Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála
mar 03
Love0

UUA2602015 Hjarðarhagi

Með

Árið 2026, mánudaginn 2. mars, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, fyrir:

Mál nr. UUA2602015, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 13. ágúst 2025 um að veita byggingarheimild fyrir breyttri notkun og útliti bílskúrs á lóð fjölbýlishúss nr. 13 við Hjarðarhaga. 

Í málinu er nú kveðinn upp til bráðabirgða

úrskurður

um kröfu kæranda um stöðvun framkvæmda: 

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 6. febrúar 2026, er barst nefndinni sama dag, kærir eigandi, Hjarðarhaga 13, þá ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 13. ágúst 2025 um að veita byggingarheimild fyrir breyttri notkun og útliti bílskúrs á lóð fjölbýlishúss nr. 13 við Hjarðarhaga.Er þess krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi. Jafnframt er þess krafist að framkvæmdir verði stöðvaðar til bráðabirgða á meðan málið sé til meðferðar fyrir úrskurðarnefndinni.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjavíkurborg 17. febrúar 2026.

Málsatvik og rök

  1. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 8. október 2024 var samþykkt umsókn um heimild til að breyta notkun bílskúrs í vinnustofu, fjarlægja bílskúrshurð og koma fyrir léttum vegg með glugga og hurð, koma fyrir vaski og útbúa snyrtingu í hluta bílskúrs á lóð nr. 13. við Hjarðarhaga. Voru nýir aðaluppdrættir er vörðuðu breytingar á bílskúrum á umræddri lóð og skráningartafla staðfest af byggingarfulltrúa sama dag.
  1. Kærandi vísar til þess að samkvæmt gr. 2.3.7. byggingarreglugerðar nr. 112/2012 skuli umsókn um byggingarheimild meðal annars fylgja gögn sem sýni fram á eignarheimildir og samþykki með eigenda þegar við eigi, sbr. b-lið ákvæðisins. Við útgáfu byggingarheimildar, dags. 13. ágúst 2025, og samþykkt aðaluppdráttar, dags. 8. október 2024, hafi ekki legið fyrir samþykki meðeigenda fyrir breytingum á útliti og hagnýtingu bílskúra á lóð nr. 13 við Hjarðarhaga í samræmi við ákvæði fjöleignarhúsalaga nr. 26/1994. Þar sem slíkt samþykki liggi ekki fyrir sé slíkur vafi á lögmæti útgáfu byggingarheimildarinnar að óhjákvæmilegt sé að stöðva þær framkvæmdir sem þegar séu hafnar á meðan málið sé til meðferðar fyrir úrskurðanefndinni.
  1. Af hálfu Reykjavíkurborgar er þess krafist að beiðni um stöðvun framkvæmda sé hafnað. Þá er vísað til þess að þar sem byggingarfulltrúi hafi samþykkt byggingarheimildina 8. október 2024 sé kærufrestur liðinn og því beri að vísa kærunni frá úrskurðarnefndinni.

Niðurstaða

  1. Í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er tekið fram að kæra til úrskurðarnefndarinnar fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar en jafnframt er kæranda þar heimilað að krefjast stöðvunar framkvæmda til bráðabirgða séu þær hafnar eða yfirvofandi. Með sama hætti er kveðið á um það í 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 að kæra til æðra stjórnvalds fresti ekki réttaráhrifum ákvörðunar en þó sé heimilt að fresta réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar til bráðabirgða meðan málið sé til meðferðar hjá kærustjórnvaldi þar sem ástæður mæli með því. Tilvitnuð lagaákvæði bera með sér að meginreglan sé sú að kæra til æðra stjórnvalds fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar og séu heimildarákvæði fyrir frestun framkvæmda kærðar ákvörðunar undantekning frá nefndri meginreglu sem skýra beri þröngt. Verða því að vera ríkar ástæður eða veigamikil rök fyrir ákvörðun um stöðvun framkvæmda. Almennt mælir það á móti því að fallast á kröfu um stöðvun ef fleiri en einn aðili eru að máli og þeir eiga gagnstæðra hagsmuna að gæta. Einnig geta komið til álita þau tilvik þar sem kæruheimild verður í raun þýðingarlaus ef framkvæmdir eru ekki stöðvaðar, svo sem ef sú framkvæmd sem krafist er stöðvunar á er óafturkræf.
  1. Í máli þessu er gerð krafa um stöðvun framkvæmda á grundvelli samþykktrar byggingarheimildar er felur í sér heimild til breyttrar notkunar og breytinga á útliti bílskúrs á lóð Hjarðarhaga 13 í Reykjavík. Með hliðsjón af framangreindum lagaákvæðum og þeim sjónarmiðum sem liggja þeim að baki, því tjóni sem stöðvun framkvæmda myndi hafa í för með sér fyrir leyfishafa og því að um er að ræða afturkræfar framkvæmdir, verður ekki talin knýjandi þörf á að stöðva þær á meðan málið er til meðferðar hjá úrskurðarnefndinni. Verður kröfu kærenda þar um því hafnað.

Úrskurðarorð

Hafnað er kröfu kæranda um stöðvun framkvæmda til bráðabirgða á grundvelli hinnar kærðu ákvörðunar byggingarfulltrúa.

feb 27
Love0

169/2025 Bergstaðastræti

Með

Árið 2026, föstudaginn 27. febrúar, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Unnþór Jónsson varaformaður, Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur.

Fyrir var tekið mál nr. 169/2025, kæra á ákvörðunum byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 3. október 2025 um að synja afturköllun á ákvörðun embættisins um að gera kærendum að færa steyptan garðvegg á lóð Bergstaðastrætis 78 til fyrra horfs og frá 16. s.m. um álagningu dagsekta að upphæð 25.000 kr. vegna garðveggjarins.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 31. október 2025, er barst nefndinni sama dag, kæra eigendur Bergstaðastrætis 78 þá ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 3. s.m. að afturkalla ekki ákvörðun embættisins frá 2. júlí s.á. um að gera kærendum að færa steyptan garðvegg á lóð þeirra, sem búið var að rífa niður að hluta, til fyrra horfs. Jafnframt er kærð sú ákvörðun byggingarfulltrúa frá 16. október s.á. að leggja á kærendur dagsektir að upphæð 25.000 kr. þar til hinn steypti garðveggur hefur verið færður til fyrra horfs. Er þess krafist að ákvarðanirnar verði felldar úr gildi, en til vara að upphæð dagsekta verði lækkuð verulega. Þess var jafnframt krafist undir meðferð málsins að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar um álagningu dagsekta yrði frestað á meðan málið væri til meðferðar hjá úrskurðarnefndinni. Var fallist á þá kröfu kærenda með bráðabirgðaúrskurði uppkveðnum 14. nóvember 2025.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjavíkurborg 22. desember 2025.

Málavextir

  1. Kærendur eru eigendur fasteignarinnar á lóð Bergstaðastrætis 78 í Reykjavík. Ekkert deiliskipulag er í gildi fyrir svæðið, en hún er staðsett á svæðinu „innan Hringbrautar“ sem nýtur hverfis­verndar samkvæmt Aðalskipulagi Reykjavíkur 2040. Steyptur garðveggur er á lóðinni við húsið meðfram Bergstaðastræti en búið er að rífa vegginn niður að hluta og er svæði innan lóðarinnar nýtt sem bílastæði.
  1. Með bréfi byggingarfulltrúa, dags. 2. júlí 2025, var kærendum gert að færa hinn steypta garðvegg til fyrra horfs. Í bréfinu var vísað til þess að skipulagsfulltrúi hefði 12. janúar 2023 tekið neikvætt í erindi fyrri eigenda Bergstaðastrætis 78 um að rífa garðvegg niður að hluta og byggja bílskúr á lóðinni þar sem hverfið nyti sérstakrar hverfisverndar. Þá var vísað til þess að með því yrði raskað umferðaröryggi gangandi vegfarenda og barna. Kærendum var veittur 60 daga frestur til þess að verða við kröfu byggingarfulltrúa og tilkynnt að áformað væri að beita dagsektum að upphæð 25.000 kr. fyrir hvern þann dag sem það kynni að dragast að ljúka verkinu. Tekið var fram að ákvörðun um að „fjarlægja steyptan garðvegg“ væri byggð á 2. mgr. 55. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki, en áform um álagningu dagsekta á 56. gr. sömu laga.
  1. Kærendur andmæltu kröfu og áformum byggingarfulltrúa með tölvupósti 15. júlí 2025 þar sem m.a. var óskað eftir rýmri fresti til andmæla. Ítrekuðu kærendur andmæli sín með bréfi, dags. 31. ágúst s.á., þar sem farið var fram á að byggingarfulltrúi myndi afturkalla ákvörðunina. Kærendur bentu m.a. á að þeir hvorki tengdust fyrri eigendum Bergstaðastrætis 78 né þekktu til máls þeirra er varðaði fyrirspurn um að rífa niður garðvegg og byggja bílskúr á lóðinni. Þá hafi kærendur ekki talið að umrætt niðurrif á garðveggnum hafi kallað á byggingar­leyfisumsókn, en óskað væri eftir leiðbeiningum ef leggja þyrfti inn umsókn til byggingar­fulltrúa vegna framkvæmdarinnar.
  1. Andmælum kærenda var svarað af hálfu byggingarfulltrúa með tölvupósti 3. október 2025 þar sem kröfu um afturköllun ákvörðunar byggingarfulltrúa frá 2. júlí s.á. var hafnað. Vísað var til þess að umrætt niðurrif hluta garðveggjar á lóð Bergstaðastrætis 78 og ný aðkeyrsla gengi gegn markmiðum Aðalskipulags Reykjavíkur 2040 um hverfisvernd svæðisins. Þá myndi niðurrifið raska öryggis- og almannahagsmunum með hliðsjón af m.a. öryggi vegfarenda.
  1. Hinn 16. október 2025 sendu kærendur fyrirspurn til byggingarfulltrúa þar sem óskað var eftir, ef þörf krefði, leyfi vegna niðurrifs á hluta garðveggjar á lóð Bergstaðastrætis 78. Bent var á að garðveggurinn væri ekki á neinum teikningum, þ. á m. aðaluppdrætti. Með erindinu fylgdu skýringarmyndir með uppdráttum þar sem tilgreind var staðsetning garðveggjarins og niðurrif á honum. Sama dag var kærendum tilkynnt um þá ákvörðun byggingarfulltrúa að leggja á dagsektir fyrir hvern þann dag sem drægist að færa garðvegginn til fyrra og upprunalegs horfs.
  1. Fyrirspurn kærenda var svarað af byggingarfulltrúa 21. nóvember 2025. Í svarinu kom fram að ekki þyrfti að sækja um byggingarleyfi þegar veggur, sem aldrei hefði verið samþykktur, væri tekinn niður. Ef um væri að ræða niðurrif á steyptum vegg þar sem einhver hluti af veggnum stæði eftir þyrfti að sækja um leyfi fyrir honum.

Málsrök kærenda

  1. Kærendur telja að andmælaréttur þeirra hafi ekki verið virtur áður en byggingarfulltrúi hafi sent þeim bréf, dags. 2. júlí 2025, um að þeim bæri að færa steyptan garðvegg til fyrra horfs. Þá hafi 14. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 verið brotin þar sem kærendur hafi ekki fengið upplýsingar um meðferð málsins fyrr en með fyrrgreindu bréfi. Kærendur hafi ekki haft vitneskju um fyrirspurn fyrri eigenda fasteignarinnar að Bergstaðastræti 78 um rof á vegg og byggingu bílskúrs. Af þeim annmarka leiði að málið hafi ekki verið rannsakað með full­nægjandi hætti, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga, þar sem sjónarmiða kærenda hafi ekki verið aflað við málsmeðferðina.
  1. Með því að veita kærendum 30 daga andmælafrest og frest til að færa garðvegginn til fyrra horfs hafi falist viðurkenning á því að kærendur hafi fram að því ekki notið andmælaréttar í málinu. Hafi byggingarfulltrúi með því veitt kærendum andmælarétt á sama tíma og hann hafi staðið fastur á ákvörðun sinni og áréttað fyrirmæli um að garðveggurinn skyldi færður til fyrra horfs. Veittur frestur hafi verið fullkomlega tilgangslaus þar sem afstaða stjórnvaldsins hafi legið fyrir.
  1. Reykjavíkurborg hafi brotið gegn leiðbeiningarskyldu 7. gr. stjórnsýslulaga. Kærendur hafi bent byggingarfulltrúa á að það hafi verið óumflýjanlegt að rjúfa garðvegg við fasteign þeirra vegna nauðsynlegra jarðvegsskipta á lóð og viðhalds á húsinu. Veggurinn hafi verið farinn að halla út á gangstétt og sprungur í veggnum hefðu myndast þar sem hann hafi verið rofinn. Kærendur hafi ekki talið að leyfi byggingarfulltrúa hafi þurft til framkvæmdarinnar, en tekið fram að óskað væri leiðbeininga þar að lútandi, sbr. 7. gr. stjórnsýslulaga, og myndu kærendur þá fara í viðeigandi umsóknarferli. Byggingarfulltrúi hafi ekki veitt kærendum leiðbeiningar.
  1. Forsendur og efnislegt mat byggingarfulltrúa við töku ákvarðana í málinu hafi verið rangar og rökstuðningi ábótavant. Á aðaluppdrætti fyrir húsið að Bergstaðastræti 78 sé engan garðvegg að finna, en teikningar nái ekki lengra en sem nemi viðbyggingu austan megin við húsið og hafi veggnum ekki verið raskað á því svæði. Ekkert tillit hafi verið tekið til þess að nauðsynlegt hafi reynst að rjúfa garðvegginn vegna jarðvegsskipta á lóð og viðhalds á húsinu. Það sé bæði rangt og órökstutt að niðurrif á garðveggnum raski öryggis- og almannahagsmunum. Ekkert mat liggi til grundvallar þeirri ályktun Reykjavíkurborgar og fari sú niðurstaða þvert gegn niðurstöðu borgarinnar í sambærilegum málum í nágrenninu.
  1. Brotið sé gegn jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar, en mál kærenda hafi fengið allt aðra og harðari meðferð en sambærileg mál. Innkeyrslur og bílskúrar séu víða við Bergstaðastræti og leyfi hafi verið veitt fyrir þeim. Það skapi fordæmi og ákveðna heildarmynd og ásýnd hverfisins, sem ekki hafi verið tekið tillit til við meðferð málsins. Rof á garðvegg við fasteign kærenda raski ekki ásýnd hverfisins. Þá sé bent á nokkur dæmi, þ. á m. við Fjólugötu 7 og 19 auk Egilsgötu 32, þar sem byggingarfulltrúi hafi ýmist samþykkt bílastæði, bílskúra eða niðurrif veggja á lóðum í nágrenninu eða látið hjá líða að beita dagsektum vegna slíkra framkvæmda.

Málsrök Reykjavíkurborgar

  1. Af hálfu borgaryfirvalda er vísað til þess að ákvörðun byggingarfulltrúa, dags. 2. júlí 2025, um að gera kærendum að færa steyptan garðvegg til fyrra horfs sé stjórnvaldsákvörðun í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Með bréfinu hafi kærendum orðið kunnugt um ákvörðunina og hafi kærufrestur byrja að líða við það tímamark. Af þeim sökum beri að vísa þeim hluta kærunnar frá úrskurðarnefndinni.
  1. Byggingarfulltrúi hafi hafnað kröfu kærenda um afturköllun ákvörðunarinnar frá 2. júlí 2025 með tölvupósti 3. október s.á., en það hafi ekki falið í sér nýja ákvörðun í málinu heldur afstöðu til kröfu kærenda um að afturkalla ákvörðunina. Það hafi verið mat byggingarfulltrúa að ekki hafi verið tilefni til að afturkalla umrædda ákvörðun enda hafi lögmæt sjónarmið legið til grund­vallar henni. Almennt sé gengið út frá því í stjórnsýslurétti að stjórnvald geti afturkalli ákvörðun sína, sem þegar hafi verið birt, að eigin frumkvæði. Því skorti kærendur heimild til að krefjast afturköllunar á ákvörðun byggingarfulltrúa, sbr. 25. gr. stjórnsýslulaga. Bent sé á að aðilar máls hafi heimild til að krefjast endurupptöku máls, sbr. 24. gr. laganna, telji þeir að ákvörðun byggi á ófullnægjandi eða röngum upplýsingum eða atvik hafi breyst verulega.
  1. Samkvæmt Aðalskipulagi Reykjavíkur 2040 sé Bergstaðastræti 78 á skilgreindu íbúðarsvæði ÍB12, Skólavörðuholt. Svæðið innan Hringbrautar sé á sérstöku hverfisverndarsvæði sam­kvæmt hverfisverndarákvæðum skipulagslaga nr. 123/2010. Markmið hverfisverndar sé m.a. að varðveita og styrkja söguleg og fagurfræðileg einkenni byggðarinnar. Steyptir garðveggir setji svip sinn á byggðina og hafi mikið umhverfisgildi. Lóð nr. 78 við Bergstaðastræti njóti þannig sérstakrar umhverfisverndar í gildandi aðalskipulagi. Uppbrot á steyptum garðvegg og ný aðkeyrsla inn á lóðina gangi gegn markmiðum aðalskipulagsins um hverfisvernd. Niðurrif mannvirkis sé byggingarleyfisskyld framkvæmd, sbr. 1. mgr. 9. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki. Skilyrði fyrir samþykki byggingaráforma og útgáfu byggingarleyfis sé að notkun þess samræmist skipulagsáætlunum á svæðinu, sbr. gr. og 1. tl. 1. mgr. 13. gr. laganna. Því hafi byggingarfulltrúa verið heimilt að gera kærendum að færa steyptan garðvegg til fyrra horfs, sbr. 1. mgr. 55. gr. laga um mannvirki.
  1. Ekki liggi annað fyrir en að byggingarfulltrúi hafi fylgt málsmeðferðar­reglum stjórnsýslulaga við undirbúning ákvörðunar um dagsektir og að meðalhófs hafi verið gætt. Þá hafi verið færð fram rök að baki ákvörðuninni með vísan til málsatvika og viðeigandi réttarheimilda, sbr. 21. og 22. gr. stjórnsýslulaga. Við ákvörðun dagsekta hafi því verið uppfyllt skilyrði 56. gr. laga um mannvirki og gr. 2.9.2. í byggingarreglugerð nr. 112/2012.
  1. Óumdeilt sé að rof á steyptum garðvegg hafi ekki fengist samþykkt af byggingarfulltrúa og hafi niðurrif hans því verið gert í óleyfi. Ástæða þess að samþykki byggingarfulltrúa liggi ekki fyrir sé sú að með því væri farið gegn ákvæðum aðalskipulags um hverfisvernd. Líta verði svo á að byggingarfulltrúa hafi verið heimilt að leggja dagsektir á kærendur, en hafa beri í huga að öryggis- og heilbrigðishagsmunir búi að baki byggingarleyfisskyldu mannvirkja og skipulags­hagsmunir að baki kröfu um að mannvirki séu í samræmi við gildandi skipulag. Ákvörðun um álagningu dagsekta þyki því ekki vera úr hófi.
  1. Varðandi meðalhóf beri að líta til þess að hin kærða ákvörðun hafi byggt á því að rof á steyptum garðvegg hafi verið án byggingarleyfis og í andstöðu við gildandi aðalskipulag. Kærendum hafi verið veittur frestur til andmæla, sem hafi borist með bréfi dags. 31. ágúst 2025, og hafi þau verið tekin fyrir á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 4. september s.á. Í ljósi þess að engar nýjar upplýsingar eða sjónarmið hafi komið fram í andmælabréfi kærenda og kröfum byggingarfulltrúa hafi ekki verið fylgt eftir verði ekki séð að önnur og vægari úrræði hafi verið möguleg í málinu.
  1. Þótt færa megi rök fyrir því að byggingarfulltrúi hefði mátt veita kærendum andmælarétt áður en ákvörðunin hafi verið tekin sé örðugt að sjá að andmæli þeirra hefðu nokkru breytt um niðurstöðu málsins. Kærendum hafi verið ljóst á hvaða grundvelli umrædd ákvörðun hafi verið tekin og þeim verið gefið tækifæri til að koma að andmælum síðar, sem þau hafi og gert. Þá hafi byggingarfulltrúi veitt ítarlegri rökstuðning í tölvupósti 3. október 2025.
  1. Því sé hafnað að brotið hafi verið á jafnræðisreglu stjórnsýslulaga. Byggingarfulltrúi hafi að undanförnu afgreitt sambærileg mál með sama hætti. Í því samhengi sé bent á nýlegt bréf byggingarfulltrúa til eigenda Bergstaðastrætis 81 vegna framkvæmda á lóðinni. Þar hafi hluti af steyptum garðvegg verið fjarlægður og aðkomu á lóð breytt með sambærilegum hætti og á lóð kærenda. Í fyrrgreindu bréfi hafi eigendum verið gert að færa steyptan garðvegg til fyrra horfs ellegar kæmi til álagningar dagsekta. Nokkru síðar hafi byggingarfulltrúi tekið ákvörðun um álagningu dagsekta.
  1. Kærendur byggi m.a. á því að aðstæður á Fjólugötu 7 hafi verið sambærilegar aðstæðum á lóð þeirra og hafi skipulags- og byggingaryfirvöldum því borið að afgreiða málin með sama hætti. Á þeirri lóð hafi hins vegar verið hlaðinn veggur úr grásteini, um 50-60 cm á hæð, sem ekki hafi verið talinn hafa ríkt sögulegt, fagurfræðilegt eða byggingarlistarlegt einkenni fyrir gamla bæinn. Aðstæður hafi því ekki verið sambærilegar.
  1. Kærendur hafi sent fyrirspurn til byggingarfulltrúa 16. október 2025 þar sem óskað hafi verið, ef þörf krefði, eftir leyfi vegna rofs á garðveggnum á lóð Bergstaðastrætis 78. Byggingarfulltrúi hafi svarað fyrirspurninni 21. nóvember s.á. Í fyrirspurninni hafi hvorki verið upplýst um kærumálið fyrir úrskurðarnefndinni né að garðveggurinn væri steyptur. Engin hönnunargögn hafi fylgt erindinu líkt og áskilið sé þegar sótt sé um byggingarleyfi. Erindið hafi verið afgreitt sem fyrirspurn, en fyrirspurn um afstöðu byggingarfulltrúa verði ekki lögð að jöfnu við byggingarleyfisumsókn og hafi ekkert vægi við úrlausn þessa máls.

Viðbótarathugasemdir kæranda

  1. Reykjavíkurborg hafi tekið ákvörðun í málinu með bréfi, dags. 2. júlí 2025, og áréttað þá ákvörðun með tölvupósti 18. s.m. Því sé rangt að kærendur hafi nýtt sér andmælarétt sinn, enda hafi hann í raun verið markleysa og efnislega án innihalds í ljósi þess að Reykjavíkurborg hafði þá þegar mótað afstöðu sína í málinu. Krafa um frávísun á grundvelli þess að kærufrestur sé liðinn sé hvorki réttmæt né sanngjörn.
  1. Því sé mótmælt að rof á steyptum garðvegg gangi gegn markmiðum aðalskipulags um hverfisvernd. Þá séu skilyrði laga nr. 160/2010 um mannvirki ekki uppfyllt við ákvörðun um álagningu dagsekta. Ákvörðun um dagsektir að upphæð kr. 25.000 sé fjarri öllu meðalhófi. Kærendur gætu staðið frammi fyrir því að þurfa að útvega iðnaðarmenn til þess að endurreisa hluta veggjarins við hús sitt án fyrirvara, á meðan dagsektir safnist upp. Taka myndi vikur eða mánuði að fá iðnaðarmenn til að hefja verkið og klára það á þessum tíma árs. Dagsektirnar væru afar þungbærar á meðan svo stæði á.
  1. Reykjavíkurborg viðurkenni að færa megi rök fyrir því að byggingarfulltrúi hefði mátt veita kærendum andmælarétt áður en ákvörðun hafi verið tekin og taki þannig undir með kærendum að því leyti. Hins vegar segi Reykjavíkurborg í framhaldi af því að örðugt væri að sjá að and­mæli kærenda hefðu einhverju breytt um ákvörðun byggingarfulltrúa. Þessi nálgun borgarinnar sé röng og varhugaverð, en stjórnvöldum sé ekki heimilt að skammta borgurum andmælarétt eftir því hvort og hvenær stjórnvöld telji að andmæli kunni að skipta máli. And­mælarétturinn sé ekki háður slíku mati stjórnvalda skv. 13. gr. stjórnsýslulaga eða almennum óskráðum reglum stjórnsýsluréttar. Undantekning 13. gr. laganna um að það sé „augljóslega óþarft“ eigi ekki við hér, heldur einungis ef afstaða borgarans myndi bersýnilega engu breyta.
  1. Þótt það sé rétt sem komi fram í umsögn borgarinnar að byggingarfulltrúi hafi afgreitt sambærileg mál með sama hætti breyti það því ekki að skyndileg og gjörbreytt framkvæmd borgarinnar geti ekki skapað nýja framkvæmd, enda kunni að vera að í þeim málum felist einnig brot gagnvart borgurum með sama hætti og gagnvart kærendum.
  1. Ekki hafi verið hægt að upplýsa um kærumál til úrskurðarnefndarinnar í erindi kærenda til byggingarfulltrúa, dags. 16. október 2025, þar sem kæra hafi á þeim tíma ekki verið lögð inn til úrskurðarnefndarinnar. Í umræddu erindi hafi sérstaklega verið fjallað um rof á garðvegg á lóð Bergstaðastrætis 78. Fyrirspurnin hafi verið skýr og afdráttarlaus. Óskað hafi verið eftir leiðbeiningum ef talið væri að framkvæmdin kallaði á umsókn til byggingarfulltrúa, en þær hafi ekki verið veittar heldur hafi dagsektum verið hótað.
  1. Af svari byggingarfulltrúa, dags. 21. nóvember s.á., megi ráða að sá veggur, sem kærumálið lúti að, hafi aldrei verið samþykktur. Í svarinu staðfesti byggingarfulltrúi að ekki þurfi að sækja um byggingarleyfi fyrir því að taka niður slíkan vegg. 

—–

 Aðilar máls þessa hafa fært fram ítarlegri rök fyrir máli sínu, sem ekki verða rakin hér frekar, en úrskurðarnefndin hefur haft þau öll til hliðsjónar við úrlausn málsins. 

Niðurstaða

  1. Í máli þessu er m.a. deilt um lögmæti þeirrar ákvörðunar byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 16. október 2025 að leggja á kærendur dagsektir að upphæð 25.000 kr. þar til steyptur garð­veggur á lóð þeirra, sem búið er að rífa niður að hluta til, yrði færður til fyrra og upprunalegs horfs. Undanfari hinnar kærðu álagningar var ákvörðun byggingarfulltrúa sem tilkynnt var kærendum með bréfi, dags. 2. júlí s.á., um að gera þeim að færa hinn steypta garðvegg til fyrra horfs. Byggði sú ákvörðun á þeim forsendum að lóðin væri á svæði sem nyti hverfisverndar samkvæmt Aðalskipulagi Reykjavíkur 2040 og að framkvæmdin myndi raska umferðaröryggi gangandi vegfarenda og barna. Jafnframt er kærð sú ákvörðun byggingar­fulltrúa frá 3. október s.á. um að afturkalla ekki greinda ákvörðun embættisins frá 2. júlí s.á. Kæruheimild er í 59. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki og barst kæra innan kærufrests beggja ákvarðana.
  1. Það er hlutverk byggingarfulltrúa hvers sveitarfélags að hafa eftirlit með mannvirkjagerð og beita eftir atvikum þvingunarúrræðum, sbr. 55. og 56. gr. laga um mannvirki. Í 1. mgr. 55. gr. er að finna fyrirmæli er varða heimild leyfisveitanda til að stöðva framkvæmdir eða notkun og fyrirskipa lokun mannvirkis. Þá er kveðið á um það í 2. mgr. 55. gr. laganna að sé byggingar­framkvæmd hafin án þess að leyfi sé fengið fyrir henni eða hún brjóti í bága við skipulag geti byggingarfulltrúi krafist þess að hið ólöglega mannvirki eða byggingarhluti sé fjarlægt, jarðrask afmáð eða starfsemi hætt. Tekið er fram í athugasemdum við 55. gr. með frumvarpi því sem varð að mannvirkjalögum að sú breyting sé gerð frá fyrri lögum varðandi mannvirki sem reist séu í óleyfi, að byggingarfulltrúa sé heimilt en ekki skylt að krefjast niðurrifs þeirra, að jarðrask sé afmáð eða starfsemi sé hætt. Að auki er tekið fram að eðlilegt sé að ákvörðun um beitingu slíkra úrræða sé metin í hverju tilviki, m.a. með tilliti til meðalhófs.
  1. Í bréfi byggingarfulltrúa til kærenda, dags. 2. júlí 2025, er því lýst að ákvörðunin byggi á 2. mgr. 55. gr. laga um mannvirki, en komi til þess að dagsektir verði innheimtar muni það byggja á 56. gr. sömu laga. Téð ákvæði 2. mgr. 55. gr. felur í sér heimild fyrir byggingarfulltrúa að krefja eiganda mannvirkis um að bregðast við með tilteknum hætti í þeim tilvikum þegar byggingar­framkvæmd er hafin án leyfis eða hún brýtur í bága við skipulag. Eru þær kröfur tæmandi upptaldar í ákvæðinu, en sem fyrr greinir lúta þær að því að ólöglegt mannvirki eða byggingar­hluti verði fjarlægt, jarðrask afmáð eða starfsemi hætt. Svo háttar til í máli þessu að krafa byggingarfulltrúa lýtur að því að endurgera hluta steypts garðveggjar. Með hliðsjón af almennum málskilningi verður að telja að endurbygging byggingarhluta geti ekki fallið undir það að byggingarhluti verði fjarlægður. Við mat á því hvort túlka beri ákvæðið með rýmkandi hætti, þannig að undir það að fjarlægja geti einnig falist að endurbyggja, ber að horfa til þess að þvingunarúrræði stjórnvalda eru íþyngjandi í eðli sínu. Skýra lagaheimild þarf því til þess að þeim verði beitt og ber að túlka slíkar heimildir þröngt. Þá má og ráða af fyrrgreindum athuga­semdum við 55. gr. að beita beri þvingunarúrræðum af varfærni. Að teknu tilliti til alls þessa er það niðurstaða úrskurðarnefndarinnar að ákvörðun byggingarfulltrúa frá dags. 2. júlí 2025 hafi ekki byggst á gildum lagagrundvelli.
  1. Í 56. gr. laga nr. 160/2010 er að finna lagafyrirmæli um aðgerðir sem byggingarfulltrúi getur gripið til í því skyni að knýja fram úrbætur. Er þar tekið fram í 1. mgr. að sé ásigkomulagi, frágangi, umhverfi eða viðhaldi húss, annars mannvirkis eða lóðar ábótavant að mati byggingarfulltrúa eða frágangur er ekki samkvæmt samþykktum uppdráttum, lögum, reglu­gerðum og byggingarlýsingu, skuli gera eiganda eða umráðamanni eignarinnar aðvart og leggja fyrir hann að bæta úr því sem áfátt sé. Sé það ekki gert er heimilt að beita dagsektum eða láta vinna verk á kostnað þess sem vanrækt hefur að vinna verkið, sbr. 2. og 3. mgr. nefnds lagaákvæðis. Hin kærða álagning dagsekta verður þó ekki talin eiga sér stoð í ákvæði 1. mgr. 56. gr. án nánari skoðunar byggingarfulltrúa í ljósi þess að skilyrði fyrir beitingu þess úrræðis eru ekki að öllu leyti þau sömu og fjallað er um í 2. mgr. 55. gr.
  1. Með hliðsjón af því að hin kærða ákvörðun um álagningu dagsekta byggðist á ólögmætri ákvörðun byggingarfulltrúa verður fallist á kröfu kæranda um að ógilda fyrrnefnda ákvörðun. Með sömu röksemdum verður einnig felld úr gildi sú ákvörðun byggingarfulltrúa frá 3.s.m. að afturkalla ekki ákvörðun embættisins frá 2. júlí s.á. um að gera kærendum að færa steyptan garðvegg á lóð þeirra til fyrra horfs.

Úrskurðarorð

Felld er úr gildi ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 3. október 2025 um að afturkalla ekki þá ákvörðun embættisins frá 2. júlí 2025 að gera kærendum að færa steyptan garðvegg á lóð þeirra til fyrra horfs.

Felld er úr gildi ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 16. október 2025 um álagningu dagsekta að upphæð 25.000 kr. vegna garðveggjar á lóð Bergstaðastrætis 78.

feb 27
Love0

UUA2511056 Bergstaðastræti

Með

Árið 2026, föstudaginn 27. febrúar, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Unnþór Jónsson varaformaður, Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur.

Fyrir var tekið mál nr. UUA2511056, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 21. október 2025 um álagningu dagsekta að upphæð kr. 25.000 vegna garðveggjar á lóð Bergstaðastrætis 81.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 20. nóvember 2025, er barst nefndinni sama dag, kærir Geir Valur Ágústsson, eigandi Bergstaðastrætis 81, þá ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 21. október 2025 að leggja á kæranda dagsektir að upphæð kr. 25.000 vegna garðveggjar á lóð hans. Er þess krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi og að lagt verði fyrir byggingarfulltrúa að taka óafgreidda byggingarleyfisumsókn kæranda til lögmætrar meðferðar. Jafnframt var þess krafist að réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar yrði frestað á meðan málið væri til meðferðar hjá úrskurðar­nefndinni. Var fallist á þá kröfu kæranda með bráðabirgðaúrskurði uppkveðnum 24. nóvember 2025.
  2. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjavíkurborg 8. janúar 2026.

Málavextir

  1. Kærandi er eigandi fasteignarinnar á lóð Bergstaðastrætis 81. Ekkert deiliskipulag er í gildi fyrir svæðið, en lóðin er staðsett á svæðinu „innan Hringbrautar“ sem nýtur hverfisverndar samkvæmt Aðalskipulagi Reykjavíkur 2040. Á lóðinni er steyptur garðveggur sem liggur meðfram gangstétt götunnar Bergstaðastrætis.
  1. Á árinu 2021 sótti kærandi um byggingarleyfi fyrir bílageymslu á lóðinni og uppbrot á garð­vegg. Byggingarfulltrúi synjaði umsókninni á afgreiðslufundi sínum 16. nóvember s.á. með vísan til neikvæðrar umsagnar skipulagsfulltrúa. Byggðist umsögnin m.a. á því að lóðin væri á hverfisverndarsvæði þar sem markmiðið væri m.a. að varðveita og styrkja söguleg og fagur­fræðileg einkenni byggðar. Vísað var til þess að steyptir garðveggir settu svip sinn á margar götur og hefðu mikið umhverfisgildi. Var sú ákvörðun kærð til úrskurðarnefndar um­hverfis- og auðlindamála sem með úrskurði, uppkveðnum 15. júní 2022 í máli nr. 168/2021, hafnaði kröfu um ógildingu hennar.
  1. Í kjölfar úrskurðarins var bílastæði komið fyrir á sérafnotareit á lóðinni, en framkvæmdin fól í sér að op á hinum steypta garðvegg var stækkað fyrir aðkomu inn á lóðina. Þá sótti kærandi um byggingarleyfi fyrir þegar gerðum framkvæmdum 18. desember 2023. Erindi kæranda var lagt fram á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 9. janúar 2024, en þar var málinu frestað og vísað til umsagnar skipulagsfulltrúa. Í umsögn hans, dags. 22. s.m., var neikvætt tekið í erindi kæranda og farið fram á að garðveggurinn yrði lagfærður og endurreistur í upprunalegt horf. Í umsögninni kom m.a. fram að svæðið innan Hringbrautar nyti hverfisverndar í aðal­skipulagi og að almennt markmið aðalskipulags væri að draga úr notkun einkabílsins, sér­staklega í miðborginni þar sem stutt væri í þjónustu og almenningssamgöngur. Ekki væri æski­legt að fjölga bílastæðum og innkeyrslum á einkalóðir í miðborginni á kostnað sameiginlegra bílastæða. Á útgefnu mæliblaði og samþykktum aðaluppdráttum fyrir lóðina væri ekkert bíla­stæði heimilað. Þá væri brunahani við garðvegginn og væri svæðið næst honum gulmerkt og skilgreint sem aðkomusvæði slökkviliðsins. Almennt væri ekki heimilt að leggja þar og því ekki heldur heimilað að setja þar innkeyrslu og bílastæði inn á lóðina. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 5. mars 2024 var umsókn kæranda synjað með vísan til greindrar umsagnar skipulagsfulltrúa.
  1. Með bréfi byggingarfulltrúa, dags. 2. júlí 2025, var kæranda gert að færa steyptan garðvegg á lóð nr. 81 við Bergstaðastræti til fyrra horfs. Veittur var 60 daga frestur til að verða við kröfu byggingarfulltrúa og upplýst að ef ekki yrði orðið við þeirri kröfu áformaði embættið að leggja á dagsektir. Vísað var til umsagnar skipulagsfulltrúa frá 22. febrúar 2024 til rökstuðnings ákvörðuninni. Þá var kæranda veittur sjö daga frestur til að koma að andmælum vegna áform­anna. Tekið var fram að áformin byggðust á 55. og 56. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki.
  1. Hinn 7. ágúst 2025 mun arkitekt á vegum kæranda hafa sótt um byggingarleyfi fyrir hinum umdeildu framkvæmdum. Með bréfi kæranda til byggingarfulltrúa, dags. 13. s.m., var ákvörðun embættisins um að gera kæranda að færa steyptan garðvegg til fyrra horfs andmælt. Var þar m.a. vísað til þess að brunahaninn sem hafi verið staðsettur við garðvegginn hafi verið færður, en áður en það hafi verið gert hafi engin bílastæði verið við garðvegginn. Bílastæðum á lóð kæranda hafi því ekki verið fjölgað á kostnað sameiginlegra bílastæða. Í bréfinu kom einnig fram að byggingarleyfisumsókn hans frá 7. s.m. hefði ekki enn hlotið afgreiðslu.
  1. Andmælum kæranda var svarað af hálfu byggingarfulltrúa með tölvupósti 10. október 2025 þar sem afturköllun á ákvörðun byggingarfulltrúa frá 2. júlí s.á. var hafnað. Vísað var til þess að það væri mat byggingarfulltrúa að niðurrif á steyptum garðvegg við Bergstaðastræti 81 raski öryggis- og almannahagsmunum með hliðsjón af m.a. öryggi vegfarenda. Þá kom fram að í málakerfi byggingarfulltrúa væri ekki að finna nein gögn varðandi leyfisumsókn kæranda frá 7. ágúst s.á.
  1. Með bréfi byggingarfulltrúa til kæranda, dags. 21. október 2025, var tilkynnt um álagningu dagsekta að upphæð 25.000 kr. fyrir hvern þann dag sem myndi dragast að verða við kröfum byggingarfulltrúa um að færa steyptan garðvegg til upprunalegs horfs. Vísað var til bréfs embættisins frá 2. júlí s.á. þar sem tilkynnt hafi verið um fyrirhugaða álagningu dagsekta.
  1. Í tölvupóstasamskiptum við borgaryfirvöld 18. nóvember 2025 var arkitekt kæranda tjáð að uppfærðar teikningar vegna framkvæmda á lóð Bergstaðastrætis 81 frá 7. ágúst s.á. hafi verið skráðar inn í byggingarleyfisumsókn hans sem hefði verið synjað 5. mars 2024 með vísan til umsagnar skipulagsfulltrúa 22. febrúar s.á. Þá sótti kærandi um byggingarleyfi að nýju 18. desember 2025 á meðan málið var til meðferðar hjá úrskurðarnefndinni.

Málsrök kæranda

  1. Af hálfu kæranda kemur fram að þegar hann hafi keypt fasteignina að Bergstaðastræti 81 á árinu 2019 hafi hún verið í slæmu ástandi að innan og utan. Á árunum 2019–2024 hafi hann staðið straum af verulegu fjárútláti vegna endurgerðar hússins og í því sambandi lagt mikla áherslu á að halda grunngildi þess. Umræddur garðveggur hafi hins vegar verið mjög illa farinn, víða brotinn og hallað verulega út á gangstéttina við Bergstaðastræti þannig að gangandi vegfarendum hafi staðið hætta af. Kærandi hafi staðið í þeirri trú að heimilt væri að útbúa sérafnotareit fyrir bílastæði á lóðinni með því að stækka lítillega op á garðveggnum, sem hafi þegar verið til staðar, enda hafi viðgerðir á honum verið nauðsynlegar. Talið hafi verið að slíkt færi ekki gegn hverfisvernd svæðisins þar sem annað hvert hús við Bergstaðastræti væri með sambærileg bílastæði eða innkeyrslu.
  1. Í október 2023 hafi kærandi fengið áminningu frá bílastæðasjóði um að bifreið hans væri lagt þar sem ekki væri gert ráð fyrir bílastæði. Umræddri áminningu hafi verið mótmælt og í kjölfarið hafi Bílastæðasjóður Reykjavíkur farið í daglegar ferðir að heimili kæranda. Vegna ágangs bílastæðasjóðs hafi kærandi sent inn umsókn til byggingarfulltrúa, dags. 18. desember 2023, um breytta aðkomu að lóðinni, en henni verið synjað 5. mars 2024 með vísan til umsagnar skipulagsfulltrúa frá 22. febrúar s.á. Þá hafi byggingarfulltrúi jafnframt gert þá kröfu að garðveggurinn yrði endurreistur í upprunalegri mynd. Þar sem umsögn skipulags­fulltrúa hafi að stórum hluta byggst á þeirri forsendu að við garðvegginn væri staðsettur bruna­hani hafi kærandi hafið vinnu við að skoða möguleika á að færa hann. Brunahaninn hafi svo verið fjarlægður 13. ágúst 2024 og í kjölfarið hafi starfsmenn Reykjavíkurborgar afmáð gular merkingar við aðkomu lóðarinnar. Þá hafi kærandi staðið í þeirri trú að hann væri í rétti til að nýta bílastæði á einkalóð sinni og byggingarfulltrúi hafi ekki fylgt eftir kröfu um að lagfæra garðvegginn fyrr en í júlí 2025.
  1. Með hinni kærðu ákvörðun hafi verið gengið gróflega inn á heimildir kæranda til að nýta eign sína. Þrátt fyrir skipulagsvald sveitarfélaga séu takmarkanir á því hvernig því sé beitt. Lóð kæranda sé á ódeiliskipulögðu svæði þrátt fyrir að á lóðaleigusamningi lóðarinnar frá 2021 sé sérstaklega vísað til þess að um bílastæði á lóðinni fari eftir deiliskipulagi. Liggja þurfi fyrir óyggjandi heimildir til að takmarka heimildir kæranda til að nýta eignarheimild sína. Fari ákvörðunin því í bága við 72. gr. stjórnarskrárinnar. Þá þurfi málefnaleg rök og aðstæður að búa að baki íþyngjandi ákvörðunum.
  1. Sú forsenda ákvörðunarinnar að ekki sé heimilt að gera innkeyrslu og bílastæði inn á lóð kæranda, þar sem bann sé lagt við því að leggja bifreiðum á aðkomusvæði slökkviliðs, eigi ekki lengur við þar sem brunahani er áður hafi verið við garðvegginn hafi verið fjarlægður. Þá sé bílastæðum ekki fjölgað á lóðinni á kostnað sameiginlegra bílastæða, enda hafi engin bíla­stæði verið fyrir framan upprunalegan garðvegg brunahanans.
  1. Í umsögn skipulagsfulltrúa hafi verið vísað til ritsins Húsvernd í Reykjavík, en þær reglur hafi ekki þýðingu í málinu þar sem umsókn kæranda hafi varðað byggingarleyfisumsókn en ekki beiðni um gerð skipulagsáætlunar. Hafi sveitarfélagið ætlað að vernda umrædda garðveggi hefði þurft að kveða á um slíkar takmarkanir með skýrum hætti í aðalskipulagi eða í deili­skipulagi. Umræddar reglur geti ekki verið grundvöllur hinnar kærðu ákvörðunar.
  1. Hin kærða ákvörðun feli í sér brot á jafnræðisreglu stjórnsýsluréttarins, sbr. 11. gr. stjórnsýslu­laga nr. 37/1993. Fordæmi séu fyrir bílskúrum og bílastæðum innan lóða Bergstaðastrætis, en þær framkvæmdir hafi falið í sér breikkun á aðkomu um steypta garðveggi. Umræddar framkvæmdir hafi flestar verið unnar á síðustu 20 árum. Þá sé vísað til framkvæmda frá árinu 2021 við lóð nr. 86 við Bergstaðastræti sem hafi falið í sér uppbrot á steyptum garðvegg, gerð bílastæðis innan lóðar og uppsetningu á rafhleðslustöð. Byggingarfulltrúi hafi svarað tilvísun í þau fordæmi með því að benda á að ekki yrði séð að um samþykkta framkvæmd hafi verið að ræða við Bergstaðastræti 86. Um þetta vísi kærandi til opinberra fundargerða Reykjavíkur­borgar sem vísi meðal annars til jákvæðrar umsagnar um umræddar framkvæmdir árið 2015 og afgreiðslu byggingarfulltrúa og umfjöllunar um framkvæmdirnar aftur á árinu 2021. Fordæmis­gildi þessara framkvæmda sé því augljóst. Með vísan til fleiri framkvæmda á svæðinu sem Reykjavíkurborg hafi samþykkt, sem falið hafi í sér gerð bílastæða á einkalóðum og niðurbrot á garðveggjum, virðist vera að hending ein ráði því hvenær bílastæði á einkalóðum séu heimiluð og hvenær ekki.
  1. Framkvæmdin gangi ekki gegn almannahagsmunum þeim er búi að baki lögum nr. 160/2010 um mannvirki. Ekki hafi verið um að ræða niðurrif á steyptum garðvegg heldur nauðsynlegar lagfæringar á umræddum garðvegg. Hvorki hafi almannahagsmunum verið raskað né hafi framkvæmdin umtalsverð neikvæð áhrif á hagsmuni aðliggjandi lóða. Þá verði ekki séð að fyrir hendi séu nokkrir öryggis- og almannahagsmunir, en garðveggurinn sé ekki hár og hægt sé að horfa í gegnum hann. Hin kærða ákvörðun brjóti gegn meðalhófsreglu þar sem það myndi fela í sér veruleg fjárútlát að færa umræddan garðvegg í fyrra horf auk þess sem breyta þyrfti skipulagi garðsins þannig að ekki verði hægt að nota sérafnotareit. Við mat á meðalhófi og íþyngjandi ákvörðunum verði að horfa til þeirra sjónarmiða sem löggjafinn vísi til, þ.e. að forðast skuli ákvarðanir og ráðstafanir sem feli í sér eyðileggingu verðmæta.
  1. Byggingarfulltrúi hafi ekki horft til eða skoðað þau andmæli sem lögð hafi verið fram í bréfi kæranda 13. ágúst 2025, en með því hafi verið brotið á andmælarétti kæranda. Ákvörðunin hafi lítið sem ekkert verið rökstudd né hafi afstaða verið tekin til þeirra málsatvika sem ættu að hafa áhrif, t.a.m. vegna breyttra aðstæðna. Feli það í sér brot á 22. gr. stjórnsýslulaga.

Málsrök Reykjavíkurborgar

  1. Af hálfu borgarinnar kemur fram að samkvæmt Aðalskipulagi Reykjavíkur 2040 sé Bergstaða­stræti 81 á sérstöku hverfisverndarsvæði. Markmiðið með hverfisvernd svæðisins sé m.a. að varðveita og styrkja söguleg og fagurfræðileg einkenni byggðarinnar. Steyptir garðveggir setji svip sinn á byggðina og hafi mikið umhverfisgildi. Framkvæmd kæranda gangi gegn mark­miðum aðalskipulagsins um hverfisvernd. Byggingarfulltrúa hafi því verið heimilt að gera honum að færa steyptan garðvegg til fyrra horfs, sbr. 2. mgr. 55. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki. Kærandi hafi ekki brugðist við þeirri kröfu byggingarfulltrúa. Því hafi verið óhjákvæmilegt að grípa til aðgerða á grundvelli X. kafla laga um mannvirki.
  1. Byggingarfulltrúi hafi fylgt málsmeðferðarreglum stjórnsýslulaga við undirbúning álagningar dagsekta og gætt meðalhófs. Færð hafi verið rök að baki ákvörðuninni með vísan til málsatvika og viðeigandi réttarheimilda, sbr. 21. og 22. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.
  1. Óumdeilt sé að ekki hafi fengist samþykki byggingarfulltrúa fyrir rofi á steyptum garðvegg og hafi því niðurrif hluta veggjarins verið gert í óleyfi. Ástæða þess að samþykki byggingarfulltrúa liggi ekki fyrir sé sú að með því yrði farið gegn ákvæðum aðalskipulags um hverfisvernd. Byggingarfulltrúi hafi beint þeim tilmælum til kæranda að færa steyptan garðvegg til fyrra horfs og af því tilefni hafi verið vakin athygli á því að til álita kæmi að leggja á dagsektir ef ekki yrði brugðist við þeim tilmælum. Kærandi hafi ekki fylgt þeim tilmælum heldur þess í stað spurst fyrir um leyfi byggingarfulltrúa vegna rofs á garðvegg.
  1. Þótt færa megi rök fyrir því að byggingarfulltrúi hefði mátt veita kærendum andmælarétt áður en ákvörðunin hafi verið tekin sé örðugt að sjá að andmæli þeirra hefðu nokkru breytt um niðurstöðu málsins. Kæranda hafi verið ljóst á hvaða grundvelli umrædd ákvörðun hafi verið tekin og honum gefið tækifæri til að koma að andmælum síðar, sem hann hafi og gert. Þá hafi byggingarfulltrúi veitt ítarlegri rökstuðning í tölvupósti 10. október 2025.
  1. Því sé hafnað að brotið hafi verið á jafnræðisreglu stjórnsýslulaga. Byggingarfulltrúi hafi að undanförnu afgreitt sambærileg mál með sama hætti. Í því samhengi sé bent á nýlegt bréf byggingarfulltrúa til eigenda Bergstaðastrætis 78 vegna framkvæmda á lóðinni. Þar hafi hluti af steyptum garðvegg verið fjarlægður og aðkomu lóðar breytt með sambærilegum hætti og á lóð kærenda. Í fyrrgreindu bréfi hafi eigendum verið gert að færa garðvegginn til fyrra horfs ellegar kæmi til álagningar dagsekta. Nokkru síðar hafi byggingarfulltrúi tekið ákvörðun um álagningu dagsekta.
  1. Samkvæmt þinglýstum lóðarleigusamningi um lóð Bergstaðastrætis 81 gildi sú kvöð að fjöldi bílastæða, frágangur þeirra og aðkoma skuli vera í samræmi við gildandi deiliskipulag. Væri ekki í gildi deiliskipulag skuli styðjast við gilt mæliblað. Samkvæmt mæliblaði/lóðauppdrætti, sem teljist hluti lóðarleigusamnings, sé ekki gert ráð fyrir bílastæði eða bílskýli innan lóðar. Framkvæmdin sé því í andstöðu við gilt mæliblað og aðaluppdrætti sem fylgi fasteigninni. Gerð bílastæða sé byggingarleyfisskyld framkvæmd samkvæmt lögum um mannvirki og því ljóst að umþrætt framkvæmd á lóð Bergstaðastrætis 81 sé í andstöðu við lög um mannvirki, byggingar­reglugerð nr. 112/2012, skipulagslög nr. 123/2010 og Aðalskipulag Reykjavíkur 2040.

Viðbótarathugasemdir kæranda

  1. Í athugasemdunum eru sjónarmið er fram koma í kæru ítrekuð. Lögð sé áhersla á að ekki hafi verið um að ræða „rof“ á steyptum garðvegg heldur hafi op, sem hafi verið á veggnum frá upphafi, verið stækkað örlítið. Fáist ekki séð hvernig það geti breytt götumynd Þingholtanna þegar fyrir liggi að innkeyrslur á bílastæði séu við nær öll hús að Bergstaðastræti.
  1. Í umsögn borgarinnar segi að byggingarfulltrúi hefði mátt veita kæranda andmælarétt áður en ákvörðun hafi verið tekin, en telji samt sem áður að andmæli kæranda hefðu engu breytt um niðurstöðu málsins. Andmælaréttur sé grundvöllur að réttri málsmeðferð og stjórnvöld hafi ekki heimild til að ákveða hvenær sá réttur skuli veittur. Undantekning 13. gr. um að það sé „augljóslega óþarft“ geti ekki átt við í þessu máli.
  1. Reykjavíkurborg byggi á að framkvæmd kæranda sé í andstöðu við gilt mæliblað og aðal­uppdrætti sem fylgi fasteigninni. Málið varði þá kröfu Reykjavíkurborgar að umræddum garð­veggi verði komið í „upprunalegt horf“ en í því samhengi sé bent á að hann sé ekki að finna á teikningum af húsnæðinu, lóðablöðum eða aðaluppdráttum. Því megi ætla að í raun þurfi ekki að koma til byggingarleyfis vegna breytinga á umræddum garðvegg, enda hafi teikningar aldrei gert ráð fyrir tilvist hans. 

—– 

  1. Aðilar máls þessa hafa fært fram ítarlegri rök fyrir máli sínu, sem ekki verða rakin hér frekar, en úrskurðarnefndin hefur haft þau öll til hliðsjónar við úrlausn málsins. 

Niðurstaða

  1. Í máli þessu er deilt um lögmæti þeirrar ákvörðunar byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 21. október 2025 um álagningu dagsekta að upphæð kr. 25.000 vegna niðurrifs á hluta garðveggjar á lóð Bergstaðastrætis 81. Undanfari hinnar kærðu álagningar var ákvörðun byggingarfulltrúa sem tilkynnt var kæranda með bréfi, dags. 2. júlí s.á., um að gera honum að færa hinn steypta garðvegg til fyrra horfs. Byggðist sú ákvörðun m.a. á þeim forsendum að lóðin væri á svæði sem nyti hverfisverndar samkvæmt Aðalskipulagi Reykjavíkur 2040. Kæruheimild er í 59. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki og barst kæra innan kærufrests.
  1. Það er hlutverk byggingarfulltrúa hvers sveitarfélags að hafa eftirlit með mannvirkjagerð og beita eftir atvikum þvingunarúrræðum, sbr. 55. og 56. gr. laga um mannvirki. Í 1. mgr. 55. gr. er að finna fyrirmæli er varða heimild leyfisveitanda til að stöðva framkvæmdir eða notkun og fyrirskipa lokun mannvirkis. Þá er kveðið á um það í 2. mgr. 55. gr. laganna að sé byggingar­framkvæmd hafin án þess að leyfi sé fengið fyrir henni eða hún brjóti í bága við skipulag geti byggingarfulltrúi krafist þess að hið ólöglega mannvirki eða byggingarhluti sé fjarlægt, jarð­rask afmáð eða starfsemi hætt. Tekið er fram í athugasemdum við 55. gr. með frumvarpi því sem varð að mannvirkjalögum að sú breyting sé gerð frá fyrri lögum varðandi mannvirki sem reist séu í óleyfi, að byggingarfulltrúa sé heimilt en ekki skylt að krefjast niðurrifs þeirra, að jarðrask sé afmáð eða starfsemi sé hætt. Að auki er tekið fram að eðlilegt sé að ákvörðun um beitingu slíkra úrræða sé metin í hverju tilviki, m.a. með tilliti til meðalhófs.
  1. Í bréfi byggingarfulltrúa til kæranda, dags. 2. júlí 2025, er því lýst að ákvörðun um að gera kæranda að færa garðvegg til fyrra horfs og áform hans um að leggja á dagsektir byggist á 55. og 56. gr. mannvirkjalaga. Þykir ljóst að með því var átt við að krafan um að endurbyggja garð­vegginn væri reist á fyrrgreindri 2. mgr. 55. gr., en möguleg álagning dagsekta yrði byggð á 2. mgr. 56. gr. laganna. Téð 2. mgr. 55. gr. felur í sér heimild fyrir byggingar­fulltrúa að krefja eiganda mannvirkis um að bregðast við með tilteknum hætti í þeim tilvikum þegar byggingar­framkvæmd er hafin án leyfis eða hún brýtur í bága við skipulag. Eru þær kröfur tæmandi upptaldar í ákvæðinu, en sem fyrr greinir lúta þær að því að ólöglegt mannvirki eða byggingar­hluti verði fjarlægt, jarðrask afmáð eða starfsemi hætt. Svo háttar til í máli þessu að krafa byggingarfulltrúa lýtur að því að endurgera hluta steypts garðveggjar. Með hliðsjón af almennum málskilningi verður að telja að endurbygging byggingarhluta geti ekki fallið undir það að byggingarhluti verði fjarlægður. Við mat á því hvort túlka beri ákvæðið með rýmkandi hætti, þannig að undir það að fjarlægja geti einnig falist að endurbyggja, ber að horfa til þess að þvingunarúrræði stjórnvalda eru íþyngjandi í eðli sínu. Skýra lagaheimild þarf því til þess að þeim verði beitt og ber að túlka slíkar heimildir þröngt. Þá má og ráða af fyrrgreindum athuga­semdum við 55. gr. að beita beri þvingunarúrræðum af varfærni. Að teknu tilliti til alls þessa er það niðurstaða úrskurðarnefndarinnar að ákvörðun byggingarfulltrúa frá 2. júlí 2025 hafi ekki byggst á gildum laga­grundvelli.
  1. Í 56. gr. laga nr. 160/2010 er að finna lagafyrirmæli um aðgerðir sem byggingarfulltrúi getur gripið til í því skyni að knýja fram úrbætur. Er þar tekið fram í 1. mgr. að sé ásigkomulagi, frágangi, umhverfi eða viðhaldi húss, annars mannvirkis eða lóðar ábótavant að mati byggingarfulltrúa eða frágangur er ekki samkvæmt samþykktum uppdráttum, lögum, reglu­gerðum og byggingarlýsingu, skuli gera eiganda eða umráðamanni eignarinnar aðvart og leggja fyrir hann að bæta úr því sem áfátt sé. Sé það ekki gert er heimilt að beita dagsektum eða láta vinna verk á kostnað þess sem vanrækt hefur að vinna verkið, sbr. 2. og 3. mgr. nefnds lagaákvæðis. Hin kærða álagning dagsekta verður þó ekki talin eiga sér stoð í ákvæði 1. mgr. 56. gr. án nánari skoðunar byggingarfulltrúa í ljósi þess að skilyrði fyrir beitingu þess úrræðis eru ekki að öllu leyti þau sömu og fjallað er um í 2. mgr. 55. gr.
  1. Með hliðsjón af því að hin kærða ákvörðun um álagningu dagsekta byggðist á ólögmætri ákvörðun byggingarfulltrúa verður fallist á kröfu kæranda um að ógilda fyrrnefnda ákvörðun.
  1. Í kæru er þess einnig krafist að lagt verði fyrir byggingarfulltrúa að taka óafgreidda umsókn kæranda um byggingarleyfi til lögmætrar meðferðar. Hlutverk úrskurðarnefndarinnar skv. 1. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er að úr­skurða í kæru­málum vegna stjórnvaldsákvarðana og í ágreinings­málum vegna annarra úrlausnar­­atriða á sviði umhverfis- og auðlindamála, eftir því sem mælt er fyrir um í lögum á því sviði. Nefndin tekur því lögmæti kærðrar stjórnvalds­á­kvörðun­ar til endur­skoðunar, en tekur almennt ekki nýja ákvörðun í máli eða leggur fyrir stjórn­völd að framkvæma tilteknar athafnir. Verður því ekki tekin afstaða til greindrar kröfu kæranda. Að gefnu tilefni skal bent á að skv. 4. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 er heimilt að kæra óhæfilegan drátt á afgreiðslu máls til þess stjórnvalds sem ákvörðun í málinu verður kærð til.

Úrskurðarorð

Felld er úr gildi ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 21. október 2025 að leggja á kæranda dagsektir að upphæð kr. 25.000 vegna garðveggjar á lóð Bergstaðastrætis 81.

feb 27
Love0

UUA2601006 Skaftafell 3C

Með

Árið 2026, föstudaginn 27. febrúar, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Unnþór Jónsson varaformaður, Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur.

Fyrir var tekið mál nr. UUA2601006, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúa Sveitar­félagsins Hornafjarðar frá 22. apríl 2025 um að samþykkja byggingaráform fyrir byggingu 13 gistihúsa að Skaftafelli 3C í Öræfum.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 8. janúar 2026, er barst nefndinni sama dag, kæra nánar tilgreindir aðilar í Öræfum, þ.e. A, til heimilis að Litla-Hofi 1 og eigandi Fróðaskers í gegnum samnefnt einkahlutafélag; B, til heimilis að Svínafelli 1 og eigandi Nýjatúns og Fjósatúns; C, til heimilis að Svínafelli 3 Seli 2; D, til heimilis að Lambhaga; E og F, til heimilis að Eystritorfu; Langatorfa ehf., eigandi Löngutorfu; og G, til heimilis að Hofi og eigandi Nónhamars og Hofs 2 Lækjarhús B, þá ákvörðun byggingarfulltrúa Sveitarfélagsins Hornafjarðar frá 26. nóvember 2025 að veita byggingarheimild fyrir byggingu 13 gistihúsa að Skaftafelli 3C í Öræfum. Fyrir liggur að byggingarfulltrúi samþykkti byggingaráformin 22. apríl s.á. og verður að líta svo á að það sé hin kærða ákvörðun í máli þessu.
  1. Þess er krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi. Jafnframt er gerð krafa um að deiliskipulag fyrir Skaftafell III og IV, sem birt var í B-deild Stjórnartíðinda 30. ágúst 2022, og breyting á því skipulagi, birt í B-deild Stjórnartíðinda 25. september 2024, verði felld úr gildi, en til vara að sá hluti skilmála deiliskipulagsins sem fjallar um hæðir húsa og fjölda þeirra verði felldur úr gildi. Verður að skilja málatilbúnað kærenda svo að með þessu sé kærð annars vegar ákvörðun bæjarstjórnar Sveitarfélagsins Hornafjarðar frá 10. mars 2022 um að sam­þykkja tillögu að deiliskipulagi fyrir Skaftafell III og IV og hins vegar ákvörðun bæjarráðs frá 2. júlí 2024 um að samþykkja tillögu að breytingu á téðu deiliskipulagi.
  1. Þá er þess krafist að framkvæmdir verði stöðvaðar til bráðabirgða á meðan málið er til með­ferðar hjá úrskurðarnefndinni. Þykir málið nægilega upplýst til að það verði tekið til endanlegs úrskurðar og verður því ekki tekin afstaða til framkominnar stöðvunarkröfu.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Sveitarfélaginu Hornafirði 15. janúar 2026.

Málavextir

  1. Jarðirnar Skaftafell III og IV liggja sunnan við Vatnajökulsþjóðgarð. Árið 2020 tók gildi breyting á Aðalskipulagi Sveitarfélagsins Hornafjarðar 2012–2030 þar sem landnotkun afmarkaðs svæðis á jörðunum var breytt úr landbúnaðarlandi og skógræktar- og landgræðslu­svæði í verslunar- og þjónustusvæði, merkt VÞ44, með það að markmiði að heimila þar uppbyggingu 35 lítilla gistihúsa. Tveimur árum síðar, eða 30. ágúst 2022, öðlaðist gildi deili­skipulag fyrir Skaftafell III og IV sem tók til hluta umræddra jarða og fól í sér sambærilega uppbyggingu á jörðinni Skaftafell III og áður hafði verið samþykkt í aðal­skipulagi. Samkvæmt greinargerð þess voru skilgreindar þrjár byggingarlóðir á skipulags­svæðinu, merktar A, B og C og innan hverrar lóðar byggingarreitur. Samtals var heimilt að byggja alls 35 hús á lóðunum sem hvert um sig gat verið 40 m2 að grunnfleti. Þá skyldu hús vera á einni hæð, en heimilað að hafa svefnloft. Frekari skilmálar, t.a.m. um hámarksmænishæð, voru settir í greinargerðinni.
  1. Hinn 5. september 2024 tók gildi breyting á skipulagsskilmálum aðalskipulagsins fyrir svæði VÞ44. Í breytingunni fólst að heimilaður hámarksfjöldi gistihúsa yrði allt að 70 í stað 35 og hvert hús gæti verið allt að 64 m2. Hús skyldu vera á einni til tveimur hæðum. Fjöldi gistirýma yrði 70 eða 140 gistirúm. Í greinargerð með breytingunni kom fram að byggingarheimildir samkvæmt gildandi aðalskipulagi væru fullnýttar á Skaftafelli III, en með breyttum skilmálum gæti sambærileg uppbygging átt sér stað á landi Skaftafells IV. Samsvarandi breyting var síðan gerð á deiliskipulagi Skaftafells III og IV og tók hún gildi 25. s.m. Samkvæmt greinargerð þess eru afmarkaðar þrjár nýjar lóðir, merktar D, E, F á landi Skaftafells IV, í framhaldi af lóðum A, B, C á landi Skaftafells III. Hvert gisti- og þjónustuhús á lóðum A-F skal vera að hámarki 40 m2 að grunnfleti með möguleika á 24 m2 Húsin verði á einni hæð með 6,0 m hámarkshæð miðað við aðkomuhæð (gólfplötu) og er heimilt að hafa svalir út frá svefnlofti. Hámarksfjöldi húsa á lóðunum er 70 og geti húsin hýst um 140 gesti samtímis.
  1. Hinn 5. júní 2023 barst Sveitarfélaginu Hornafirði umsókn byggingaraðila um byggingu á lóðinni Skaftafell 3C, sem er innan fyrrnefnds skipulagssvæðis. Í umsókninni kom fram að byggingin væri í umfangsflokki 1, en samkvæmt gr. 1.3.2. byggingarreglugerðar nr. 112/2012 er þar um að ræða minni mannvirkjagerð þar sem lítil hætta er á manntjóni, efnahagslegar og samfélagslegar afleiðingar mögulegs tjóns á mannvirki eru litlar og umhverfisáhrif eru takmörkuð. Þá var framkvæmdinni lýst svo að verið væri að reisa 13 frístundahús á tveimur hæðum úr timbri með einhalla þaki.
  1. Með bréfi byggingarfulltrúa til byggingaraðila, dags. 22. apríl 2025, var tilkynnt um samþykki byggingaráforma fyrir 13 gistihús að Skaftafelli 3C. Jafnframt var staðfest að fyrirhuguð mannvirkjagerð væri í samræmi við skipulagsáætlanir á viðkomandi svæði og að aðal­upp­drættir uppfylltu öll viðeigandi ákvæði laga nr. 160/2010 um mannvirki og byggingarreglu­gerðar. Hinn 26. nóvember s.á. gaf byggingarfulltrúi út byggingarheimild fyrir framkvæmd­unum. Í aðaluppdráttum er því lýst að húsin verði úr timbri og að gert sé ráð fyrir að tveir geti gist í hverju húsi. Útveggir og þakfletir verði klæddir með grárri báraðri klæðningu með mattri áferð og gluggar í sama litartón.

Málsrök kærenda

  1. Kærendur benda á að aðild þeirra byggi á þeim verulegu og einstaklegu lögvörðu hagsmunum sem þeir eigi að gæta sem eigendur og ábúendur nálægra jarða í Öræfum. Þrátt fyrir að jarðir þeirra séu ekki aðliggjandi að Skaftafelli III eða Skaftafelli IV hafi kærendur mjög gott útsýni að Vatnajökulsþjóðgarðinum frá bæjarstæðum sínum, en á milli jarða þeirra og þjóðgarðsins sé flatlent gras- og mólendi. Bygging húsaþyrpingar á svæðinu hafi því veruleg áhrif á það útsýni og muni einnig setja verulegan svip á heildarsvæðið. Í þessu sambandi sé vísað til úrskurðar úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála í máli nr. 7/2009 og til úrskurðar úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála í máli nr. 68/2012. Lögð sé áhersla á að meta skuli fjarlægðir í dreifbýli með öðrum og víðtækari hætti en í þéttbýli. Hafi íbúar í dreifbýli réttmætar væntingar til þess að útsýni sé ekki skert, enda sé það hluti af þeim gæðum sem fylgi byggð í dreifbýli og þá sérstaklega þegar um svo einstakt útsýni sé að ræða. Hvergi annars staðar á Íslandi sé að finna byggð svo nærri jöklum.
  1. Fyrirhuguð húsaþyrping muni hafa áhrif á verðgildi fasteigna kærenda sökum breyttrar myndar í landslagi. Vegna staðsetningar mannvirkjanna og staðhátta á svæðinu almennt snerti upp­byggingin grenndarhagsmuni kærenda með beinum hætti. Allir nema einn kærenda starfrækja lítil fyrirtæki á svæðinu sem selji gistingu til ferðamanna. Muni 13 gistihús og síðar 70 hús í allt hafa veruleg áhrif á rekstur þeirra. Eigi þeir kærendur því beinna, verulegra og einstaklegra hagsmuna að gæta.
  1. Ekki verði séð hvernig umrædd ferðaþjónusta samræmist markmiði gildandi aðalskipulags um áherslu á eflingu byggðar og landnotkun. Byggð verði ekki efld með því að takmarka lífs­viðurværi ábúenda. Jafnframt komi fram í aðalskipulaginu að öll meiri háttar uppbygging, gistiþjónusta og greiðasala eigi sér stað í tengslum við bæjarhlöð í sveitunum og á Höfn. Einnig að í Skaftafelli eigi að byggja þjónustumiðstöð, en uppbygging ferðaþjónustu verði í Freysnesi og í tengslum við bæjarhlöð í Öræfum, Svínafelli, Hofi, Fagurhólsmýri og Hnappavelli. Sé fyrirhuguð gistihúsabyggð í Skaftafelli, rétt við jökulrönd og þjóðgarðinn, í beinni andstöðu við aðalskipulag. Hafi kærendur haft réttmætar væntingar til þess að meginforsendur aðal­skipulags myndu halda við gerð deiliskipulags.
  1. Kærendum hafi orðið ljóst að uppbygging á umræddri lóð væri hafin 8. desember 2025 og á fundi með fulltrúum sveitarfélagsins 15. s.m. hafi kærendum orðið kunnugt um útgáfu byggingarheimildar. Kæran sé því borin fram innan lögbundins kærufrests.
  1. Fyrir liggi að mannvirki þau sem sótt hafi verið um leyfi til að reisa sé ætlað að vera þáttur í heildstæðri gististarfsemi sem í heildina verði 70 hús á tveimur hæðum miðað við heimildir í skipulagsáætlunum. Leiði fjöldi húsa, eðli rekstrarins og heildarnotkun svæðisins til þess að framkvæmdin geti ekki fallið í umfangsflokk 1 í byggingarreglugerð nr. 112/2012. Þá sé alls óljóst hvernig húsin muni líta út þar sem ekki sé skylt að skila inn séruppdráttum þegar um byggingarheimild sé að ræða og því ómögulegt að taka afstöðu til þess hvernig húsin muni falla að landslagi, eins og skylt sé að tryggja samkvæmt deiliskipulagi.
  1. Hin umdeilda byggingarheimild hafi verið veitt á grundvelli deiliskipulags sem fella eigi úr gildi vegna bæði form- og efnisgalla og sé því ekki gild stoð í skipulagi fyrir heimildinni. Hafi sveitarfélagið ekki gætt rannsóknarskyldu sinnar skv. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og kannað hvort deiliskipulagið væri matsskylt, en það hefði þurft að sæta umhverfismati lögum samkvæmt. Vatnajökulsþjóðgarður sé skráður á heimsminjaskrá UNESCO og beri skráningin vott um sérstöðu hans á heimsvísu og mikilvægi hans fyrir alþjóðasamfélagið. Um þjóðgarðinn gildi líka sérlög þar sem kveðið sé á um verndun hans.

Málsrök Sveitarfélagsins Hornafjarðar

  1. Af hálfu sveitarfélagsins er þess krafist að kröfum kærenda verði vísað frá úrskurðarnefndinni, en að öðrum kosti hafnað. Kærendur eigi ekki lögvarða hagsmuni af málinu í samræmi við almenn viðhorf um kæruaðild á svæði skipulagsréttar og eignarréttar. Fasteignir tveggja kærenda séu í um 17–18 km fjarlægð frá Skaftafelli 3C og annarra kærenda í um 6–7 km fjarlægð. Á Freysnesi sé verslunar- og þjónustuhúsnæði og frístundahúsasvæði og þar megi finna hótel. Liggi sjónlína frá Svínafelli að Skaftafelli 3C um og yfir byggðasvæðið við Freysnes. Milli lóða kærenda á Svínafellstorfunni og Skaftafells 3C sé því land Svínafells­jarðarinnar, ýmsar lóðir og byggingar í Freysnesi, land jarðarinnar Skaftafell II og land lóðarinnar Skaftafells IV.
  1. Ekki verði séð hvernig nýting fasteigna að Skaftafelli 3C og áhrif þess á fyrirtækjarekstur varði grenndarréttarlega hagsmuni. Þá geti sjónarmið um aukna samkeppni á sviði ferðaþjónustu ekki varðað lögvarða hagsmuni á sviði skipulagsréttar. Fullyrðingar um sjónmengun, hagsmuni Vatnajökulsþjóðgarðs og annars konar náttúruverndarhagsmuni séu almannahagsmunir sem skapi kærendum ekki lögvarða hagsmuni. Vísað sé til úrskurðar úrskurðarnefndarinnar í máli nr. 26/2021 þar sem kærð var ákvörðun um samþykkja tillögu að deiliskipulagi sumarhús­asvæðis. Þar hafi nefndin fallist á að eigandi aðliggjandi jarðar og eigandi jarðar í 700 m hefðu lögvarða hagsmuni. Í máli þessu séu margfalt meiri og ekki sé um að ræða hagsmuni af eignar­haldi á aðliggjandi landi eða í nágrenni uppbyggingarsvæðis. Þá séu atvik í máli þessu ekki sambærileg þeim er fjallað hafi verið um í úrskurði í máli nr. 68/2012, þar sem í því máli hafi verið að ræða mastur á Úlfarsfelli sem hafi verið í 2 km fjarlægð frá kærendum og borið við himinn. Hér sé framkvæmdin í sömu sjónlínu og byggðasvæðið við Freysnes, en í þeirri sjónlínu sé jafnframt horft tvívegis yfir þjóðveg þar sem sé veruleg umferð.
  1. Mikil uppbygging sé víða í Öræfasveit í tengslum við ferðaþjónustu og sé gert ráð fyrir henni í aðalskipulagi sveitarfélagsins. Hvers kyns ný mannvirki sem sjáist skerði ekki grenndar­hagsmuni, nema um sé að ræða mannvirki í nokkurri nálægð, þau óvenjuleg og umfangsmikil. Fæli það í sér töluverða útvíkkun á mati á grenndarhagsmunum í dreifbýli, miðað við fyrri úrskurðarframkvæmd, yrði fallist á aðild kærenda að málinu.
  1. Kærufrestir til úrskurðarnefndarinnar séu liðnir hvað varði ákvarðanir um að samþykkja tillögur að deiliskipulagi fyrir Skaftafell III og IV og breytingu á því. Þá séu hvorki til staðar ógildingarannmarkar á deiliskipulaginu né byggingarheimild. Skipulagsskilmálar séu skýrir um að heildarumfang framkvæmda geri ráð fyrir 140 manns í gistingu og hafi Skipulagsstofnun ekki gert athugasemd vegna þessa við yfirferð hjá stofnuninni. Sjónarmiðum um að ágallar séu á rannsókn sveitarfélagsins sé mótmælt sem og því að deiliskipulagið sé ekki í samræmi við aðalskipulag sveitarfélagsins. Leiðbeiningar um umfangsflokka byggingarreglugerðar nr. 112/2012 vísi til þess að í flokki 1 séu mannvirki þar sem ekki safnist saman mikill fjöldi fólks sem hafi ekki fasta búsetu. Eðlilega eigi það við um 64 m2 hús sem ætlað sé til útleigu.

Athugasemdir leyfishafa

  1. Leyfishafi krefst þess aðallega að kærunni verði vísað frá úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála, en til vara að öllum kröfum kærenda verði hafnað. Tekið sé undir sjónarmið sveitarfélagsins um kæruaðild kærenda og kærufrest.
  1. Viðeigandi lögum og reglum hafi að öllu leyti verið fylgt í ferlinu og vandað til samráðs við sveitarfélagið um framgang þess. Hvorki séu verulegir form- né efnisannmarkar á hinum kærðu ákvörðunum og hafi framkvæmdin að öllu leyti verið í samræmi við heimildir í skipulags­skilmálum. Þá sé heildarstærð framkvæmdarinnar 832 m2 og ekki um eina samfellda byggingu að ræða. Umfangið sé því langt undir þeim viðmiðunarmörkum sem gætu réttlétt að fram­kvæmdin teldist falla undir umfangsflokk 2, vegna notkunar, stærðar og umfangs eins og kærendur byggi á.
  1. Við úrlausn málsins beri úrskurðarnefndinni jafnframt að líta til þeirrar staðreyndar að byggingu smáhýsanna sé nánast lokið og þau tilbúin til öryggis- og lokaúttektar byggingar­fulltrúa. Langur tími frá setningu deiliskipulags og útgáfu leyfis styrki réttmætar væntingar aðila og fjárhagslegir hagsmunir landeiganda og leyfishafa í málinu séu verulegir. Það yrði verulega íþyngjandi og í ósamræmi við meðalhóf að fallast á ógildingu fyrir nánast fullbúin mannvirki með hliðsjón af því að undirliggjandi séu hagsmunir sem varði bæði stjórnarskrár­varinn eignarrétt og atvinnufrelsi aðila. 

Viðbótarathugasemdir kærenda

  1. Kærendur benda á að hagsmunir þeirra séu vissulega einstaklegir. Þeir hafi hagsmuni umfram aðra sem ekki hafi útsýni að jöklinum og þjóðgarðinum, enda blasi hin umþrættu gistihús beint við kærendum. Útsýnisskerðing sé talin ein þeirra grenndaráhrifa sem myndað geti þá einstak­legu og verulegu hagsmuni sem hafa þurfi til að teljast aðili að ákvörðun. Sé um það m.a. vísað til úrskurðar úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála í máli nr. 12/2021 og til úrskurðar­framkvæmdar almennt. Þá eigi úrskurðir sem vísað hafi verið til í umsögn sveitarfélagsins ekki við. Jafnframt telji kærendur atvik í máli nr. 68/2012 sambærileg máli þessu enda húsin mjög áberandi. 

Niðurstaða

  1. Í máli þessu er deilt um lögmæti þeirrar ákvörðunar byggingarfulltrúa Sveitarfélagsins Horna­fjarðar frá 22. apríl 2025 að veita byggingarheimild fyrir byggingu 13 gistihúsa á lóðinni Skaftafell 3C í Öræfum. Jafnframt hefur málskot kærenda verið skilið með þeim hætti að kærðar séu ákvarðanir bæjarstjórnar sveitarfélagsins frá 10. mars 2022 um að samþykkja tillögu að deiliskipulagi fyrir Skaftafell III og IV og samþykkt bæjarráðs frá 2. júlí 2024 um að samþykkja tillögu að breytingu á nefndu deiliskipulagi. Kæruheimildir eru í 59. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki og 52. gr. skipulagslaga nr. 123/2010.
  1. Það er skilyrði aðildar í málum fyrir úrskurðarnefndinni að kærandi eigi lögvarinna hagsmuna að gæta tengda viðkomandi ákvörðun, sbr. 3. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála, nema lög mæli á annan veg. Verður að skýra þetta ákvæði í samræmi við almennar reglur stjórnsýsluréttarins um aðild að kærumálum þar sem áskilið er að kærandi eigi einstaklingsbundinna hagsmuna að gæta af úrlausn máls umfram aðra og jafnframt að þeir hagsmunir séu verulegir. Almennt ber þó að gæta varfærni við að vísa málum frá á þeim grunni að kærendur skorti lögvarða hagsmuni tengda kærðri ákvörðun nema augljóst sé að það hafi ekki raunhæfa þýðingu fyrir lögverndaða hagsmuni þeirra að fá leyst úr ágreiningi kærumálsins.
  1. Samkvæmt greinargerð gildandi deiliskipulags fyrir Skaftafell III og IV tekur skipulagið til hluta þeirra jarða. Afmarkast skipulagssvæðið í grófum dráttum af Heiðarlæk til norðurs, þjóð­vegi 1 til austurs og varnargarði meðfram farvegi Morsár/Skeiðarár til vesturs. Liggja mörk Vatnajökulsþjóðgarðs norðan við skipulagssvæðið, en þjóðgarðurinn er skráður á heimsminja­skrá UNESCO. Er skipulagssvæðinu lýst svo í greinargerðinni að það sé flatlent og myndað af jökulaurum úr möl og steinum sem skriðjöklar og jökulár hafi borið með sér. Þaðan sé víðsýnt og útsýni fagurt til allra átta, en lítill gróður sé á svæðinu. Þá kemur fram í greinargerð með breytingu á aðalskipulagi sveitarfélagsins árið 2020 að ekki svo langt frá Skaftafelli III og IV sé nú þegar þjónusta í Svínafelli og Freysnesi og sunnan við þjóðveginn sé flugvöllur.
  1. Í deiliskipulagi fyrir Skaftafell III og IV eru afmarkaðar sex lóðir, merktar A-F, á skipulags­svæðinu þar sem heimilt er að hafa 70 gisti- og þjónustuhús. Samkvæmt skilmálum skal hvert hús á lóðunum vera að hámarki 40 m2 að grunnfleti með möguleika á 24 m2 Húsin skulu vera á einni hæð með 6,0 m hámarkshæð miðað við aðkomuhæð (gólfplötu) og er heimilt að hafa svalir út frá svefnlofti. Geta húsin hýst um 140 gesti samtímis að því er segir í greinar­gerð deiliskipulagsins.
  1. Kærendur eru eigendur og/eða ábúendur nokkurra jarða sem allar eru í töluverðri fjarlægð frá fyrirhugaðri gistihúsabyggð. Þeir kærendur sem eru hvað næst umræddu skipulagssvæði eru í u.þ.b. 6 km fjarlægð frá svæðinu á svonefndri Svínafellstorfu. Skilur hin forna jörð Freysnes á milli, en þar er að finna hótel, veitingastað og ýmis önnur hús auk þess sem hluti svæðisins hefur verið skipulagður fyrir frístundabyggð. Jafnframt liggur þjóðvegur 1 þar um. Ljóst er að þegar reist mannvirki að Skaftafelli 3C eru nokkuð sýnileg frá þessum jörðum, en vegna fjar­lægðar munu hagsmunir kærenda þó ekki skerðast á nokkurn hátt að því er varðar landnotkun, skuggavarp og innsýn. Verður jafnframt að telja að bygging 70 gisti- og þjónustuhúsa breyti hér engu hvað það varðar. Þótt nokkurra ásýndaráhrifa muni gæta á svæðinu verður að teknu tilliti til þeirra verulegu fjarlægða sem um ræðir, svo og með hliðsjón af fyrrgreindum aðstæðum á svæðinu, ekki talið að í heild sinni sé um verulega hagsmuna­skerðingu að ræða að það skapi kærendum aðild að máli þessu. Jafnframt leiða þeir óbeinu hagsmunir sem kærendur hafa fært fram um fjárhagslega eða samkeppnislega hagsmuni almennt ekki til kæruaðildar samkvæmt stjórnsýslurétti. Loks lúta önnur málsrök kærenda að gæslu hagsmuna sem telja verður almenna en ekki einstaklega.
  1. Að öllu framangreindu virtu verður kærumáli þessu því vísað frá úrskurðarnefndinni.

Úrskurðarorð

Kærumáli þessu er vísað frá úrskurðarnefndinni.

feb 27
Love0

UUA2511055 Vogaland

Með

Árið 2026, föstudaginn 27. febrúar, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Unnþór Jónsson varaformaður, Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur.

Fyrir var tekið mál nr. UUA2511055, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 20. október 2025 um að fjarlægja beri smáhýsi af lóð Vogalands 7 eða færa það 3,0 m frá lóðarmörkum Vogalands 9. 

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 19. nóvember 2025, er barst nefndinni sama dag, kæra eigendur Vogalands 7, þá ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 20. október 2025 að gera kærendum að fjarlægja smáhýsi af lóð þeirra eða færa það 3,0 m frá lóðarmörkum Vogalands 9. Er þess krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi. Þess var jafnframt krafist að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar yrði frestað á meðan málið væri til meðferðar hjá úrskurðarnefndinni. Var fallist á þá kröfu kærenda með bráðabirgðaúrskurði uppkveðnum 24. nóvember 2025.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjavíkurborg 9. janúar 2026.

Málavextir

  1. Í byrjun september 2025 reistu kærendur smáhýsi, nánar tiltekið sánaklefa, á lóð sinni Vogalandi 7 við lóðarmörk Vogalands 9. Annar eigenda Vogalands 9 hafði samband við Reykjavíkurborg 9. s.m. og upplýsti borgaryfirvöld um að ekki hefði verið aflað samþykkis þeirra vegna staðsetningar smáhýsisins. Með bréfi byggingarfulltrúa til kærenda, dags. 29. september 2025, var bent á að samþykki eigenda Vogalands 9 væri áskilið fyrir smáhýsinu í samræmi við f-lið gr. 2.3.5. í byggingarreglugerð nr. 112/2012. Voru kærendur upplýstir um þau áform embættisins að gera þeim að fjarlægja smáhýsið af lóðinni eða færa það 3,0 m frá lóðarmörkum Vogalands 9. Var kærendum veittur sjö daga frestur til að koma að andmælum. Með bréfi byggingarfulltrúa, dags. 20. október 2025, var kærendum veittur 30 daga frestur til að fjarlægja eða færa smáhýsið. Í bréfinu var vísað til þess að ákvörðunin væri byggð á 2. mgr. 55. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki auk þess sem veittar voru kæruleiðbeiningar.

Málsrök kæranda

  1. Kærendur vísa til þess að smáhýsið sé vel innan þeirra stærðarmarka sem getið sé um í byggingarreglugerð nr. 112/2012. Það sé 9,3 m2 að stærð og 2,4 m á hæð. Það sé staðsett í horni lóðarinnar, um 1 m frá lóðarmörkum Vogalands 9 og 2,6 m frá lóðarmörkum Undralands 6. Nokkurra metra hár trjágróður sé á lóð Vogalands 9 við lóðamörk að Vogalandi 7. Sé miðað við þakbrún smáhýsisins þá nái gróðurinn 1–1,5 m upp fyrir þakbrúnina og hafi það því engin áhrif á birtuskilyrði eða útsýni eigenda Vogalands 9, auk þess sem vart muni sjást í smáhýsið að sumri til sökum trjágróðurs. Það sé langt frá húsinu að Vogalandi 9, en minnsta fjarlægð þess frá húsinu sé 15 m. Ekki verði því með nokkrum hætti séð að hagsmunir eigenda Voga­lands 9 eða almannahagsmunir geti staðið því í vegi að smáhýsið sé á þeim stað sem það sé nú.
  1. Annar kærenda hafi kynnt öðrum eiganda Vogalands 9 fyrirhugaða framkvæmd og upplýst að til stæði að hafa sánaklefann í horni lóðar Vogalands 7 við lóðarmörk beggja lóða. Hafi eigandinn veitt samþykki sitt fyrir framkvæmdinni án fyrirvara. Því hafi kærendur bæði verið í góðri trú um að samþykki lægi fyrir vegna framkvæmdanna og haft réttmætar væntingar um að þær væru lögmætar. Viðbrögð eigenda Vogalands 9 hafi komið kærendum í opna skjöldu, enda hefði þau annars ekki lagt í þann mikla kostnað sem framkvæmdinni hafi fylgt. Þau hafi upplýst eigendur Vogalands 9 um hvernig framkvæmdinni yrði háttað og um staðsetningu smáhýsisins áður en það hafi verið reist, því hefðu þau getað komið að athugasemdum áður en framkvæmdir hófust.
  1. Í ákvörðun byggingarfulltrúa hafi í engu verið vikið að framangreindum atriðum. Eina sem liggi til grundvallar ákvörðun byggingarfulltrúa sé röng fullyrðing eiganda Vogalands 9 um að ekki hafi verið veitt samþykki fyrir framkvæmdinni og þar um vísað til f-liðar gr. 2.3.5. byggingarreglugerðar. Í engu sé vikið að því í ákvörðun byggingarfulltrúa að í símtali hinn 9. september 2025 og í tölvupósti til yfirvalda sama dag hafi borgaryfirvöld verið upplýst um að tilskilið samþykki hefði legið fyrir.
  1. Byggingarfulltrúi vísi til 2. mgr. 55. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki og 2. mgr. gr. 2.9.1. byggingarreglugerðar þar sem fram komi að sé byggingarframkvæmd hafin án þess að leyfi sé fengið fyrir henni eða ef hún brjóti í bága við skipulag geti byggingarfulltrú krafist þess að hið ólöglega mannvirki sé fjarlægt. Sinni eigandi ekki þeirri kröfu sé heimilt að vinna slík verk á hans kostnað. Í athugasemdum við 55. gr. með frumvarpi til laga um mannvirki komi fram að byggingarfulltrúa sé heimilt, en ekki skylt, að beita þvingunarúrræðum og að það sé eðlilegt að ákvörðun um beitingu úrræðanna sé metin í hverju tilviki, m.a. með tilliti til meðalhófs.
  1. Fulltrúar byggingarfulltrúa hafi mætt á svæðið 9. september 2025, en einungis í þeim tilgangi að staðfesta að smáhýsið væri risið og til að taka mynd. Engin frekari rannsókn hafi farið fram, engar mælingar gerðar og ekkert mat lagt á aðstæður. Kröfum 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 um rannsókn máls hafi því ekki verið fullnægt. Einungis hafi verið byggt á röngum fullyrðingum eigenda Vogalands 9 um að samþykki hafi ekki legið fyrir þegar hin íþyngjandi stjórnvaldsákvörðun hafi verið tekin af byggingarfulltrúa. Um sé að ræða gróft brot á rannsóknarskyldu stjórnvalds og meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga, sem leiða ætti til ógildingu ákvörðunarinnar.
  1. Ekki verði séð að hið íþyngjandi ákvæði f-liðar gr. 2.3.5. byggingarreglugerðar eigi sér stoð í lögum nr. 160/2010 og því sé ekki tækt að byggja á því til stuðnings ákvörðun sem feli í sér beitingu þvingunarúrræða. Í 1. mgr. 9. gr. laganna sé fjallað um byggingarleyfisskyldar framkvæmdir, en þá sé ráðherra jafnframt veitt heimild til að kveða á um að minni háttar mann­virkjagerð sé undanþegin byggingarleyfi, að slíkar framkvæmdir séu einungis tilkynningar­skyldar eða gera skuli vægari kröfur um fylgigögn eða umsóknarferli. Af orðalagi ákvæðisins verði ráðið, sem og af athugasemdum með 2. gr. breytingarlaga nr. 134/2020, að með þeirri breytingu sem gerð hafi verið á 9. gr. laganna hafi verið stefnt að því að gera vægari kröfur til meðferðar slíkra mála og þá þeim í hag sem ætli sér að reisa slíkt mannvirki. Eins og ákvæði f-liðar gr. 2.3.5. byggingarreglugerðar sé fram sett sé ekki um vægari kröfur að ræða, sbr. 1. mgr. 9. gr. laga nr. 160/2010, heldur íþyngjandi kröfu. Sá sem eigi hagsmuna að gæta sé þannig betur settur með að óska eftir byggingarleyfi fyrir framkvæmd þar sem fram fari mat á aðstæðum, fremur en að vera háður skriflegu samþykki þriðja aðila sem jafnvel eigi engra hagsmuna að gæta og þurfi ekki að gera grein fyrir höfnun á samþykki.
  1. Hvorki sé vikið að því í lögum né lögskýringargögnum að þriðji aðili eigi að geta staðið því í vegi að lóðarrétthafi geti reist mannvirki á lóð sinni, sem undanskilið sé byggingarleyfi, veiti hann ekki skriflegt samþykki sitt. Hafi slíkt íþyngjandi fortakslaust samþykki þriðja aðila átt að hafa úrslitaáhrif á það hvort unnt væri að reisa slíkt mannvirki, sem að öðru leyti fullnægi kröfu byggingarreglugerðar, hefði átt að kveða skýrt á um það í lögum en ekki byggingar­reglugerð. Sér í lagi ef ákvörðun stjórnvalds um beitingu þvingunarúrræða eigi að byggja á slíku ákvæði.

Málsrök Reykjavíkurborgar

  1. Borgaryfirvöld vísa til þess að í 9. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki sé fjallað um byggingar­leyfisskyldar framkvæmdir. Þar segi m.a. í 1. mgr. að óheimilt sé að grafa grunn fyrir mann­virki, reisa það, rífa eða flytja nema að fengnu leyfi við komandi leyfisveitanda. Þá segi að ráðherra geti í reglugerð kveðið á um að minni háttar mannvirkjagerð eða smávægilegar breytingar á mannvirkjum skuli undanþegin byggingarleyfi. Í samræmi við þetta séu í 1. mgr. gr. 2.3.5. byggingarreglugerðar nr. 112/2012 talin upp þau minni háttar mannvirki og fram­kvæmd­ir sem undanþegnar séu byggingarheimild og -leyfi.
  1. Við undirbúning hinnar kærðu ákvörðunar hafi starfsmenn á vegum embættis byggingarfulltrúa farið á vettvang 10. september 2025 þar sem smáhýsið hafi verið mælt og ljósmyndað. Smáhýsið sé 9,3 m2 að flatarmáli og falli þar af leiðandi undir 82. tl. gr. 1.2.1. byggingar­reglugerðar, þ.e. óupphitað skýli að hámarksstærð 15 m2 sem almennt sé ætlað til geymslu garðáhalda o.þ.h. en sé ekki ætlað til íveru. Slíkt skýli geti til að mynda verið notað sem garð­hýsi, hjólageymsla eða sána, sbr. leiðbeiningar Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar.
  1. Smáhýsið sem um ræði í máli þessu flokkist því sem minni háttar mannvirki sem undanþegið sé byggingarheimild og -leyfi samkvæmt f-lið gr. 2.3.5. byggingarreglugerðar. Það sé hins vegar áskilið að samþykki eigenda aðliggjandi lóðar liggi fyrir. Slíkt samþykki liggi ekki fyrir og því beri að hafna kröfu kærenda um ógildingu ákvörðunar byggingarfulltrúa.

Athugasemdir eigenda Vogalands 9

  1. Vísað er til þess að málavaxtalýsing kærenda sé ekki rétt. Ekki hafi verið rætt um staðsetningu eða stærð fyrirhugaðs mannvirkis þegar annar kærenda hafi komið að máli við einn eigenda Vogalands 9 um þau áform að koma fyrir sánu á lóð þeirra. Hvorki hafi verið veitt formlegt samþykki fyrir framkvæmdunum né munnlegt samþykki þar sem ekki hafi legið fyrir helstu upplýsingar um framkvæmd.
  1. Mótmælt sé lýsingum kærenda á atvikum máls hvað varði samskipti aðila málsins. Eigandi Vogalands 9 hafi sent kærendum skrifleg mótmæli samdægurs og hafist hafi verið handa að byggja mannvirkið, þ.e. hinn 8. september 2025. Á þeim tímapunkti hafi framkvæmdir verið yfirstandandi og því hefði kærendum verið í lófa lagið að stöðva þær. Það sé heldur ekki rétt að annar eigenda Vogalands 9 hafi ítrekað samþykki sitt 9. s.m. Hið rétta sé að hann hafi rætt við kærendur um mögulegar lausnar á því hvernig færa mætti mannvirkið í lögmætt horf. Í kjölfarið hafi þeim borist bréf frá lögmanni kærenda þar sem hótað hafi verið aðgerðum yrði gróðri við lóðamörk Vogalands 7 og 9 ekki komið í rétt horf og hafi þau umsvifalaust gert það.
  1. Smáhýsið sé staðsett minna en 0,5 m frá lóðamörkum, mælt frá bakhlið þess. Húsið sé ansi hátt og byggt ofan á upphækkuðum palli. Við húsið séu veggir sem liggi nær alveg við lóðamörk. Um verulega stórt mannvirki sé að ræða sem þverbrjóti ákvæði byggingarreglugerðar nr. 112/2012 um þriggja metra fjarlægð slíkra mannvirkja frá lóðamörkum. Smáhýsið sé staðsett á suðvestur lóðamörkum Vogalands 7 og 9 og muni því varpa skugga á lóðina.
  1. Ákvæði byggingarreglugerðar séu skýr um að skriflegt samþykki þurfi frá nágrönnum vegna staðsetningar smáhýsa innan þriggja metra frá lóðamörkum. Um sé að ræða verulega stórt mannvirki sem sé staðsett nær alveg upp við lóðarmörk og bersýnilega hefði þurft skriflegt samþykki vegna framkvæmdanna. Umrædd regla byggingarreglugerðar sé afar einföld og það teljist til almennrar vitneskju að ekki sé heimilt að byggja við mörk annarra lóða án formlegs samþykkis eigenda þeirra. Finna megi ítrekaða réttarframkvæmd fyrir því að eigendur fasteigna verði að færa eða fjarlægja mannvirki sem staðsett séu á ólögmætan hátt, líkt og um ræði í máli þessu.

Viðbótarathugasemdir kæranda

  1. Kærendur ítreka þá málavaxtalýsingu sem fram kom í kæru. Athugasemdir Reykjavíkurborgar og eigenda Vogalands 9 séu þess eðlis að þær staðfesti það sem fram hafi komið í kærunni, að ekkert mat hafi farið fram hjá borgaryfirvöldum um hvort staðsetning smáhýsisins færi gegn almannahagsmunum áður en hin kærða ákvörðun var tekin. Ekkert í athugasemdum nágranna beri vott um að hagsmunum þeirra sé ógnað á einhvern hátt með staðsetningu þess. 

Niðurstaða

  1. Í máli þessu er deilt um lögmæti þeirrar ákvörðunar byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 20. október 2025 að gera kærendum að fjarlægja smáhýsi af lóð þeirra eða færa það 3,0 m frá lóðarmörkum að Vogalandi 9. Kæruheimild er að finna í 59. gr. laga nr. 160/2010 um mann­virki og barst kæra innan kærufrests.
  1. Samkvæmt 2. mgr. 4. gr. laga um mannvirki annast byggingarfulltrúi eftirlit með mannvirkja­gerð er fellur undir 1. og 2. mgr. 9. gr. laganna. Í 1. mgr. síðarnefndu greinarinnar kemur fram að óheimilt sé að grafa grunn fyrir mannvirki, reisa það, rífa eða flytja, breyta því, burðarkerfi þess eða lagnakerfum eða breyta notkun þess, útliti eða formi nema að fengnu leyfi viðkomandi leyfisveitanda. Þá segir að ráð­herra geti í reglugerð kveðið á um að minni háttar mannvirkja­gerð eða smávægilegar breytingar á mannvirkjum, sbr. flokkun mannvirkja skv. 1. mgr. 17. gr., skuli undanþiggja byggingarleyfi, að slíkar framkvæmdir séu einungis tilkynningarskyldar eða að gera skuli vægari kröfur um fylgigögn eða umsóknarferli.
  1. Í samræmi við framangreint eru í 1. mgr. gr. 2.3.5. í byggingarreglugerð nr. 112/2012 talin upp þau minni háttar mannvirki og framkvæmdir sem undanþegnar eru byggingarheimild og -leyfi, en auk þess er gerð sú krafa að þær séu í samræmi við deiliskipulag og önnur ákvæði reglu­gerðarinnar. Samkvæmt f-lið gr. 2.3.5. eru þar á meðal smáhýsi sem eru að hámarki 15 m2að stærð og mesta hæð þaks 2,5 m mælt frá yfirborði jarðvegs. Einnig kemur þar fram að sé smáhýsið minna en 3,0 m frá aðliggjandi lóð þurfi samþykki eigenda þeirrar lóðar og að slík smáhýsi séu ekki ætluð til gistingar eða búsetu.
  1. Hlutverk byggingarfulltrúa hvers sveitarfélags er að hafa eftirlit með því að mannvirki og notkun þeirra sé í samræmi við útgefin leyfi og beita eftir atvikum þvingunarúrræðum, sbr. 55. og 56. gr. laga nr. 160/2010. Er nánar kveðið á um það í 2. mgr. 55. gr. laganna að sé byggingar­framkvæmd hafin án þess að leyfi sé fengið fyrir henni eða hún brjóti í bága við skipulag geti byggingarfulltrúi krafist þess að hið ólöglega mannvirki eða byggingarhluti sé fjarlægt. Sinni eigandi ekki þeirri kröfu er heimilt að vinna slík verk á hans kostnað.
  1. Hin kærða ákvörðun byggingarfulltrúa frá 20. október 2025, þess efnis að gera kærendum að fjarlægja smáhýsi þeirra eða færa það 3,0 m frá mörkum lóðar Vogalands 9, byggðist á því að ekki hefði verið aflað samþykkis eigenda aðliggjandi lóðar, sbr. skilyrði þar um í áðurnefndum f-lið gr. 2.3.5. byggingarreglugerðar. Ákvæðið áskilur ekki að samþykki eiganda aðliggjandi lóðar sé veitt skriflega þótt slíkt sé auðsýnilega ákjósanlegt. Hins vegar verður að gera ráð fyrir unnt sé á ótvíræðan hátt að sýna fram á að samþykki liggi fyrir til þess að það teljist veitt í skilningi ákvæðisins. Af þeim gögnum sem liggja fyrir úrskurðarnefndinni verður ráðið að annar kærenda hafi komið að máli við annan eigenda Vogalands 9 og rætt þau áform kærenda að reisa sánaklefa á lóð þeirra. Að því er segir í umsögn eigendanna til úrskurðarnefndarinnar mun hann ekki hafa gert athugasemdir við þau áform, en engar teikningar munu þó hafa legið fyrir sem sýndu nákvæma staðsetningu og útfærslu mannvirkisins. Verður að teknu tilliti til þess að líta svo á að tilskilið samþykki eigenda aðliggjandi lóðar hafi ekki legið fyrir þegar smáhýsi kærenda var reist.
  1. Tekið er fram í athugasemdum við 55. gr. með frumvarpi því sem varð að mannvirkjalögum að sú breyting hafi verið gerð frá fyrri lögum, varðandi mannvirki sem reist séu í óleyfi, að byggingarfulltrúa sé heimilt en ekki skylt að krefjast niðurrifs þeirra, að jarðrask sé afmáð eða starfsemi sé hætt. Þar kemur að auki fram að eðlilegt sé að ákvörðun um beitingu slíkra úrræða sé metin í hverju tilviki, m.a. með tilliti til meðalhófs. Ákvörðun um niðurrif mannvirkis eða byggingarhluta þess er því háð mati stjórnvalds hverju sinni og gefur sveitarfélögum kost á að bregðast við sé gengið gegn almannahagsmunum þeim er búa að baki mannvirkjalögum, svo sem skipulags-, öryggis- og heilbrigðishagsmunum. Fer það eftir atvikum hverju sinni hvort nefndum þvingunarúrræðum verði beitt í tilefni af framkvæmd sem telst vera ólögmæt. Með hliðsjón af þessu verður ekki talið að lögin tryggi einstaklingum rétt til að knýja byggingar­yfirvöld til beitingar þvingunarúrræða vegna einstaklingshagsmuna. Þótt beiting slíkra úrræða sé háð mati stjórnvalds þarf ákvörðun þess efnis að vera rökstudd með viðhlítandi hætti, m.a. með hliðsjón af þeim hagsmunum sem búa að baki fyrrgreindum lagaheimildum og fylgja þarf meginreglum stjórnsýsluréttarins, s.s. um rannsókn máls skv. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og að málefnaleg sjónarmið búi að baki ákvörðun.
  1. Þegar tekin er ákvörðun á grundvelli matskenndrar lagaheimildar er stjórnvaldi skylt að framkvæma heildstætt og atviksbundið mat með tilliti til aðstæðna hverju sinni. Við beitingu þvingunarúrræða mannvirkjalaga verður, svo sem áður segir, að líta til þess að þeim er fyrst og fremst beitt til gæslu almannahagsmuna þeim er búa að baki lögunum en síður til þess að vernda einstaklingshagsmuni, enda eru þeim tryggð önnur réttarúrræði til þess að verja þá hags­muni, s.s. að leita til dómstóla. Á það verður þó bent að til lögmætrar gæslu almanna­hagsmuna felst m.a. að beita sér fyrir því að framkvæmdir fari eftir þeim laga- og reglugerðar­ákvæðum sem gilda hverju sinni, sem getur eftir atvikum farið saman við hagsmuni nágranna. Einnig geta komið til álita ýmis önnur sjónarmið, til að mynda hversu íþyngjandi aðgerða er krafist af þeim sem úrræðið beinist að, með hvaða hætti meint lögbrot er tilkomið og mikilvægi þeirra hags­muna sem verið er að gæta.
  1. Við undirbúning hinnar kærðu ákvörðunar fóru starfsmenn byggingarfulltrúa á vettvang þar sem staðfest var að stærð umrædds smáhýsis væri innan þeirra marka er kveðið er á um í ákvæði f-liðar gr. 2.3.5. byggingarreglugerðar og að það væri staðsett við mörk lóða Vogalands 7 og 9. Var ákvörðunin aftur á móti tekin með vísan til þess eins að ekki lægi fyrir samþykki eigenda aðliggjandi lóðar. Verður því ekki séð að byggingarfulltrúi hafi framkvæmt heildstætt mat með tilliti til atvika og aðstæðna í málinu þegar hann tók ákvörðun á grundvelli 2. mgr. 55. gr. mannvirkjalaga um að gera kærendum að fjarlægja eða færa smáhýsið.
  1. Með vísan til framanrakins er það niðurstaða úrskurðarnefndarinnar að rökstuðningi hinnar kærðu ákvörðunar hafi verið svo áfátt að fallast verði á kröfu kærenda um ógildingu hennar.

Úrskurðarorð

Felld er úr gildi ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 20. október 2025 um að fjarlægja beri smáhýsi af lóð Vogalands 7 eða færa það 3,0 m frá lóðarmörkum Vogalands 9.

feb 27
Love0

158/2025 Gauksstaðir

Með

Árið 2026, föstudaginn 27. febrúar, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Unnþór Jónsson varaformaður, Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur.

Fyrir var tekið mál nr. 158/2025, kæra á ákvörðun bæjarráðs Suðurnesjabæjar frá 25. júní 2025 um að samþykkja deiliskipulag Gauksstaða (L196408) fyrir ferðaþjónustu.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 14. október 2025, er barst nefndinni sama dag, kæra A og B, vegna Gauksstaðavegar 2, C, vegna Gauksstaðavegar 6 og Gauksstaða (L130742), D, E og F, vegna Gauksstaða­vegar 6, G og H, vegna Sunnubrautar 25, I og J, vegna Varavegar 8, J og K, vegna Varavegar 9, Þorsteinn ehf., vegna Varavegar 14, L, vegna Skeggjastaða, og M og N, vegna Gauksstaða (L130742), þá ákvörðun bæjarstjórnar Suðurnesja­bæjar frá 25. júní 2025 að samþykkja deiliskipulag Gauksstaða (L196408) fyrir ferðaþjónustu. Er þess aðallega krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi, en til vara að úrskurðarnefndin mæli fyrir um tiltekin skilyrði fyrir gildistöku hins kærða deiliskipulags, breyti efni skipulagsins með tilteknum hætti eða leggi fyrir Suðurnesjabæ að taka nýja ákvörðun.
  1. Kærendur gerðu jafnframt þá kröfu að framkvæmdir yrðu stöðvaðar til bráðabirgða á meðan málið væri til meðferðar fyrir úrskurðarnefndinni. Með úrskurði uppkveðnum 19. nóvember 2025 var kröfu kærenda um stöðvun framkvæmda á grundvelli hinnar kærðu deiliskipulags­ákvörðunar hafnað.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Suðurnesjabæ 14. nóvember 2025.

Málavextir

  1. Í Aðalskipulagi Suðurnesjabæjar 2022–2034, sem tók gildi við birtingu auglýsingar í B-deild Stjórnartíðinda 14. júlí 2023, var í kafla um landnotkun á svæðum fyrir verslun og þjónustu (VÞ) greint frá uppbyggingaráformum á lóð Gauksstaða (L196408) á svæði merktu VÞ-6. Sagði þar að gert væri ráð fyrir gistingu í „smáhýsum“ fyrir allt að 50 gesti. Leyfilegur fjöldi þeirra væri 15 og hámarksstærð hvers húss væri 30 m2. Einnig væri gert ráð fyrir móttöku- og þjónustuhúsi sem mætti vera allt að 300 m2 að stærð.
  1. Á fundi framkvæmda- og skipulagsráðs Suðurnesjabæjar 18. september 2024 var tekið fyrir erindi eiganda Gauksstaða (L196408) um tillögu að deiliskipulagi fyrir ferðaþjónustu á landareigninni samhliða breytingu á aðalskipulagi vegna fyrirhugaðrar uppbyggingar á skipulagssvæðinu. Í tillögunni fólst að útbúin yrðu gistirými fyrir allt að 50 manns í 15 ferðaþjónustuhúsum auk þjónustubyggingar. Í greinargerð tillögunnar kom fram um byggingarheimildir að þjónustubygging yrði að hámarki 300 m2 að stærð og ferðaþjónustuhús samtals 700 m2. Í samhliða tillögu um breytingu á aðalskipulagi var hámarksstærð hvers „smáhýsis“ aukið úr 30 m2 í 47 m2. Var samþykkt að auglýsa deiliskipulagstillöguna í samræmi við 41. gr. skipulagslaga nr. 123/2010 að undangenginni breytingu á aðalskipulagi. Á fundi bæjarstjórnar 2. október s.á. var afgreiðsla ráðsins samþykkt.
  1. Deiliskipulagstillagan var auglýst til kynningar 12. nóvember 2024 með athugasemdafresti til 31. desember s.á. Bárust þónokkrar athugasemdir á kynningartíma auk umsagnar frá Vegagerðinni er varðaði hæðarsetningu fyrirhugaðra húsa, sjóvarnir og fjarlægð bygginga frá strandlínu. Tók sveitarfélagið þá ákvörðun að hæðarmæla sjóvarnargarð og finna raunhæð hæðarkóta núverandi bygginga við Gauksstaði þar sem ljóst væri að hæðarkótar á samþykktum aðaluppdráttum væru ekki í samræmi við „raunhæðir“ samkvæmt öðrum gögnum. Starfsmenn sveitarfélagsins funduðu með Vegagerðinni 4. mars 2025 vegna umsagnar stofnunarinnar frá 23. janúar s.á. og var verkfræðistofa fengin til að útbúa minnisblað vegna málsins. Í minnisblaði hennar, dags. 17. mars s.á., var lagt til að deiliskipulagsferlið yrði endurskoðað frá grunni og ný tillaga gerð sem uppfyllti kröfur skipulagsreglugerðar.
  1. Á fundi framkvæmda- og skipulagsráðs 19. mars 2025 var málið tekið fyrir og taldi ráðið að endurskoða þyrfti deiliskipulagsferlið og vinna nýja tillögu. Var skipulagsfulltrúa falið að ræða við framkvæmdaraðila um framhald skipulagsgerðarinnar. Framkvæmdaaðilar voru í kjölfarið upplýstir um stöðu málsins og með bréfi, dags. 11. apríl s.á., kröfðust þeir þess að deili­skipulagstillagan yrði tafarlaust tekin fyrir á fundi bæjarstjórnar og send Skipulagsstofnun í samræmi við ákvæði skipulagslaga. Að beiðni sveitarfélagsins skilaði utanaðkomandi lög­maður minnisblaði, dags. 27. maí s.á., vegna stöðu málsins. Var þar komist að þeirri niðurstöðu að deiliskipulagstillagan hefði mátt vera ítarlegri og framsetning skýrari. Mælst var til þess að ef sveitarstjórn teldi tillöguna vera í grundvallaratriðum í lagi þyrfti að skoða hvort gera þyrfti svo miklar breytingar á henni að nauðsynlegt væri að auglýsa hana að nýju eða hvort mögulegt væri að lagfæra tillöguna án þess að auglýsa hana að nýju. Tekið var og fram að slík skoðun gæti einnig leitt til þess að skoða þyrfti hugmyndir um uppbyggingu á svæðinu upp á nýtt.
  1. Málið var tekið fyrir að nýju á fundi bæjarráðs 11. júní 2025 þar sem samþykkt var að beina því til framkvæmda- og skipulagsráðs að taka málið upp að nýju og ljúka málsmeðferð þess og afgreiða skipulagstillöguna til bæjarráðs til afgreiðslu. Á fundi framkvæmda- og skipulagsráðs 18. s.m. var fært til bókar að fyrir lægi minnisblað verkfræðistofu, dags. 16. s.m., þar sem teknar væru saman framkomnar athugasemdir og tillaga að viðbrögðum við þeim. Einnig lægju fyrir drög að uppfærðum deiliskipulagsgögnum. Var það mat ráðsins að þær breytingar sem gerðar hefðu verið kæmu til móts við framkomnar athugasemdir og minnkuðu neikvæð áhrif af deiliskipulaginu. Var samþykkt að leggja til við bæjarstjórn að samþykkja tillöguna og fela sviðsstjóra skipulags- og umhverfissviðs að senda Skipulags­stofnun deiliskipulagið til yfir­ferðar. Var sú afgreiðsla staðfest á fundi bæjarráðs 25. s.m.
  1. Samþykkt tillaga ásamt samantekt um málsmeðferð og athugasemdir var send Skipulags­stofnun til lögboðinnar afgreiðslu í samræmi við 1. mgr. 42. gr. skipulagslaga. Skipulags­stofnun gerði ekki athugasemd við að sveitarstjórn birti auglýsingu um samþykkt deili­skipulagsins í B-deild Stjórnartíðinda þegar gerðar hefðu verið nánar tilteknar lagfæringar. Að gerðum þeim breytingum tók deiliskipulagið gildi með birtingu auglýsingar í B-deild Stjórnartíðinda 15. september 2025.

Málsrök kærenda

  1. Kærendur vísa til þess að annmarki hafi verið á auglýsingu um gildistöku hins kærða deiliskipulags þar sem ekki hafi verið leiðbeint um málskotsrétt.
  1. Ósamræmi sé á milli gildandi aðalskipulags og hins auglýsta deiliskipulags um umfang og efni skipulagsáforma. Í aðalskipulagi sé talað um „smáhýsi“ sem kærendur telji að séu skýli sem ekki séu ætluð til íveru og séu að hámarki 15 m² með hliðsjón af byggingarreglugerð nr. 112/2012. Hins vegar sé í öðrum gögnum fjallað um stærðir umræddra smáhýsa geti verið allt að 47 m², 30 m² og 25 m². Þetta ósamræmi í stærðum og misnotkun hugtaksins „smáhýsi“ sé svo villandi að um sé að ræða ógildingarannmarka. Feli það í sér brot á andmælarétti kærenda, sbr. 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, auk þess sem það bendi til þess að rannsóknarreglunni hafi ekki verið fullnægt, sbr. 10. gr. sömu laga.
  1. Deiliskipulag Gauksstaða sé ekki í samræmi við gildandi aðalskipulag vegna villandi framsetningar í þess skipulags, óskýrleika, ósamræmis og óvissu. Greiða þurfi úr því ósamræmi. Ýmist sé rætt um að samþykkt hafi verið „nýtt deiliskipulag á jörð Gauksstaða, L196408, fyrir ferðaþjónustu“ eða um sé að ræða „tillögu“ þar sem fyrirhugað sé að útbúa tilgreind gistirými. Það sé óviðunandi fyrir fasteignaeigendur í næsta nágrenni að búa við óvissu um það hvort og að hvaða marki vilji og geta eigenda Gauksstaða standi til þess að framkvæma möguleg áform og þá hvenær og að hvaða marki.
  1. Samkvæmt 3. mgr. gr. 5.3.2.18. í skipulagsreglugerð nr. 90/2013 sé afdráttarlaust bann við byggingu á þekktum flóðasvæðum við sjó. Slíkt skipulag geti ekki verið gild réttarheimild og beri að fella það úr gildi. Enginn fyrirvari sé við greint bann og óumdeilanlegt sé að Gauksstaðir séu þekkt flóðasvæði og tíðni flóða um það bil annað hvert ár. Almennt sé umrætt svæði talið utan þéttbýlis, sbr. t.d. svæðisskipulag Suðurnesja, en samkvæmt gr. 5.3.2.14. skipulags­reglugerðar sé óheimilt að reisa mannvirki nær vötnum, ám eða sjó en 50 m.
  1. Vísað sé til bréfa Náttúruhamfaratrygging Íslands, dags. 10. september 2025, og Vegagerðarinnar, dags. 23. janúar 2025, varðandi hættu á sjávarflóðum, gagnráðstafana og hættumats. Ekki standist að íbúar Suðurnesjabæjar beri hallann af skipulagsákvörðunum sem séu líklegar til tjóns. Hvað sem líði hagsmunum skattgreiðenda sé ekki aðeins hætta á ferðum varðandi efnisleg gæði heldur einnig líf og limi ferðamanna og hugsanlega minja- og menningar­hagsmuni.
  1. Hvergi í þinglýstum gögnum sé að finna heimildir til umferðarréttar um Gauksstaðaland, L130742, sem Gauksstaðavegur liggi um, en slíkt ákvæði um umferðarrétt sé áskilið við breytingar á deiliskipulagi, sérstaklega í ljósi umferðaraukningar. Við breytingar á deiliskipulagstillögunni hafi flóttaleið verið færð niður í fjöru án þess að fyrir lægi álit eða samráð við Vegagerðina eða Veðurstofu Íslands.
  1. Áformin feli í sér byggingu 15 háreistra húsa, um 9 m að hæð yfir sjávarmáli. Þar með verði mikil skerðing á útsýni og aukin innsýn af Gauksstöðum inn á fasteignir kærenda sem næst standi. Samanlögð breyting sem muni eiga sér stað með óskýru aðal- og deiliskipulagi verði að meta sem of mikla skerðingu á réttindum og hagsmunum kærenda til landnotkunar, útsýnis og friðar. Kærendur eigi augljósa lögvarða hagsmuni af málinu og augljóst sé að fasteignaverð komi til með að lækka við slík stórfelld ferðaþjónustuáform. Ekki sé um að ræða innri málefni landeigenda Gauksstaða, enda verulegar neikvæðar afleiðingar sem leiða muni af uppbyggingaráformum og framkvæmdum. Reikna megi með að umferð aukist um nærri 140% um Gauksstaðaveg, sem sé óásættanlegt.
  1. Í fyrri drögum deiliskipulagsins hafi verið umfjöllun um gangstéttir við Gauksstaðaveg, en hún hafi verið tekin út áður en skipulagstillagan hafi verið samþykkt. Nauðsynlegt sé að sýna fram á í skipulagi hvernig gangandi vegfarendur eigi að komast til og frá svæðinu. Ekki sé hægt að bjóða fólki upp á að nota Gauksstaðaveg þar sem hann sé einbreiður og án gangstétta. Núverandi ástand vegarins skapar mikla hættu fyrir gangandi vegfarendur, sérstaklega á framkvæmdatíma vegna þungaflutninga.
  1. Samkvæmt IV. kafla laga nr. 60/2013 um náttúruvernd eigi almenningur ríkan rétt til að ganga um landið í lögmætum tilgangi. Ekki hafi verið sýnt fram á hvort eða hvernig eigendur Gauksstaða muni tryggja að almenningur komist fram hjá gistirýmum meðfram ströndinni. Í gr. 5.3.2.14. skipulagsreglugerðar komi fram að í þéttbýli skuli lögð áhersla á að almenningur geti komist að og meðfram sjó eftir því sem hægt sé á viðkomandi svæði.
  1. Heilbrigðiseftirlit Suðurnesja hafi með bréfi, dags. 23. desember 2024, bent á að vegna fuglalífs geti frárennsli ekki farið í gegnum rotþrær til sjávar. Eigendur Gauksstaðalands muni ekki leyfa frárennsli í gegnum sitt land, sem geri áformin óframkvæmanleg. Það sama eigi við um aðrennslislagnir.
  1. Kærendur áætli að framkvæmdinni fylgi miklir þungaflutningar þar sem áætla megi að fjarlæga þurfi um 20.000 m2 af jarðvegi. Því megi gera ráð fyrir um 9.000 ferðum flutningabíla, hvora leið, um Gauksstaðaveg sem sé ekki í neinu ástandi fyrir slíka umferð. Þetta muni hafa veruleg áhrif á umhverfið, þar með talið vistkerfi, landslag, ásýnd, útsýni, hljóðvist og loftgæði. Stjórnendur Suðurnesjabæjar hafi látið undan þrýstingi og hótunum um bótakröfur, þrátt fyrir eigin áhyggjur og rökstuddar athugasemdir frá nágrönnum og sérfróðum stofnunum. Þeir telja að vanhæfissjónarmið eigi við og að ekki liggi gildar stjórnarathafnir að baki hinum kærðu skipulagsáformum. Ákvarðanir sveitarfélagsins í máli þessu fari beinlínis gegn settum reglum, hafi ekki lagastoð og byggi á ómálefnalegum sjónarmiðum, sem ætti að leiða til ógildingar eða breytingar hinnar kærðu ákvörðunar.

Málsrök Suðurnesjabæjar

  1. Í umsögn sveitarfélagsins er vísað til þess að kærendur hafi ekki lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins. Það eitt að hafa gert athugasemdir við deiliskipulagstillögu á kynningartíma feli ekki í sér að viðkomandi eigi lögvarða hagsmuni í skilningi laga. Fasteignir kærenda séu staðsettar í verulegri fjarlægð frá fyrirhuguðum smáhýsum samkvæmt deiliskipulagi, en næstu fasteignir séu í yfir 130 m fjarlægð og aðrar í svipaðri eða meiri fjarlægð.
  1. Birting auglýsingar um gildistöku deiliskipulags í B-deild Stjórnartíðinda teljist ekki „tilkynning á stjórnvaldsákvörðun“. Það hafi ekki haft efnisleg áhrif á gildi samþykktar deiliskipulags að ekki hafi verið upplýst um kærufrest í auglýsingu, enda hafi kærendur komið að kæru í málinu innan kærufrests.
  1. Ekki sé auðskilið af kærunni hvaða ósamræmis sé vísað til milli aðalskipulags og deiliskipulags. Rétt sé að deiliskipulag eigi að vera í samræmi við aðalskipulag og af því tilefni hafi verið gerðar breytingar á aðalskipulagi samhliða deiliskipulagi. Svo virðist sem röksemdir kærenda geri ekki ráð fyrir þeim breytingum sem gerðar hafi verið á aðalskipulagi, en fullt samræmi sé á milli aðalskipulags og deiliskipulags.
  1. Deiliskipulagið sé ekki andstætt ákvæðum skipulagsreglugerðar nr. 90/2013 um flóðahættu þar sem svæðið sé ekki þekkt flóðasvæði og gert hafi verið ráð fyrir fullnægjandi sjóvörnum. Samkvæmt 3. mgr. gr. 5.3.2.18. reglugerðarinnar sé óheimilt að byggja á þekktum flóðasvæðum við ár, vötn og sjó nema byggðar séu sjóvarnir sem koma eigi í veg fyrir flóðahættu. Svæðið við Gauksstaði hafi ekki verið skilgreint sem „þekkt flóðasvæði“ þar sem engin skjalfest flóð hafi náð þar inn að byggð eða valdið tjóni svo vitað sé. Ekki hafi fundist gögn um flóð á þessu svæði í gögnum sveitarfélagsins né við nánari leit í opinberum gögnum og sögulegum heimildum. Svæðið teljist hins vegar til útsettra strandlágsvæða (C-flokkur) þar sem hætta geti skapast í framtíðinni vegna hækkandi sjávarborðs og flóðáhættu.
  1. Árið 2022 hafi verið unnin heildstæð sjóvarnargreining fyrir Suðurnesjabæ þar sem strandlengja sveitarfélagsins hafi verið kortlögð með dróna og hæðarlíkani (LiDAR). Unnið hafi verið kerfisbundið mat á ástandi og virkni sjóvarna og hafi greiningin orðið grundvöllur að forgangsröðun framkvæmda í samvinnu við Vegagerðina. Við úrvinnslu gagna hafi hæðarupplýsingar verið bornar saman við líkön af sjávarstöðu við mismunandi flóð og veðurálag og þannig metin hætta á flóði og rofi fyrir hvert svæði. Samkvæmt niðurstöðum greiningarinnar sé efsti hluti varnargarðsins við Gauksstaði (Krónuhæðin) á bilinu +3,7 til +4,1 m yfir HN (hásjávarmál, nettó). Þetta þýði að garðurinn sé um 4 m hærri en meðalhæð sjávar við venjulegar aðstæður. Garðurinn hafi því staðið af sér flóð án þess að sjór hafi flætt yfir á þessum stað. Hins vegar hafi farið sjór á land nokkru norðar þar sem engar sjóvarnir hafi verið á þeim tíma, en þær hafi verið reistar síðan. Til að tryggja varanlegt öryggi til framtíðar verði sjó­vörnum viðhaldið með reglubundnu viðhaldi í samræmi við niðurstöður sjóvarnar­greiningar.
  1. Í hinu kærða deiliskipulagi sé gert ráð fyrir að koma eigi í veg fyrir hættu af völdum flóða til framtíðar með gerð sjóvarna og eins ákvörðun hæðarkóta með tilliti til loftlagsbreytinga og sjávarborðshækkunar. Þá séu landeigendur skuldbundnir til að vinna með Vegagerðinni, ásamt sveitarfélaginu, að úrbótum sjóvarnargarðsins. Hæð hans sé sýnd á deiliskipulagsuppdrætti sem staðfesti að hættumat hafi farið fram og að fullnægjandi mótvægisaðgerðir séu skilgreindar.
  1. Umferðarréttur sé tryggður um Gauksstaðaveg, enda sé um sveitarfélagsveg að ræða. Samkvæmt 1. tl. gr. 5.3.2.5. skipulagsreglugerðar skuli á íbúðarsvæðum og öðrum svæðum þar sem gera megi ráð fyrir mannfjölda og hætta geti verið á gróðureldum, gæta þess að fleiri en ein greið leið sé um og frá svæðinu. Í deiliskipulaginu komi fram að núverandi aðalaðkoma sé frá Gauksstaðavegi. Tillagan geri einnig ráð fyrir að aðalaðkoma að Gauksstöðum geti til framtíðar verið frá Gerðavegi, um afleggjara að Gerðavegi 20a og 20b, fáist samþykki frá landeigendum fyrir því. Þá sé gert ráð fyrir nægilegum bílastæðum. Gaukstaðavegur beri vel þá umferð sem áætluð sé vegna komandi uppbyggingar og áætluð umferð verði ekki meiri en eðlilegt þyki í þéttbýli. Engar forsendur séu fyrir þeirri fullyrðingu að ekki liggi fyrir fullnægjandi umferðartengingar við lóðina.
  1. Gerðar hafi verið fullnægjandi ráðstafanir til að lágmarka sjónræn áhrif og önnur grenndaráhrif. Í deiliskipulaginu sé gert ráð fyrir að staðsetning og hönnun nýrra mannvirkja taki mið af byggingar­hefðum, náttúru, landslagi og staðháttum. Uppbyggingin við Gauksstaði hafi í för með sér að nýtt land innan þéttbýlisins í Garði sé brotið undir byggð, þ.e. aðstöðu fyrir ferða­þjónustu. Gerðar hafi verið breytingar á tillögunni þannig að ný byggð falli betur að þeirri byggð sem fyrir sé, svo og til að viðhalda útsýni til sjávar frá eldri byggð. Að loknum framkvæmdum sé reiknað með að gróið yfirborð verði endurheimt að mestu. Um sé að ræða tiltölulega hóflegar byggingar sem valdi ekki meiri sjónrænum áhrifum en íbúar í þéttbýli verði almennt að búast við. Staðsetning mannvirkjanna sé að auki í töluverðri fjarlægð frá öllum nágrönnum.
  1. Í deiliskipulaginu komi fram að gönguleiðir verði frá bílastæðum að gistihúsum og almennt sé stígagerð frjáls. Þá segi jafnframt að tryggt verði að fyrirhuguð uppbygging skerði ekki göngu­leið meðfram ströndinni fyrir almenning. Deiliskipulagið geri ráð fyrir að fráveita tengist inn á fráveitukerfi sveitarfélagsins samhliða nýrri vegtengingu um Gerðaveg. Fram að þeirri framkvæmd verði notast við rotþró með siturlögn, en staðsetning hennar sé sýnd á uppdrætti. Því séu fullyrðingar um að frárennslismál hafi ekki verið leyst rangar.
  1. Deiliskipulagsáætlanir séu almennt ekki ógildanlegar vegna mögulegrar þungaumferðar á framkvæmdatíma, sérstaklega ef mótvægisaðgerðir séu skilgreindar og áhrif metin. Í umhverfismati deiliskipulagstillögunnar séu ákvæði um aðgerðir til að lágmarka truflun og hættu. Útreikningar kærenda séu auk þess ekki byggðir á réttum forsendum þar sem enginn jarðvegur verði fjarlægður af landinu, heldur nýttur innan lóðar til landsköpunar. Landeigendur hafi látið hæðarmæla landið og þeim hafi reiknast til að áætlaður efnisflutningur muni taka um 10 vinnudaga.

Athugasemdir eiganda Gauksstaða (L196408)

  1. Vísað er til þess að nágranni geti aðeins átt aðild að stjórnsýslumáli hafi bygging í grennd við hann veruleg áhrif á lögvarða hagsmuni hans. Svo sé ekki í tilviki kærenda. Þær fasteignir sem séu næst fyrirhuguðum smáhýsum séu í yfir 130 m fjarlægð og snerti hið kærða deiliskipulag því ekki grenndarhagsmuni þeirra eða annarra fasteignaeigenda í Suðurnesjabæ. Röksemdir um aðild byggist eingöngu á ósannaðri og huglægri tölfræði kærenda um ætlað umfang umferðar um veginn. Slík tilvísun geti ekki skapað eða réttlætt ætlaða grenndarhagsmuni. Beri að vísa kærunni frá vegna skorts á kæruaðild.
  1. Málatilbúnaður kærenda sé í heild sinni svo óljós að ekki sé hægt að taka kröfur þeirra til efnislegrar meðferðar. Þannig megi af kærunni ráða að ekki hafi verið tekið mið af skilmálum gildandi aðalskipulags. Vísað sé til þess að samanlagt flatarmál smáhýsa sé 500 m2 en flatarmálið hafi verið aukið í 700 m2 með aðalskipulagsbreytingu vegna hins kærða deiliskipulags. Þá hafi í kærunni verið fjallað um hugtakanotkunina „smáhýsi“ með vísað til orðskýringa í byggingarreglugerð nr. 112/2012, en reglugerðin eigi þó ekki við í málinu enda sé hvorki vísað til hennar í aðalskipulagi né í deiliskipulaginu í tengslum við skýringu hugtaksins. Byggingarheimildir smáhýsanna séu ítarlega útfærðar í skipulagstillögunni og rúmist að öllu leyti innan marka aðalskipulags.
  1. Gauksstaðir séu innan þéttbýlismarka samkvæmt gildandi aðalskipulagi. Landeigandi eigi nú þegar fasteignir á svæðinu sem njóti fullnægjandi vátryggingarverndar og á meðal kærenda sé jafnframt eigandi slíkra eigna á sama svæði. Almennar fullyrðingar um að fyrirhugaðar framkvæmdir leiði til tjóns utan gildissviðs vátrygginga geti ekki talist næg stoð fyrir þeirri niðurstöðu að framkvæmdin feli í sér óásættanlega áhættu. Í kafla 5.3. og 5.4. aðalskipulagsins sé sérstaklega fjallað um sjávarflóð. Sjóvarnir séu nú þegar til staðar við ströndina þar sem Gauksstaðir liggi og að landið sé ekki skilgreint sem flóðasvæði.
  1. Landeigandi sé meðvitaður um þá áhættu sem tengist sjávarflóðum og að hugsanlega þurfi að ráðast í frekari sjóvarnir í samráði við Suðurnesjabæ. Slíkt hafi þó ekki þýðingu við mat á lögmæti eða efnisinnihaldi hinnar kærðu deiliskipulagsbreytingar, heldur sé það fremur atriði sem þurfi að gæta að til frambúðar í samráði við alla hlutaðeigandi aðila. Þá sé bent á að aðrar fasteignir liggi nær sjó en þau 15 smáhýsi sem gert sé ráð fyrir í deiliskipulaginu. Deiliskipulagið sé í fullu samræmi við ákvæði gr. 5.3.2.14. skipulagsreglugerðar nr. 90/2013.
  1. Kærendur hafi borið við ósannaðri og huglægri tölfræði um allt að 140% aukningu á umferð um svæðið. Röksemdarfærslan byggi hins vegar hvorki á gögnum né faglegu mati. Gauksstaðavegur sé skilgreindur sem sveitarfélagsvegur samkvæmt 9. gr. vegalaga nr. 80/2007 og beri vel þá umferð sem áætluð sé vegna fyrirhugaðrar uppbyggingar. Aukning á umferð verði óveruleg, enda aðeins gert ráð fyrir 15 smáhýsum á jörðinni.
  1. Frárennsli á svæðinu fari ekki frá rotþró til sjávar heldur sé það leitt í siturlögn í samræmi við gildandi kröfur um hreinsun frárennslis, sbr. 7. gr. í greinargerð deiliskipulagstillögunnar. Ef fyrirliggjandi tenging til sjávar sé til staðar sé ekki þörf á rotþró, en jafnframt sé unnt að tengja frárennsli við frárennslislögn sveitarfélagsins. Landeigendur geti ekki hindrað gildistöku deiliskipulags með því að heimila ekki frárennslis- eða aðrennslislagir um land sitt. Lagnir og frárennsli teljist til nauðsynlegra innviða í þágu almannahagsmuna og sé leiðarvali, heimildum og samningagerð um lagnir jafnan sinnt á framkvæmdastigi með lögmætum úrræðum, sbr. t.d. 5. og 6. gr. laga nr. 9/2009 um vatnsveitur og fráveitur. Eftir atvikum komi hins vegar síðar til skoðunar heimildir sveitarfélaga til að framfylgja skipulagsáætlunum sínum. Nauðsynlegir grunninnviðir, þar á meðal heitt og kalt vatn, rafmagn og ljósleiðari, séu nú þegar til staðar á landi Gauksstaða og aðgangur að þeim hafi verið tryggður.
  1. Engin áform séu um að fjarlægja jarðveg af landinu heldur verði hann endurnýttur innan svæðisins til landmótunar og hæðarleiðréttingar. Þeir 20.000 m3 jarðvegs sem kærendur byggi útreikninga sína á séu ekki réttir. Á grundvelli hæðarmælinga liggi fyrir að heildarlandfylling nemi einungis 8.000–10.000 m3. Gera megi ráð fyrir að efnisflutningur muni taka um það bil tíu vinnudaga. Um sé að ræða tímabundið og takmarkað rask sem falli innan eðlilegra marka hefðbundinna framkvæmda af þessu tagi.
  1. Í kærunni beri á augljósum misskilningi kærenda á efni deiliskipulagstillögunnar. Þar sé meðal annars haldið fram að smáhýsin verði allt að 9 m há og séu sjónarmið kærenda um sjónmengun reist á þeirri forsendu. Þetta byggi líklega á misskilningi kærenda á skýringaruppdrætti þar sem vísað sé til tölunnar K=8,8. Um sé að ræða hæð bygginganna yfir sjávarmáli, ekki raunhæð þeirra. Í deiliskipulagstillögunni komi skýrt fram að hámarkshæð allra bygginga sé 3,8 m, sem sé hófleg og geti með engu móti talist valda sjónmengun eða haft veruleg áhrif á grenndarhagsmuni kærenda.

Viðbótarathugasemdir kærenda

  1. Kærandi bendir á að bráðabirgðaúrskurður þar sem synjað var um frestun réttaráhrifa hinnar kærðu ákvörðunar, dags. 19. nóvember 2025, feli í sér að málið hafi þegar með bindandi hætti verið talið tækt til efnismeðferðar. Það sé óumdeilanlegt að kærendur hafi sérstakra og verulegra og þar með lögvarinna hagsmuna að gæta í málinu. Bein sjónlína sé á milli hinna umþrættu hýsa og flestra kærenda og fjarlægð frá lóðamörkum landareigna kærenda til hýsanna sé aðeins um 20 m. Mæla beri frá landamerkjum lóða en ekki byggingum og þrátt fyrir að byggingar kærenda séu lengra í burtu séu áformaðir og mögulegir byggingarreitir mun nær.
  1. Ítrekað er það sjónarmið kærenda að hugtakanotkunin „smáhýsi“ í skipulagsáætlunum sveitarfélagsins sé svo röng og í það miklu ósamræmi við almenna merkingu lagahugtaksins að það eitt feli í sér nægilegan annmarka að til ógildingar komi. Framsetningin sé til þess fallin að villa fyrir borgurum, líkt og kærendum, sem hafi tekið opinbera umfjöllun um smáhýsi alvarlega og hafi því ekki gætt réttar síns vegna aðalskipulagsbreytinga tímanlega.
  1. Bent sé á að gr. 5.3.2.14. í skipulagsreglugerð nr. 90/2013, sem banni að reist séu mannvirki nær sjó en 50 m utan þéttbýlis, eigi við, beint eða fyrir lögjöfnun, þar sem framkvæmdin sé í mesta lagi við útjaðar þéttbýlis. Þetta fái stuðning í tölvuskeyti frá Vegagerðinni, dags. 24. nóvember 2025, þar sem fram komi að lágmarksfjarlægð mannvirkja frá sjávarkambi þurfi að vera a.m.k. 50 m. Þá sé 3. mgr. gr. 5.3.2.18 skipulagsreglugerð fortakslaus um að óheimilt sé að byggja á þekktum flóðasvæðum við ár, vötn og sjó.
  1. Það sé ósannað og umdeilt að Gauksstaðavegur sé sveitarfélagsvegur og að meintrar umferðarkvaðar sé hvergi getið í skipulagsáætlunum eða þinglýstum gögnum.

Viðbótarathugasemdir Suðurnesjabæjar

  1. Sveitarfélagið bendir á að víðtækt samráð hafi verið átt við Vegagerðina í skipulagsferli nýs aðalskipulags sveitarfélagsins og það hafi ekki verið fyrr en eftir að umsagnarfrestur við hið kærða deiliskipulag hafi verið runninn út sem stofnunin hafi skilað endurskoðaðri umsögn, þar sem megininntak hafi varðað sjóvarnir. Litið hafi verið til umsagnarinnar en hún hafi frekar vakið spurningar heldur en hitt. Eftir fund með Vegagerðinni hafi skipulagstillagan verið uppfærð með tilliti til þess að aðliggjandi landhæð á skipulagssvæðinu yrði í samræmi við viðmiðunarreglu um lágmarkslandhæð á lágsvæðum, eða í kóta 4,88. Gólfkóti bygginga hafi verið ákveðinn 5,0. Þá hafi verið bætt inn ákvæði um skuldbindingu landeigenda til að vinna með Vegagerðinni og sveitarfélaginu að úrbótum á sjóvörnum.

—–

  1. Aðilar máls þessa hafa fært fram ítarlegri rök fyrir máli sínu, sem ekki verða rakin hér frekar, en úrskurðarnefndin hefur haft þau öll til hliðsjónar við úrlausn málsins. 

Niðurstaða

  1. Í máli þessu er deilt um lögmæti ákvörðunar bæjarráðs Suðurnesjabæjar frá 25. júní 2025 um að samþykkja deiliskipulag Gauksstaða (L196408) fyrir ferðaþjónustu. Kæruheimild er í 52. gr. skipulagslaga nr. 123/2010.
  1. Samkvæmt 3. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála geta þeir einir kært stjórnvaldsákvarðanir til nefndarinnar sem eiga lögvarða hagsmuni tengda þeirri ákvörðun sem kærð er. Verður að túlka þetta ákvæði í samræmi við almennar reglur stjórnsýsluréttar um aðild að kærumálum þar sem við mat á því hvort lögvarðir hagsmunir séu fyrir hendi beri að líta til þess hvort hlutaðeigandi eigi einstaklegra og verulegra hagsmuna að gæta við úrlausn málsins. Við mat á því hvort umræddir kærendur eigi slíkra hagsmuna að gæta af hinni kærðu ákvörðun verður að líta til staðhátta allra og meðal annars kanna staðsetningu fasteigna þeirra með tilliti til umrædds skipulagssvæðis og fyrirhugaðrar uppbyggingar.
  1. Fyrir liggur að fasteignir kærenda eru allar tiltölulega nálægt hinu skipulagða ferðaþjónustu­svæði eða allt frá því að vera upp við svæðið í að vera í 100–200 m fjarlægð frá því. Eru staðhættir þannig að frá eignum kærenda að skipulagssvæðinu eru að meginstefnu til hvorki hús né gróður, en um flatlent svæði er að ræða með útsýni að sjó. Gerir deiliskipulagið ráð fyrir byggingu 15 ferðaþjónustuhúsa auk þjónustubyggingar þar sem hámarks­byggingarmagn húsanna samtals er 1.050 m2. Þótt fjarlægð þeirra frá eignum kærenda sé slík að ekki mun gæta áhrifa af völdum skuggavarps eða innsýnar mun hins vegar tölvuverðra breytinga gæta vegna útsýnis að sjó og ásýnd svæðisins. Þá verður með skipulaginu heimilt að bjóða upp á gistirými fyrir allt að 50 manns á svæðinu, en telja verður að slík starfsemi geti haft einhver grenndaráhrif á nærumhverfi sitt, s.s. vegna umferðar. Að teknu tilliti til alls þess verður kærendum játuð aðild að máli þessu.
  1. Í kæru er þess meðal annars krafist að úrskurðarnefndin mæli fyrir um að deiliskipulagið taki ekki gildi fyrr en samið hafi verið við tiltekna kærendur. Þá er einnig farið fram á að nefndin kveði á um breytingar á hinu kærða deiliskipulagi eða leggi fyrir sveitarfélagið að taka nýja og lögmæta ákvörðun með hliðsjón af kröfum kærenda.
  1. Hlutverk úrskurðarnefndarinnar er að úrskurða í kærumálum vegna stjórnvaldsákvarðana og í ágreiningsmálum vegna annarra úrlausnaratriða á sviði umhverfis- og auðlindamála, eftir því sem mælt er fyrir um í lögum á því sviði, sbr. 1. gr. laga nr. 130/2011. Úrskurðarnefndin tekur því lögmæti kærðrar stjórnvalds­ákvörðunar til endur­skoðunar en tekur almennt ekki nýja ákvörðun í máli eða leggur fyrir stjórnvöld að framkvæma tilteknar athafnir. Það fellur því utan valdsviðs nefndarinnar að breyta hinu kærða deiliskipulagi, enda er það vald falið sveitar­félögum með lögum. Það fellur einnig utan valdsviðs nefndarinnar að mæla fyrir um tiltekin skilyrði fyrir gildistöku skipulagsins. Verður því ekki tekin afstaða til framangreindra krafna.

—–

  1. Samkvæmt 4. mgr. 41. gr. skipulagslaga er skylt auglýsa deiliskipulagstillögu til kynningar að nýju í samræmi við 1. mgr. sama ákvæðis ef sveitarstjórn ákveður að breyta tillögunni í grundvallaratriðum. Verður að ætla að þau sjónarmið búi þar að baki að íbúar og hagsmunaaðilar eigi þess kost að koma að athugasemdum við hina breyttu tillögu séu breytingarnar talsverðar og þess eðlis að geta haft áhrif á hagsmuni og réttarstöðu þeirra. Geta viðkomandi þá eftir atvikum komið að sjónarmiðum sínum í tilefni af breytingunum. Má um túlkun á orðinu „grundvallaratriðum“ m.a. líta til 2. mgr. gr. 4.7.1. í skipulagsreglugerð nr. 90/2013, er mælir fyrir um sömu reglu hvað varðar breytingu á tillögu að aðalskipulagi. Segir þar að með grundvallaratriðum sé átt við að breyting tillögunnar feli í sér veruleg frávik frá þeirri stefnu sem sett sé fram í auglýstri tillögu eða að breyting tillögunnar samræmist ekki þeim forsendum sem auglýsta tillagan byggir á.
  1. Eins og rakið er í málavöxtum var tillaga að deiliskipulagi Gauksstaða auglýst í samræmi við 41. gr. skipulagslaga og bárust fjölmargar athugasemdir á auglýsingatíma hennar. Að beiðni Suðurnesjabæjar skilaði verkfræðistofa minnisblaði um málsmeðferð deiliskipulags­tillögunnar, dags. 17. mars 2025, þar sem bent var á að tillagan væri haldin ýmsum ágöllum og lagt til að deiliskipulagsferlið yrði endurskoðað frá grunni. Jafnframt skilaði utanaðkomandi lögmaður minnisblaði til sveitarfélagsins um stöðu málsins, dags. 27. maí s.á., þar sem hann benti á að ef sveitarfélagið teldi tillöguna vera í grundvallaratriðum í lagi þyrfti að skoða hvort gera þyrfti svo miklar breytingar á henni að nauðsynlegt væri að auglýsa hana að nýju eða hvort mögulegt væri að lagfæra tillöguna án þess að auglýsa hana að nýju.
  1. Áður en deiliskipulagið var samþykkt á fundi bæjarráðs Suðurnesjabæjar 25. júní 2025 voru gerðar breytingar á bæði greinargerð þess sem og uppdrætti. Í greinargerð hins kærða deiliskipulags er breytingunum lýst svo:

Helstu breytingar og lagfæringar sem gerðar voru á tillögunni eftir auglýsingu eru að sett var ákvæði um að öryggisleið verði tryggð um sjóvarnargarð frá suðurenda skipulagssvæðisins. Bætt var inn kafla um málsmeðferð deiliskipulagsins. Umfjöllun í umhverfismati tillögunnar er aukin og sett var inn ákvæði um aðgerðir til að lágmarka truflun og hættu af völdum þungaflutninga á framkvæmdatíma. Byggingarreitur fyrir þjónustubyggingu var færður til vesturs úr húsaröðinni og jafnframt var [staðsetningu] bílastæða breytt m.t.t. þess að ekki fari stór svæði undir samfelld bílastæði. Byggingarreitur fyrir ferðaþjónustuhús var færður til með það að markmiði að tryggja að ekki þrengi að gönguleið með ströndinni og skapa rými fyrir öryggisleið að sjóvarnargarði. Götur innan svæðisins voru aðlagaðar að tilfærslu byggingareita og bílastæða. Bætt var inn skýringaruppdrætti með sniðmyndum og afstöðumyndum sem sýna hæðarlegu nýrrar byggðar m.t.t. eldri byggðar og áhrif á útsýni og byggðamynstur. Tillagan var uppfærð m.t.t. þess að aðliggjandi landhæð á skipulagssvæðinu verði í samræmi við viðmiðunarreglu Vegagerðarinnar um [lágmarkslandhæð] á lágsvæðum eða í kóta 4,88 skv. bæjarkerfi Reykjanesbæjar og gólfkóti bygginga verði í kóta 5,0 skv. sama kerfi. Jafnframt var bætt inn ákvæði um að landeigendur skuldbindi sig til að vinna með Vegagerðinni og Suðurnesjabæ að úrbótum á sjóvörnum.

  1. Að teknu tilliti til framangreindrar lýsingar á þeim breytingum sem gerðar voru á auglýstri tillögu þykir ljóst að ekki er um neitt verulegt frávik að ræða hvað varðar stefnu skipulagsins um uppbyggingu ferðaþjónustu. Voru engar breytingar gerðar á byggingar­heimildum og einungis óverulegar breytingar á staðbundnum atriðum, en þar var helst um það að ræða að byggingarreitur þjónustuhúss var færður til og nýtt svæði tilgreint fyrir bílastæði. Aftur á móti var í auglýstri deiliskipulagstillögu litla sem enga umfjöllun að finna um umhverfisáhrif, en einungis kom fram að áhrifin væru metin óveruleg auk þess ýmis önnur atriði voru tekin fram sem fólu ekki í sér neitt eiginlegt mat.
  1. Verður hér að benda á að skv. 5. mgr. 12. gr. skipulagslaga skal við gerð skipulagsáætlana gera grein fyrir umhverfisáhrifum áætlunar og einstakra stefnumiða hennar, m.a. með samanburði þeirra valkosta sem til greina komi, og umhverfismati áætlunarinnar. Nánari umfjöllun um umhverfismat deiliskipulags er að finna í gr. 5.4.1. í skipulagsreglugerð. Þar segir í 1. mgr. að við gerð deiliskipulags skuli meta líkleg áhrif af fyrirhuguðum framkvæmdum og starfsemi á aðliggjandi svæði og einstaka þætti áætlunarinnar sjálfrar svo sem á ásýnd, útsýni, hljóðvist og loftgæði eftir því sem efni skipulagsins gefi tilefni til. Áætla skuli áhrif af t.d. umferð, hávaða og umfangsmiklum mannvirkjum, sbr. 2. mgr. ákvæðisins. Þá er kveðið á um í 3. mgr. að gera skuli grein fyrir matinu og niðurstöðu þess í greinargerð deiliskipulagsins. Að mati úrskurðar­nefndarinnar er andlag umhverfismats deiliskipulags breytilegt eftir efni þess og umfangi. Með hliðsjón af umfangi þeirrar ferðaþjónustu sem skipulagið heimilar verður að telja það verulegan ágalla á kynntri tillögu að í henni hafi ekki verið að finna neitt eiginlegt umhverfismat.
  1. Við mat á því hvort heimilt sé að bæta mati á umhverfisáhrifum við deiliskipulagstillögu án þess að auglýsa tillöguna að nýju er til þess að líta að tilgangur umhverfismats er m.a. sá að gefa almenningi kost á að koma að athugasemdum og ábendingum um umhverfisáhrifin á framfæri. Þátttaka almennings í umhverfismati deiliskipulags er til þess fallin að veita sveitarfélaginu frekari upplýsingar um áhrif skipulags og styrkir með því ákvarðanatöku þess í málinu, sbr. d-lið 1. gr. skipulagslaga er kveður á um að markmið laganna sé að tryggja að samráð sé haft við almenning við gerð skipulagsáætlana þannig að honum sé gefið tækifæri til að hafa áhrif á ákvörðun stjórnvalda við gerð slíkra áætlana. Að því virtu er það mat úrskurðar­nefndarinnar að með því að bæta umhverfismati skipulagsins við eftir kynningarferli hafi tillögunni verið breytt í grundvallaratriðum, enda samræmdist breytt tillaga þá ekki þeim forsendum sem hin auglýsta tillaga byggði á. Að fenginni þeirri niðurstöðu er ljóst að sveitar­félaginu bar að auglýsa tillöguna á nýjan leik skv. 4. mgr. 41. gr. skipulagslaga. Sökum þess að það var ekki gert er það mat nefndarinnar að meðferð málsins hafi verið slíkum annmörkum háð að ógildingu varði.

—–

  1. Þrátt fyrir að úrskurðarnefndin hafi nú komist að þeirri niðurstöðu að slíkir annmarkar séu á hinni kærðu ákvörðun sem varði ógildingu hennar þykir þó rétt að víkja stuttlega að helstu málsástæðum kærenda. Byggja þeir málskot sitt m.a. á því að hið kærða deiliskipulag heimili uppbyggingu á þekktu flóðasvæði og að það brjóti gegn 3. mgr. gr. 5.3.2.18. í skipulags­reglugerð um að óheimilt sé að byggja á þekktum flóðasvæðum við ár, vötn og sjó. Er þá til þess að líta að í 1. mgr. sömu greinar er kveðið á um að gera skuli grein fyrir þekktum flóðasvæðum í aðalskipulagi. Verður því að túlka bannregluna með þeim hætti að hún nái einungis til þess svæðis sem hefur verið skilgreint sem þekkt flóðasvæði í aðalskipulagi. Svæði það er hið umdeilda deiliskipulag varðar er ekki skilgreint sem þekkt flóðasvæði í Aðal­skipulagi Suðurnesjabæjar 2022–2034. Það er svo annað mál hvort svæðið ætti að vera skil­greint sem flóðasvæði í aðalskipulagi, en úr því verður ekki skorið hér. Samkvæmt framangreindu er því ekki óheimilt að skipuleggja byggð á svæðinu og getur engu breytt hvort sú ráðagerð sé skynsamleg eða ekki. Sú krafa er síðan gerð í umræddu reglugerðarákvæði að haft sé samráð við Vegagerðina um ákvörðun lægstu gólfhæða bygginga á lágsvæðum nálægt sjó og liggur fyrir að í máli þessu var það gert. Þá verður ekki talið að regla í gr. 5.3.2.14. skipulagsreglugerðar, um bann við að reisa mannvirki nær vötnum, ám eða sjó en 50 m utan þéttbýlis, geti átt við í málinu þar sem skipulagssvæðið er innan þéttbýlis samkvæmt gildandi aðalskipulagi.
  1. Kærendur tefla og fram þeim sjónarmiðum að notkun hugtaksins „smáhýsi“ í hinu kærðu deili­skipulagi og gildandi aðalskipulagi sé ekki í samræmi við lög og reglugerðir og feli í sér verulega villandi framsetningu sem haft hafi áhrif á andmælarétt þeirra. Vísa kærendur til þess að í 81. tl. gr. 1.2.1. byggingarreglugerðar nr. 112/2012 sé hugtakið skilgreint m.a. með þeim hætti að um sé að ræða skýli sem almennt sé ætlað til geymslu garðáhalda o.þ.h. sem geti að hámarki verið 15 m2 að stærð. Greind skilgreining á við um tiltekin mannvirki sem samkvæmt mannvirkjalögum nr. 160/2010 eru undanþegin byggingarleyfi. Skipulags- og mannvirkjamál eru samtvinnaðir málaflokkar, enda skulu mannvirki vera í samræmi við skipulagsáætlanir, og verður því talið að það hafi verið óheppilegt að nota hugtakið „smáhýsi“ fyrir 47 m2 gistihús. Það verður þó ekki talinn slíkur ágalli á deiliskipulaginu að ógildingu varði þar sem skýrt má ráða af greinargerð þess um hámarksstærð þessara húsa og tilgang þeirra. Verður því að hafna þessum sjónarmiðum kærenda.
  1. Í ljósi niðurstöðu kærumálsins þykir ekki ástæða til að fjalla að öðru leyti um efnishlið málsins.

—–

  1. Með vísan til þess sem að framan er rakið verður fallist á kröfu kærenda um ógildingu hinnar kærðu ákvörðunar.

Úrskurðarorð

Felld er úr gildi ákvörðun bæjarráðs Suðurnesjabæjar frá 25. júní 2025 um að samþykkja deiliskipulag Gauksstaða (L196408) fyrir ferðaþjónustu.

feb 26
Love0

UUA2602022 Varðgjárlón

Með

Árið 2026, fimmtudaginn 26. febrúar 2026, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, fyrir:

Mál nr. UUA2602022, kæra á ákvörðun sveitarstjórnar Eyjafjarðarsveitar frá 28. ágúst 2026 um að samþykkja framkvæmdaleyfi vegna hækkunar vatnsyfirborðs Varðgjárlóns í landi Ytri–Varðgjár. 

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með ódagsettu bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála er barst nefndinni 15. febrúar 2026, kærir A, Syðri–Hóli, Eyjafjarðasveit, þá ákvörðun sveitarstjórnar Eyjafjarðarsveitar frá 28. ágúst 2025 að samþykkja framkvæmdaleyfi vegna hækkunar vatnsyfirborðs Varðgjárlóns í landi Ytri–Varðgjár. Er þess krafist að framkvæmdaleyfið verði fellt úr gildi.

Málsatvik og rök

  1. Kærandi vísar til þess að Varðgjárlón heyri undir náttúruverndarlög, einkum vegna leirusvæða, og ekki sé heimilt að raska slíkum svæðum nema brýna nauðsyn beri til og aðrir kostir séu ekki fyrir hendi. Slík rök hafi ekki verið færð fram og álitamál sé hvort slík afgerandi breyting á vistkerfi sem leiði af hinni kærðu ákvörðun ætti að fara í umhverfismat og/eða kynningarferli. Skipulagsnefnd og sveitarstjórn hafi í bókunum sínum skautað framhjá athugasemdum og ábendingum sem fram hafi komið við undirbúning málsins með umsögn Náttúruverndarstofnunar, dags. 6. ágúst 2025, og tölvupóstum frá kæranda sjálfum. Kærandi bendir á að hann hafi engra persónulegra hagsmuna að gæta vegna málsins, en að kæran sé sett fram fyrir hönd fugla sem ekki eigi kost á að gera það sjálfir, sem og vegna virðingar fyrir náttúrunni.

Niðurstaða

  1. Í máli þessu er deilt um ákvörðun sveitarstjórnar Eyjafjarðarsveitar frá um að samþykkja framkvæmdaleyfi vegna hækkunar vatnsyfirborðs Varðgjárlóns í landi Ytri–Varðgjár. Kæruheimild til úrskurðarnefndarinnar er í 52. gr. skipulagslaga. Um kæruaðild í þeim málum sem undir úrskurðarnefndina heyra er fjallað í 3. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála. Þar er kveðið á um að þeir einir geti kært stjórnvaldsákvarðanir til úrskurðarnefndarinnar sem eigi lögvarða hagsmuni tengda þeirri ákvörðun sem kærð sé. Verður að skýra þetta ákvæði í samræmi við almennar reglur stjórnsýsluréttarins um aðild að kærumálum þar sem áskilið er að kærandi eigi lögvarinna einstaklingsbundinna hagsmuna að gæta af úrlausn máls umfram aðra og jafnframt að þeir hagsmunir séu verulegir.
  1. Svo sem fram kemur af hálfu kæranda hefur hann engra einstaklingsbundinni lögvarinna hagsmuna að gæta vegna hinnar kærðu ákvörðunar. Í ljósi þess verður að vísa máli þessu frá úrskurðarnefndinni.

Úrskurðarorð

Kærumáli þessu er vísað frá úrskurðarnefndinni.

feb 26
Love0

UUA2602021 Gjaldskrá HS Veitna í Vestmannaeyjum

Með

Árið 2026, fimmtudaginn 26. janúar, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, fyrir:

Mál nr. UUA2602021, kæra á staðfestingu gjaldskrár HS Veitna hf. fyrir heitt vatn í Vestmannaeyjum. 

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með kæru til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála er barst nefndinni 14. febrúar 2026, kærir A, Brimhólabraut 19, Vestmannaeyjum, þá ákvörðun ráðherra umhverfis- orku- og loftlagsmála að staðfesta gjaldsrá HS Veitna hf. fyrir heitt vatn í Vestmannaeyjum. Er þess krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi eða málinu vísað aftur til ráðuneytisins til nýrrar og fullnægjandi rannsóknar.

Málsatvik og rök

  1. Kærandi vísar til þess að við staðfestingu gjaldskrárinnar hafi ekki verið framkvæmd fullnægjandi rannsókn á forsendum gjaldtökunnar og heildaráhrifum hennar á neytendur sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Ekki hafi verið lagt sérstakt mat á samspil orkugjalds og rúmmetragjalds, áhrif lægri niðurgreiðslu á kWh á veitusvæði HS Veitna eða málefnalegar forsendur verulegs mismunar á fastagjaldi innan sama fyrirtækis. Rökstuðningur um „hvata gegn sóun“ sé ekki fullnægjandi þar sem ekki liggi fyrir gögn eða rannsókn sem styðji þá forsendu.

Niðurstaða

  1. Í 1. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála segir að hlutverk úrskurðarnefndarinnar sé að úrskurða í kærumálum vegna stjórnvaldsákvarðana og ágreiningsmálum vegna annarra úrlausnaratriða á sviði umhverfis- og auðlindamála eftir því sem mælt er fyrir um í lögum á þessu sviði. Gjaldskrá HS Veitna hf. fyrir heitt vatn er sett á grundvelli orkulaga, nr. 58/1967, en kæruheimild til úrskurðarnefndarinnar er ekki að finna í þeim lögum. Ágreiningi vegna gjaldskrárinnar verður því ekki vísað til úrskurðarnefndarinnar á grundvelli greindra laga.
  1. Gjaldskrár teljast ekki til stjórnvaldsákvarðana heldur stjórnvaldsfyrirmæla þegar þær beinast að hópi manna. Almenna kæruheimild vegna stjórnvaldsfyrirmæla er hvorki að finna í stjórnsýslulögum nr. 37/1993 né öðrum lögum. Þá mæla lög nr. 58/1967 ekki fyrir um að heimilt sé að kæra gjaldskrár sem settar eru á grundvelli þeirra. Loks hafa einstaklingar og lögaðilar ekki hagsmuna að gæta umfram aðra af setningu gjaldskráa fyrr en álagning á grundvelli þeirra fer fram.
  1. Með vísan til framanrakins verður að vísa kærumáli þessu frá úrskurðarnefndinni. 

Úrskurðarorð

Kærumáli þessu er vísað frá úrskurðarnefndinni.

feb 20
Love0

UUA2602010 Fannborg

Með

Árið 2026, föstudaginn 20. febrúar, tók Unnþór Jónsson, varaformaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, sbr. 1. mgr. 2. gr., fyrir:

Mál nr. UUA2602010, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúa Kópavogsbæjar frá 30. janúar 2026 um að samþykkja umsókn um byggingarleyfi fyrir niðurrifi mannvirkis á lóð Fannborgar 2. 

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 6. febrúar 2026, er barst nefndinni sama dag, kærir húsfélag Hamraborgar 10 þá ákvörðun byggingarfulltrúa Kópavogsbæjar frá 30. janúar 2026 að samþykkja umsókn um byggingarleyfi fyrir niðurrifi mannvirkis á lóð Fannborgar 2. Er þess krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi og að málinu verði vísað aftur til nýrrar meðferðar þar sem byggingarfulltrúi sjálfur eða lögmætur staðgengill hans taki ákvörðun í samræmi við lög. Þá er þess krafist að framkvæmdir verði stöðvaðar til bráðabirgða á meðan málið er til meðferðar fyrir úrskurðarnefndinni. Þykir málið nægilega upplýst til að það verði tekið til endanlegs úrskurðar og er því ekki tilefni til að taka afstöðu til stöðvunarkröfu kæranda.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Kópavogsbæ 9. febrúar 2026.

Málavextir

  1. Á fundi skipulagsráðs Kópavogsbæjar 6. desember 2021 var deiliskipulagstillaga fyrir miðbæ Kópavogs í Hamraborg samþykkt, en tillagan tók m.a. til svonefnds Fannborgarreits. Hinn 9. s.m. vísaði bæjarráð afgreiðslu málsins til bæjarstjórnar sem 14. desember s.á. staðfesti samþykki skipulagsráðs. Tók deiliskipulagið gildi með auglýsingu þess efnis í B-deild Stjórnartíðinda 20. desember 2021. Var ákvörðun bæjarstjórnar kærð til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlinda­mála sem með úrskurði, uppkveðnum 30. júní 2022 í kærumáli nr. 5/2022, hafnaði kröfu um ógildingu hennar.
  1. Hinn 19. maí 2025 voru drög að byggingar­áformum á Fannborgarreit tekin fyrir á fundi skipulags- og umhverfisráðs. Auk þess voru þar lögð fram drög að aðkomuáætlun og kynnt vor drög um samskiptaáætlun um upplýsingagjöf til hagsmunaaðila á svæðinu á fram­kvæmdatíma. Í fundargerð kemur fram að ekki séu gerðar athugasemdir við að sótt verði um byggingarleyfi í samræmi við framlögð drög. Staðfesti bæjarstjórn þá afgreiðslu á fundi hennar 27. s.m. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 30. janúar 2026 var samþykkt um­sókn um leyfi fyrir niðurrifi á 3.199 m2 skrifstofubyggingu á lóð Fannborgar 2. Byggingarleyfi fyrir niðurrifi hússins var síðan gefið út 3. febrúar.

Málsrök kæranda

  1. Kærandi bendir á að í niðurstöðukafla úrskurðar úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála í máli nr. 5/2002 hafi komið fram að ekki verði gefið út „framkvæmdaleyfi“ nema með leyfi bæjarstjórnar, en það leyfi hafi bæjarstjórn ekki veitt. Byggingarleyfi fyrir niðurrifi mannvirkisins hafi heldur ekki verið undirritað af byggingarfulltrúa sjálfum heldur starfsmanni sveitar­félagsins. Þar sem ákvörðunin hafi ekki verið tekin af aðila með lögbundnar vald­heimildir sé hún ógildanleg. Þá telja kærendur að Kópavogsbær hafi ekki sýnt fram á að upp­fylltar séu þær kröfur byggingarreglugerðar nr. 112/2012 að aðgengi að inngöngum, þjónustu og almannarýmum verði innan hæfilegrar göngufjarlægðar og ekki umfram 25 m, sem og þeirri kröfu að bílastæði hreyfihamlaðra skuli ekki vera fjær aðalinngangi bygginga en 25 m.

Málsrök Kópavogsbæjar

  1. Í samræmi við fyrirmæli í greinargerð með deiliskipulagi miðbæjar Kópavogs hafi á fundi bæjarstjórnar 27. maí 2025 legið fyrir drög að aðkomuáætlun, drög að merkingaáætlun og minnisblað um framkvæmdafasa. Einnig hafi á fundinum verið kynnt drög að samskiptaáætlun um upplýsingagjöf til hagsmunaaðila. Hafi bæjarstjórn staðfest þá afgreiðslu umhverfis- og skipulagsráðs að gera ekki athugasemd við að sótt yrði um byggingarleyfi í samræmi við framlögð gögn.
  1. Ekki sé hægt að fallast á að það valdi ógildingu hinnar kærðu ákvörðunar að byggingarleyfið sé undirritað af starfsmanni byggingarfulltrúa þar sem hin eiginlega stjórnsýsluákvörðun felist í samþykkt byggingaráforma.
  1. Ákvæði byggingarreglugerðar nr. 112/2012 um staðsetningu bílastæða stæða fyrir hreyfi­hamlaða við nýbyggingar eigi einungis við þegar framkvæmdum sé lokið. Ákvæðið eigi ekki við um niðurrif mannvirkis. Aðgengi íbúa og almennings að bílastæðum geti almennt tekið einhverjum breytingum á framkvæmdatíma og verði íbúar að sætta sig við tímabundin óþægindi. Þá muni aðkoma félagsmanna kæranda ekkert breytast meðan á niðurrifinu standi.

Niðurstaða

  1. Samkvæmt 3. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála geta þeir einir kært stjórnvaldsákvörðun til nefndarinnar sem eiga lögvarða hagsmuni tengda ákvörðun sem kæra á. Í samræmi við aðildarhugtak stjórnsýsluréttarins hefur þetta skilyrði verið túlkað svo að þeir einir teljist eiga lögvarða hagsmuni sem eiga einstaklegra hagsmuna að gæta af úrlausn máls umfram aðra og jafnframt að þeir hagsmunir séu verulegir.
  1. Hin kærða ákvörðun byggingarfulltrúa Kópavogs felur í sér heimild fyrir niðurrifi mannvirkis. Slík framkvæmd, sem felur það í sér að mannvirki er rifið niður og fjarlægt, er almennt ekki til þess fallið að hafa áhrif á lögvarða hagsmuni eigenda nágrannaeign. Þótt það rask sem fylgi framkvæmdinni geti haft í för með sér óhagræði eða óþægindi fyrir félagsmenn kæranda verður ekki talið að um verulega skerðingu á hagsmunum þeirra sé að ræða. Jafnframt er ljóst að um tímabundið ástand er að ræða, en samkvæmt fyrirliggjandi framkvæmdaáætlun mun niðurrif hússins taka um einn og hálfan mánuð. Þá verður bent á að fyrir liggur aðkomuáætlun sem er ætlað að leysa úr áskorunum á framkvæmdatíma er varða aðgengis- og bílastæðamál. Að framangreindu virtu nýtur kærandi ekki kæruaðildar í máli þessu og verður kæru hans af þeim sökum vísað frá úrskurðarnefndinni. 

Úrskurðarorð

Kærumáli þessu er vísað frá úrskurðarnefndinni.

feb 17
Love0

UUA2601013 Þverholt

Með

Árið 2026, þriðjudaginn 17. febrúar, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, fyrir:

Mál nr. UUA2601013, kæra á ákvörðun byggingafulltrúans í Reykjavík frá 21. nóvember 2023 um að samþykkja byggingaráform til að innrétta 26 íbúðir, sex vinnustofur og eina bílageymslu í skrifstofu- og atvinnuhúsnæði á lóðinni Þverholt 18.

Í málinu er nú kveðinn upp til bráðabirgða

úrskurður

um kröfu kærenda um stöðvun framkvæmda:

  1. Með kæru til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, er barst nefndinni 24. janúar 2026, kæra A og B, Rauðarárstíg 33, þá ákvörðun byggingafulltrúans í Reykjavík frá 21. nóvember 2023 að samþykkja byggingaráform til að innrétta 26 íbúðir, sex vinnustofur og eina bílageymslu í skrifstofu- og atvinnuhúsnæði á lóðinni Þverholt 18. Er þess krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi. Jafnframt er þess krafist að framkvæmdir verði stöðvaðar „á meðan ný grenndarkynning fari fram“. Verður af hálfu úrskurðarnefndarinnar litið svo á að með þeirri kröfugerð sé farið fram á stöðvun framkvæmda til bráðabirgða á grundvelli 5. gr. laga nr. 130/2011. Verður nú tekin afstaða til framkominnar stöðvunarkröfu.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjavíkurborg 16. febrúar 2026.

Málsatvik og rök

  1. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúans í Reykjavík 21. nóvember 2023 var tekin fyrir umsókn um leyfi til þess að innrétta 26 íbúðir, sex vinnustofur og eina bílageymslu á jarðhæð skrifstofu- og atvinnuhúsnæðis á lóðinni Þverholt 18. Var umsóknin samþykkt á fundinum og sama dag áritaði byggingarfulltrúi framlagða uppdrætti til samþykktar. Hinn 26. mars 2026 var byggingarleyfi veitt fyrir framkvæmdinni.
  1. Kærendur greina frá því að í desember 2025 hafi þau orðið vör við framkvæmdir í iðnaðarhúsnæði á lóðinni Þverholti 18. Við nánari athugun hafi komið í ljós að verið væri að breyta notkun hússins í atvinnu- og íbúðarhúsnæði. Í framkvæmdunum felist meðal annars að komið verði komið fyrir svölum á þeirri hlið hússins sem snúi að Rauðarárstíg 33, en einungis 6–8 m verði þá milli svala Þverholts 18 og svala íbúðar kærenda. Kærendur kannist ekki við að þau áform hafi verið grenndarkynnt fyrir þeim. Hefði það verið gert hefðu þeir komið að margháttuðum athugasemdum. Sé þess því krafist að byggingarleyfið verði fellt úr gildi og framkvæmdir stöðvaðar þar til ný grenndarkynning fari fram með réttum hætti.
  1. Af hálfu Reykjavíkurborgar er bent á að byggingarleyfi hafi verið gefið út 26. mars 2025. Sé því kærufrestur löngu liðinn og því beri að vísa kærunni frá úrskurðarnefndinni.

Niðurstaða

  1. Í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er tekið fram að kæra til úrskurðarnefndarinnar fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar en jafnframt er kæranda þar heimilað að krefjast stöðvunar framkvæmda til bráðabirgða séu þær hafnar eða yfirvofandi. Með sama hætti er kveðið á um það í 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 að kæra til æðra stjórnvalds fresti ekki réttaráhrifum ákvörðunar en þó sé heimilt að fresta réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar til bráðabirgða meðan málið sé til meðferðar hjá kærustjórnvaldi þar sem ástæður mæli með því. Tilvitnuð lagaákvæði bera með sér að meginreglan sé sú að kæra til æðra stjórnvalds fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar og séu heimildarákvæði fyrir frestun framkvæmda kærðar ákvörðunar undantekning frá nefndri meginreglu sem skýra beri þröngt. Verða því að vera ríkar ástæður eða veigamikil rök fyrir ákvörðun um stöðvun framkvæmda. Almennt mælir það á móti því að fallast á kröfu um stöðvun ef fleiri en einn aðili eru að máli og þeir eiga gagnstæðra hagsmuna að gæta. Einnig geta komið til álita þau tilvik þar sem kæruheimild verður í raun þýðingarlaus ef framkvæmdir eru ekki stöðvaðar, svo sem ef sú framkvæmd sem krafist er stöðvunar á er óafturkræf.
  1. Í máli þessu er gerð krafa um stöðvun framkvæmda á grundvelli samþykktra byggingaráforma er fela í sér heimild til að innrétta íbúðir, vinnuskúra og bílageymslu í húsnæði á lóð Þverholts 18 í Reykjavík. Með hliðsjón af framangreindum lagaákvæðum og þeim sjónarmiðum sem liggja þeim að baki, því tjóni sem stöðvun framkvæmda myndi hafa í för með sér fyrir leyfishafa og því að um er að ræða afturkræfar framkvæmdir, verður ekki talin knýjandi þörf á að stöðva þær á meðan málið er til meðferðar hjá úrskurðarnefndinni. Verður kröfu kærenda þar um því hafnað.

Úrskurðarorð

Hafnað er kröfu kæranda um stöðvun framkvæmda til bráðabirgða á grundvelli hinnar kærðu ákvörðunar byggingarfulltrúa.