga athygli vegfarandans frá vegi eða umferð.
  1. Álfabakki 6 er á svæði sem tilheyrir deiliskipulagi Suður-Mjóddar. Í greinargerð með breytingum á skipulaginu vegna Álfabakka 4 og 6, sem tóku gildi með auglýsingu í B-deild Stjórnartíðinda 25. febrúar 2021, segir eftirfarandi um auglýsingaskilti: „Á hvorri lóð eða við lóðarmörk er heimilt að reisa eitt auglýsingaskilti sem tengist starfseminni, en þau skal færa inn á aðaluppdrætti. Eitt auglýsingaskilti meðfram Álfabakka innan lóðar og rúmast innan hæðarskilmála byggingarreits eða [að] hámarki 12 m, 3 m breitt og hámark 12 m2 að flatarmáli.“ Í samræmi við framangreint var gerð grein fyrir skilti á aðaluppdráttum vegna byggingar á lóðinni sem staðfestir voru af byggingarfulltrúa 29. ágúst 2023, en tekið skal fram að í byggingarlýsingu var vísað til þess að fyrir lægi önnur umsókn um byggingarleyfi fyrir skiltinu.
  1. Ekki er um það deilt að hið umdeilda skilti er háð byggingarleyfi samkvæmt ákvæðum mannvirkjalaga. Fyrir liggur að umsókn kærenda um byggingarleyfi vegna skiltisins hefur í tvígang verið synjað af byggingarfulltrúa, þ.e. 11. október 2022 og 22. október 2024, en hvorug ákvörðunin var kærð til úrskurðarnefndarinnar. Þrátt fyrir það var skiltið reist án leyfis, sem telja verður að kærendum hafi verið vel kunnugt um að þörf væri á. Kærendur sóttu að nýju um leyfi fyrir skiltinu eftir að byggingarfulltrúi krafðist þess 22. ágúst 2025 að skiltið yrði fjarlægt að viðlögðum dagsektum, en afgreiðsla þeirrar umsóknar liggur ekki fyrir.
  1. Hlutverk byggingarfulltrúa hvers sveitarfélags er að hafa eftirlit með því að mannvirki og notkun þeirra sé í samræmi við útgefin leyfi og beita eftir atvikum þvingunarúrræðum, sbr. 55. og 56. gr. laga nr. 160/2010. Er nánar kveðið á um það í 2. mgr. 55. gr. laganna að sé byggingarframkvæmd hafin án þess að leyfi sé fengið fyrir henni eða hún brjóti í bága við skipulag geti byggingarfulltrúi krafist þess að hið ólöglega mannvirki eða byggingarhluti séu fjarlægð. Þá er fjallað um aðgerðir til að knýja fram úrbætur í 56. gr. laganna. Er þar tekið fram í 2. mgr. ákvæðisins að byggingarfulltrúa sé heimilt að beita dagsektum allt að 500.000 kr. til að knýja menn til þeirra verka sem hlutast skal til um samkvæmt lögum þessum og reglugerðum, eða láta af ólögmætu atferli. Einnig getur byggingarfulltrúi látið vinna verk, sem hann hefur lagt fyrir að unnið skyldi, á kostnað þess sem vanrækt hefur að vinna verkið, sbr. 3. mgr. nefnds lagaákvæðis.
  1. Tekið er fram í athugasemdum við 55. gr. með frumvarpi því sem varð að mannvirkjalögum að sú breyting hafi verið gerð frá fyrri lögum varðandi mannvirki sem reist séu í óleyfi að byggingarfulltrúa sé heimilt en ekki skylt að krefjast niðurrifs þeirra, að jarðrask sé afmáð eða starfsemi sé hætt. Þar kemur að auki fram að eðlilegt sé að ákvörðun um beitingu slíkra úrræða sé metin í hverju tilviki, m.a. með tilliti til meðalhófs.
  1. Ákvörðun um að krefjast þess að mannvirki verði fjarlægt, svo og ákvörðun um álagningu dagsekta til að knýja fram úrbætur, er því háð mati stjórnvalds hverju sinni og gefur sveitarfélögum kost á að bregðast við sé gengið gegn almannahagsmunum þeim er búa að baki mannvirkjalögum, svo sem skipulags-, öryggis- og heilbrigðishagsmunum. Þegar ákvörðun er tekin á grundvelli matskenndrar lagaheimildar er stjórnvaldi skylt að framkvæma heildstætt og atviksbundið mat með tilliti til aðstæðna hverju sinni. Við mat á því hvort beita eigi þvingunaraðgerðum á borð við álagningu dagsekta geta komið til álita ýmis sjónarmið, t.d. hversu íþyngjandi aðgerða er krafist af þeim sem úrræðin beinast að, hvort og með hvaða hætti þeir tengjast meintum lögbrotum, hversu mikilvæga almannahagsmuni er verið að tryggja og hversu langur tími er liðinn frá atburði þar til ætlunin er að grípa til aðgerða af hálfu stjórnvalda. Þótt beiting úrræðisins sé háð mati stjórnvalds þarf ákvörðun þess efnis að vera rökstudd með viðhlítandi hætti, m.a. með hliðsjón af þeim hagsmunum sem búa að baki fyrrgreindum lagaheimildum og fylgja þarf meginreglum stjórnsýsluréttarins, m.a. um rannsókn máls skv. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og að málefnaleg sjónarmið búi að baki ákvörðun.
  1. Reykjavíkurborg hefur vísað til þess að fjarlæging auglýsingaskiltisins sé nauðsynleg í þágu almannahagsmuna og öryggis vegfarenda þar sem skiltið skyggi á sjónlínur og valdi slysahættu. Fyrir liggur að skiltið er við gangbraut og hjólastíg sem þvera inn- og útkeyrslu af lóð Álfabakka 6 og er ljóst að það tálmar sjónlínu ökumanna og annarra vegfarenda að einhverju leyti. Ekki liggja þó fyrir í máli þessu gögn sem sýna fram á með óyggjandi hætti að skiltið dragi markvert úr umferðaröryggi gangandi og hjólandi vegfarenda, t.a.m. fagleg greining sérfróðs aðila á áhrifum skiltisins á umferðaröryggi. Verður að fallast á það sjónarmið kærenda að rannsaka hefði mátt það atriði betur. Jafnframt má fallast á það að Reykjavíkurborg, sem veghaldari, beri líka ábyrgð á því að tryggja ásættanlegt umferðaröryggi fyrir vegfarendur umfram það eitt að beita þvingunarúrræðum til að láta fjarlægja umrætt auglýsingaskilti. Aftur á móti verður ákvörðun byggingarfulltrúa um að knýja kærendur til að fjarlægja skiltið ekki talin byggjast á ómálefnalegum sjónarmiðum, enda ljóst að með henni var verið að gæta almannahagsmuna. Með hliðsjón af því að skiltið takmarkar sjónlínur sem líkur eru á að skerði umferðaröryggi vegfarenda, svo og þar sem skiltið var reist án leyfis eftir að leyfisumsókn var synjað, þykja ekki efni til að hnekkja mati byggingarfulltrúa í máli þessu.
  1. Hvað upphæð dagsektanna varðar vísaði Reykjavíkurborg til þess að ákvörðun þar um hafi byggst á sjónarmiðum um almannahættu vegna umferðaröryggis og að fjárhæðin sé í samræmi við álagðar dagsektir í sambærilegum málum. Við töku ákvörðunarinnar hafi verið gætt meðalhófs við mat á því hvaða úrræði skyldi beitt til að ná settum markmiðum, með vísan til öryggis- og heilbrigðishagsmuna, auk þess sem gætt hafi verið jafnræðis við ákvörðun fjárhæðarinnar. Að því virtu telur úrskurðarnefndin ekki tilefni til að gera athugasemd við fjárhæð dagsekta.
  1. Með vísan til þess sem að framan er rakið verður hin kærða ákvörðun ekki talin haldin þeim annmörkum sem ráðið geta úrslitum um gildi hennar og verður kröfu kærenda um ógildingu hennar því hafnað. Með bráðabirgðaúrskurði uppkveðnum 4. nóvember 2025 frestaði úrskurðarnefndin réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar um álagningu dagsekta og falla því niður dagsektir sem kunna að hafa verið lagðar á til og með uppkvaðningu þessa úrskurðar, sbr. 2. mgr. 29. gr. stjórnsýslulaga. 

Úrskurðarorð

Hafnað er kröfu kærenda um að ógilda ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 24. september 2025 um álagningu dagsekta vegna skiltis á lóð nr. 6 við Álfabakka.

Dagsektir sem kunna að hafa verið lagðar á samkvæmt hinni kærðu ákvörðun til og með uppkvaðningu þessa úrskurðar falla niður.

jan 16
Love0

159/2025 Suðurgata

Með

Árið 2026, föstudaginn 16. janúar, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mættir voru Unnþór Jónsson varaformaður og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­­verkfræðingur. Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor tók þátt í gegnum fjarfundabúnað.

Fyrir var tekið mál nr. 159/2025, kæra á afgreiðslu skipulags- og umhverfisráðs Akranes­kaupstaðar frá 15. september 2025 á fyrirspurn um að fjölga íbúðum að Suðurgötu 50A. 

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með kæru til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, er barst nefndinni 16. október 2025, kæra eigendur Suðurgötu 50A, Akranesi, þá afgreiðslu skipulags- og umhverfisráðs Akraneskaupstaðar frá 15. september 2025 að „synja umsókn um stofnun fjögurra fasteignanúmera“ að Suðurgötu 50A. Er þess krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi og að sveitarfélaginu verði gert að taka málið til nýrrar afgreiðslu.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Akraneskaupstað 12. janúar 2026.

Málavextir

  1. Hinn 26. ágúst 2025 sendu kærendur erindi til Akraneskaupstaðar á eyðublaðinu „Fyrirspurn til skipulagsfulltrúa“. Kom fram í lýsingu á erindinu að sótt væri um breytingu á tvíbýlishúsi við Suðurgötu 50A þannig að í stað tveggja fasteignanúmera í húsinu yrðu fjögur númer með fjórum íbúðum. Fram kom í greinargerð með fyrirspurninni að framkvæmdir væru einungis innandyra. Á fundi skipulags- og umhverfisráðs 15. september s.á. var tekið neikvætt í erindið og skipulagsfulltrúa falið að svara því. Kæra vegna þeirrar afgreiðslu barst úrskurðarnefndinni sem fyrr greinir 16. október s.á.
  1. Hinn 10. nóvember s.á. skilaði skipulagsfulltrúi umsögn vegna erindis kærenda þar sem m.a. kom fram að ekki hefði gerð grein fyrir því hvernig fyrirhugaðar íbúðir kæmu til með að standast þær kröfur sem gerðar væru til íbúðarhúsnæðis í lögum og reglugerðum. Í lok umsagnarinnar var bent á að þar sem engin byggingarleyfisumsókn lægi fyrir væri ekki um að ræða kæranlega ákvörðun í skilningi stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Skipulags- og umhverfisráð tók erindið fyrir að nýju á fundi sínum 17. nóvember 2025 þar sem umsögn skipulagsfulltrúa var samþykkt sem svar ráðsins við fyrirspurn kærenda.

Málsrök kærenda

  1. Kærendur benda á að um innanhússbreytingar sé að ræða sem hafi engin áhrif á útlit eða skipulag svæðisins. Synjunin byggist ekki á lögmætum skipulagslegum rökum heldur virðist eingöngu vera um að ræða formlega höfnun án rökstuðnings. Stjórnvöldum beri að byggja ákvarðanir sínar á málefnalegum sjónarmiðum, en slíkan grundvöll vanti. Fjölmörg dæmi séu um að fasteignum í sama hverfi hafi verið skipt niður í fleiri einingar. Brjóti synjunin því gegn jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Málsrök Akraneskaupstaðar

  1. Sveitarfélagið bendir á að hin kærða ákvörðun skipulags- og umhverfisráðs hafi verið tekin 15. september 2025. Ráðið hafi tekið málið upp að nýju á fundi 17. nóvember s.á. og tekið aftur neikvætt í fyrirspurn kærenda. Sé því komin ný ákvörðun og beri á þeirri forsendu að vísa kærumálinu frá. Einnig beri að vísa málinu frá á þeim grundvelli að hin kærða ákvörðun sé ekki kæranleg stjórnvaldsákvörðun þar sem kærendur hafi ekki lagt fram umsókn um leyfi.

Niðurstaða

  1. Í máli þessu er kærð afgreiðsla skipulags- og umhverfisráðs Akraneskaupstaðar á fyrirspurn kærenda um hvort heimilt sé að fjölga íbúðum í húsinu að Suðurgötu 50A, en tekið var neikvætt í hana á grundvelli umsagnar skipulagsfulltrúa. Fyrirspurn um afstöðu yfirvalda til erindis verður ekki lögð að jöfnu við formlega umsókn og eðli málsins samkvæmt getur svar þess í því tilfelli ekki talist stjórnvaldsákvörðun með þeirri réttarverkan sem slíkri ákvörðun fylgir, sbr. 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Að auki verður á það bent að hvorki skipulags- og umhverfisráð né skipulagsfulltrúi eru til þess bær að taka endanlega ákvörðun um afdrif umsóknar um byggingarleyfi heldur kemur það í hlut byggingarfulltrúa, sbr. III. kafla mannvirkjalaga nr. 160/2010. Með hliðsjón af framangreindu fólst í hinni kærðu afgreiðslu skipulags- og umhverfisráðs engin sú ákvörðun sem bindur enda á mál og kæranleg er til úrskurðarnefndarinnar, sbr. 2. mgr. 26. gr. stjórnsýslulaga. Ber samkvæmt því að vísa kærumáli þessu frá úrskurðarnefndinni. Kærendum er leiðbeint um að þeir geti óskað eftir því við byggingarfulltrúa að hann taki innsent erindi fyrir sem umsókn um byggingarleyfi. 

Úrskurðarorð

Kærumáli þessu er vísað frá úrskurðarnefndinni.

jan 16
Love0

UUA2511045 Brimslóð

Með

Árið 2026, föstudaginn 16. janúar, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mættir voru Unnþór Jónsson varaformaður og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur. Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor tók þátt í gegnum fjarfundabúnað.

Fyrir var tekið mál nr. UUA2511045, kæra á ákvörðun skipulags- og samgöngunefndar Húnabyggðar frá 7. október 2025, sem staðfest var á fundi sveitarstjórnar 14. s.m., um að synja umsókn kæranda um byggingarleyfi á lóðinni Brimslóð 8 á Blönduósi. 

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 7. nóvember 2025, kærir Brimslóð ehf. þá ákvörðun skipulags- og samgöngunefndar Húnabyggðar frá 7. október 2025, sem staðfest var á fundi sveitarstjórnar 14. s.m., að synja umsókn kæranda um byggingarleyfi á lóðinni Brimslóð 8 á Blönduósi. Er þess krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Húnabyggð 9. desember 2025.

Málavextir

  1. Mál þetta á sér nokkra forsögu. Í mars 2018 voru kærðar til úrskurðarnefndarinnar afgreiðslur skipulags-, umhverfis- og umferðarnefndar Blönduósbæjar á umsóknum kæranda um byggingarleyfi og stækkun tiltekinnar lóðar við Brimslóð, sbr. kærumál nr. 36/2018. Í úrskurði nefndarinnar frá 5. apríl 2019 var lagt til grundvallar að endanleg ákvörðun um afdrif umsóknar um byggingarleyfi væri á hendi byggingarfulltrúa og að samþykki sveitarstjórnar þyrfti til að breyta lóðarmörkum. Þar sem afgreiðsla hvorugs aðilans lá fyrir í málinu var litið svo á að ekki væri ekki til að dreifa endanlegri ákvörðun, sbr. 26. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Með vísan til 4. mgr. 9. gr. sömu laga var lagt fyrir bæði byggingarfulltrúa og sveitar­stjórn að taka umsóknir kæranda til efnislegrar afgreiðslu. Árið 2022 sameinaðist Blönduósbær Húnavatns­hreppi í sveitarfélagið Húnabyggð.
  1. Á fundi sveitarstjórnar Húnabyggðar 11. júní 2024 var staðfest ákvörðun skipulags- og byggingarnefndar um að synja umsókn kæranda um byggingarleyfi fyrir viðbyggingu við hús á lóð Brimslóðar 10C. Sú ákvörðun var kærð til úrskurðarnefndarinnar sem með úrskurði í máli nr. 70/2024, uppkveðnum 8. október 2024, felldi ákvörðunina úr gildi á þeim grundvelli að rökstuðningi hennar hefði verið áfátt með hliðsjón af jafnræðisreglu stjórn­sýsluréttarins, sbr. 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, og réttmætra væntinga kæranda.
  1. Í kjölfar úrskurðarins var umsókn kæranda tekin fyrir að nýju á fundi skipulags- og samgöngu­nefndar 4. desember 2024 þar sem lagt var til við sveitarstjórn að afgreiðslu erindisins yrði hafnað þar til deiliskipulag fyrir svæðið og breytingar á Aðalskipulagi Blönduóss 2010–2030 lægju fyrir. Á fundi sveitarstjórnar 10. desember 2024 var afgreiðsla skipulags- og samgöngu­nefndar samþykkt. Var sú ákvörðun kærð til úrskurðarnefndarinnar sem með úrskurði í máli nr. 182/2024, uppkveðnum 27. febrúar 2025, felldi hana úr gildi. Byggðist niðurstaðan á því að óheimilt væri að leggja til grundvallar fyrirhugaðar breytingar á aðalskipulagi og deili­skipulagi. Einnig var bent á að ekki hefðu verið færð fram efnisleg rök fyrir því misræmi sem gætti í nýtingarheimildum á svæðinu.
  1. Á fundi skipulags- og samgöngunefndar 20. maí 2025 var tekin fyrir ný umsókn kæranda um byggingarleyfi sem tók til lóðarinnar Brimslóðar 8. Í henni kom fram að um væri að ræða endur­byggingu á hinu sögufræga húsi Rörasteypunni. Lagði nefndin til við sveitarstjórn að henni yrði hafnað þar sem framkvæmdin væri ekki í samræmi við aðalskipulag sveitarfélagsins. Meirihluti sveitarstjórnar staðfesti þá afgreiðslu nefndarinnar á fundi sínum 10. júní 2025. Var afgreiðslan kærð til úrskurðarnefndarinnar sem með úrskurði í máli nr. 100/2025, uppkveðnum 20. ágúst 2025, vísaði kærumálinu frá nefndinni þar sem skipulags- og samgöngunefnd væri ekki bær að lögum til að taka hina kærðu ákvörðun og væri því ekki til að dreifa lokaákvörðun í málinu.
  1. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 1. október 2025 var umsókn kæranda frá 27. mars 2025 tekin fyrir að nýju. Var málinu vísað beint til skipulags- og samgöngunefndar til fullnaðar­afgreiðslu með vísan til viðauka I við samþykkt nr. 952/2024 um breytingu á samþykkt nr. 1181/2022 um stjórn og fundarsköp Húnabyggðar. Á fundi þeirrar nefndar 7. október 2025 var lagt til við sveitarstjórn að útgáfu byggingarleyfis yrði hafnað þar sem núgildandi aðalskipulag leyfði ekki slíka framkvæmd. Bókað var í fundargerð nefndarinnar að verið væri að vinna að bæði deiliskipulagi og breytingu á aðalskipulagi vegna umrædds svæðis. Það væri yfirlýstur vilji sveitarfélagsins að hverfisvernd yrði á gamla bænum og að ásýnd byggðarinnar yrði varðveitt. Ákvörðun skipulags- og samgöngunefndar var staðfest á fundi sveitarstjórnar 14. október 2025.

Málsrök kæranda

  1. Í kæru er rakið að deilur kæranda við sveitarfélagið eigi sér langa forsögu og hafi fjórum sinnum áður komið til úrlausnar nefndarinnar. Þar sem sýnt þótti að sveitarfélagið hygðist ekki veita umsótt byggingarleyfi á lóðinni Brimslóð 10 A, B og C hafi kærandi brugðið á það ráð að sækja um að endurreisa hina svonefnda hús Rörasteypuna, sem staðið hafi á lóðinni Brimslóð 8 til síðustu aldamóta. Hafi hann talið verulegar líkur á því að umsókn hans yrði samþykkt, enda í samræmi við deiliskipulagstillögu sem sé enn í vinnslu og gildandi aðal­skipulagi þar sem byggingin sé sýnd á skipulagsuppdrætti.
  1. Sveitarstjórn hafi 10. október 2023 samþykkt afgreiðslu byggðarráðs á sambærilegri umsókn vegna lóðarinnar að Blöndubyggð 7. Lóðarskilyrðið hafi verið réttlætt, án þess að lóðin hafi verið auglýst, á þann hátt að til stæði að flytja svokallaða Gústasjoppu aftur á lóðina og með því væri verið að byggja upp bæjarmynd gamla bæjarins með húsum sem þar hafi verið áður.
  1. Umsókn kæranda hafi falið í sér endurbyggingu Rörasteypunnar á sama grunni og byggingin hafi áður staðið. Nýtingarhlutfall lóðarinnar Brimslóð 8 sé nú um 10%, en hefði orðið tæp 21% með samþykki umsóknarinnar. Í hinni kærðu ákvörðun hafi á engan hátt verið leitast við að rökstyðja synjun á útgáfu byggingarleyfis á annan hátt en gert hafi verið í fyrri ákvörðunum, sem þegar hafi verið ógiltar af úrskurðarnefndinni. Sé sveitarfélagið því enn og aftur að hafna umsókn kæranda með vísan til þess að aðalskipulag heimili ekki framkvæmdina og til deili­skipulagsgerðar og fyrirætlana sveitarfélagsins sem nái aftur til ársins 2017. Þær fyrirætlanir hafi þó ekki komið í veg fyrir að vel hafi verið tekið í aðrar byggingar- og framkvæmdaleyfi á sama svæði eins og fram hafi komið í fyrri úrskurðum nefndarinnar.
  1. Í umsögn sveitarfélagsins, dags. 5. október 2020, vegna umsóknar kæranda um styrk úr Framkvæmdasjóði ferðamannastaða, segi m.a. að fyrirhuguð uppbygging kæranda falli vel að vinnu við deiliskipulag svæðisins og framtíðarsýn sveitarfélagsins. Hafi sveitarfélagið í engu útskýrt hvað hafi leitt til þeirrar kúvendingar í afstöðu þess til áforma kæranda.

Málsrök Húnabyggðar

  1. Sveitarfélagið rekur að mál þetta varði uppbyggingu á svæði sem er kallað „Gamli bærinn“ á Blönduósi. Um sé að ræða svæði við vestanverðan ós Blöndu, þar sem fyrsta byggðin á Blönduósi hafi risið. Fyrir liggi að sveitarfélagið hafi unnið að því að gera deiliskipulag fyrir svæðið, en um sé að ræða afar metnaðarfullar áætlanir. Í þeirri deiliskipulagstillögu sem nú sé í kynningarferli sé húsið sem nefnist Rörasteypan ekki eitt af þeim húsum sem til standi að endurbyggja. Ítarleg vinna liggi að baki mati á því hvaða hús telji rétt að endurbyggja þar sem stuðst hafi verið við sögulegar heimildir og leitast við að skapa heildstætt yfirbragð gamla bæjarins og Aðalgötunnar.
  1. Í Aðalskipulagi Blönduósbæjar 2010–2030 komi fram að svæðið sem um ræði teljist fullbyggt og sú deiliskipulagstillaga sem fyrir liggi sé, eðli málsins samkvæmt, nánari útfærsla á aðal­skipulaginu. Hin kærða ákvörðun byggi því á málefnalegum sjónarmiðum sem sæki sér stoð í aðalskipulag sveitarfélagsins.
  1. Því sé sérstaklega mótmælt að sveitarfélagið hafi ekki gætt að jafnræði við að heimila byggingar á svæðinu. Gústasjoppa hafi frá upphafi verið inni í þeim áætlunum sveitarfélagsins að byggja upp hina gömlu byggð á nýjan leik, ólíkt Rörasteypunni. Þá sé því alfarið hafnað að geðþóttaákvarðanir ráði för. Á vormánuðum 2022 hafi til að mynda verið samþykkt umsókn kæranda um byggingarleyfi fyrir viðbyggingu við fasteign hans á svæðinu. Það leyfi hafi hann ekki nýtt og það runnið út án þess að framkvæmdir hefðu hafist innan þess tíma sem skilmálar kveði á um. 
  1. Sveitarfélagið hafi lagt sig fram um að kalla eftir og hlusta á sjónarmið kæranda, sem og annarra þeirra aðila sem hagsmuna kunni að hafa að gæta af þeirri tillögu sem nú liggi fyrir. Sú deiliskipulagstillaga sem um ræði komi hagsmunaaðilum á svæðinu sem reki ferðaþjónustu einkum til góða, enda markmiðið fyrst og síðast það að búa til nýjan áfangastað fyrir ferðamenn. 
  1. Umsóknir kæranda í eldri málum hafi lotið að viðbyggingum við fasteignir hans. Það mál sem hér sé undir snúi að byggingu húss á lóð sem kærandi hvorki eigi né sé með á leigu. Um sé að ræða hús sem sé hlutfallslega stórt miðað við önnur þau hús sem tillagan fjalli um og komi aukinheldur til með að standa á lóð sem tillagan miði við að verði í framtíðinni opið svæði fyrir gesti og gangandi. Yrði húsið reist myndi það skyggja á útsýni og breyta verulega ásýnd svæðisins. Með vísan til þessa telji sveitarfélagið enga ástæðu til þess að reifa sjónarmið um nýtingarhlutfall lóða innan svæðisins.

Viðbótarathugasemdir kæranda

  1. Kærandi mótmælir órökstuddum fullyrðingum og rangfærslum sem einkenni bréf sveitar­félagsins, en flest af því sem fram komi í bréfinu hafi úrskurðarnefndin þegar tekið afstöðu til. Sú fullyrðing sveitarfélagsins að kærandi hvorki eigi né hafi á leigu lóðina Brimslóð 8 sé röng og í fullkomnu ósamræmi við fyrirliggjandi gögn, en um það vísar kærandi til lóðarleigu­samnings. Þá sé bent á að sú deiliskipulagstillaga sem sveitarfélagið vísi til sé enn í vinnslu og hafi því ekki tekið gildi sem lögformlegt deiliskipulag.

—– 

  1. Aðilar máls þessa hafa fært fram ítarlegri rök fyrir máli sínu, sem ekki verða rakin hér frekar, en úrskurðarnefndin hefur haft þau öll til hliðsjónar við úrlausn málsins. 

Niðurstaða

  1. Í máli þessu er deilt um synjun skipulags- og byggingarnefndar Húnabyggðar frá 7. október 2025, sem sveitarstjórn staðfesti 14. s.m., á umsókn kæranda um byggingarleyfi fyrir húsinu Rörasteypan á lóðinni Brimslóð 8 á Blönduósi.
  1. Samkvæmt 9. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki er óheimilt að reisa mannvirki nema að fengnu leyfi viðkomandi byggingarfulltrúa. Umsókn um byggingarleyfi skal send til hlutað­eigandi byggingarfulltrúa, en leiki vafi á því hvort framkvæmd samræmist skipulagsáætlunum sveitarfélagsins skal hann leita umsagnar skipulagsfulltrúa, sbr. 2. mgr. 10. gr. laganna. Þá skal byggingarfulltrúi skv. 11. gr. nefndra laga jafnframt ganga úr skugga um að aðaluppdrættir uppfylli ákvæði laganna og reglugerða sem settar hafa verið á grundvelli þeirra og að tilkynnt hafi verið um hönnunarstjóra mannvirkisins. Skal hann eftir atvikum tilkynna umsækjanda skriflega um samþykkt byggingaráforma hans. Byggingarfulltrúi gefur síðan út byggingarleyfi að uppfylltum þeim skilyrðum sem mælt er fyrir um í 13. gr. laganna.
  1. Sveitarstjórn er þó skv. 7. gr. mannvirkjalaga heimilt með sérstakri samþykkt að kveða á um að í sveitarfélaginu starfi byggingarnefnd sem „fjalli um“ byggingarleyfisumsókn áður en byggingarfulltrúi gefi út byggingarleyfi. Er sveitarstjórn og heimilt að gera það að „skilyrði fyrir útgáfu byggingarleyfis“ að byggingarnefnd eða sveitarstjórn hafi „samþykkt útgáfuna“, sbr. 2. mgr. ákvæðisins. Samkvæmt 6. mgr. skal slík samþykkt lögð fyrir ráðherra til stað­festingar og birt af sveitarstjórn í B-deild Stjórnartíðinda auk þess sem hún skal færð inn í rafrænt gagnasafn Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar. Húnabyggð hefur ekki sett sér slíka samþykkt.
  1. Í áðurgildandi skipulags- og byggingarlögum nr. 73/1997 sagði að í hverju sveitarfélagi skyldi starfa byggingarnefnd sem færi með byggingarmál undir yfirstjórn sveitarstjórna. Þá var það gert að skilyrði fyrir útgáfu byggingarleyfis að sveitarstjórn hefði staðfest samþykkt byggingar­nefndar um veitingu byggingarleyfis. Gerðar voru breytingar á því fyrirkomulagi með núgildandi mann­virkjalögum sem tóku gildi 1. janúar 2011. Er því lýst í athugasemdum við 4. gr. í frumvarpi því sem varð að lögunum að sú grundvallarbreyting sé gerð að sveitarstjórn staðfesti að meginreglu til ekki lengur ákvarðanir byggingarfulltrúa, auk þess sem tilvist byggingarnefnda yrði háð gerð sérstakrar samþykktar viðkomandi sveitarstjórnar, sbr. fyrr­greind 7. gr. laga nr. 160/2010. Tekið er fram í athugasemdunum að sveitarstjórnir komi að meginreglu til ekki að stjórnsýslu byggingarmála með beinum hætti. Í eðli sínu séu byggingar­mál tæknileg mál og þess vegna sé eðlilegt að framkvæmd þeirra sé í höndum aðila með sérfræðiþekkingu á því sviði. Því sé lagt til að meginreglan verði sú að faglega hæfum byggingarfulltrúum verði falin útgáfa byggingarleyfa og eftirlit með byggingaframkvæmdum.
  1. Svo sem fram kemur í málavaxtalýsingu var umsókn kæranda upphaflega tekin fyrir á fundi skipulags- og samgöngunefndar 20. maí 2025 þar sem henni var synjað. Sú ákvörðun var kærð til úrskurðarnefndarinnar sem með úrskurði, uppkveðnum 20. ágúst 2025 í máli nr. 100/2025, vísaði málinu frá á þeim grundvelli að ekki lægi fyrir lokaákvörðun þar sem skipulags- og samgöngunefnd væri ekki bær að lögum til að taka hina kærðu ákvörðun. Byggingarfulltrúi tók umsóknin fyrir á afgreiðslufundi sínum 1. október s.á. þar sem hann, án þess að taka efnislega afstöðu til umsóknarinnar, vísaði málinu aftur til skipulags- og samgöngunefndar með tilvísun í viðauka I við samþykkt nr. 952/2024 um breytingu á samþykkt nr. 1181/2022 um stjórn og fundarsköp Húnabyggðar, en þar segir m.a. að byggingarfulltrúi geti ávallt vísað máli til skipulags- og samgöngunefndar til fullnaðar­afgreiðslu.
  1. Samkvæmt skýrum ákvæðum laga um mannvirki og athugasemdum í lögskýringargögnum, sem að framan eru rakin, er endanleg ákvörðun um afdrif umsóknar um byggingarleyfi á hendi byggingarfulltrúa. Sveitarstjórn er þó sem fyrr greinir heimilt, með sérstakri samþykkt skv. 7. gr. laganna, að kveða á um að í sveitarfélaginu starfi byggingarnefnd sem fjalli um byggingar­leyfisumsókn áður en byggingarfulltrúi gefi út byggingarleyfi og hafi að öðru leyti eftirlit með stjórnsýslu hans fyrir hönd sveitarstjórnar. Sem fyrr greinir hefur Húnabyggð ekki sett sér slíka samþykkt. Þá er í mannvirkjalögum ekki að finna heimild fyrir sveitarstjórn að framselja vald það sem byggingarfulltrúa er fengið með lögunum. Verður hér að árétta að mál vegna byggingarleyfisumsókna eru tæknilegs eðlis og vegna sérfræðiþekkingar byggingar­fulltrúa ber honum lögum samkvæmt að afgreiða þau. Gat sveitarstjórn því ekki framselt vald byggingar­fulltrúa til skipulags- og samgöngunefndar með viðauka við samþykkt um stjórn og fundarsköp Húnabyggðar nr. 1181/2022, sem vel að merkja er sett á grundvelli sveitarstjórnar­laga nr. 138/2011 en ekki mannvirkjalaga.
  1. Að teknu tilliti til þess sem að framan er rakið er ljóst að ákvörðun skipulags- og samgöngu­nefndar batt ekki enda á málið í skilningi 2. mgr. 26. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Eftir sem áður þurfti að koma til sjálfstæð ákvörðun byggingarfulltrúa, en ákvörðun hans liggur ekki fyrir. Kærandi verður þó ekki látinn bera hallann af því og verður að svo komnu máli að líta svo á að kærður sé óhæfilegur dráttur á afgreiðslu máls, en skv. 4. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga er heimilt að kæra slíkan drátt til þess stjórnvalds sem ákvörðun í málinu verður kærð til. Með hliðsjón af því að Húnabyggð telur málinu lokið, svo og þar sem meira en níu mánuðir eru frá því að kærandi lagði fram umsókn sína og enn liggur ekki fyrir afgreiðsla byggingarfulltrúa, verður lagt fyrir hann að taka erindi kæranda til efnislegrar meðferðar án frekari tafa. Þegar ákvörðun byggingarfulltrúa liggur fyrir er sú ákvörðun eftir atvikum kæranleg til úrskurðar­nefndarinnar skv. 59. gr. mannvirkjalaga.

Úrskurðarorð

Lagt er fyrir byggingarfulltrúa Húnabyggðar að taka til efnislegrar afgreiðslu án ástæðulauss dráttar umsókn kæranda um byggingarleyfi fyrir enduruppbyggingu húss á lóðinni Brimslóð 8 á Blönduósi.

jan 15
Love0

UUA2512015 Bann við hundahaldi

Með

Árið 2026, fimmtudaginn 15. janúar, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, fyrir:

Mál nr. UUA2512015, kæra á ákvörðun skipulags- og umhverfisráðs Akraneskaupstaðar frá 1. desember 2025 um bann við hundahaldi á heimili kæranda.

Í málinu er nú kveðinn upp til bráðabirgða svofelldur

úrskurður

um kröfu kæranda um frestun réttaráhrifa:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, er barst nefndinni 30. desember 2025, kærir eigandi fjögurra hunda ákvörðun skipulags- og umhverfisráðs Akraneskaupstaðar frá 1. desember 2025 um bann við hundahaldi á heimili kæranda. Er þess krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi. Jafnframt er þess krafist að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar verði frestað á meðan málið sé til meðferðar fyrir úrskurðarnefndinni. Verður nú tekin afstaða til þeirrar kröfu.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Akraneskaupstað 14. janúar 2026.

Málsatvik og rök

  1. Kærandi er eigandi fjögurra hunda. Hinn 8. ágúst 2025 sluppu hundarnir út af heimilinu og réðust að vegfaranda sem var á göngu með hundi með þeim afleiðingum að vegfarandinn var bitinn í höndina. Með bréfi, dags. 25. ágúst sá., var kæranda tilkynnt um að rannsókn væri hafin á þessu atviki. Kom og fram að hvorki væri fyrir hendi leyfi til hundahalds umræddra hunda né leyfi til að halda fjóra hunda á heimilinu sbr. 2. gr. samþykktar um hundahald á Akranesi nr. 782/2010. Í bréfinu var jafnframt gerð krafa um að allir hundarnir færu í skapgerðarmat og kærandi yrði upplýstur um áframhaldandi rannsókn málsins, sem gæti lyktað í ákvörðun um banni við hundahaldi. Var kæranda veittur frestur til að koma á framfæri sjónarmiðum sínum um atburðarrásina 8. ágúst 2025, sem og um hin meintu brot á samþykktum sveitarfélagsins. Athugasemdir hans bárust sveitarfélaginu 13. og 26. október s.á.
  1. Með bréfi sveitarfélagsins, dags. 1. desember 2025, var kæranda gerð grein fyrir niðurstöðu skapgerðarmats á hundunum fjórum. Var því slegið föstu um leið að kærandi hefði gerst sekur um alvarleg brot gegn ákvæðum samþykktar um hundahald á Akranesi og var honum með bréfi þessu bannað að halda hunda á heimili sínu. Var honum gert að fjarlægja hundana innan eins mánaðar.
  1. Kærandi vísar til þess að ákvörðunin sé afar íþyngjandi og telur líklegt að hún verði felld úr gildi vegna verulegra annmarka á málsmeðferð.
  1. Af hálfu sveitarfélagsins er vísað til atvika málsins í heild og þá einkum að kærandi hefur haldið fjóra hunda á heimili sínu án leyfis. Það hafi verið mat sveitarfélagsins að áminning og tækifæri til úrbóta yrði þýðingarlaust, enda hefði kærandi brotið ítrekað og gróflega gegn ákvæðum samþykktar um hundahald.

Niðurstaða

  1. Í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er tekið fram að kæra til úrskurðarnefndarinnar fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar. Þá getur úrskurðarnefndin að sama skapi frestað réttaráhrifum ákvörðunar komi fram krafa um það af hálfu kæranda, sbr. 3. mgr. nefndrar 5. gr. Með sama hætti er kveðið á um það í 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 að kæra til æðra stjórnvalds fresti ekki réttaráhrifum ákvörðunar en þó sé heimilt að fresta réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar til bráðabirgða meðan málið er til meðferðar hjá kærustjórnvaldi þar sem ástæður mæli með því. Tilvitnuð lagaákvæði bera með sér að meginreglan sé sú að kæra til æðra stjórnvalds frestar ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar og eru heimildarákvæði fyrir frestun kærðrar ákvörðunar undantekning frá nefndri meginreglu sem skýra ber þröngt. Verða því að vera ríkar ástæður eða veigamikil rök fyrir ákvörðun um frestun réttaráhrifa.
  1. Tekið er fram í athugasemdum með 5. gr. í frumvarpi því sem varð að lögum nr. 130/2011 að ákvæði greinarinnar byggist á almennum reglum stjórnsýsluréttar um réttaráhrif kæru og heimild úrskurðaraðila til að fresta réttaráhrifum ákvörðunar, sbr. 29. gr. stjórnsýslulaga. Í athugasemdum með þeirri grein í frumvarpi til stjórnsýslulaga er tiltekið að heimild til frestunar réttaráhrifa þyki nauðsynleg þar sem kæruheimild geti ella orðið þýðingarlaus. Þar kemur einnig fram að almennt mæli það á móti því að réttaráhrifum ákvörðunar sé frestað ef fleiri en einn aðili sé að máli og þeir eigi gagnstæðra hagsmuna að gæta. Það mæli hins vegar með því að fresta réttaráhrifum ákvörðunar ef aðili máls sé aðeins einn og ákvörðun er íþyngjandi fyrir hann, veldur honum t.d. tjóni. Þetta sjónarmið vegi sérstaklega þungt í þeim tilvikum þar sem erfitt yrði að ráða bót á tjóninu enda þótt ákvörðunin yrði síðar felld úr gildi af hinu æðra stjórnvaldi.
  1. Í máli þessu er kærð sú ákvörðun skipulags- og umhverfisráðs Akraneskaupstaðar frá 1. desember 2025 að banna kæranda að halda hunda á heimili sínu. Kærandi hefur nýtt sér heimild til að bera lögmæti hinnar kærðu ákvörðunar undir úrskurðarnefndina, en um íþyngjandi ákvörðun er að ræða sem beinist einungis að honum. Eins og málsatvikum er háttað þar sem einnig liggur fyrir að hundunum hefur verið komið fyrir utan sveitarfélagsins, þykir ekki rétt að fresta réttaráhrifum ákvörðunar, enda liggur ekki fyrir að kærandi verði fyrir óafturkræfu tjóni meðan beðið sé niðurstöðu úrskurðarnefndarinnar um ágreiningsefni máls þess.

Úrskurðarorð 

Hafnað er kröfu kæranda um frestun réttaráhrifa.

jan 12
Love0

UUA2512013 Menntasveigur

Með

Árið 2026, mánudaginn 12. janúar, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, fyrir:

Mál nr. UUA2512013, kæra á ákvörðun borgarráðs Reykjavíkur frá 16. október 2025 um að samþykkja breytingu á deiliskipulagi Háskólans í Reykjavík vegna borgarlínu og frekari uppbyggingar á svæði 1a og 1b.  

Í málinu er nú kveðinn upp til bráðabirgða svofelldur

úrskurður

um kröfu kæranda um frestun réttaráhrifa:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, 22. desember 2025, er barst nefndinni sama dag, kæra Háskólinn í Reykjavík ehf. og Grunnstoð ehf. þá ákvörðun borgarráðs Reykjavíkur frá 16. október 2025 að samþykkja breytingu á deiliskipulagi Háskólans í Reykjavík vegna borgarlínu og frekari uppbyggingar á svæði 1a og 1b. Er þess krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi. Þess er jafnframt krafist að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar verði frestað á meðan málið er til meðferðar fyrir úrskurðarnefndinni. Verður nú tekin afstaða til þeirrar kröfu.

Málsatvik og rök:

  1. Reykjavíkurborg og Grunnstoð ehf., handhafi lóðarleiguréttinda á lóðum nr. 1, 2, 4, 6 og 8 við Menntasveig, sem hin kærða deiliskipulagsbreyting nær til, gerðu samkomulag árið 2005 um úthlutun á byggingarrétti til háskólabyggingar og tengdrar starfsemi. Var kærendum tryggð sjálfstæð nýting á um 6,2 ha svæði undir starfsemi sína. Í samkomulaginu var einnig kveðið á um samráðsskyldu vegna allra meiriháttar breytinga á skipulagi svæðisins.
  1. Hinn 11. júní 2025 var auglýst tillaga að breytingu á deiliskipulagi Háskólans í Reykjavík vegna borgarlínu og frekari uppbyggingu á svæði 1a og 1b. Varðaði tillagan breytingar á lóðamörkum og aukningu á byggingarmagni. Breytingartillagan var auglýst frá 11. júní til og með 23. júlí 2025 og bárust þrjár umsagnir, þar á meðal frá kærendum. Á fundi umhverfis- og skipulagsráðs 8. október s.á. var tillagan lögð fram að nýju ásamt umsögn og breytingatillögum skipulagsfulltrúa, dags. 30. september s.á. Var tillagan samþykkt og vísað til borgarráðs sem samþykkti breytingu á deiliskipulagi á fundi sínum 16. október s.á. Deiliskipulagsbreytingin tók gildi með birtingu í B-deild Stjórnartíðinda 28. nóvember s.á.
  1. Kærendur vísa til þess að málsmeðferð við breytingu deiliskipulagsins hafi verið haldin verulegum annmörkum, ekki hafi farið fram nægjanlegt samráð áður en tillagan hafi verið auglýst, ekki hafi verið tekin fullnægjandi afstaða til sjónarmiða þeirra sem komið hafi verið á framfæri við auglýsingu skipulagstillögunnar og athugasemdum svarað með almennum og ófullnægjandi hætti. Þá sé gerð sú krafa að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar verði frestað þar sem nauðsynlegt sé að ferill málsins verði stöðvaður og ekki komi til framkvæmda á grundvelli hinnar kærðu ákvörðunar þar til niðurstaða liggi fyrir.
  1. Af hálfu Reykjavíkurborgar er kröfu um stöðvun réttaráhrifa hafnað þar sem ekkert hafi komið fram sem bendi til þess að breyting á deiliskipulagi vegna borgarlínu og frekari uppbyggingu á svæði 1a og 1b sé haldin annmörkum sem geti valdið ógildingu. Þá sé hvorki knýjandi þörf á frestum réttaráhrifa á meðan málið sé tekið fyrir né ástæður fyrir hendi sem mæli með frestun réttaráhrifa.

Niðurstaða

  1. Í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er tekið fram að kæra til úrskurðarnefndarinnar fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar en jafnframt er kæranda þar heimilað að krefjast stöðvunar framkvæmda séu þær hafnar eða yfirvofandi, sbr. 2. mgr. sömu lagagreinar. Þá getur úrskurðarnefndin að sama skapi frestað réttaráhrifum ákvörðunar komi fram krafa um það af hálfu kæranda, sbr. 3. mgr. nefndrar 5. gr. Með sama hætti er kveðið á um það í 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 að kæra til æðra stjórnvalds fresti ekki réttaráhrifum ákvörðunar en þó sé heimilt að fresta réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar til bráðabirgða meðan málið er til meðferðar hjá kærustjórnvaldi þar sem ástæður mæli með því. Tilvitnuð lagaákvæði bera með sér að meginreglan er sú að kæra til æðra stjórnvalds frestar ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar og eru heimildarákvæði fyrir stöðvun framkvæmda eða frestun réttaráhrifa kærðrar ákvörðunar undantekning frá nefndri meginreglu sem skýra ber þröngt. Verða því að vera ríkar ástæður eða veigamikil rök fyrir ákvörðun um frestun réttaráhrifa.
  1. Mál þetta snýst um gildi deiliskipulagsákvörðunar. Gildistaka deiliskipulags felur ekki í sér heimildir til að hefja framkvæmdir heldur þarf til að koma sérstök stjórnvaldsákvörðun sem kæranleg er til úrskurðarnefndarinnar, s.s. veiting byggingar- eða framkvæmdaleyfis, sbr. 11. og 13. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki og 13., 14. og 15. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Í kærumáli vegna greindra leyfisveitinga er eftir atvikum unnt að gera kröfu um stöðvun framkvæmda til bráðabirgða skv. 5. gr. laga nr. 130/2011. Að jafnaði er því ekki tilefni til að beita heimild til stöðvunar framkvæmda eða frestunar réttaráhrifa í kærumálum er varða gildi deiliskipulagsákvarðana. Þegar litið er til fyrrgreindra lagaákvæða og eðlis deiliskipulags­ákvarðana verður ekki séð að knýjandi nauðsyn sé á að fallast á kröfu kærenda um frestun réttaráhrifa vegna hinnar kærðu deiliskipulagsbreytingar. 

Úrskurðarorð:

Hafnað er kröfu kærenda um frestun réttaráhrifa á grundvelli hinnar kærðu deiliskipulags-ákvörðunar.

jan 12
Love0

163/2025 Fagrakinn

Með

Árið 2026, mánudaginn 12. janúar, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, fyrir:

Mál nr. 163/2025, kæra á aðgerðarleysi byggingarfulltrúa Hafnarfjarðarkaupstaðar vegna framkvæmda á lóð nr. 4 að Fögrukinn. 

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með kæru til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, er barst nefndinni 24. október 2025, kærir eigandi, Fögrukinn 4, aðgerðarleysi byggingarfulltrúa Hafnarfjarðarkaupstaðar vegna framkvæmda á lóð nr. 4 að Fögrukinn. Gerir kærandi þá kröfu að úrskurðarnefndin rannsaki vanrækslu og aðgerðarleysi sveitarfélagsins, að hún feli sveitarfélaginu að hefja tafarlaust formlegt eftirlit og málsmeðferð vegna mannvirkisins að Fögurkinn 4, að krafist verði skriflegrar ákvörðunar innan hæfilegs frests og að nefndin beiti heimildum sínum til að tryggja framfylgd laga nr. 160/2010 um mannvirki og stjórnsýslulaga nr. 37/1993.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Hafnarfjarðarkaupstað 26. nóvember 2026.

Málsatvik og rök

  1. Kærandi er eigandi eignarhluta 01 0101 að Fögrukinn 4 í Hafnarfirði en húsið skiptist í tvo eignarhluta. Á árinu 2023 hófu íbúar efri hæðar, eignarhluta 01 0201, framkvæmdir á lóðinni. Í kjölfarið hafði kærandi samband við sveitarfélagið þar sem hann m.a. benti á að hann hefði ekki samþykkt framkvæmdina og því væri um óleyfisframkvæmd að ræða. Með bréfi byggingarfulltrúa sveitarfélagsins, dags. 15. september 2025, var skorað á eigendur eignarhluta 01 0201 að fjarlægja umræddar framkvæmdir af lóðinni fyrir 29. s.m. þar sem ekki lægi fyrir samþykki allra eigenda fyrir þeim. Með tölvupóstum 4. og 6. október s.á. óskaði kærandi eftir því við byggingarfulltrúa að málið yrði tekið upp að nýju þar sem ólögmætt mannvirki stæði enn á lóðinni og frágangur lóðarinnar væri ófullnægjandi.
  1. Kærandi bendir á að á árunum 2023 til 2025 hafi verið ráðist í framkvæmdir á sameiginlegri lóð Fögrukinnar 4. Íbúar efri hæðar hússins hafi látið klæða byggingu með málmplötum og breytt henni í geymslu eða bílskúr. Þetta hafi verið gert án byggingarleyfis og samþykkis meðeigenda. Engar tilkynningar hafi verið sendar til sveitarfélagsins og framkvæmdin ekki skráð. Þrátt fyrir að byggingarfulltrúi hafi verið upplýstur um staðreyndir málsins og fengið ljósmyndir og önnur gögn hafi ekkert formlegt eftirlit verið viðhaft og engin ákvörðun verið tekin. Þá hafi hluti mannvirkisins verið fjarlægður eftir ábendingar kæranda en eftir standi leifar, þar á meðal steinsteyptir boltar og viðarstoðir í jörðu, ásamt því að lóðin hafi ekki verið færð í fyrra horf. Starfsmaður byggingarfulltrúa hafi veitt kæranda rangar upplýsingar, meðal annars að „faðir [framkvæmdaraðila] hafi mögulega leyft þær“ eða að framkvæmdir væru innan „úthlutaðs svæðis“.
  1. Hafnarfjarðarkaupstaður vísar til þess að sú ákvörðun hafi verið tekin að aðhafast ekki frekar í málinu þar sem litið hafi verið svo á að smáhýsi það sem um sé deilt sé staðsett á byggingarreit sem tilheyri eignarhluta 0201 og ekki háð samþykki eigenda eignarhluta 0101. Varðandi frágang sé það ekki háð samþykki sveitarfélagsins og því hafi verið litið svo á að um einkamál milli eigenda væri að ræða. Bæði hafi verið haft samband við eigendur eignarhluta 0201 og 0101 símleiðis og með tölvupóstum. Þá sé talið að meðferð sveitarfélagsins hafi verið samkvæmt lögum og reglum.
  1. Í viðbótarathugasemdum kæranda bendir hann á að sveitarfélagið hafi staðfest að um óleyfisframkvæmdir sé að ræða. Þrátt fyrir það hafi ekkert verið gert sem sé í ósamræmi við skyldur sveitarfélagsins skv. 55. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki, en því beri að hafa eftirlit með óleyfisframkvæmdum.

Niðurstaða

  1. Í máli þessu beinist kæra einkum að aðgerðarleysi byggingarfulltrúa Hafnarfjarðarkaupstaðar vegna meintra óleyfisframkvæmda og frágangs á lóð Fögrukinnar 4. Fyrir liggur að með erindi til byggingarfulltrúa 4. október 2025 fór kærandi m.a. fram á að tekin yrði ákvörðun um niðurrif ólögmætra mannvirkja á lóðinni. Sveitarfélagið kveðst hafa tilkynnt kæranda símleiðis um að byggingarfulltrúi hygðist ekki aðhafast frekar vegna málsins en því símtali virðist ekki hafa verið fylgt eftir með skriflegri tilkynningu til kæranda. Þá hefur sveitarfélagið ekki getað veitt nánari upplýsingar um símtalið, s.s. hvenær það átti sér stað eða með hvaða hætti ákvörðunin var rökstudd. Þótt stjórnvaldsákvörðun geti verið tekin munnlega er það meginregla í stjórnsýslurétti að slíkar ákvarðanir séu teknar skriflegar. Verður ekki ráðið af málsgögnum að fyrir liggi í máli þessu stjórnvaldsákvörðun sem borin verði undir úrskurðarnefndina, sbr. 2. mgr. 26. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.
  1. Samkvæmt 4. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga er unnt að kæra óhæfilegan drátt á afgreiðslu máls til þess stjórnvalds sem ákvörðun í málinu verður kærð til. Af atvikum þessa máls má telja ljóst að nokkur dráttur hefur orðið á afgreiðslu erindis kæranda, þ.e. á beiðni hans um beitingu þvingunarúrræða og að meintar óleyfisframkvæmdir verði skoðaðar. Með hliðsjón af samskiptum kæranda og sveitarfélagsins vegna málsins liggur um leið ekki annað fyrir en að unnt sé nú að taka afstöðu til erindisins.

Úrskurðarorð

Byggingarfulltrúi Hafnarfjarðarkaupstaðar skal taka fyrirliggjandi erindi kæranda til endanlegrar afgreiðslu án ástæðulauss dráttar.

jan 08
Love0

153/2025 Lágholtsvegur

Með

Árið 2026, fimmtudaginn 8. janúar, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mættir voru Arnór Snæbjörnsson formaður, Unnþór Jónsson varaformaður og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur.

Fyrir var tekið mál nr. 153/2025, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 11. september 2025 um að beita ekki þvingunarúrræðum vegna óleyfisframkvæmda á lóð nr. 11 við Lágholtsveg. 

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með kæru til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, er barst nefndinni 9. október 2025, kærir eigandi, Grandavegi 38, þá ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 11. september 2025 að beita ekki þvingunarúrræðum vegna óleyfisframkvæmda lóð nr. 11 við Lágholtsveg. Er þess krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjavíkurborg 8. nóvember 2025.

Málavextir

  1. Kærandi er eigandi húss á lóð nr. 38 að Grandavegi í Reykjavík. Austan megin við lóðina liggur lóð Lágholtsvegar 11, en aftan við hús þeirrar lóðar er að finna svokallaðan svalapall sem stendur í um 1,2 m fjarlægð frá mörkum lóðanna og 3 m frá húsi kæranda. Mun hann hafa verið reistur árið 1985. Lóðirnar eru á svæði þar sem í gildi er deiliskipulag Lýsisreits frá árinu 2007. Í skilmálum deiliskipulagsins fyrir Lágholtsveg 11 segir að heimilt sé að byggja svalir eða viðbyggingu en áskilið er samþykki lóðarhafa aðlægrar lóðar þegar byggja eigi nær lóðar­mörkum en 3 m.
  1. Með bréfi byggingarfulltrúans í Reykjavík, dags. 29. júní 2010, var eiganda Lágholtsvegar 11 gert að fjarlægja fyrrnefndan svalapall af lóð hans ellegar sækja um byggingarleyfi fyrir honum. Í kjölfarið sótti eigandinn um byggingarleyfi en þeirri umsókn var synjað af byggingar­fulltrúa á afgreiðslufundi hans 2. október s.á. á þeim grundvelli að ekki lægi fyrir samþykki lóðarhafa Grandavegar 38. Þeirri ákvörðun var skotið til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála sem með úrskurði, uppkveðnum 12. febrúar 2015 í máli nr. 74/2010, hafnaði kröfu um ógildingu hennar. Í afgreiðslu byggingarfulltrúa var jafnframt tekið fram að fjarlægja skyldi svalapallinn en yrði það ekki gert myndi byggingarfulltrúi leggja til beitingu þvingunar­úrræða.
  1. Umræddur svalapallur stendur enn á lóð Langholtsvegar 11, en undanfarið hafa verið gerðar endurbætur á honum. Hinn 14. júlí 2025 sendi kærandi fyrirspurn til Reykjavíkurborgar þar sem óskað var upplýsinga um hvort leyfi hafi verið veitt án grenndarkynningar og samþykkis nágranna. Var því svarað til að slíkt leyfi hafi ekki verið veitt og spurði kærandi þá hvort borgin hygðist aðhafast í málinu. Með bréfi byggingarfulltrúa, dags. 11. september 2025, var kæranda tilkynnt um þá ákvörðun embættisins að beita ekki þvingunarúrræðum skv. 55. og 56. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki vegna svalapallsins. Er það hin kærða ákvörðun í máli þessu.

Málsrök kæranda

  1. Kærandi bendir á að búið sé að endurnýja svalir á lóð Langholtsvegar 11 að miklu leyti með gagnvörðu timbri. Þótt svalirnar séu meira en 3 m frá útvegg hafi það enga þýðingu við mat á fyrirliggjandi deiliskipulagi né þegar ákvörðun borgarinnar frá árinu 2010 sé skoðuð. Ekkert hafi breyst í lögum og reglugerðum sem geti leitt til annarrar niðurstöðu en þeirrar sem komist hafi verið að áður. Svalirnar séu enn 1,2 m frá lóðarmörkum en í gildandi deiliskipulagi frá 2007 fyrir Lágholtsveg 11 komi fram að samþykki lóðarhafa aðlægrar lóðar þurfi ef byggja skuli nær lóðarmörkum en 3 m. Slíkt samþykki hafi ekki fengist. Þá hafi skipulagi svæðisins ekki verið breytt þannig að umræddar svalir séu nú leyfilegar. Í ljósi þess sé þess krafist að fyrri ákvörðun borgarinnar, um að fjarlægja skuli svalirnar, verði framfylgt með beitingu þvingunarúrræða.

Málsrök Reykjavíkurborgar

  1. Vísað er til þess að samkvæmt d-lið gr. 2.3.5. í byggingarreglugerð nr. 112/2012 sé bygging palls við mannvirki undanþegin byggingarheimild og leyfisskyldu, sé framkvæmdin í samræmi við deiliskipulag og önnur ákvæði reglugerðarinnar. Byggingarfulltrúa sé heimilt að beita þvingunarúrræðum skv. 55. og 56. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki, en ákvæðin feli ekki í sér rétt til handa einstaklingum til að krefjast beitingar þeirra. Hin kærða ákvörðun snúi að svalapalli, sem falli innan heimilda deiliskipulags og byggingarreglugerðar að öllu leyti nema því að áskilið samþykki núverandi eigenda aðliggjandi lóðar liggi ekki fyrir vegna nálægðar við lóðarmörk. Svalapallurinn hafi verið reistur árið 1985 eða 1986 og hafi því verið á lóðinni að Lágholtsvegi 11 í u.þ.b. 30 ár. Þá hafi Reykjavíkurborg verið meðvituð um tilvist pallsins allt frá árinu 2006. Þrátt fyrir að eiganda hafi verið gert að sækja um byggingarleyfi, þar sem um óleyfisframkvæmd hafi verið að ræða á sínum tíma, hafi byggingarfulltrúi ekki talið tilefni til að beita þvingunarúrræðum vegna svalapallsins.
  1. Byggingarfulltrúi hafi tekið til skoðunar hvort öryggis- eða almannahagsmunir ættu að leiða til beitingar þvingunarúrræða. Fjarlægð á milli svalapallsins og mannvirkis á lóð Grandavegar 38 sé 3 m og því séu skilyrði um fjarlægð á milli bygginga með tilliti til brunaöryggis uppfyllt. Almennt sé miðað við að fjarlægð palls frá lóðarmörkum sé ekki minni en 1 m samkvæmt leiðbeiningum með d-lið gr. 2.3.5. byggingarreglugerðar og uppfylli svalapallurinn því skilyrði um fjarlægð frá lóðarmörkum samkvæmt byggingarreglugerð. Þótt óumdeilt sé að svala­pallurinn hafi hvorki hlotið byggingarleyfi né sé í samræmi við gildandi deiliskipulag Lýsisreits sé byggingarfulltrúa ekki skylt að beita þvingunarúrræðum 55. og 56. gr. laga um mannvirki. Heildstætt mat hafi farið fram og hafi niðurstaða byggingarfulltrúa verið sú, með tilliti til þeirra hagsmuna sem slík úrræði skuli gæta og með hliðsjón af meðalhófi og réttmætum væntingum eiganda svalapallsins, að ekki væri rétt að beita þvingunarúrræðum.

Athugasemdir eiganda Lágholtsvegar 11

  1. Af hálfu eigenda Lágholtsvegar 11 er vísað til þess að svalapallurinn hafi staðið á lóðinni í um 40 ár. Á þeim tíma sem hann var byggður hafi annað deiliskipulag verið í gildi, önnur lög og önnur byggingarreglugerð. Svalapallurinn hafi verið reistur í samræmi við skipulag hverfisins á þeim tíma. Fyrri nágrannar hafi verið samþykkir svalapallinum enda hafi hann staðið óáreittur til ársins 2010. Einnig sé til þess að líta að húsið að Lágholtsvegi 11 sé einungis 2 m frá lóðarmörkum og megi því vera augljóst að svalapallurinn geti ekki verið staðsettur þannig að hann sé meira en 3 m frá lóðarmörkum. Búið sé að endurnýja svalapallinn mikið síðustu ár. Um sé að ræða nauðsynlegt viðhald og eðlilegar endurbætur.
  1. Vísað sé til meðalhófsreglu og sanngirnissjónarmiða. Að fjarlægja svalapallinn yrði verulega íþyngjandi fyrir eigendur hans án þess að slíkt leiði til nokkurs ávinnings fyrir kæranda eða hið opinbera. Á milli húsanna standi há og þétt tré sem myndi náttúrulegt skjól og sjónvörn. Pallurinn hafi hvorki áhrif á friðhelgi eða útsýni kæranda né valdi sjónmengun. Þá beri að taka til skoðunar sjónarmið um tómlæti þar sem svalapallurinn hafi fengið að standa óáreittur í lengri tíma og kærandi ekki látið sig málið varða til fjölda ára.

Viðbótarathugasemdir kæranda

  1. Kærandi bendir á að um sé að ræða svalir en ekki „svalapall“, en slík hugtakanotkun sé bæði villandi og í ósamræmi við lög. Skýr greinarmunur sé gerður á „palli“ og „svölum“ í byggingar­reglugerð nr. 292/1979 sem hafi verið í gildi þegar svalirnar hafi verið reistar. Í þeirri reglugerð komi fram að svalir væru leyfisskyldar og með breytingu á þeirri reglugerð hafi verið kveðið á um að samþykki hagsmunaaðila væri skilyrði slíks leyfis. Í gildandi deiliskipulagi fyrir svæðið komi skýrt fram að byggingarhlutar á Lágholtsvegi 11 skuli vera a.m.k. 3 m frá lóðarmörkum nema samþykki lóðarhafa liggi fyrir. Svalirnar séu hins vegar 1,2 m frá lóðarmörkum og samþykki kæranda hafi aldrei verið veitt.
  1. Reykjavíkurborg hafi á árunum 2006 og 2010 staðfest að svalirnar væru ekki í samræmi við deiliskipulag. Tilraunir til að víkja frá orðalagi deiliskipulagsins með því að líta einungis til fjarlægðar frá húsi kæranda eigi sér enga lagastoð. Umfangsmiklar endurbætur á svölunum hafa verið gerðar og styrki það sjónarmið kæranda um að fjarlægja beri svalirnar, enda sé nú um að ræða nýlegt ólöglegt mannvirki en ekki gamalt. Svalirnar valdi viðvarandi og ítrekuðu ónæði og feli í sér skýrt brot á nábýlisrétti. Þá beri stjórnvöldum samkvæmt 56. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki skylda til að tryggja að mannvirki sé í samræmi við samþykktar teikningar, lög og skipulag. Einnig sé bent á að brunahætta stafi frá opnu eldstæði sem notað hafi verið á svölunum, en byggingarreglugerð geri strangar kröfur um brunavarnir og fjarlægðir á milli mannvirkja. Eina lögmæta niðurstaða málsins sé því sú að svalirnar skuli fjarlægðar. Ítrekað hafi verið gerðar athugasemdir vegna mannvirkisins og hafi kærandi mátt treysta því að borgin fylgdi eigin ákvörðunum. Fullyrðingar um tómlæti séu því rangar.

Viðbótarathugasemdir Reykjavíkurborgar

  1. Reykjavíkurborg tekur fram að þótt mannvirkið sé nefnt „svalapallur“ í gögnum málsins verði að leggja mat á raunverulega útfærslu þess. Um sé að ræða upphækkaðan pall eða verönd, reistan á stólpum, með gólfflöt u.þ.b. 1,5 m yfir jarðvegi. Mannvirkið sé hvorki útkragandi frá burðarkerfi hússins né samþætt burðarvirki þess auk þess sem það þjóni hæð sem teljist að verulegu leyti jarðtengd þar sem kjallari sé hálfniðurgrafinn. Undir pallinum sé opið rými og engin lokuð bygging.
  1. Með hliðsjón af framangreindu verði ekki talið að mannvirkið hafi þau einkenni sem almennt séu lögð til grundvallar við skilgreiningu svala í byggingarreglugerð og skipulags­fram­kvæmdum, þar sem að svalir séu að jafnaði hluti byggingar, staðsettar á efri hæðum og hafi sambærileg grenndar- og brunatæknileg áhrif og aðrir útstæðir byggingarhlutar. Hið um­deilda mannvirki sé hins vegar að formi, hæð og notkun mun líkari palli eða verönd, sem almennt sé metið sem mannvirki á lóð fremur en hluti af byggingarmassa húss.
  1. Þessi flokkun hafi þýðingu við mat á bæði fjarlægðarkröfum og brunatæknilegum sjónar­miðum. Með tilliti til takmarkaðrar hæðar mannvirkisins frá jörðu, þess að það sé ekki yfir öðrum íverurýmum og þess að það feli ekki í sér hættu á útbreiðslu bruna milli hæða, verði ekki talið að raunveruleg brunahætta eða grenndaráhrif séu sambærileg við þau sem fylgja hefðbundnum svölum á efri hæðum bygginga. Því verði ekki byggt á því að um sé að ræða slíkt frávik frá skipulags- eða brunareglum að það réttlæti beitingu þvingunarúrræða.

Niðurstaða

  1. Í máli þessu er deilt um lögmæti þeirrar ákvörðunar byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 11. september 2025 að beita ekki þvingunarúrræðum 55. og 56. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki vegna óleyfisframkvæmda á lóð nr. 11 við Lágholtsveg. Kæruheimild er í 59. gr. sömu laga og barst kæra innan kærufrests.
  1. Eins og fram kemur í málavöxtum er að finna svokallaðan svalapall aftan við húsið að Lágholtsvegi 11 sem mun hafa verið reistur árið 1985, en ágreiningur málsins lýtur að því mannvirki. Fyrir liggur að á afgreiðslufundi byggingarfulltrúans í Reykjavík 2. október 2010 var umsókn um byggingarleyfi fyrir svalapallinum synjað og fært til bókar að hann skyldi fjar­lægður innan 30 daga ellegar myndi embættið beita þvingunarúrræðum. Hefur þeirri ákvörðun ekki verið fylgt eftir með beitingu þvingunarúrræða.
  1. Það er hlutverk byggingarfulltrúa hvers sveitarfélags að hafa eftirlit með því að mannvirki og notkun þeirra sé í samræmi við útgefin leyfi og beita eftir atvikum þvingunarúrræðum. Í 1. mgr. 55. gr. laga um mannvirki er að finna fyrirmæli er varða heimild leyfisveitanda til að stöðva framkvæmdir eða notkun og fyrirskipa lokun mannvirkis. Þá er kveðið á um það í 2. mgr. 55. gr. laganna að sé byggingarframkvæmd hafin án þess að leyfi sé fengið fyrir henni eða hún brjóti í bága við skipulag geti byggingarfulltrúi krafist þess að hið ólöglega mannvirki eða byggingarhluti sé fjarlægt. Einnig er fjallað um aðgerðir til að knýja fram úrbætur í 56. gr. laganna. Er þar m.a. tekið fram í 1. mgr. að sé ásigkomulagi, frágangi, umhverfi eða viðhaldi húss, annars mann­virkis eða lóðar ábótavant að mati byggingarfulltrúa eða frágangur ekki samkvæmt sam­þykktum uppdráttum, lögum, reglugerðum og byggingarlýsingu, skuli gera eiganda eða um­ráðamanni eignarinnar aðvart og leggja fyrir hann að bæta úr því sem áfátt sé. Sé það ekki gert er heimilt að beita dagsektum eða láta vinna verk á kostnað þess sem vanrækt hefur að vinna verkið, sbr. 2. og 3. mgr. nefnds lagaákvæðis.
  1. Tekið er fram í athugasemdum við 55. gr. frumvarps þess sem varð að mannvirkjalögum að sú breyting hafi verið gerð frá fyrri lögum varðandi mannvirki sem reist séu í óleyfi að byggingar­fulltrúa sé heimilt en ekki skylt að krefjast niðurrifs þeirra, að jarðrask sé afmáð eða starfsemi sé hætt. Þar kemur að auki fram að eðlilegt sé að ákvörðun um beitingu slíkra úrræða sé metin í hverju tilviki, m.a. með tilliti til meðalhófs. Ákvörðun um niðurrif mannvirkis eða byggingar­hluta þess er því háð mati stjórnvalds hverju sinni og gefur sveitarfélögum kost á að bregðast við sé gengið gegn almannahagsmunum þeim er búa að baki mannvirkjalögum, svo sem skipu­lags-, öryggis- og heilbrigðishagsmunum. Með hliðsjón af þessu verður ekki talið að lögin tryggi einstaklingum rétt til að knýja byggingaryfirvöld til beitingar þvingunarúrræða vegna einstaklingshagsmuna. Ákvörðun þarf þó að vera rökstudd með viðhlítandi hætti, m.a. með hliðsjón af þeim hagsmunum sem búa að baki fyrrgreindum lagaheimildum auk þess sem fylgja þarf meginreglum stjórnsýsluréttarins, s.s. um rannsókn máls skv. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og að málefnaleg sjónarmið búi að baki ákvörðun.
  1. Ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík um að beita ekki þvingunarúrræðum vegna óleyfisframkvæmda á lóð Lágholtsvegar 11 var byggð á því að þar sem mæling hafi leitt í ljós að fjarlægð frá umræddum svalapalli að útvegg fasteignarinnar á lóð nr. 38 við Grandaveg væri yfir 3 m yrði ekki séð að öryggis- eða almannahagsmunum væri ógnað. Þá hefur jafnframt komið fram af hálfu Reykjavíkurborgar að heildstætt mat hafi farið fram á nauðsyn þess að beita þvingunarúrræðum, með tilliti til þeirra hagsmuna sem slík úrræði skuli gæta og með hliðsjón af meðalhófi og réttmætum væntingum eiganda svalapallsins.
  1. Að teknu tilliti til þess sem að framan er rakið verður að telja að hin kærða ákvörðun hafi verið studd málefnalegum rökum sem ekki er efni til að hnekkja. Verður kröfu kæranda um ógildingu hennar því hafnað.

Úrskurðarorð

Hafnað er kröfu kæranda um að ógilda ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 11. september 2025 um að beita ekki þvingunarúrræðum vegna óleyfisframkvæmda á lóð nr. 11 við Lágholtsveg.

jan 08
Love0

143/2025 Hofsbót

Með

Árið 2026, fimmtudaginn 8. janúar, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mættir voru Arnór Snæbjörnsson formaður, Unnþór Jónsson varaformaður og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur.

Fyrir var tekið mál nr. 143/2025, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúa Akureyrarbæjar frá 22. ágúst 2025 um að samþykkja byggingaráform og byggingarheimild um opnun milli fjöleignarhúsanna Hofsbótar 2 og 4.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 18. september 2025, er barst nefndinni sama dag, kæra eigendur eignarhluta 01 0401, 01 0201, 01 0301 og 01 0203 að Hofsbót 4, Akureyri, þá ákvörðun byggingarfulltrúa Akureyrarbæjar frá 22. ágúst 2025 um að samþykkja byggingaráform og byggingarheimild um opnun milli fjöleignar­húsanna Hofsbótar 2 og 4.
  2. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Akureyrarbæ 8. október 2025.

Málavextir

  1. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa Akureyrarbæjar 11. apríl 2024 var samþykkt umsókn um byggingarleyfi fyrir breytingum innanhúss fyrir Hofsbót 2 og 4 er fólust í því að opna á milli húsanna tveggja. Með tölvupósti 19. júní s.á. var af hálfu byggingarfulltrúa óskað eftir uppfærðri brunahönnun vegna brunahólfunar og því beint til hönnuðar að sýna brunavarnahurð á uppdráttum. Brunavarnauppdráttur fyrir Hofsbót 4 var uppfærður 20. s.m. og fyrir Hofsbót 2 þann 25. s.m. Í samræmi við uppfærða brunavarnauppdrætti samþykkti byggingarfulltrúi byggingaráform á fundi sínum 27. júní s.á.
  1. Haldinn var fundur hjá húsfélagi Hofsbótar 4 hinn 28. nóvember 2024. Á fundinum voru greidd atkvæði um heimild til að opna á milli húsanna að Hofsbót 2 og 4. Var opnunin samþykkt af eigendum sem fóru með 66,31% eignarhluta hússins. Á fundinum fóru eigendur eignarhluta 203 og 401 fram á að bókað yrði að frá því að þau hefðu komist að því að búið væri að rjúfa gat á ytra byrði sameignar hússins og yfir í Hofsbót 2 og að þau hefðu komið á framfæri mótmælum og gert kröfu um að gatinu yrði lokað. Hafi það meðal annars verið gert á aðalfundi húsfélagsins 30. júní 2024.
  1. Með bréfi til byggingarfulltrúa, dags. 27. janúar 2025, bentu eigendur eignarhluta 401 á að hvorki hefði legið fyrir samþykki meðeigenda né hafi verið uppfyllt skilyrði um brunavarnir vegna byggingarleyfis fyrir breytingum á Hofsbót 4. Kröfðust þeir þess að byggingarfulltrúi „tæki upp“ ákvörðun sína um samþykkt byggingaráforma um opnun milli húsanna. Byggingar­fulltrúi svaraði erindinu með bréfi, dags. 19. febrúar s.á., þar sem beiðninni var synjað. Var sú afgreiðsla byggingarfulltrúa kærð til úrskurðarnefndarinnar sem með úrskurði í máli nr. 41/2025, uppkveðnum 26. júní s.á., felldi ákvörðunina úr gildi þar sem rökstuðningi hennar hefði verið áfátt. Með bréfi, dags. 1. júlí s.á., tilkynnti Akureyrarbær kærendum að í ljósi úrskurðarins væri samþykkt beiðni þeirra um endurupptöku ákvörðunar um samþykki byggingaráforma vegna fjöleignarhúsanna Hofsbótar 2 og 4.
  1. Hinn 8. júlí 2025 var boðað til húsfundar í húsfélaginu Hofsbót 4 þar sem lagðar voru fram tvær tillögur og gengið til atkvæðagreiðslu um þær. Annars vegar var kosið um að fella úr gildi ákvörðun húsfundar frá 28. nóvember 2024 um opnun milli Hofsbótar 2 og 4 og var sú tillaga samþykkt með atkvæðum 53,36% eignarhluta. Hins vegar var kosið um hvort heimila ætti opnun á milli Hofsbótar 2 og 4 og var niðurstaðan sú að 53,36% eignarhluta sögðu nei en 46,64% sögðu já. Var Akureyrarbæ tilkynnt um niðurstöðu fundarins samdægurs með tölvupósti.
  1. Með bréfi byggingarfulltrúa, dags. 19. ágúst 2025, var lögmaður kærenda upplýstur um að efni fyrri ákvarðana, bæði varðandi Hofsbót 2 og 4, væri samþykkt með vísan til þess að eignar­réttarleg heimild skv. 3. mgr. 30. gr. fjöleignarhúsalaga hefði legið fyrir eftir að framkvæmdir hefðu átt sér stað. Þá væru umsóknargögn fullnægjandi að öðru leyti. Á afgreiðslufundi byggingar­fulltrúa 22. ágúst 2025 voru umsóknir frá 24. júní 2024 fyrir breytingum innanhúss á húsum nr. 2 og 4 við Hofsbót samþykktar.

Málsrök kæranda

  1. Kærendur vísa til þess að búið hafi verið að opna á milli húsanna að Hofsbót 2 og 4 áður en byggingar­­leyfi og samþykki meðeigenda hafi legið fyrir. Í leigusamningi, dags. 6. febrúar 2023, fyrir 1. hæð Hofsbótar 4 komi fram að húsnæðið sé afhent í núverandi ástandi en að búið verði að gera 100–150 cm hurðagat á milli Hofsbótar 2 og 4. Sama dag hafi verið gerður leigu­samningur um húsnæði á 1. hæð í Hofsbót 2.
  1. Í kjölfar tilkynningar um endurupptöku málsins frá 1. júlí 2025 hafi verið haldinn húsfundur í húsfélagi Hofsbótar 4 hinn 8. s.m. Akureyrarbæ hafi verið tilkynnt samdægurs um niðurstöðu atkvæða­greiðslu vegna opnunar á milli húsanna. Því hafi ekki legið fyrir samþykki einfalds meirihluta eigenda í Hofsbót 4 um opnun milli húsanna þegar málið hafi verið tekið til afgreiðslu á fundi byggingarfulltrúa 22. ágúst s.á. Byggingarfulltrúa hafi borið að taka mið af ákvörðun húsfélagsins við afgreiðslu málsins. Húsfélag hafi heimild til að falla frá fyrri ákvörðunum sínum með nýrri ákvörðun sé það gert á löglega boðuðum húsfundi og í samræmi við ákvæði laga um fjöleignarhús nr. 26/1994.
  1. Framkvæmdirnar hafi átt sér stað áður en byggingarfulltrúi hafi veitt byggingarleyfi í ársbyrjun 2024, enda hafi leigusamningur verið gerður árinu á undan. Því hafi framkvæmdaraðili hafi ekki byggt traust sitt á samþykki meðeigenda hafi ráðist hafi verið í framkvæmdirnar. Einka­réttarlegar hugleiðingar byggingarfulltrúa um skuldbindingargild loforða og ætlað traust framkvæmdar­aðila geti engu breytt þar um. Byggingarfulltrúa hafi borið að líta til þeirra gagna sem legið hafi fyrir á afgreiðslufundi 22. ágúst 2025, þegar ákvörðunin hafi verið tekin, en þá hafi ekki legið fyrir samþykki meðeigenda.
  1. Þá sé vísað til þess að ekki verði ráðið af bókunum afgreiðslufundar að um tímabundna opnun á milli húsa sé að ræða. Í gr. 9.7.4. byggingarreglugerðar nr. 112/2012 komi fram að þegar tvær sambyggðar byggingar standi á sitt hvorri lóðinni sé leyfisveitanda heimilt að samþykkja tíma­bundna opnun á eldvarnarvegg á lóðamörkum, enda séu brunavarnir tryggðar með fullnægjandi hætti, sbr. gr. 9.2.5. Um undantekningarreglu sé að ræða sem komi til skoðunar þegar um sama eiganda sé að ræða. Slíku sé ekki til að dreifa í þessu máli.

Málsrök Akureyrarbæjar

  1. Sveitarfélagið bendir á að málið varði ágreining um hvort fyrir hafi legið fullnægjandi eignaréttarleg heimild fyrir hinum umdeildu framkvæmdum. Slík heimild ráðist af ákvörðunum á húsfélagsfundum, enda varði framkvæmd aðkomu allra eignarhluta í fjöleignar­húsi. Í tilfelli Hofsbótar 4 hafi legið fyrir fundargerðir tveggja húsfélagsfunda með mismunandi afstöðu. Í fundargerð frá 28. nóvember 2024 hafi komið fram samþykki tilskilins hluta hús­eigenda fyrir framkvæmdinni, en í fundargerð frá 8. júlí 2025 hafi verið fjallað um afturköllun fyrri ákvörðunar og þá hafi ekki verið til staðar samþykki tilskilins hluta húseigenda fyrir framkvæmdinni. Meginatriði málsins varði ekki ákvæði laga nr. 160/2010 um mannvirki, skipulags­laga nr. 123/2010 eða reglugerða setta á grundvelli þeirra, heldur hvort til staðar sé heimild fyrir framkvæmd á sviði eignarréttar. Úrlausn um gildi samþykkis á húsfundi ráðist ekki af löggjöf sem úrskurðarnefndin hafi valdsvið til að fjalla um og því beri að vísa kærunni frá.
  1. Við afgreiðslu leyfa á sviði laga nr. 160/2010 og skipulagslaga beri að líta til þess hvort eigna­réttarleg heimild sé fyrir framkvæmd. Af almennum stjórnsýslureglum leiði að byggingar­fulltrúa beri að viðhafa rannsókn á málefninu og taka rökstudda afstöðu til þess, sem hafi verið gert í máli þessu. Niðurstaða málsins hafi verið sú að eignarréttarleg heimild væri til staðar, meðal annars þar sem lög nr. 26/1994 kveði ekki á um það hvernig megi afturkalla samþykki fyrir framkvæmd og í ljósi almennra reglna um skuldbindingargildi loforða. Litið hafi verið á að þær hefðu þýðingu, enda hafi afturköllunin komið eftir að framkvæmd hafi átt sér stað. Úrskurðar­nefndinni beri fyrst og fremst að fjalla um og meta hvort byggingarfulltrúi hafi fylgt meginreglum stjórnsýsluréttar um að rannsaka mál og taka ákvörðun á grundvelli þeirrar rannsóknar. Hins vegar sé dregið í efa að rétt sé að úrskurðarnefndin fari í beina endurskoðun á þeirri efnislegu niðurstöðu byggingarfulltrúa að fullnægjandi eignarréttarleg heimild hafi legið fyrir.
  1. Hafi framkvæmd þegar átt sér stað sé réttarstaðan önnur en þegar falla eigi frá fyrri ákvörðun um framkvæmd sem ekki hafi farið fram. Hin umdeilda framkvæmd að opna milli Hofsbótar 2 og 4 hafi tvíþætt eðli, annars vegar breytingu á séreignum sitt hvorum megin gatsins og hins vegar smávægilega breytingu á sameign í skilningi 3. mgr. 30. gr. laga nr. 26/1994. Ákvörðun húsfélagsins frá 28. nóvember 2024 hafi hvílt á því að eigandi viðkomandi séreignarhluta í Hofsbót 4 hafi samþykkt framkvæmdina, auk þess sem samþykki einfalds meirihluta hafi legið fyrir.
  1. Þar sem framkvæmdin hafði þegar átt sér stað hafi ákvörðun húsfélagsins varðað bæði það að breyta séreign og sameign. Afturköllun á framkvæmdum sem þegar hafi átt sér stað og húsfélagið hafi samþykkt sé í andstöðu við rétt eiganda viðkomandi séreignarhluta, sbr. 26. og 3. mgr. 27. gr. laga nr. 26/1994. Eftir að framkvæmd hafi átt sér stað sem varði nýtingu séreignar og húsfélagið hafi samþykkt framkvæmdina verði ekki tekin lögleg ákvörðun samkvæmt fjöleignarhúsalögum um afturköllun, nema að báðum skilyrðum uppfylltum, þ.e. samþykki eiganda séreignarhlutans og tilskildu samþykki einfalds meirihluta eignarhluta.
  1. Mikilvægt sé að hafa í huga að eignarréttarleg heimild fyrir framkvæmdum í fjöleignarhúsi sé aðskilin ákvörðun frá ákvörðun byggingarfulltrúa um leyfi samkvæmt mannvirkjalögum. Ákvarðanir um heimild til framkvæmda í fjöleignarhúsum fari jafnan fram áður en framkvæmd eigi sér stað og þá í óvissu um hvort síðar fáist samþykki á grundvelli laga nr. 160/2010. Ákvörðun húsfélagsins frá 28. nóvember 2024 hafi ekki verið skilyrt eða með fyrirvara um að hún væri háð síðara samþykki byggingarfulltrúa eða hvort slíkt samþykki væri nauðsynlegt. Þvert á móti megi ætla að öllum fasteignareigendum hafi verið ljóst að framkvæmdin hefði þá þegar átt sér stað og að leyfishafi myndi byggja á mögulegu samþykki einfalds meirihluta vegna framkvæmdarinnar.
  1. Við afgreiðslu umsókna um byggingarleyfi og aðrar framkvæmdir sem falli undir lög um mannvirki eða skipulagslög geti leyfisveitandi þurft að taka afstöðu til flókinna álitaefna um það hvort eignarréttarleg heimild liggi fyrir. Við afgreiðslu byggingarfulltrúa á hinu kærða leyfi hafi farið fram rannsókn og rökstudd afstaða til þess að telja yrði að eignarréttarleg heimild væri til staðar fyrir hinni umþrættu framkvæmd. Í því mati hafi verið byggt á því að ekki væri rétt að leggja seinni ákvörðun húsfélagsins til grundvallar, né að hægt hefði verið að afturkalla fyrri ákvörðun húsfélags þannig að fyrri ákvörðun hefði ekki þýðingu. Eðli máls samkvæmt hafi sveitarfélaginu borið að gæta meðalhófs. Framkvæmdirnar hafi fengið staðfestingu tilskilins meirihluta eftir að þær hafi átt sér stað.

Niðurstaða

  1. Í máli þessu er deilt um lögmæti þeirrar ákvörðunar byggingarfulltrúa Akureyrarbæjar að samþykkja byggingaráform og byggingarheimild um opnun milli fjöleignarhúsanna Hofsbótar 2 og 4 á Akureyri. Kæruheimild er í 59. gr. laga um mannvirki nr. 160/2010 og barst kæra innan kærufrests.
  1. Í tilefni af ummælum sveitarfélagsins um valdsvið úrskurðarnefndarinnar í máli þessu verður á það bent að um er að ræða kæru vegna samþykktar byggingaráforma á grundvelli laga nr. 160/2010. Samkvæmt 1. mgr. 10. gr. laganna skal umsókn um byggingarleyfi meðal annars fylgja samþykki meðeigenda samkvæmt lögum nr. 26/1994 um fjöleignarhús. Þar sem um er að ræða skilyrði fyrir samþykkt byggingarleyfis, fellur það ekki utan valdsviðs nefndarinnar að meta hvort skilyrðið hafi verið uppfyllt.
  1. Í 39. gr. fjöleignarhúsalaga greinir að allir hlutaðeigandi eigendur eigi óskoraðan rétt á að eiga og taka þátt í öllum ákvörðunum er varði sameign fjölbýlishúss, bæði innanhúss og utan, og sameiginleg málefni sem snerti hana beint og óbeint, en af 2. mgr. greinarinnar leiðir að slíkur ákvörðunarréttur á við um breytingar og hvers kyns framkvæmdir. Hin umþrætta framkvæmd felur í sér smávægilega breytingu á sameign þar sem einungis er um að ræða opnun á milli tveggja séreignarhluta sem gögn málsins bera með sér að hafi ekki áhrif á burðarvirki húsanna. Var því þörf á samþykki einfalds meiri hluta meðeigenda miðað við eignarhluta fyrir hinum umdeildu framkvæmdum, sbr. 3. mgr. 30. gr. fjöleignarhúsalaga.
  1. Sem fyrr segir samþykkti byggingarfulltrúi 11. apríl 2024 umsókn um byggingarleyfi fyrir breytingum innanhúss fyrir Hofsbót 2 og 4 er fólust í því að opna á milli húsanna tveggja. Á þeim tíma lá ekki fyrir samþykki meðeigenda í fjölbýlishúsinu að Hofsbót 4. Á húsfundi húsfélagsins hinn 28. nóvember s.á. var hin umdeilda framkvæmd samþykkt með einföldum meirihluta eigenda hússins, miðað við eignarhluta, en samkvæmt gögnum málsins var framkvæmdum þá lokið. Eftir að tilkynnt var um endurupptöku ákvörðunar byggingar­fulltrúa um samþykkt byggingarleyfis fundaði húsfélagið að nýju 8. júlí 2025. Var niður­staða fundarins að falla frá fyrri ákvörðun um samþykki vegna framkvæmdanna og með nýrri ákvörðun var því hafnað að veita samþykki fyrir þeirri breytingu á sameign sem fælist í opnun á milli Hofsbótar 2 og 4.
  1. Byggingarfulltrúi hefur á það bent að hann teldi að í ákvörðun húsfélagsins frá 28. nóvember 2024, um að samþykkja breytingu á sameign hússins, fælist gilt samþykki í skilningi 10. gr. laga nr. 160/2010 og að eignarréttarleg heimild væri því til staðar fyrir framkvæmdinni. Ekki væri rétt að leggja seinni ákvörðun húsfélagsins til grundvallar, né væri hægt að afturkalla fyrri ákvörðun húsfélagsins þannig að hún hefði ekki þýðingu.
  1. Á grundvelli 1. mgr. 10. gr. laga nr. 160/2010 skal umsókn um byggingarleyfi meðal annars fylgja samþykki meðeigenda samkvæmt lögum um fjöleignarhús. Bar byggingarfulltrúa samkvæmt því að sjá til þess að áskilið samþykki meðeigenda Hofsbótar 2 og 4 lægi fyrir við samþykkt byggingaráforma. Samkvæmt gögnum þessa máls var slíks samþykkis aflað á húsfélagsfundi 28. nóvember 2024 og var með því á þeim tíma bætt úr annmarka sem var á samþykki byggingaráforma vegna framkvæmdanna, sem fjallað var um í úrskurði nefndarinnar í máli nr. 41/2025, uppkveðnum 26. júní 2025.
  1. Í hinni kærðu ákvörðun fólst í reynd að hafnað var kröfum kærenda um afturköllun á fyrri ákvörðun um samþykki byggingaráforma og veitingu byggingarheimildar vegna opnunar milli fjöleignarhúsanna Hofsbótar 2 og 4. Af hálfu úrskurðarnefndarinnar verður ekki gerð athugasemd við þá niðurstöðu, sem tók mið af samþykki húsfundar frá 28. nóvember 2024, sem var veitt eftir að framkvæmdum var lokið. Verður ekki talið að breytt afstaða húsfélagsins, allnokkru síðar, geti bakað byggingarfulltrúa skyldu til að afturkalla fyrri ákvörðun sína, um að veita heimild til framkvæmdar, sem þegar er lokið.
  1. Með vísan til alls þess sem að framan greinir er kröfum kærenda um ógildingu hinnar kærðu ákvörðunar hafnað.

Úrskurðarorð

Hafnað er kröfu kærenda um að ógilda ákvörðun byggingarfulltrúa Akureyrarbæjar frá 22. ágúst 2025 um að samþykkja byggingaráform og byggingarheimild um opnun milli fjöleignarhúsanna Hofsbótar 2 og 4.

des 22
Love0

150/2025 Aðalgata

Með

Árið 2025, mánudaginn 22. desember, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Unnþór Jónsson settur varaformaður, Karólína Finnbjörnsdóttir lögmaður og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur.

Fyrir var tekið mál nr. 150/2025, kæra á ákvörðun skipulags- og umhverfisnefndar Fjallabyggðar frá 20. ágúst 2025 um að standa við fyrri samþykkt á útgáfu byggingarleyfis vegna Aðalgötu 14 á Ólafsfirði.

 Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 29. september 2025, kærir eigandi hússins að Kirkjuvegi 4, Ólafsfirði, málsmeðferð Fjallabyggðar vegna afgreiðslu á umsókn um byggingarleyfi til að breyta húsi á lóð Aðalgötu 14 á þann veg að hægt verði að hefja þar rekstur hótels. Verður kæran skilin á þann veg að kærð sé ákvörðun skipulags- og umhverfisnefndar sveitarfélagsins frá 20. ágúst 2025 um að standa við fyrri samþykkt á útgáfu byggingarleyfis vegna Aðalgötu 14 á Ólafsfirði og að þess sé krafist að hún verði felld úr gildi.

Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Fjallabyggð 30. október 2025.

Málavextir: Á fundi skipulags- og umhverfisnefndar Fjallabyggðar 6. desember 2023 voru samþykkt byggingaráform fyrir breyttri notkun hússins við Aðalgötu 14 á Ólafsfirði, en einnig voru samþykktar innanhússbreytingar. Fól notkunarbreytingin það í sér að þar yrði rekin gististarfsemi með sjö gistieiningum, en áður var í húsinu starfsemi sparisjóðs og banka. Byggingarfulltrúi gaf út byggingarleyfi fyrir framkvæmdinni 5. febrúar 2024. Framkvæmdir munu hafa hafist eftir það. Á fundi skipulags- og umhverfisnefndar 13. mars s.á. voru lagðir fram uppfærðir uppdrættir af húsinu sem fólu í sér nýja staðsetningu svala á göflum hússins í stað suðurhliðar. Var erindið samþykkt á fundinum.

Hinn 12. maí 2025 sendi kærandi fyrirspurn á byggingarfulltrúa, sem starfar einnig sem sviðsstjóri skipulags- og framkvæmdasviðs Fjallabyggðar, og óskaði eftir upplýsingum um framkvæmdir á lóðinni Aðalgötu 14, en kærandi er eigandi hússins að Kirkjuvegi 4 sem stendur við hlið þeirrar lóðar. Um leið vakti hann athygli á að efri hluti girðingar á lóðamörkum hafi verið fjarlægður auk þess að settar hafi verið upp svalir á þeirri hlið Aðalgötu 14 er sneri að húseign hans. Taldi hann framkvæmdirnar flokkast sem meiriháttar framkvæmdir sem kynna bæri nágrönnum og afla samþykkis fyrir. Óskaði hann jafnframt eftir því að leyfisveitingar yrðu athugaðar og/eða framkvæmdir stöðvaðar. Erindið var ítrekað tveimur dögum seinna og aftur hinn 20. maí s.á. auk þess sem vakin var athygli á framkvæmdum við steyptan vegg.

Í svari byggingarfulltrúa, dags. 24. maí 2025, kom fram að ekki hafi verið álitið að afla þyrfti samþykkis eiganda Kirkjuvegs 4 vegna þess að engar breytingar væru ráðgerðar á veggnum við mörk þeirrar lóðar og þar sem breytingar væru í samræmi við skipulag. Sagðist hann ekki ætla að stöðva framkvæmdir. Í svari kæranda degi síðar, 25. s.m., voru ítrekaðar athugasemdir um grenndaráhrif af hinum nýju svölum og að breyting á útliti hússins hafi ekki verið grenndarkynnt. Var því haldið fram að um óleyfisframkvæmd væri að ræða við lóðamörk sem bæri að vinda ofan af. Kærandi kom að frekari athugasemdum til byggingarfulltrúa degi síðar.

Á fundi skipulags- og umhverfisnefndar 5. júní 2025 var lagt fram minnisblað vegna breyttrar notkunar og ásýndar við Aðalgötu 14. Var samþykkt tillaga byggingarfulltrúa um að fram færi grenndarkynning vegna framkvæmdanna. Var byggingarleyfið kynnt hagsmunaaðilum með bréfi byggingarfulltrúa, dags. 13. júní 2025, og athugasemdafrestur gefinn til 11. júlí s.á. Á fundi skipulags- og umhverfisnefndar 20. ágúst 2025 var fjallað að nýju um málið og kom fram í bókun fundarins að erindið hafi verið grenndarkynnt og athugasemdir borist. Nefndin stæði við fyrri samþykkt byggingarleyfis og fæli skipulags- og byggingarfulltrúa að svara framkomnum athugasemdum. Af málsrökum kæranda verður ályktað að sú ákvörðun sem fólst í þeirri afgreiðslu sé hin kærða ákvörðun í máli þessu.

Málsrök kæranda: Kærandi kveðst hafa í maí 2025 átt í tölvupóstsamskiptum við sviðsstjóra skipulags- og framkvæmdasviðs Fjallabyggðar vegna framkvæmda á húsi og lóð við Aðalgötu 14 á Ólafsfirði. Í kjölfar þeirra samskipta hafi sveitarfélagið efnt til grenndarkynningar vegna framkvæmdanna, sem þá hafi verið langt komnar. Hafi kærandi gert nokkuð ítarlegar athugasemdir við einstaka liði í afgreiðslu skipulags- og umhverfisnefndar á málinu og gagnrýnt þær fjölmörgu breytingar sem samþykktar hefðu verið í ferlinu. Hafi skipulags- og umhverfisnefnd fjallað um athugasemdirnar á fundi nefndarinnar 20. ágúst 2025 og þeim verið svarað með eftirfarandi hætti: „Nefndin telur framkvæmdina standast skipulag miðsvæðis og þær væntingar sem nefndin hefur til gæða uppbyggingar á svæðinu. Nefndin stendur því við fyrri samþykkt byggingarleyfis og felur skipulags- og byggingarfulltrúa að svara framkomnum athugasemdum.“

Afgreiðslan sé hreinn útúrsnúningur enda hafi kærandi hvergi efast um að starfsemin standist skipulagsskilmála. Athugasemdir hans hafi lotið að breyttu útliti hússins og áhrifum breytinganna á eign hans. Stórar svalir hafi verið settar á norðvestur hlið Aðalgötu 14, en af svölunum sé bein innsýn í herbergi á heimili hans og mikil yfirsýn á stærsta hluta lóðarinnar. Þá hafi hann einnig gert athugasemdir við óljóst lóðarskipulag vegna hótelrekstursins, almennt samráðsleysi bæjaryfirvalda og yfirgang leyfishafa. Hvergi sé því svarað hvernig beri að bregðast við athugasemdunum og framkvæmdaraðila séu ekki sendar neinar ábendingar. Þá virðist sem ekki sé búið að huga að praktískum atriðum eins og bílastæðum fyrir gesti og starfsmenn og sorpmálum, en engar teikningar séu til um tilhögun þeirra mála.

Afgreiðsla nefndarinnar hafi því ekki verið í samræmi við gildandi lög, reglugerðir og góða stjórnsýslu. Byggingarfulltrúa hafi verið falið að svara framangreindum athugasemdum en það hafi hann enn ekki gert þrátt fyrir að kærandi hafi gengið eftir því með tölvupósti.

Málsrök Fjallabyggðar: Af hálfu sveitarfélagsins er bent á að í kæru sé það staðfest að framkvæmdir við endurbætur á húsnæðinu að Aðalgötu 14 hafi staðið yfir í talsverðan tíma þegar kæran hafi komið fram. Umsókn um byggingarleyfi hafi verið samþykkt á fundi skipulags- og umhverfisnefndar Fjallabyggðar 6. desember 2023. Uppfærðar teikningar hafi verið samþykktar á fundi nefndarinnar 13. mars 2024 þar sem óskað hafi verið eftir breyttri staðsetningu svala. Málið hafi aftur verið tekið fyrir af nefndinni 5. júní 2025 þar sem lagt hafi verið fram minnisblað vegna breyttrar notkunar og ásýndar hússins. Hafi nefndin þá tekið ákvörðun um að grenndarkynna framkvæmdina vegna breyttrar ásýndar. Telja verði að kærufrestur hafi byrjað að líða við útgáfu byggingarleyfis og að miða beri við það tímamark. Sé þess því krafist að máli þessu verði vísað frá nefndinni þar sem kæran hafi borist að liðnum kærufresti. Að auki sé kærandi í raun að óska eftir heildarendurskoðun án þess að ein sérstök stjórnvaldsákvörðun sé nefnd í því tilliti. Vísa verði kröfum kæranda frá að svo miklu leyti sem þær samræmast ekki 1. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála, sbr. m.a. úrskurð nefndarinnar í máli nr. 105/2025.

Á það sé bent að framkvæmdin sé í fullu samræmi við Aðalskipulag Fjallabyggðar 2020–2032 og að deiliskipulag liggi fyrir, sbr. m.a. 1. mgr. 44. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Þá hafi Fjallabyggð verið það í sjálfsvald sett hvort fram færi grenndarkynning eða ekki með vísan til 3. mgr. 44. gr. þeirra laga, enda varði framkvæmdin ekki hagsmuni annarra en leyfishafa og sveitarfélagsins sjálfs.

Svalirnar sem kærandi vísi til í kæru sinni séu að öllu leyti í samræmi við gildandi reglur. Þær séu um 7 m2 að stærð og snúi í norðvestur. Stærð þeirra og staðsetning gefi ekki tilefni til þess að ætla að fólk komi til með að dvelja þar langdvölum, enda ekki til þess ætlast. Þá sé á það bent að í byggingarlýsingu fasteignarinnar að Aðalgötu 14, dags. 15. febrúar 2024, sé það sérstaklega tekið fram að svalirnar gegni hlutverki sem öruggt svæði við rýmingu komi upp eldur og að reiknað sé með aðkomu frá Kirkjuvegi og/eða Aðalgötu.

Eigandi fasteignarinnar að Aðalgötu 14 hafi sótt um og fengið leyfi til framkvæmda sem einkum hafi snúist um breytingar innanhúss. Þær breytingar hafi samræmst aðalskipulagi sveitarfélagsins þar sem m.a. sé gert ráð fyrir starfsemi hótela og veitinga- og gistihúsa á miðsvæðum. Eftir því sem að framkvæmdum hafi undið fram hafi fyrirætlanir eiganda hússins breyst þannig að ákveðið hafi verið að efna til grenndarkynningar. Kærandi hafi lagt fram athugasemdir sínar sem ekki hafi verið taldar þess eðlis að þær hefðu áhrif í málinu.

Meðal annarra atriða sem kærandi geri að umtalsefni í kæru sinni sé „óljóst lóðaskipulag“,  „almennt samráðsleysi bæjaryfirvalda“ og „yfirgangur framkvæmdaraðila“. Um þessi atriði sé það að segja að Fjallabyggð hafi ekki gert athugasemdir við skipulag innan lóðar, enda sé það í samræmi við þær reglur og viðmið sem um það gildi hjá Fjallabyggð. Leyfishafi, ellegar framkvæmdaraðili, þurfi eðli máls samkvæmt að uppfylla öll skilyrði byggingarskilmála og skipulags varðandi allt það sem hann aðhafist innan lóðar sinnar.

 Hvað varði meint samráðsleysi Fjallabyggðar sé á það bent að framkvæmdirnar séu einkum innanhúss og innan lóðar leyfishafa. Sveitarfélaginu hafi því ekki borið skylda til þess að kynna þær framkvæmdir sérstaklega fyrir eigendum aðliggjandi fasteigna á fyrri stigum málsins. Það hafi því ekki verið fyrr en leyfishafi hafi óskað eftir breytingum vegna færslu svala að ákveðið hafi verið að grenndarkynna framkvæmdirnar og þá einkum vegna breyttrar ásýndar hússins.

—–

Leyfishafa var gefinn kostur á að koma á framfæri sjónarmiðum sínum í málinu en hann hefur ekki tjáð sig um kærumál þetta.

Niðurstaða: Í kæru í máli þessu eru gerðar athugasemdir vegna málsmeðferðar skipulags- og umhverfisnefndar Fjallabyggðar vegna grenndarkynningar og veitingar byggingaleyfis til breytinga á húsi og lóð Aðalgötu 14 á Ólafsfirði. Þrátt fyrir að með þessu sé kæruefni ekki vel afmarkað verður að horfa til þess að sú ákvörðun var tekin af hálfu skipulags- og umhverfisnefndar að grenndarkynna byggingarleyfi vegna Aðalgötu 14 í samræmi við 44. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Með því var mál byggingarleyfisins í raun tekið upp að nýju. Þeirri málsmeðferð lauk svo með ákvörðun skipulags- og umhverfisnefndar Fjallabyggðar frá 20. ágúst 2025 um að standa við fyrri samþykkt á útgáfu byggingarleyfis Aðalgötu 14. Verður því að líta svo á um sé ræða stjórnvaldsákvörðun tekna á grundvelli laga nr. 160/2010 um mannvirki. Kæruheimild til úrskurðarnefndarinnar er í 59. gr. laganna.

Samkvæmt 2. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er kærufrestur til úrskurðarnefndarinnar einn mánuður frá því að kæranda varð kunnugt eða mátti verða kunnugt um ákvörðun þá sem kæra lýtur að. Hin kærða ákvörðun barst úrskurðarnefndinni 29. september 2025 að kærufresti liðnum. Í 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 er fjallað um áhrif þess ef kæra berst að liðnum kærufresti. Ber þá samkvæmt 1. mgr. ákvæðisins að vísa kæru frá nema að afsakanlegt verði talið að kæran hafi ekki borist fyrr eða veigamiklar ástæður mæli með því að kæran verði tekin til efnismeðferðar, sbr. 1. og 2. tölul. Tiltekið er í athugasemdum með 28. gr. í frumvarpi því sem varð að stjórnsýslulögum að við mat á því hvort skilyrði séu til að taka mál til meðferðar að loknum kærufresti þurfi að líta til þess hvort aðilar að málinu séu fleiri en einn og með andstæða hagsmuni. Sé svo sé rétt að taka mál einungis til kærumeðferðar að liðnum kærufresti í algjörum undantekningartilvikum. Í ljósi þess að kæranda var ekki leiðbeint um kæruheimild og kærufrest, svo sem mælt er fyrir um í 2. tl. 20. gr. stjórnsýslulaga, sbr. 7. gr. sömu laga, þykir afsakanlegt að kæran hafi borist að liðnum kærufresti og verður málið því tekið til efnismeðferðar með hliðsjón af 1. tl. 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga.

Það er forsenda fyrirhugaðrar mannvirkjagerðar að hún fái samræmst skipulagsáætlunum. Samkvæmt Aðalskipulagi Fjallabyggðar 2020–2032 er Aðalgata 14 á miðsvæði. Í b-lið gr. 6.2 í skipulagsreglugerð nr. 90/2013 er miðsvæði skilgreint sem svæði fyrir „verslunar- og þjónustustarfsemi og stjórnsýslu sem þjónar heilu landsvæði, þéttbýlisstað eða fleiri en einu bæjarhverfi, svo sem verslanir, skrifstofur, þjónustustofnanir, hótel, veitinga- og gistihús, menningarstofnanir og önnur hreinleg atvinnustarfsemi sem talin er samræmast yfirbragði og eðli starfsemi miðsvæðis.“ Nánari umfjöllun er um miðsvæði í aðalskipulaginu en ágreiningslaust er að breytt notkun hússins á Aðalgötu 14 fer ekki í bága við stefnumótun aðalskipulags.

Í 1. mgr. 44. gr. skipulagslaga er mælt fyrir um að þegar sótt er um byggingar- eða framkvæmdaleyfi fyrir framkvæmd sem er í samræmi við aðalskipulag en deiliskipulag liggi ekki fyrir geti sveitarstjórn, eða sá aðili sem heimild hefur til fullnaðarafgreiðslu mála, ákveðið að veita megi leyfi án deiliskipulagsgerðar ef framkvæmdin er í samræmi við landnotkun, byggðamynstur og þéttleika byggðar. Skal skipulagsnefnd þá láta fara fram grenndarkynningu, sbr. 2. og 3. mgr. 43. gr. sömu laga. Nefndinni er heimilt að falla frá grenndarkynningu skv. 3. mgr. 44. gr. laganna, sé sýnt fram á að breyting á deiliskipulagi eða leyfisskyld framkvæmd varði ekki hagsmuni annarra en sveitarfélagsins og/eða umsækjanda.

Á fundi skipulags- og umhverfisnefndar Fjallabyggðar 13. mars 2024 voru lagðar fram uppfærðar teikningar af Aðalgötu 14 sem fólu í sér nýja staðsetningu svala á göflum hússins í stað suðurhliðar. Hefur kærandi fundið að þessu, en bein innsýn er frá svölunum í herbergi í fasteign kærenda og er því auknum grenndaráhrifum til að dreifa. Hefði því verið rétt að grenndarkynna áform um þessa breytingu á aðaluppdráttum, gagnvart kæranda, í samræmi við 1. mgr. 44. gr. skipulagslaga. Einnig hefði verið rétt að grenndarkynna upphaflega umsókn um byggingarleyfi fyrir breyttri notkun húsnæðisins þar sem líta verður svo á að starfsemi hótelreksturs geti varðað hagsmuni kæranda sem eiganda húss á nágrannalóð. Var því ekki hægt að falla frá grenndarkynningu á grundvelli 3. mgr. 44. gr. skipulagslaga. Úr þeim annmarka sem í þessu fólst var bætt úr með þeirri grenndarkynningu sem fram fór dagana 13. júní 2025 til 11. júlí s.á., en í framhaldi hennar var sú ákvörðun tekin að „standa við“ fyrri samþykkt byggingarleyfis. Slík málsmeðferð eftirfarandi grenndarkynningar er ekki til þess fallin að tryggja réttaröryggi í meðferð skipulagsmála, en aftur á móti er ekkert í skipulags- eða mannvirkjalögum sem girðir fyrir hana. Í hinni kærðu ákvörðun skipulags- og umhverfisnefndar var skipulags- og byggingarfulltrúa einnig falið að svara framkomnum athugasemdum, en það var þó ekki gert. Benda verður á að sú skylda hvílir á sveitarfélaginu að svara framkomnum athugasemdum við grenndarkynningu með umsögn, sbr. gr. 5.9.4. í skipulagsreglugerð nr. 90/2013. Þar sem kærandi hefur nú átt þess kost að koma sjónarmiðum sínum að hér fyrir nefndinni, sem sveitarfélagið hefur svarað, verður að telja að þessi ágalli varði ekki ógildingu hinnar kærðu ákvörðunar.

Þá þykir að lokum tilefni til að gera athugasemd við að byggingarfulltrúi hafi ekki í svari sínu til kæranda 24. maí 2025 leiðbeint honum um kæruheimild til úrskurðarnefndarinnar vegna ákvörðunar hans um að stöðva ekki framkvæmdir, svo sem honum var skylt skv. 20. gr. stjórnsýslulaga.

Með hliðsjón af því að ekki liggja fyrir neinir þeir annmarkar sem raskað geti gildi hinar kærðu ákvörðunar skipulags- og umhverfisnefndar frá 20. ágúst 2025, um að standa við fyrri samþykkt á útgáfu byggingarleyfis, verður kröfu kæranda þar um hafnað.

Úrskurðarorð:

Hafnað er kröfu kæranda um ógildingu ákvörðunar skipulags- og umhverfisnefndar Fjallabyggðar frá 20. ágúst 2025 um að standa við fyrri samþykkt á útgáfu byggingarleyfis fyrir Aðalgötu 14 á Ólafsfirði.

des 22
Love0

120/2025 Vesturberg

Með

Árið 2025, mánudaginn 22. desember, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Unnþór Jónsson settur varaformaður, Karólína Finnbjörnsdóttir lögmaður og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur.

Fyrir var tekið mál nr. 120/2025, kæra á ákvörðunum Reykjavíkurborgar frá 21. janúar og 14. júlí 2025 um álagningu gjalda fyrir úrgang vegna fasteignar kæranda að Vestur­bergi 42.

 Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

Með kæru til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, er barst nefndinni 28. júlí 2025, kærir 1 eigandi, Vesturbergi 42, Reykjavík, ákvörðun Reykjavíkurborgar frá 14. júlí 2025 um innheimtu gjalds að upphæð 5.153 kr. vegna pappírsúrgangs og plasts í 240 l sorpíláti. Þá ber málskot kæranda með sér að einnig sé kærð að hluta ákvörðun Reykjavíkur­borgar frá 21. janúar 2025 um álagningu gjalds vegna blandaðs sorps og matarleifa í 240 l sorpíláti. Fer kærandi fram á að vera fengin tvískipt „spartunna“, eða 120 l sorpílát, fyrir blandað sorp og matarleifar og að gjöld verði lækkuð til samræmis við það. Verður að skilja málskot kæranda svo að krafist sé ógildingar hinna kærðu ákvarðana, annaðhvort að öllu leyti eða hluta.

Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjavíkurborg 28. ágúst 2025.

Málavextir: Kærandi er eigandi raðhúss að Vesturbergi 42 í Reykjavík. Álagningarseðill fast­eignagjalda fyrir árið 2025 er frá 21. janúar s.á. Samhliða fasteignagjöldum og lóðarleigu var með álagningarseðlinum m.a. einnig innheimt gjald vegna blandaðs sorps og matarleifa, í 240 l sorpíláti með skrefagjaldi, að upphæð 59.500 kr. Innheimtu framangreindra gjalda var dreift á 11 gjalddaga, til greiðslu mánaðarlega frá 1. febrúar 2025. Kæranda barst tilkynning 14. júlí s.á. um breytingu á fasteignagjöldum ársins. Kom þar fram að breyting á gjöldum gilti frá 25. júní s.á. og fæli í sér gjald vegna pappírsúrgangs og plasts í 240 l íláti að upphæð 5.153 kr.

Málsrök kæranda: Kærandi vísar til þess að hann búi einn og hendi um 3–5 pokum af blönduðu sorpi á tveimur vikum. Áður en nýjar flokkunartunnur hafi verið teknar í gagnið, fyrir um tveimur árum, hafi hann verið með 120 l spartunnu, en sé nú með 240 l tunnu og greiði því helmingi hærra gjald en áður, ásamt skrefagjaldi. Í 90% tilvika veiði starfsfólk sorp­hirðunnar þessa fáu poka upp úr tunnunni og þurfi því ekki að ganga með tunnuna. Kærandi hafi afþakkað tunnu fyrir pappa og plast þar sem hann fari sjálfur með þá úrgangsflokka í grenndargáma. Þrátt fyrir það hafi í maí síðastliðnum verið komið með tunnu fyrir pappa og plast sem kærandi hafi sent til baka. Kæranda hafi þó verið tilkynnt um hækkun á gjöldum vegna tunnu sem hann sé ekki með og kæri sig ekki um. Augljóst sé að 240 l tunna sé of stór og fari kærandi fram á að fá spartunnu sem sé skipt í tvennt svo unnt sé að flokka réttilega og að felld verði niður gjöld vegna óþarfa tunnu fyrir pappa og plast, en kærandi greiði þegar fyrir grenndargáma og vilji heldur nota þá.

Málsrök Reykjavíkurborgar: Af hálfu borgaryfirvalda er vísað til þess að kæranda hafi verið tilkynnt um álagningu fasteignagjalda 21. janúar 2025 og sé kæra vegna þeirrar ákvörðunar of seint fram komin. Hvað varði breytingu á álagningu frá 14. júlí s.á. sé bent á að kæranda beri líkt og öðrum borgarbúum að hafa sorpílát fyrir að lágmarki fjóra flokka úrgangs við fasteign sína og falli gjöld ekki niður kjósi fasteignareigendur að afþakka þau.

Samkvæmt 2. mgr. 8. gr. laga um meðhöndlun úrgangs nr. 55/2003 setji sveitarstjórn sérstaka samþykkt þar sem tilgreind séu atriði um meðhöndlun úrgangs umfram það sem greini í lögunum og reglugerðum settum samkvæmt þeim. Þar sé heimilt að kveða á um fyrirkomulag sorphirðu, skyldu einstaklinga og lögaðila til að flokka úrgang, stærð, gerð, staðsetningu og merkingu sorpíláta og sambærileg atriði. Samkvæmt 3. gr. samþykktar um meðhöndlun úrgangs í Reykjavíkurborg nr. 1316/2024 sjái borgin um söfnun á heimilisúrgangi í Reykjavík og sé sérhverjum húsráðanda íbúðarhúsnæðis skylt að nota þær aðferðir og þau ílát sem sveitarfélagið ákveði. Samkvæmt 1. mgr. 4. gr. skuli ílát fyrir að lágmarki fjóra flokka úrgangs vera við hvert íbúðarhús, þ.e. blandaðan úrgang, lífúrgang, pappír/pappa og plast. Í 15. gr. komi enn fremur fram að gjald fyrir meðhöndlun heimilisúrgangs skuli miðast við fjölda og stærð íláta og tegund úrgangs. Einnig sé heimilt að miða gjaldið við vegalengd sem draga þurfi ílát við losun. Hin umþrættu gjöld séu í samræmi við gjaldskrá fyrir meðhöndlun úrgangs í Reykjavíkurborg nr. 1383/2024. Ekki sé samkvæmt henni heimilt að fella niður gjaldið þó kærandi fari sjálfur með sorp á grenndarstöð. Þá sé ekki sé unnt að fá tvískipta spartunnu eins og kærandi fari fram á.

Vísað sé til úrskurða úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála í málum nr. 10/2024 og 18/2024 þar sem staðfest hafi verið skylda til að greiða sorphirðugjöld þrátt fyrir að neita að taka við sorpílátum. Þá sé vísað til álits umboðsmanns Alþingis í máli nr. 5184/2007 um heimild sveitarfélaga til að mæla fyrir um fyrirkomulag á söfnun og eyðingu úrgangs sam­kvæmt lögum nr. 55/2003. Hafi umboðsmaður álitið ljóst að Alþingi hafi ætlað sveitarfélögum ákveðið svigrúm um það hvernig þau höguðu þeirri þjónustu sem þau veittu í tengslum við meðhöndlun úrgangs samkvæmt lögunum og þá jafnframt gjaldtöku vegna kostnaðar sem félli til við þá þjónustu.

Viðbótarathugasemdir kæranda: Að auki bendir kærandi á að unnt væri að fækka sorphirðu­dögum hjá honum um helming og taka skrefagjaldið af þar sem tunnan sé aldrei dregin. Þá skuli gjald aldrei vera hærra en sem nemi þeim kostnaði sem til falli í sveitarfélaginu við með­höndlun úrgangs og tengda starfsemi, sbr. 2. mgr. 23. gr. laga nr. 55/2003 um meðhöndlun úrgangs.

 Niðurstaða: Í máli þessu er deilt um álagningu gjalda samkvæmt gjaldskrá nr. 1383/2024 fyrir með­höndlun úrgangs í Reykjavíkurborg. Kæruheimild til úrskurðarnefndarinnar er í 67. gr. laga nr. 55/2003 um meðhöndlun úrgangs.

Kærðar eru ákvarðanir um álagningu gjalds vegna pappírsúrgangs og plasts annars vegar og að hluta ákvörðun um álagningu gjalds vegna blandaðs sorps og matarleifa hins vegar. Fer kærandi fram á minni tunnu vegna síðarnefndu úrgangsflokkanna og að álagningin verði lægri sem því nemi. Voru álagningarseðlar birtir í stafrænu pósthólfi kæranda á þjónustugáttinni Ísland.is.

Markmið laga nr. 105/2021 um stafrænt pósthólf í miðlægri þjónustugátt er að meginboðleið stjórnvalda við einstaklinga og lögaðila verði stafræn og miðlæg á einum stað. Í 1. mgr. 4. gr. laganna kemur fram að í stafrænu pósthólfi skuli birta hvers konar gögn, jafnt rituð sem í öðru formi, sem verða til við meðferð máls hjá stjórnvöldum, svo sem tilkynningar, ákvarðanir, úrskurði, ákvaðir og aðrar yfirlýsingar. Þegar gögn eru aðgengileg í téðu pósthólfi teljast þau birt við­takanda, sbr. 7. gr. laganna. Kærufrestur til úrskurðarnefndarinnar er einn mánuður frá því að kæranda varð kunnugt eða mátti vera kunnugt um þá ákvörðun sem kæra lýtur að, sbr. 2. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála. Kæra í máli þessu barst 28. júlí 2025 og því ljóst að kærufrestur vegna ákvörðunar um álagningu gjalds vegna blandaðs sorps og matarleifa frá 21. janúar s.á. var þá liðinn.

Í 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 er fjallað um áhrif þess að kæra berist að liðnum kærufresti. Ber þá samkvæmt 1. mgr. lagagreinarinnar að vísa henni frá nema afsakanlegt verði talið að kæran hafi ekki borist fyrr eða veigamiklar ástæður mæli með því að kæran verði tekin til efnis­meðferðar. Í 2. tl. 2. mgr. 20. gr. stjórnsýslulaga kemur fram að þegar ákvörðun er tilkynnt skriflega skuli m.a. veita leiðbeiningar um kæruheimild, kærufresti og kæruleið. Á álagningar­seðlinum er ekki að finna slíkar leiðbeiningar, en vísað er á tiltekna slóð á vefsíðu Reykjavíkur­borgar til nánari upplýsinga án þess að tekið sé fram að þær upplýsingar taki jafnframt til kæru­leiðbeininga. Þegar vefsíðan er opnuð má þar finna upplýsingar um fasteignagjöld og álagningu þeirra ásamt ýmsum hlekkjum. Á þeirri síðu er ekki að finna kæruleiðbeiningar, en einn þeirra hlekkja sem finna má á síðunni ber heitið „bakhlið álagningarseðils fasteigna 2025“. Þar er ekki heldur tiltekið að þær upplýsingar taki til kæruleiðbeininga. Þegar sá hlekkur er opnaður kemur fram vefsíða þar sem  m.a. er veitt leiðbeining um kæruheimild til úrskurðar­nefndarinnar. Að mati nefndarinnar fullnægir þetta fyrir­komulag ekki framan­greindum áskilnaði stjórnsýslulaga. Með hliðsjón af því svo og þar sem um er að ræða ágreining um innheimtu gjalda sem varðar ekki aðra en kæranda og sveitar­félagið verður talið afsakanlegt að kæran hafi borist að loknum kærufresti. Verður enda ekki annað ráðið en að kærandi hafi komið að kæru í málinu innan ástæðulauss dráttar frá því að honum varð kunnugt um um kæruheimild og kærufrest til úrskurðarnefndarinnar í kjölfar leið­beiningar þar um 23. júlí 2025. Verða báðar hinar kærðu ákvarðanir því teknar til nánari athugunar.

—–

Samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 55/2003 er sveitar­stjórn skylt að ákveða fyrirkomulag söfnunar á heimilis- og rekstrarúrgangi í sveitar­félaginu. Ber sveitarstjórn ábyrgð á flutningi heimilis­úrgangs og skal sjá til þess að starfræktar séu móttöku- og söfnunar­stöðvar fyrir úrgang sem til fellur í sveitarfélaginu. Þá er með 2. mgr. 23. laganna kveðið á um skyldu sveitarfélaga til að innheimta gjald fyrir alla meðhöndlun úrgangs. Í 1. mgr. 10. gr. sömu laga er kveðið á um að koma skuli upp sérstakri söfnun á heimilisúrgangi. Sérstök söfnun skuli vera á a.m.k. eftirfarandi úrgangstegundum: Pappír og pappa, málmum, plasti, gleri, lífúrgangi, textíl og spilliefnum. Skuli sérstök söfnun á pappír og pappa, plasti og lífúrgangi fara fram á sem aðgengilegastan hátt við íbúðarhús og hjá lögaðilum í þéttbýli. Söfnunin skuli fara fram innan lóðar viðkomandi íbúðarhúss eða lögaðila. Einstaklingum og lögaðilum er skylt að flokka heimilisúrgang í samræmi við þessi fyrirmæli, sbr. 3. mgr. lagagreinarinnar. Þessu til viðbótar segir í 4. mgr. 4. gr. reglugerðar nr. 803/2023 um meðhöndlun úrgangs að sveitarstjórn sé ábyrg fyrir reglulegri tæmingu sorpíláta og flutningi heimilisúrgangs frá öllum heimilum og lög­aðilum. Auk þess að fasteignareigandi skuli sjá til þess að fasteign hans fylgi nægilega mörg sorpílát og að þau séu endurnýjuð eftir þörfum, sbr. 1. mgr. 15. gr. hennar. Getur heilbrigðis­nefnd gefið fyrirmæli um fjölda, staðsetningu, gerð og þrif sorpíláta, sbr. 4. mgr. sömu greinar.

Taka framangreind fyrirmæli mið af því að meðhöndlun sorps er grunn­þjónusta í sveitarfélagi. Hún þarf að vera í föstum skorðum og er þess eðlis að hún má ekki falla niður þótt einhverjir nýti sér hana ekki.

Samkvæmt 2. mgr. 8. gr. laga nr. 55/2003 setur sveitarstjórn sam­þykkt þar sem til­greind eru atriði um með­höndlun úrgangs, umfram það sem greinir í lögunum og reglugerðum settum samkvæmt þeim. Í 6. gr. reglugerðar nr. 803/2023 kemur fram að í slíkri samþykkt skuli sveitarstjórn útfæra fyrirkomulag sérstakrar söfnunar, sbr. ákvæði laga um meðhöndlun úrgangs. Heimilt sé að kveða á um fyrirkomulag sorphirðu að öðru leyti, skyldu einstaklinga og lögaðila til að flokka úrgang, heimildir sveitarfélaga til að hafna því að taka á móti úrgangi og hirða ílát, stærð, gerð, staðsetningu og merkingu sorpíláta og sambærileg atriði, sbr. einnig 3. málsl. 2. mgr. 8. gr. laga nr. 55/2003.

Við álagningu þess gjalds sem um er deilt í máli þessu var í gildi samþykkt um meðhöndlun úrgangs í Reykjavíkurborg nr. 1316/2024 sem birt var í B-deild Stjórnartíðinda 25. nóvember 2024. Samkvæmt 3. gr. hennar sér Reykjavíkurborg um söfnun á heimilisúrgangi frá íbúðar­húsnæði í sveitarfélaginu. Fer umhverfis- og skipulagssvið borgarinnar með umsjón með mál­efnum er varða meðhöndlun úrgangs í umboði sveitarstjórnar og með daglega yfirstjórn meðhöndlunar úrgangs samkvæmt samþykktinni, sbr. 1. mgr. 2. gr. hennar. Sérhverjum húsráðanda er skylt að flokka úrgang við húsnæðið og að nota ílát, merkingar og aðferðir við flokkun og hirðu sem sveitarfélagið ákveður, sbr. 2. mgr. 3. gr., og skal að lágmarki flokka heimilisúrgang í sjö flokka, þ. á m. eru pappír/pappi og plast. Í 4. gr. samþykktarinnar er mælt fyrir um það að lágmarki skuli vera ílát fyrir fjóra flokka úrgangs við hvert íbúðarhús, þ. á m. pappír/pappa og plast og að Reykjavíkurborg útvegi ílátin, sem skulu vera 140 l eða 240 l ílát með einu hólfi eða tvískipt 240 l, 360 l eða 660 l ílát. Að uppfylltum skilyrðum ákvæðisins er húseigendum heimilt að óska eftir breytingum á stærð og fjölda íláta, sem sé þó háð samþykki borgarinnar, sbr. 4. mgr. 4. gr. Kveðið er á um í 3. mgr. 9. gr. að sorpílát skulu standa sem næst aðkomu að lóð, þegar losun fari fram eða ekki lengra en 15 m frá lóðarmörkum þar sem því verði við komið. Af ílátum við íbúðarhús sem draga þurfi lengra en 15 m að hirðubíl til losunar er heimilt að innheimta viðbótarlosunargjald samkvæmt gjaldskrá fyrir meðhöndlun úrgangs í sveitarfélaginu. Í 15. gr. segir síðan að gjald fyrir meðhöndlun heimilisúrgangs miðist við fjölda og stærð íláta og tegund úrgangs. Einnig að heimilt sé að miða gjaldið við vegalengd sem draga þurfi ílát við losun. Sé þessu breytt, breytist gjaldið miðað við hluta úr ári reiknað í vikum. Gjald fyrir meðhöndlun úrgangs skuli ákvarða og innheimta samkvæmt gjaldskrá sem sett sé samkvæmt ákvæðum 23. gr. laga nr. 55/2003 og 59. gr. laga nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir og birt í B-deild Stjórnartíðinda.

Gjaldskrá nr. 1383/2024 fyrir meðhöndlun úrgangs í Reykjavíkurborg var birt í B-deild Stjórnartíðinda 3. desember 2024. Í gjaldskránni er mælt fyrir um gjöld fyrir meðhöndlun úrgangsflokkanna blandaður heimilisúrgangur, pappírsefni, plastefni og matarleifar. Er þar mælt fyrir um gjöld fyrir mismunandi stærðir íláta, þ. á m. er gjald fyrir tvískipta 240 l tunnu fyrir pappírsefni og plast og tvískipta 240 l tunnu fyrir blandaðan heimilisúrgang og matarleifar. Er gjaldið hærra ef sækja þarf ílát meira en 15 m frá hirðubíl.

Að meginstefnu til er fjár vegna lögbundinna verkefna ríkis og sveitarfélaga aflað með skatt­heimtu. Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga hafa þau þó einnig ýmsar aðrar tekjur, allt eftir því sem lög og reglugerðir mæla fyrir um, sbr. og 2. mgr. 78. gr. stjórnarskrárinnar. Þegar um svokölluð þjónustugjöld er að ræða gilda ýmis sjónarmið um álagningu þeirra, m.a. að beint samhengi skuli vera milli fjárhæðar gjaldsins og þess kostnaðar sem til falli við það að veita þjónustuna. Fjárhæðin verður einnig að byggja á traust­um útreikningi, en þó hefur verið litið svo á að sé ekki hægt að sérgreina nákvæmlega ákveðna kostnaðarliði sé heimilt að byggja þá á skynsamlegri áætlun. Sá sem greiðir þjónustu­gjöld getur hins vegar almennt ekki krafist þess að sá kostnaður sem hlýst af því að veita þjónustuna sé reiknaður nákvæmlega út og er heimilt að haga gjaldtöku svo að um sé að ræða jafnaðargjald.

Samkvæmt 2. mgr. 23. laga um meðhöndlun úrgangs skulu sveitarfélög innheimta gjald fyrir alla meðhöndlun úrgangs. Skylt er að innheimta gjald sem næst raunkostnaði við viðkomandi þjónustu, svo sem með því að miða gjaldið við magn úrgangs, gerð úrgangs, losunartíðni, frágang úrgangs og aðra þætti sem áhrif hafa á kostnað við meðhöndlun úrgangs viðkomandi aðila. Þó er heimilt að færa innheimtu gjalda á milli úrgangsflokka í því skyni að stuðla að markmiðum laganna auk þess að heimilt er að ákveða gjaldið sem fast gjald á hverja fasteignareiningu til þess að innheimta allt að 25% af heildarkostnaði sveitarfélagsins. Gjaldið skuli þó aldrei vera hærra en sem nemi þeim kostnaði sem falli til í sveitarfélaginu við með­höndlun úrgangs og tengda starfsemi, sbr. 3. mgr. sömu lagagreinar.

Að öllu framangreindu virtu má ljóst vera að sveitarfélaginu er skylt að innheimta gjald vegna sorpíláts fyrir pappír og plast og að söfnun úrgangsins skuli fara fram innan lóðar íbúðarhúss. Hinn 1. janúar 2023 tóku gildi breytingarlög nr. 103/2021, sem breyttu lögum nr. 55/2003 í þá veru sem að framan hefur verið lýst, þ.e. um skyldu til að vera með sorpílát fyrir m.a. pappír og plast innan lóðar. Samkvæmt upplýsingum frá kæranda var ílátið fjarlægt af lóð hans sam­kvæmt beiðni hans þar um. Að mati úrskurðarnefndarinnar getur sú framkvæmd borgar­yfirvalda að fjarlægja sorpílát að beiðni kæranda ekki haft áhrif á greiðsluskyldu hans. Verður því ekki gerð athugasemd við það að kærandi sé krafinn um gjald vegna sorpíláts fyrir pappír og plast sem gert er ráð fyrir á lóð íbúðarhúss hans.

Kærandi gerir í máli þessu kröfu um að hann fái tvískipta 120 l tunnu fyrir blandaðan heimilisúrgang og matarleifar. Þá hefur kærandi komið með þá tillögu, að til þess að draga úr kostnaði hans sé unnt að fækka sorphirðudögum við fasteign hans og sleppa því að draga ílát. Hvorki verður ráðið af samþykkt nr. 1316/2024 né áðurgreindri gjaldskrá nr. 1383/2024 að val sé um minna tvískipt ílát fyrir úrgang en 240 l. Er Reykjavíkurborg því ekki unnt að verða við þeirri kröfu sem kærandi hefur uppi. Með lögum nr. 55/2003 hefur sveitarfélögum verið fengið ákveðið svigrúm um það hvernig þau haga þeirri þjónustu sem þau veita í tengslum við meðhöndlun úrgangs samkvæmt lögunum og þá jafn­framt þeirri gjaldtöku vegna kostnaðar sem fellur til við þá þjónustu. Í þessu máli háttar svo til að hirðutíðni og stærðir íláta eru ákveðnar með samþykkt nr. 1316/2024, en hún er ekki kæranleg til nefndarinnar. Þrátt fyrir að fallast megi á með kæranda að þar sem hann búi einn kunni að vera ósanngjarnt að honum sé gert að vera með sömu stærð íláta og stærri heimili, og þannig greiða hlutfallslega hærra gjald, fellur það utan valdsviðs nefndarinnar að taka ákvörðun um tilhögun þjónustu við sorphirðu.

Stendur þá eftir að taka afstöðu til þess hvort hin umdeildu gjöld samræmist lögum að öðru leyti, þ. á m. hið umdeilda skrefagjald, þ.e. viðbótarlosunargjald samkvæmt áðurgreindri samþykkt nr. 1316/2024.

Samkvæmt upplýsingum frá Reykjavíkurborg er við áætlun sorphirðugjalda miðað við að gjöld sem borgin innheimti séu ekki hærri en sem nemi þeim kostnaði sem fellur til í sveitarfélaginu við meðhöndlun úrgangs og tengda starfsemi, sbr. 3. mgr. 23. gr. laga nr. 55/2003. Innheimta gjalda vegna meðhöndlunar úrgangs hafi yfirleitt „verið aðeins í mínus“, en árið 2024 hafi greiðslur úrvinnslusjóðs hækkað nokkuð sem ekki hafi verið fyrirséð við gerð áætlunar fyrir árið. Þá hefðu greiðslur sjóðsins fyrir árið 2023 borist seint og því að hluta bókast á árið 2024. Af yfirliti yfir tekjur og gjöld fyrir árin 2014–2024 má sjá að raunin er að tekjur vegna hirðu við heimili eru lægri en kostnaður af hirðunni öll árin nema 2024 og að á því ári muni hlutfalls­lega mestu um greiðslur frá úrvinnslusjóði. Verður samkvæmt þessu ekki annað ráðið en að gjaldtakan uppfylli skilyrði 3. mgr. 23. gr. laga nr. 55/2003.

Af hálfu borgaryfirvalda hefur verið upplýst um að nýtt sé heimild 2. mgr. 23. gr. laga nr. 55/2003 til að færa innheimtu gjalda á milli úrgangsflokka í því skyni að stuðla að markmiðum laganna. Gjald sé fært af úrgangsflokkunum pappír, plast og matarleifum yfir á blandað sorp. Sé það hagrænn hvati til flokkunar svo ná megi markmiðum um flokkun til endurvinnslu. Hið sama eigi við um þessa úrgangsflokka í tvískiptum tunnum, þ.e. að beitt sé hagrænum hvötum til að auka flokkun til endurvinnslu. Má þetta jafnframt ráða af áætlun fyrir árið 2025. Þannig kemur þar fram tilfærsla frá m.a. tvískiptum pappírs- og plaststunnum yfir á blandað sorp. Þá kemur fram í áætluninni að lagt sé álag á tvískipt ílát fyrir pappa og plast. Af hálfu borgarinnar hefur það verið skýrt með því að almennt taki mun lengri tíma að losa þau. Í þessum úrgangs­flokkum séu eðlislétt efni sem sitji gjarnan föst í tvískiptum tunnum vegna þess hve hólfin í þeim eru smá. Þurfi því að marghrista þær við losun til ná úrganginum úr þeim. Verður ekki gerð athugasemd við þær skýringar að baki álagningunni.

Samkvæmt gjaldskrá Reykjavíkurborgar er gjald vegna sorpíláta sem sækja þarf meira en 15 m frá hirðubíl hærra á ári en ella. Fyrir tvískiptar tunnur kæranda í máli þessu er árgjaldið 59.500 kr. vegna tunnu fyrir blandaðan heimilisúrgang og matarleifar, en væri 49.500 kr. án skrefagjalds. Vegna íláts fyrir pappír og plast er það 13.100 kr., en væri 9.900 kr. án skrefagjaldsins. Líkt og fram hefur komið er samkvæmt 2. mgr. 23. gr. laga nr. 55/2003 heimilt að miða gjaldið við aðra þætti sem áhrif hafa á kostnað viðkomandi aðila. Verður fallist á að kostnaður við sorphirðu aukist þegar draga þarf ílát um lengri veg, þótt nánari greining þess kostnaðar liggi ekki fyrir úrskurðar­nefndinni. Hefur kærandi í máli þessu haldið því fram að ekki þurfi að draga ílát hans þar sem um svo lítið magn úrgangs sé að ræða. Þrátt fyrir að ekki verði dregið í efa að sú sé raunin verður ekki framhjá því litið að gert er ráð fyrir að sorpílát séu dregin að sorphirðubílum, enda þeir sérstaklega gerðir til þess að tæma þau. Af hálfu Reykjavíkurborgar hefur verið greint frá því að mæling hafi farið fram á vettvangi áður en gjaldtaka þessa viðbótarlosunargjalds hafi hafist og hafi hún byggst á stystu mögulegu leið frá sorpíláti að sorphirðubíl. Fyrir nefndina hafa til staðfestingar þessu verið lögð skjáskot af borgarvefsjá  sem sýna leiðir til að draga tunnu í sorphirðubíl frá sorpgerði á lóð kæranda og eru þær allar yfir 15 m. Verður að þessu virtu ekki gerð athugasemd við að innheimt sé svokallað skrefagjald af kæranda, enda verður upphæð þess ekki talin úr hófi.

Samkvæmt áætlun sorphirðu Reykjavíkurborgar fyrir árið 2025 er svonefndu tunnugjaldi ætlað að standa undir ýmsum útgjöldum og verður ekki annað séð en að þau gjöld séu liðir í raunkostnaði við þá þjónustu, þ. á m. laun og launatengd gjöld. Áætlunin greinir tekjur af hverri tunnugerð en ekki verður séð að með sama hætti sé aðgreindur kostnaður sem falli til vegna hverrar tunnugerðar og veldur það nokkrum vandkvæðum við að ganga úr skugga um hvort gjöld séu sem næst áætluðum kostnaði hvað hverja gerð varðar. Um þetta verður þó hér látið ráða að ekkert hefur komið fram sem bendir til annars en að svo sé og verður því talið að innheimta hinna umdeildu gjalda byggi á skynsamlegri áætlun.

Að öllu framangreindu virtu verður kröfu kæranda um ógildingu hinna kærðu ákvarðana hafnað.

Úrskurðarorð:

Hafnað er kröfu kæranda um að ógilda ákvarðanir Reykjavíkurborgar frá 21. janúar og 14. júlí 2025 um álagningu gjalda fyrir úrgang vegna fasteignar kæranda að Vesturbergi 42.