Úrskurðir Archive - Page 17 of 297 - Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála

ágú 07

69/2025 Einimelur

Með UUA

Árið 2025, fimmtudaginn 7. ágúst, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Ómar Stefánsson varaformaður, Karólína Finnbjörnsdóttir lögmaður og Þorsteinn Þorsteinsson byggingarverkfræðingur.

Fyrir var tekið mál nr. 69/2025, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 2. apríl 2025 um að aðhafast ekki frekar vegna girðingar á mörkum lóðanna Einimels 9 og 11.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

Með kæru til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 2. maí 2025, er barst nefndinni sama dag, kæra eigendur, Einimel 11, Reykjavík, þá ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 2. apríl 2025 að aðhafast ekki frekar vegna girðingar á mörkum lóðanna Einimels 9 og 11. Er þess krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi.

Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjavíkurborg 4. júní 2025.

Málavextir: Á árinu 2022 var girðingu komið fyrir á lóðamörkum Einimels 9 og 11. Kærendur sendi í kjölfarið ábendingu vegna girðingarinnar sem barst afnota- og eftirlitsdeild Reykjavíkurborgar 30. ágúst 2024, þar sem fram kom að eigendur Einimels 9 hafi reist 230 cm háan vegg á lóðamörkunum. Kærendur hafi reynt að komast að samkomulagi um mannvirki sem gæti rúmast innan gildandi byggingarreglugerðar en án árangurs. Var óskað eftir aðstoð Reykjavíkurborgar við að öll ólögmæt mannvirki á lóðamörkum yrðu rifin niður.

Með bréfi, dags. 9. október 2024, tilkynnti byggingarfulltrúi eigendum Einimels 9 að um væri að ræða ólöglegt og ósamþykkt mannvirki á lóðamörkum og var þeim gert að sækja um byggingarleyfi fyrir girðingunni. Starfsmenn afnota- og eftirlitsdeildar fóru á vettvang 26. mars 2025 þar sem girðingin var skoðuð og aðstæður kannaðar. Með bréfi til eigenda Einimels 9, dags. 2. apríl 2025, var fyrra bréf byggingarfulltrúa ítrekað og eigendunum gert að leggja fram skriflegt samþykki eigenda aðliggjandi lóðar innan 14 daga frá dagsetningu bréfsins. Að öðrum kosti yrðu þeir að fjarlægja viðkomandi girðingu innan 30 daga. Þá kom fram að byggingarfulltrúi hygðist ekki aðhafast frekar vegna málsins og myndi ekki beita þvingunarúrræðum sem heimiluð væru í gr. 2.9.2 í byggingarreglugerð nr. 112/2012 þar sem almannahætta stafaði ekki af girðingunni.

Málsrök kærenda: Af hálfu kærenda er á það bent að í kjölfar þess að hin umdeilda girðing hafi verið sett upp á lóðamörkum Einimels 9 og 11 hafi þeir gert margar tilraunir til viðræðna við eigendur girðingarinnar sem hafi reynst árangurslausar. Hvorki hafi samþykkis kærenda verið aflað né hafi girðingin verið fjarlægð, þrátt fyrir tilmæli Reykjavíkurborgar og tilraunir kærenda til viðræðna.

Óskað hafi verið eftir því að byggingarfulltrúi beitti þeim þvingunarúrræðum sem heimiluð séu í gr. 2.9.2. í byggingarreglugerð nr. 112/2012 og öðrum lögmæltum úrræðum til að knýja á um að girðingin yrði fjarlægð. Vísað sé til e-liðar gr. 2.3.5 í byggingarreglugerð en ágreiningslaust sé að umdeild girðing sé byggingarleyfisskyld og háð leyfi aðliggjandi lóðarhafa. Slíkt leyfi eða heimild liggi ekki fyrir af hálfu kærenda. Rökstuðningur byggingarfulltrúa fyrir því að hann muni ekki aðhafast í málinu sé byggður á því mati hans að girðingin valdi ekki almannahættu. Sú afstaða eigi sér ekki skýra lagastoð og sé það mat rangt og of þröngt. Byggingarfulltrúi virðist ekki hafa lagt mat á þá þætti sem tilgreindir eru í gr. 2.9.2. byggingarreglugerðar en ljóst sé að ásigkomulagi, frágangi og umhverfi umræddrar girðingar sé ábótavant, ásamt því að ekki hafi verið gengið frá henni samkvæmt áðurnefndri grein reglugerðarinnar. Girðingin sé hálfum metra of há, liggi of nálægt lóðarmörkum og ekkert samþykki liggi fyrir henni. Markmið byggingarreglugerðar sé meðal annars að tryggja faglegan undirbúning mannvirkjagerðar og virkt eftirlit með því að kröfum um öryggi mannvirkja og heilnæmi sé fullnægt. Hún hafi takmörkuð réttaráhrif ef stjórnvöld framfylgi henni ekki.

Girðingin hafi umtalsverð neikvæð áhrif á hagsmuni kærenda. Um sé að ræða varanleg óþægindi enda skyggi hún á aðliggjandi lóð og valdi því að gras og annar gróður á lóð kærenda hafi visnað. Þá skeri girðingin sig úr hvað varði útlit fasteigna og girðinga í íbúabyggðinni. Hafið sé yfir vafa að girðingin rýri verðmæti fasteignar kærenda, enda sé viðbúið að hugsanlegir kaupendur í framtíðinni muni setja fyrir sig að á mörkum lóðarinnar sé girðing sem fari í bága við lög og reglur, skerði útsýni og valdi tjóni a gróðri. Girðingin skapi því óþægindi sem kærendur hafi ekki mátt búast við eða þurfi að sætta sig við. Þá hafi ákvörðun byggingarfulltrúa um að aðhafast ekki í málinu reynst kærendum þungbær en með beitingu þvingunarúrræða mætti leysa úr málinu með skjótum hætti.

Reykjavíkurborg virðist ekki hafa skoðað girðinguna með fullnægjandi hætti á vettvangi til að ganga úr skugga um að ásigkomulag, frágangur og umhverfi hennar sé ábótavant eða hvort gengið sé frá henni samkvæmt lögum eða reglugerðum. Því hafi skilyrði 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 ekki verið uppfyllt.

Málsrök Reykjavíkurborgar: Borgaryfirvöld vísa til þess að ákvæði um þvingunarúrræði í 56. gr. laga um mannvirki nr. 160/2010 og gr. 2.9.2. í byggingarreglugerð nr. 112/2012 feli í sér heimild byggingarfulltrúa til að taka ákvörðun um beitingu þvingunarúrræða. Ákvörðun um beitingu þeirra sé því háð mati byggingarfulltrúa. Í tilefni af framkvæmd sem teljist vera ólögmæt sé það ávallt mat á aðstæðum sem ráði því hvort þvingunarúrræðum sé beitt eða ekki. Það verði því ekki talið að einstaklingnum sé tryggður lögvarinn réttur til að knýja byggingaryfirvöld til beitingar þvingunarúrræða vegna einstaklingshagsmuna enda sé þeim tryggð önnur réttarúrræði til þess að verja þá hagsmuni sína.

Starfsmenn afnota og eftirlitsdeildar á umhverfis- og skipulagssviði Reykjavíkurborgar hafi í tvígang mætt á staðinn en þá hafi meðal annars myndir verið teknar af vettvangi. Girðingin standi á lóðamörkum Einimels 9 og Einimels 11 og varði því ekki aðra en þinglýsta eigendur þeirra lóða. Eftir heildstæða skoðun á því hvort umrædd girðing yrði talin raska öryggis- og almannahagsmunum var svo ekki talið vera. Starfsmenn borgaryfirvalda hafi því verið búnir að kynna sér vel aðstæður á vettvangi fyrir töku ákvörðunarinnar og hafi hún verið tekin með hliðsjón af meðalhófsreglu og því að girðingin hafi ekki verið talin raska öryggis- og almannahagsmunum. Því sé umrædd ákvörðun byggingarfulltrúa byggð á efnislegum og málefnalegum rökum.

Athugasemdir framkvæmdaraðila: Eigandi Einimels 9 kveðst hafa rætt við kæranda í apríl 2022 um fyrirhugaða girðingu á lóðamörkum og hafi kærandi gefið samþykki sitt fyrir girðingunni. Ástæða þess að hinn umdeildi veggur hafi verið reistur á lóðamörkum sé sorpskýli sem standi á lóð Einimels 11 við lóðarmörk Einimels 9. Vegna frágangs á umræddu sorpskýli hafi verið nauðsynlegt að reisa vegginn. Brunahætta sé af sorptunnuskýlum úr timbri og þá sé gerð og frágangur skýlisins að Einimel 11 verulega ábótavant. Úr því fjúki rusl og af því stafi lyktarmengun. Þá bendir eigandi Einimels 9 á að huga þurfi að fjarlægð sorptunnuskýlis frá lóðamörkum, útliti, frágangi og brunavörnum.

Viðbótarathugasemdir kærenda: Varðandi samtal við kærendur sem eigandi Einimels 9 vísi í hafi það átt sér stað um það leyti sem uppsetning girðingar hafi verið rædd. Áréttað hafi verið að fyrirhuguð girðing yrði kynnt kærendum með teikningum eins og þeim hafi verið tjáð að yrði gert. Slíkar teikningar hafi aldrei borist og þar af leiðandi hafi samþykki aldrei legið fyrir framkvæmdinni. Eigendur Einimels 9 hafi þrátt fyrir það hafið framkvæmdir daginn eftir umrætt samtal. Mótmælt sé að girðingin hafi verið reist vegna eldhættu sem stafi af sorpskýli kærenda. Engar athugasemdir hafi verið gerðar af hálfu eigenda Einimels 9 og ekkert bendi til þess að raunveruleg hætta sé til staðar. Fjarlægð skýlisins frá girðingunni sé veruleg og því ósennilegt að tilgreind eldhætta sé raunhæf forsenda framkvæmdarinnar. Engar kvartanir hafi borist vegna sorptunna kærenda. Þær standi við bílskúrsvegg, í fjarlægð frá umdeildri girðingu. Það sé því rangt og órökrétt að tengja ákvörðun um að reisa girðingu við meint ónæði vegna sorptunna.

Niðurstaða: Í máli þessu er deilt um þá ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík að aðhafast ekki frekar vegna girðingar á mörkum lóðanna Einimels 9 og11.

Það er hlutverk byggingarfulltrúa hvers sveitarfélags að hafa eftirlit með því að mannvirki og notkun þeirra sé í samræmi við útgefin leyfi og beita eftir atvikum þvingunarúrræðum, sbr. 55. og 56. gr. laga um mannvirki nr. 160/2010. Er nánar kveðið á um það í 2. mgr. 55. gr. laganna að sé byggingarframkvæmd hafin án þess að leyfi sé fengið fyrir henni eða hún brjóti í bága við skipulag geti byggingarfulltrúi krafist þess að hið ólöglega mannvirki eða byggingarhluti sé fjarlægt. Þá er fjallað um aðgerðir til að knýja fram úrbætur í 56. gr. laganna. Er þar m.a. tekið fram í 1. mgr. að sé ásigkomulagi, frágangi, umhverfi eða viðhaldi húss, annars mannvirkis eða lóðar ábótavant að mati byggingarfulltrúa eða frágangur ekki samkvæmt samþykktum uppdráttum, lögum, reglugerðum og byggingarlýsingu, skuli gera eiganda eða umráðamanni eignarinnar aðvart og leggja fyrir hann að bæta úr því sem áfátt sé. Sé það ekki gert er heimilt að beita dagsektum eða láta vinna verk á kostnað þess sem vanrækt hefur að vinna verkið, sbr. 2. og 3. mgr. nefnds lagaákvæðis.

Í athugasemdum með frumvarpi því sem varð að mannvirkjalögum er tekið fram að sú breyting hafi verið gerð frá fyrri lögum að byggingarfulltrúa sé heimilt en ekki skylt að beita þvingunarúrræðum. Þar kemur fram að eðlilegt sé að ákvörðun um beitingu úrræðanna sé metin í hverju tilviki, m.a. með tilliti til meðalhófs. Ákvörðun um beitingu þvingunarúrræða er því háð mati stjórnvalds hverju sinni og gefur sveitarfélögum kost á að bregðast við sé gengið gegn almannahagsmunum þeim er búa að baki mannvirkjalögum, svo sem skipulags-, öryggis- og heilbrigðishagsmunum. Fer það því eftir atvikum hvort nefndum þvingunarúrræðum verði beitt í tilefni af framkvæmd sem telst vera ólögmæt. Með hliðsjón af þessu verður ekki talið að einstaklingum sé tryggður lögvarinn réttur til að knýja byggingaryfirvöld til beitingar þvingunarúrræða vegna einstaklingshagsmuna enda eru þeim tryggð önnur réttarúrræði til að verja þá hagsmuni sína. Þótt beiting þvingunarúrræða sé háð mati stjórnvalds þarf ákvörðun þess efnis að vera studd efnislegum rökum, m.a. með hliðsjón af þeim hagsmunum sem búa að baki fyrrgreindum lagaheimildum og fylgja þarf meginreglum stjórnsýsluréttarins, s.s. um rannsókn máls og að málefnaleg sjónarmið búi að baki ákvörðun.

Eins og að framan greinir hafa starfsmenn afnota- og eftirlitsdeildar á umhverfis- og skipulagssviði Reykjavíkurborgar í tvígang mætt á staðinn en þá hafi meðal annars myndir verið teknar af vettvangi. Að lokinni þeirri skoðun og annarri meðferð málsins var það mat embættis byggingarfulltrúa að öryggis- og almannahagsmunum væri ekki raskað með hinni umdeildu girðingu.

Með hliðsjón af því sem að framan er rakið verður að telja að ákvörðun byggingarfulltrúa um að aðhafast ekki frekar vegna girðingar á lóðamörkum Einimels 9 og 11 sé studd efnisrökum að lokinni viðhlítandi rannsókn málsins. Verður kröfu kærenda um ógildingu hinnar kærðu ákvörðunar af þeim sökum hafnað

Úrskurðarorð:

Hafnað er kröfu kærenda um ógildingu ákvörðunar byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 2. apríl 2025 um að aðhafast ekki frekar vegna girðingar á mörkum lóðanna Einimels 9 og 11.

ágú 07

Love0

80/2025 Labrador

Með UUA

Fyrir var tekið mál nr. 80/2025, kæra á ákvörðun sveitarstjóra Mýrdalshrepps frá 16. maí 2025 um aflífun hundanna Kols og Korku.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

Með kæru til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 20. maí 2025, er barst nefndinni sama dag, kærir A, þá ákvörðun sveitarstjóra Mýrdalshrepps frá 16. maí 2025 að aflífa hunda í hans eigu. Þess er krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi.

Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Mýrdalshreppi 19. júní 2025.

Málavextir: Hinn 16. maí 2025 barst tilkynning til lögreglunnar á Suðurlandi um að tveir hundar í lausagöngu hafi bitið lamb til ólífis á túni við Víkurkletta í Mýrdalshreppi. Á leið lögreglu á vettvang hafði sveitarstjóri hreppsins samband við lögregluna og tilkynnti um þá ákvörðun fulltrúa sveitastjórnar Mýrdalshrepps að hundunum skyldi lógað þegar í stað, því þeir hafi reglulega verið lausir og til vandræða í Vík og nágrenni.

Við komu á vettvang hitti lögregla eiganda sauðfjárhóps sem var innan girðingar við Víkurkletta og eiginmann hennar. Þau sögðust hafa komið að hundunum þar sem þeir voru búnir að drepa að minnsta kosti eitt lamb en hundarnir hafi staðið yfir dauða lambinu. Þau sögðu hundana hafa verið mjög æsta og erfitt hafi verið að komast að þeim. Þau hafi þó náð að snara ólum utan um hálsinn á hundunum og koma þeim inn í bifreið.

Lögregla fór næst á vinnustað kæranda og tjáði honum að hundarnir hans hafi verið staðnir að verki við að drepa lamb og sú ákvörðun hafi verið tekin að hundunum yrði lógað þegar í stað. Var kæranda boðið að koma með á vettvang og vera viðstaddur þegar hundunum yrði lógað sem og hann þáði. Hundunum var lógað á vettvangi af dýralækni. Með samþykki kæranda tók dýralæknirinn hræ þeirra til geymslu.

Málsrök kæranda: Kærandi kveðst búa í hjólhýsi í Vík í Mýrdal, en það hafi skemmst í óveðri í vetur með þeim afleiðingum að hurðir þess opnist við minnstu hreyfingu, en hann hafi verið að vinna í því að smíða festingar. Umræddan dag hafi hundarnir sloppið út og þrátt fyrir eftirgrennslan kæranda hafi þeir ekki fundist.

Kærandi hafi hitt sveitarstjóra á fundi, hálfum mánuði áður til að ræða um húsnæðismál. Á þeim fundi hafi sveitarstjóri ekki minnst einu orði á að það hefðu borist kvartanir vegna hundanna. Þar sem að kærandi búi í hjólhýsi geti hann ekki sótt um færslu lögheimilis og breytt skráningunni á hundunum og þ.a.l. séu þeir enn þá skráðir á lögheimili kæranda í Kópavogi.

Þá hafi sér borist heimsókn frá Matvælastofnun sem tekið hafi út aðbúnað og ástand hundanna og ekki gert neinar athugasemdir. Í samþykkt um hunda- og kattahald í Mýrdalshreppi nr. 757 frá 11 júlí 2008, sé ekki kveðið með skýrum hætti á um það hvernig staðið skuli að ákvörðunartöku um aflífun hunda. Slíkt verði aftur á móti ekki gert nema að undangenginni afturköllun á leyfi til hundahalds. Ákvörðun um að afturkalla slíkt leyfi sé í höndum Heilbrigðiseftirlits Hafnarfjarðar- og Kópavogssvæðis, sbr. 3. og 4. gr. samþykktar Mýrdalshrepps.

Báðir hundarnir séu blanda af tegundunum Border collie og Labrador. Rakkinn hafi verið 11 ára og tíkin 10 ára og hafi báðir hundarnir komið til kæranda, þegar þeir voru nokkurra mánaða gamlir. Vegna mistaka í uppeldi rakkans á yngri árum, hafi ekki tekist að kenna honum innkall og hlýðni við eiganda og aðra í lausagöngu, en tíkin hafi hlýtt innkalli. Á undanförnum árum hafi það verið vandamál að hundarnir hafi verið gjarnir á að strjúka og í kjölfarið náðst á ýmsum stöðum. Báðir hundarnir hafi verið svokallaðir flaðrarar, en aldrei hafi borist kæra varðandi það að þeir hafi bitið nokkurn mann eða skepnu.

Þegar kærandi hafi komið á vettvang hafi verið þar eitt dautt lamb með lítið bitfar á hálsi. Eftir þeim upplýsingum sem kærandi hafi aflað sér séu það tófur og refir sem bíti með þeim hætti, en algengast sé að hundar fari í fæturna á fénu. Á vettvangi hafi kærandi ekki fundið neinn sem hafi getað staðfest að hundarnir hafi bitið lambið. Í lögregluskýrslu komi fram að sveitarstjóri hafi haft samband við lögreglu og sagt að ákvörðun um að svæfa hundana tafarlaust hafi verið tekin af fulltrúum sveitarstjórnar. Oddviti sveitastjórnar hafi þó staðfest við kæranda að hann hafi ekki verið hafður með í ráðum. Þá hafi sveitarstjórinn ekki komið og kynnt sér aðstæður á vettvangi, heldur eingöngu verið í símasambandi.

Þá komi fram í lögregluskýrslu að eigandi sauðfjárins og eiginmaður hennar hafi tjáð lögreglu að þegar þau hafi komið á vettvang hafi hundarnir verið búnir að drepa eitt lamb, en ekki að þau hafi séð hundana drepa lambið. Varðandi það sem fram komi í nefndri skýrslu, um að hundarnir hafi verið æstir og erfitt hafi verið að handsama þá, sé líka talað um að hundarnir hafi verið snaraðir og settir inn í bíl. Þar af leiðandi hafi engin hætta stafað af hundunum lengur. Vilji kærandi vekja á því athygli að hundarnir hafi ekki verið taldir það hættulegir að setja þyrfti á þá múl. Hafi eiginmaður eiganda sauðfjárins síðar tjáð kæranda að þau hafi ekki óskað eftir aflífunum á hundunum og fundist erfitt að horfa upp á þessar aðgerðir.

Varðandi það sem komi fram í lögregluskýrslu um að lögreglumenn hafi farið á vinnustað kæranda og boðið honum að vera viðstaddur aflífunina, hafi jafnframt verið tiltekið í skýrslunni að lögreglu hafi ekki borið skylda til þess. Þá hafi lögregla einnig tjáð kæranda að hann hefði engan andmælarétt, en sökum þess hvað hundarnir væru kæranda mikilvægir hefðu þeir ákveðið að láta hann vita. Hafi þeir jafnframt sagt að eini aðilinn sem gæti stöðvað ferlið væri sveitarstjórinn. Kærandi hafi verið í miklu uppnámi og strax haft samband við sveitarstjórann til þess að reyna að koma í veg fyrir að hundarnir hans yrðu aflífaðir. Viðkomandi hafi þá sagt að ákvörðunin hafi verið tekin og yrði framfylgt strax en kærandi gæti kært málið eftirá og að samtalinu væri þar með lokið. Kærandi hafi boðið sveitarstjóra aðrar lausnir t.d. að fara með hundana úr sveitarfélaginu og borga lambið, en hann svarað að búið væri að taka ákvörðunina og henni yrði ekki haggað.

Dýralæknir sem framkvæmdi svæfinguna hafi ekki verið samþykkur aflífuninni en talið hendur sínar bundnar af ákvörðun sveitarstjóra. Hafi dýralæknirinn svo tekið hræ hundanna með sér og komið þeim í brennslu en faðir kæranda síðan fengið öskuna afhenta.

Ákvörðunin hafi verið íþyngjandi geðþóttaákvörðun sem tekin hafi verið í skyndi. Hafi ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993 verið virt að vettugi, og þá sérstaklega rannsóknarregla 10. gr., meðalhófsregla 12. gr. og regla 13. gr. um andmælarétt.

Málsrök Mýrdalshrepps: Vísað er til þess að kærandi hafi hafst við í hjólhýsi innan þéttbýlisins í Vík þar sem hann starfi. Hann hafi haft þar tvo hunda sem því miður hefðu á fyrri stigum gengið endurtekið lausir innan þéttbýlisins í Vík. Hinn 16. maí 2025 hafi hundarnir ráðist að fé við Víkurklett sem sé rétt austan við þéttbýlið í Vík. Líkt og meðfylgjandi lögregluskýrsla beri með sér hafi hundarnir bitið til ólífis lamb sem þar hafi verið innan túns. Hundarnir hafi staðið yfir lambinu og verið mjög æstir þegar að þeim var komið. Lögreglu hafi verið gert viðvart sem og sveitarstjóra sem upplýst hafi sveitarstjórn um málið og tekið hina kærðu ákvörðun. Vegna alvarleika málsins hafi ekki verið annað talið forsvaranlegt en að lóga hundunum með stoð í skýrri heimild þar að lútandi í samþykkt sveitarfélagsins. Lögreglu hafi verið gert viðvart um þá ákvörðun og kæranda gefinn kostur á að koma á vettvang, sem hann og þáði. Dýralæknir hafi verið kvaddur á staðinn og lógað hundunum og tekið til geymslu og síðar brennslu að ósk kæranda.

Með vísan til 1. gr. laga um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála nr. 130/2011 taki nefndin ekki nýja ákvörðun og geti ekki tekið afstöðu til bótakrafna. Þar sem umræddir hundar hafi þegar verið aflífaðir verði ákvörðunin þar að lútandi ekki felld úr gildi. Telji úrskurðarnefndin að kærandi kunni allt að einu að hafa lögvarða hagsmuni af því að fá skorið úr um gildi þeirrar stjórnvaldsákvörðunar sem málið lúti að, hafi ákvörðunin verið lögum samkvæm, sbr. einkum stjórnsýslulög nr. 37/1993 og samþykkt um hunda- og kattahald í Mýrdalshreppi, sem sett sé með stoð í lögum nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir.

Sveitarfélagið harmi að kærandi hafi búið við sálarangist, bæði á fyrri stigum og eftir atvik máls, en telji að sjónarmið þar að lútandi haggi ekki þeim verndarhagsmunum og réttarheimildum sem stuðst hafi verið við þegar hin kærða ákvörðun hafi verið tekin af illri nauðsyn.

Sveitarfélagið telji ekki að tilvísanir til ákvæða eða valdheimilda Hafnarfjarðarbæjar eða Kópavogsbæjar varði úrlausn málsins nokkru. Rétt sé að hundarnir sýnist skráðir í Kópavogi, a.m.k. ef litið sé til skjala sem kærandi hafi lagt fram samhliða kæru þessari. Sú skráning sé þó dagsett 20. maí 2025 eða nokkrum dögum eftir að hundarnir voru aflífaðir. Samþykkt um hunda- og kattahald í Mýrdalshreppi hafi fengið staðfestingu af umhverfisráðuneytinu hinn 11. júlí 2008 og birt í B-deild stjórnartíðinda 29. s.m. Samþykktin hafi haft gildi að lögum frá því tímamarki og sé öllum aðgengileg á vefsíðu sveitarfélagsins auk þess sem unnt sé að kynna sér efni hennar á skrifstofu sveitarfélagsins. Líkt og við eigi um samþykktir af þessu tagi í fleiri sveitarfélögum þá sæti hundahald takmörkunum. Leyfi sé hægt að fá til hundahalds sem sé þá bundið við nafn og heimilisfang einstaklings sem ekki geti framselt það, en viðkomandi undirgangist víðtæk skilyrði sem fram komi í samþykktinni. Hafi umræddir hundar ekki verið skráðir í Mýrdalshreppi þrátt fyrir skyldu þar að lútandi, sbr. 2. gr. samþykktarinnar, og þeirri staðreynd að kærandi hafi búið í Vík um margra mánaða skeið. Þó kærandi hafi látið undir höfuð leggjast að sækja um áskilið leyfi til hundahaldsins og aflað ábyrgðartryggingar, sbr. 2. gr. samþykktarinnar, breyti það því ekki að ákvæði samþykktarinnar gildi um hundahald innan marka sveitarfélagsins.

Samkvæmt f-lið 2. gr. samþykktarinnar sé óheimilt með öllu að láta hunda ganga lausa innan marka þéttbýlis og á beitilöndum búfjár. Hundar skulu ávallt vera í taumi utanhúss og í fylgd manneskju sem fullt vald hafi yfir þeim. Samkvæmt g-lið 2. gr. beri leyfishafa að sjá svo um að hundur hans valdi ekki hættu, óþægindum eða óþrifnaði eða raski ró manna. Kærandi hafi þverbrotið þessar reglur ásamt öðrum ákvæðum samþykktarinnar um skilyrði sem hlíta þurfi að öðru leyti við hundahald. Áhersla sé lögð á að tilefni til þess að gæta skyldna varðandi taum og hindra strok hafi verið sérstaklega rík í ljósi þess sem kærandi hafi sjálfur upplýst um. Sveitarfélagið telji þessi brot ekki léttvæg og sérstaklega þegar litið sé til verndarhagsmuna samþykktarinnar sem sé einkum öryggi og heilsa íbúa, dýra og gesta sem sveitarfélagið sæki heim.

Þótt framangreind brot kæranda varðandi hundahaldið séu alvarleg byggðist hin umþrætta stjórnvaldsákvörðun um aflífun hundanna þó einkum á því að hundarnir hafi verið stórhættulegir bæði öðrum dýrum og mönnum. Þeir hafi lagst á sauðfé og drepið lamb og verið mjög æstir eins og fram komi í lögregluskýrslu. Þessi atvik verði að sjálfsögðu að setja í samband við atferli og umhirðu hundanna að öðru leyti, en þeir hafi verið 10 og 11 ára, strokið oft og náðst á ýmsum stöðum. Þarna sé lýst hættulegum dýrum sem í andstöðu við lög gangi endurtekið laus. Sé slíkt ekki aðeins óvarlegt heldur þar að auki hættulegt.

Í Mýrdalshreppi sé fyllsta öryggis gætt og sveitarfélaginu veitt óskorað vald til að bregðast við án tafar við aðstæður sem þessar. Þannig segi í 4. málsl. 4. gr. samþykktarinnar að hundum sem ráðist á menn eða skepnur og bíti skuli fjarlægja og heimilt sé að lóga þeim þegar í stað. Í þessu felist skýr heimild til að lóga hundi ef hann gerist sekur um að bíta dýr eða manneskju. Í því tilviki sem um ræði hafi þó alvarleiki verið öllu meiri því ekki hafi aðeins verið um það að ræða að hundarnir hafi bitið heldur hafi þeir bitið annað dýr með svo ofsafengnum og alvarlegum hætti að það hafi drepist. Einnig sé vakin athygli á því að ákvæðið vísi til heimildar til að fjarlægja hund, þ.e. taka dýrið úr vörslum eiganda og lóga. Þegar svo rammt kveði að hundar séu eftirlitslausir á bannsvæði og leggist á fé og bíti, þá gildi framangreind heimild fullum fetum þótt ekki þurfi að fjarlægja viðkomandi hund úr vörslum eiganda.

Samkvæmt framangreindu hafi legið fyrir skýlaus réttarheimild til grundvallar hinni kærðu ákvörðun sem sveitarstjóri hafi tekið í umboði sveitarstjórnar. Ákvörðunin hafi hvorki verið tekin af geðþótta né léttúð, heldur af illri nauðsyn og að gættum öllum skilyrðum.

Með tilliti til þeirra réttarheimilda sem legið hafi að baki hinni kærðu ákvörðun hafi rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga verið gætt. Burtséð frá því hvort kæranda hafi borið eiginlegur andmælaréttur, sbr. 13. gr. stjórnsýslulaga, hafi honum verið gert viðvart og hann komið sjónarmiðum sínum á framfæri við bæði sveitarstjóra og aðra sem að málinu komu og fengið jafnframt að kveðja hunda sína. Ekki verði séð að þýðingu hafi tilvísun kæranda til meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga, enda skýr heimild í samþykktinni um hundahald til að lóga þegar í stað hundum sem ráðist á menn eða skepnur og bíti.

Viðbótarathugasemdir kæranda: Ítekaðar eru fyrri athugasemdir. Samkvæmt því sem fram komi í lögregluskýslu áttu hundarnir að hafi bitið lamb til ólífis. Áréttað skuli að þegar kærandi hafi komið á staðinn, hafi hann séð eitt dáið lamb, en það virtist eins og það hafi ekki verið rannsakað hvernig það dó og engin merki um það á lambinu að það hafi verið bitið af hundum til ólífis. Eina sem kæranda hafi fundist hann heyra væri að það hafi verið lítið bitfar á hálsi lambsins. Það að hundarnir hafi staðið yfir því væri ekki endilega merki um að þeir hafi drepið það, heldur að þeir gætu hafa verið forvitnir. Kærandi hafi rætt við hundaatferlisfræðing sem staðfest hafi að hundar réðust ekki á háls á lömbum, heldur á afturfætur þeirra. Þá liggi ekki fyrir neinar lýsingar á því með hvaða hætti hundarnir hafi verið æstir. Þeir hafi þó verið orkumiklir og notið þess að vera frjálsir og hlaupa um.

Vakin sé athygli á að samkvæmt samþykkt sveitarfélagsins sé heimilt að lóga hundum sem bíta þegar í stað, en það standi ekki að það skuli lóga þeim þegar í stað. En svo virðist vera að sveitarstjóri standi í þeirri trú.

Á þessu stigi vilji kærandi einnig benda á eitt mjög mikilvægt atriði í skýrslu lögreglu um að sveitarstjóri hafi haft samband „þegar þeir voru á leið á staðinn“ og tilkynnt um að ákvörðun hafi verið tekin um að aflífa báða hundana og hafi sveitarstjórinn þá verið búin að kalla til dýralækni. Hafi sveitarstjórinn því ekki verið á staðnum og þar af leiðandi ekki getað haft fulla yfirsýn yfir aðstæður og tekið réttar og sanngjarnar ákvarðanir.

Fyrir liggi yfirlýsing íbúa í Vík sem hitt hafi hundana þar sem þeim sé lýst sem sérstaklega vinalegum, rólegum og það sé mikill leikur í þeim. Einnig liggi fyrir greinargerð frá hundaþjálfara og atferlisfræðing hjá TeamWork hundaskóla sem haft hafði hundana í þjálfun. Þar segi: „Kolur og Korka komu til mín í einkaþjálfun sem unghundar vegna almennrar hlýðni. Tímarnir voru 1x í viku yfir um 2 mánaða skeið. Kolur sýndi mikla samvinnueiginleika og var mjög mannelskur frá byrjun. Heilsaði mér eins og hann hafi þekkt mig lengi og kom alltaf fagnandi þegar ég mætti honum á förnum vegi. Korka var kraftmikil ung tík sem elskaði lífið. Hún þurfti meiri þolinmæði við æfingar þar sem hún hafði stutt „athyglisspan“. Eins og Kolur fannst henni alltaf mjög skemmtilegt að fá heimsóknina sem einkatíminn var. Hundarnir sýndu mér aldrei árásarhneigð á þeim tíma sem ég þekkti þá og engum öðrum svo ég sá eða vissi til. Einnig voru hundarnir í kringum ung börn (það var ungabarn á heimilinu þegar ég var þar) og sýndu hundarnir aldrei merki um árásarhneigð að barninu.“

Niðurstaða: Í máli þessu er deilt um lögmæti þeirrar ákvörðunar sveitarstjóra Mýrdalshrepps frá 16. maí 2025 um að aflífa tvo hunda í eigu kæranda. Í 65. gr. laga nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir er kæruheimild til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála vegna stjórnvaldsákvarðana sem teknar eru á grundvelli laganna, reglugerða settra samkvæmt þeim eða heilbrigðissamþykkta sveitarfélaga.

Samþykkt um hunda- og kattahald í Mýrdalshreppi nr. 757 frá 11. júlí 2008 átti sér stoð í þáverandi 25. gr. laga nr. 7/1998, sbr. núverandi 59. gr. laganna. Í 4. gr. samþykktarinnar kemur m.a. fram að hunda, sem ganga lausir utan húss í þéttbýli, skuli handsama og færa í sérstaka geymslu á vegum sveitarfélagsins og gildi það sama um hættulega hunda og óleyfilega. Hunda sem ráðast á menn eða skepnur og bíta skuli fjarlægja og sé heimilt að lóga þeim þegar í stað. Aðeins dýralæknar mega aflífa gæludýr, nema í neyðartilfellum þegar ekki næst í dýralækni. Er það því háð mati á aðstæðum hvort að hundar séu færðir til geymslu eða þeim lógað þegar í stað.

Samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 skal stjórnvald sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því. Þegar aðilar stjórnsýslumáls eiga öndverðra hagsmuna að gæta er stjórnvöldum skylt að taka tilhlýðilegt tillit til þeirra beggja eða allra aðila. Um 10. gr. laganna, segir í frumvarpi því sem varð að stjórnsýslulögum að: „Mál telst nægjanlega upplýst þegar þeirra upplýsinga hefur verið aflað sem eru nauðsynlegar til þess að hægt sé að taka efnislega rétta ákvörðun í því. Um nánari afmörkun verður m.a. að líta til þess hversu mikilvægt málið er og hversu nauðsynlegt það er að taka skjóta ákvörðun í málinu. Því tilfinnanlegri eða meira íþyngjandi sem stjórnvaldsákvörðun er, þeim mun strangari kröfur verður almennt að gera til stjórnvalds um að það gangi úr skugga um að upplýsingar, sem búa að baki ákvörðun, séu sannar og réttar.“ Þá skal stjórnvald skv. 12. gr. laganna aðeins taka íþyngjandi ákvörðun þegar lögmætu markmiði, sem að er stefnt, verður ekki náð með öðru og vægara móti og skal þess þá gætt að ekki sé farið strangar í sakirnar en nauðsyn ber til.

Sveitarfélagið hefur tekið fram að hin umþrætta ákvörðun um aflífun hundanna hafi einkum byggst á því að hundarnir hafi verið stórhættulegir bæði öðrum dýrum og mönnum.

Að virtum fyrirliggjandi gögnum og upplýsingum í máli þessu lá ekki fyrir sönnun þess að umræddir hundar hafi bitið lamb það sem fannst dautt eða áður orðið uppvísir að slíku athæfi, en þeir munu hafa verið 10 og 11 ára gamlir og verið lengst af í vörslu kæranda. Þar að auki var aðeins eitt bitfar á lambinu og því ljóst að ef svo væri að hundarnir hafi bitið lambið, hafi það einungis verið annar þeirra. Þá liggja ekki fyrir neinar skýrslur þess efnis að hundarnir hafi áður verið handsamaðir og teknir til vörslu sveitarfélagsins vegna lausagöngu og var komið á þá ólum á vettvangi og þeir settir inn í bifreið. Verður af þessu ekki ráðið að svo bráð hætta hafi stafað af hundunum að aflífa hafi þurft þá báða fyrirvaralaust í stað þess að fresta aflífun þeirra uns unnt væri að skoða þá nánar og kanna málsatvik frekar, sbr. 2. mgr. 18. gr. stjórnsýslulaga, enda ljóst að engin hætta stafaði af hundunum eftir að þeir höfðu verið settir inn í bifreiðina.

Með vísan til framangreinds þykja stjórnvöld Mýrdalshrepps ekki hafa gætt sem skyldi rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga, meðalhófs samkvæmt 12. gr. laganna og andmælaréttar kæranda, sbr. 13. gr. sömu laga. Þá verður að telja að leiðbeiningum til kæranda hafi verið verulega ábótavant, sbr. 7. gr. nefndra laga, svo sem um rétt hans til að krefjast frestunar á afgreiðslu málsins skv. 2. mgr. 18. gr. stjórnsýslulaga. Er því um slíka annmarka á málsmeðferð hinnar kærðu ákvörðunar að ræða sem leiða eigi til ógildingar hennar, enda ekki loku fyrir það skotið að ákvörðunin snerti lögvarða hagsmuni kæranda þótt aflífun hundanna sé þegar afstaðin.

Úrskurðarorð:

Felld er úr gildi ákvörðun sveitarstjóra Mýrdalshrepps frá 16. maí 2025 um aflífun hundanna Kols og Korku.

ágú 01

Love0

115/2025 Ásvallagata

Með UUA

Árið 2025, föstudaginn 1. ágúst, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, fyrir:

Mál nr. 115/2025, kæra á erindi byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 25. júní 2025 um að gera lóðarhöfum Ásvallagötu 67 að fjarlægja smáhýsi af lóðinni eða færa það 3,0 m frá mörkum hennar og lóðar nr. 69 við sömu götu.

Í málinu er nú kveðinn upp til bráðabirgða

úrskurður

um kröfu kærenda um frestun réttaráhrifa:

Með kæru til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála er barst nefndinni 22. júlí 2025 kæra A og B, Ásvallagötu 67, Reykjavík, þá ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 25. júní 2025 um að gera þeim að fjarlægja smáhýsi af lóðinni eða færa það 3,0 m frá mörkum hennar og lóðar nr. 69 við sömu götu. Er þess krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi. Verður nú tekin afstaða til framkominnar kröfu um frestun réttaráhrifa, sbr. 5. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála.

Málsatvik og rök: Með bréfi, dags. 25. júní 2025, var kærendum tilkynnt um að þeim væri veittur 30 daga frestur til að fjarlægja smáhýsi af lóð nr. 67 við Ásvallagötu eða færa það 3,0 m frá mörkum lóðarinnar og lóðar nr. 69 við sömu götu. Var þeim jafnframt leiðbeint um kærufrest til úrskurðarnefndarinnar.

Kærendur vísa til þess að framkvæmdin hafi verið unnin í góðri trú og samkvæmt leiðbeiningum frá starfsmönnum borgarinnar. Smáhýsið uppfylli öll skilyrði byggingarreglugerðar nr. 112/2012 um stærð og hæð og hafi ekki áhrif á hagsmuni nágranna. Þá raski hýsið ekki almannahagsmunum.

Ekki hafa borist athugasemdir borgaryfirvalda við framkomna stöðvunarkröfu.

Niðurstaða: Í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er tekið fram að kæra til úrskurðarnefndarinnar fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar en jafnframt er kæranda þar heimilað að krefjast stöðvunar framkvæmda séu þær hafnar eða yfirvofandi, sbr. 2. mgr. sömu lagagreinar. Þá getur úrskurðarnefndin að sama skapi frestað réttaráhrifum ákvörðunar komi fram krafa um það af hálfu kæranda, sbr. 3. mgr. 5. gr. Með sama hætti er kveðið á um það í 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 að kæra til æðra stjórnvalds fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar en þó sé heimilt að fresta réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar til bráðabirgða meðan málið er til meðferðar hjá kærustjórnvaldi þar sem ástæður mæli með því. Tilvitnuð lagaákvæði bera með sér að meginreglan er sú að kæra til æðra stjórnvalds frestar ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar og eru heimildarákvæði fyrir stöðvun framkvæmda eða frestun réttaráhrifa kærðrar ákvörðunar undantekning frá nefndri meginreglu sem skýra ber þröngt. Verða því að vera ríkar ástæður eða veigamikil rök fyrir ákvörðun um stöðvun framkvæmda eða frestun réttaráhrifa. Almennt mælir það á móti því að fallast á kröfu um stöðvun ef fleiri en einn aðili eru að máli og þeir eiga gagnstæðra hagsmuna að gæta. Einnig geta komið til álita þau tilvik þar sem kæruheimild verður í raun þýðingarlaus ef framkvæmdir eru ekki stöðvaðar, svo sem ef sú framkvæmd sem krafist er stöðvunar á er óafturkræf.

Í máli þessu er kærð sú ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 25. júní 2025 að krefjast þess að smáhýsi á lóð nr. 67 við Ásvallagötu verði fjarlægt. Kærendur hafa nýtt sér heimild til að bera lögmæti hinnar kærðu ákvörðunar undir úrskurðarnefndina en um íþyngjandi ákvörðun er að ræða sem beinist að kærendum. Eins og málsatvikum er háttað þykir rétt að fresta réttaráhrifum ákvörðunarinnar enda liggja ekki fyrir knýjandi ástæður sem gera það að verkum að varhugavert sé að bíða niðurstöðu úrskurðarnefndarinnar um ágreiningsefni máls þessa.

Úrskurðarorð:

Frestað er réttaráhrifum ákvörðunar byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 25. júní 2025 um að krefjast þess að smáhýsi á lóð nr. 67 við Ásvallagötu verði fjarlægt.

júl 31

Love0

127/2024 Hvammsvirkjun

Með UUA

Árið 2025, fimmtudaginn 31. júlí, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Arnór Snæbjörnsson formaður, Geir Oddsson auðlindafræðingur, Karólína Finnbjörnsdóttir lögmaður og Þorsteinn Sæmundsson jarðfræðingur. Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor tók þátt í fundinum í gegnum fjarfundabúnað.

Fyrir var tekið mál nr. 127/2024, kæra á ákvörðun sveitarstjórnar Rangárþings ytra frá 16. október 2024 um að veita framkvæmdaleyfi vegna Hvammsvirkjunar.

Í málinu er nú kveðinn upp til bráðabirgða

úrskurður

um kröfu hluta kærenda um stöðvun framkvæmda:

Með fimm bréfum til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála kæra A, B, C, D, E, F, G og H félagar í Veiðifélagi Kálfár, þá ákvörðun sveitarstjórnar Rangárþings ytra frá 16. október 2024 að veita Landsvirkjun framkvæmdaleyfi vegna Hvammsvirkjunar. Einnig kærir I frá Fossnesi téða ákvörðun til nefndarinnar sem og þau J og K, ábúendur á Stöðulfelli, Skeiða- og Gnúpverjahreppi. Bárust umræddar kærur úrskurðarnefndinni 23. október 2024 og voru þær allar samhljóða. Með bréfi til úrskurðarnefndarinnar, dags. 23. október 2024, er barst nefndinni sama dag, kæra NASF á Íslandi, Náttúrugrið og Náttúruverndarsamtök Íslands sömu ákvörðun. Einnig kæra samtökin ætluð brot á þátttökurétti almennings í mati á umhverfisáhrifum framkvæmdarinnar.

Verða framangreind kærumál, sem eru nr. 129, 133, 136, 138, 140, 142 og 144/2024, sameinuð máli þessu enda þykja hagsmunir kærenda ekki standa því í vegi.

Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Rangárþingi ytra 25. nóvember 2024. Meðferð málsins fyrir nefndinni var frestað með bréfi, dags. 11. febrúar sl. Þeirri frestun var aflétt í framhaldi af dómi Hæstaréttar frá 9. júlí 2025 í máli nr. 11/2025. Viðbótargögn bárust 18. júlí s.á. og síðar.

Hluti kærenda þessa máls krafðist þess með bréfi, dags. 27. júlí 2025, er barst nefndinni 28. s.m. að yfirstandandi framkvæmdir samkvæmt hinu kærða leyfi yrðu stöðvaðar, sbr. 1. mgr. 5. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála. Verður nú tekin afstaða til framkominnar stöðvunarkröfu.

Málavextir og málsrök: Landsvirkjun hefur um árabil unnið að undirbúningi Hvammsvirkjunar, vatnsaflsvirkjunar sem fyrirhuguð er á Þjórsár- og Tungnaársvæðinu. Hinn 19. ágúst 2003 lá fyrir úrskurður Skipulagsstofnunar um að fyrirhuguð virkjun í einu eða tveimur þrepum myndi ekki hafa í för með sér umtalsverð umhverfisáhrif þegar tekið hefði verið tillit til nánar tilgreindra skilyrða. Með úrskurði umhverfisráðherra 27. apríl 2004 var úrskurður stofnunarinnar staðfestur með ákveðnum skilyrðum. Matsskýrsla framkvæmdarinnar hefur verið endurskoðuð að hluta til, sbr. álit Skipulagsstofnunar um áhrif Hvammsvirkjunar á annars vegar landslag og ásýnd og hins vegar útivist og ferðaþjónustu, dags. 12. mars 2018.

Með ákvörðun Fiskistofu frá 14. júlí 2022 var Landsvirkjun veitt heimild til framkvæmda við Hvammsvirkjun í Þjórsá og byggingu mannvirkja henni tengdri, skv. 33. gr. laga nr. 61/2006 um lax- og silungsveiði. Þeirri ákvörðun var skotið til úrskurðarnefndarinnar en með úrskurði nefndarinnar, uppkveðnum 31. ágúst 2023 í máli nr. 76/2023, var kærunni vísað frá þar sem hún barst að liðnum kærufresti.

Hinn 9. apríl 2024 veitti Umhverfisstofnun Landsvirkjun heimild, skv. 18. gr. laga nr. 36/2011 um stjórn vatnamála, til breytingar á vatnshlotinu Þjórsá 1 vegna fyrirhugaðra framkvæmda við Hvammsvirkjun. Hinn 12. september s.á. gaf Orkustofnun út virkjunarleyfi vegna virkjunarinnar. Í því kom fram að það fæli í sér heimild til að nýta vatnsafl til raforkuframleiðslu með þeim skilyrðum sem tilgreind væru í leyfinu, raforkulögum nr. 65/2003 og reglugerð nr. 1040/2005 um framkvæmd raforkulaga. Tók leyfið til miðlunar, veitingar og nýtingar vatns í Þjórsá í samræmi við ákvæði vatnalaga. Í skilyrðum með leyfinu kom m.a. fram að það einskorðaðist við allt að 95 MW virkjun með þeim staðarmörkum mannvirkja sem lýst væri í samþykktu deiliskipulagi fyrir virkjunina. Einnig var tekið fram að leyfið tæki til stíflunar Þjórsár skammt ofan við Viðey (Minnanúpshólma) og myndunar allt að 4 km² inntakslóns, Hagalóns. Virkjunarleyfi þetta var kært til úrskurðarnefndarinnar.

Á fundi sveitarstjórnar Rangárþings ytra 16. október 2024 var samþykkt umsókn Landsvirkjunar um framkvæmdaleyfi fyrir Hvammsvirkjun. Við afgreiðsluna lá m.a. fyrir sameiginleg greinargerð Rangárþings ytra og Skeiða- og Gnúpverjahrepps. Hinn 24. s.m. samþykkti sveitarstjórn Skeiða- og Gnúpverjahrepps einnig að veita framkvæmdaleyfi vegna virkjunarinnar. Framkvæmdaleyfi Rangárþings ytra vegna Hvammsvirkjunar var gefið út 29. október 2024. Samkvæmt því er leyfið bundið við þær framkvæmdir sem fjallað er um í umsókn um leyfi og tilgreindar eru á teikningum er fylgdu henni, fjallað er um í umhverfismati og eru í samræmi við skipulag.

Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur frá 15. janúar 2025 í máli E-2457/2024, Brynhildur Briem o.fl. gegn íslenska ríkinu og Landsvirkjun, var ógilt ákvörðun Umhverfisstofnunar frá 9. apríl 2024. Var með dómnum einnig ógilt virkjunarleyfi Hvammsvirkjunar frá 12. september s.á. Með bréfi úrskurðarnefndarinnar til aðila þessa máls, dags. 11. febrúar 2025, var meðferð allra kærumála sem vörðuðu virkjunarleyfi og framkvæmdaleyfi fyrir Hvammsvirkjun frestað þar til endanleg niðurstaða dómstóla lægi fyrir um gildi virkjunarleyfis til framkvæmdarinnar. Með dómi Hæstaréttar uppkveðnum 9. júlí 2025, í máli nr. 11/2025, var niðurstaða héraðsdóms staðfest.

Hinn 11. júlí 2025, sótti Landsvirkjun um virkjunarleyfi til bráðabirgða til Umhverfis- og orkustofnunar vegna Hvammsvirkjunar í samræmi við 4. gr. a í raforkulögum nr. 65/2003, sbr. 1. gr. laga nr. 42/2025 um breytingu á raforkulögum og lögum um stjórn vatnamála. Um leið var þess óskað að stofnunin hæfi á ný málsmeðferð við afgreiðslu á umsókn Landsvirkjunar um virkjunarleyfi og heimild til breytingar á vatnshloti vegna Hvammsvirkjunar. Má um þetta nánar vísa til fréttatilkynningar á vef Umhverfis- og orkustofnunar frá 21. júlí 2025.

Að gengnum dómi Hæstaréttar bárust úrskurðarnefndinni erindi frá hluta kærenda þar sem þess var krafist að „þegar í stað“ myndi ganga úrskurður um ógildingu framkvæmdaleyfa fyrir virkjuninni. Kom og fram að nú stæðu yfir framkvæmdir við undirbúning virkjunarinnar og væri lítils virði ef framkvæmdir gætu haldið áfram þrátt fyrir dóm Hæstaréttar. Í framhaldi þessa aflétti úrskurðarnefndin frestun kærumálanna og var þeim kærum vegna virkjunarleyfisins, sem ekki höfðu verið afturkallaðar, vísað frá nefndinni með úrskurði 24. júlí 2025. Jafnframt var aðilum máls þessa gefið færi á því að koma á framfæri athugasemdum af þessu tilefni.

Í athugasemdum leyfisveitanda voru fyrri sjónarmið um margt áréttuð og þess krafist að ógildingu hins kærða leyfis yrði hafnað, en til vara að ekki yrðu felldar úr gildi heimildir til að halda áfram svonefndum undirbúningsframkvæmdum við Hvammsvirkjun, sem hefðu hafist í desember 2024 og áætlað væri að myndi ljúka í lok árs 2025. Þær varði uppsetningu vinnubúða, lagningu aðkomuvegar og aðra vegagerð innan framkvæmdasvæðis og efnisvinnslu fyrir vegagerð auk raf-, fjar- og hitavatnsveitu vinnubúða- og framkvæmdasvæðis. Var á það bent að þessar framkvæmdir væru eigi í eða við vatnsfarvegi og muni því hvorki hafa bein né óbein áhrif á vatnshlot, ástand vatnshlota eða umhverfismarkmið þeirra. Leyfishafi setti fram áþekka varakröfu í athugasemdum sínum og höfðaði til þess að úrskurðarnefndinni væri rétt að yfirfæra forsendur dóms Hæstaréttar á hið kærða framkvæmdaleyfi þannig að eftir myndu í því standa framkvæmdir sem ekki röskuðu ástandi vatns. Af hálfu bæði leyfisveitanda og leyfishafa var bent á að skammt væri í það að gefið yrði út virkjunarleyfi til bráðabirgða fyrir þeim undirbúningsframkvæmdum sem vísað væri til. Að auki var höfðað til meðalhófs, en umræddar framkvæmdir væru langt komnar og mikið tjón gæti hlotist af ógildingu leyfis. Lögð voru fram ýmiss gögn í framhaldi þessa sem vörðuðu tilhögun framkvæmda, þ.m.t. útboðsgögn vegna undirbúningsframkvæmda.

Í athugasemdum þeirra kærenda sem eru náttúruverndarsamtök var því mótmælt að umræddar undirbúningsframkvæmdir fælu ekki í sér áhrif á vatnshlot, en líklegt sé að grunnvatnshlot verði fyrir áhrifum af framkvæmdunum. Þá sé ekkert um það vitað hvort Umhverfis- og orkustofnun muni veita bráðabirgðaleyfi fyrir Hvammsvirkjun. Slík ákvörðun sé kæranleg og bendi margt til þess að hún uppfylli ekki ákvæði EES-gerða. Þá séu þau framkvæmdaleyfi sveitarfélaga sem um ræði ekki aðgreind í verkþætti, hvorki í tíma né rúmi, sem stutt geti við kröfu um að þau verði felld úr gildi að hluta. Sé því einnig mótmælt að um undirbúningsframkvæmdir sé að ræða. Vegna sjónarmiða um meðalhóf sé bent á að framkvæmdir hafi verið á ábyrgð og áhættu leyfishafa sem hafi mátt vera ljóst að lagaleg óvissa væri uppi um heimildir til þeirra.

Hinn 28. júlí 2025 kynnti úrskurðarnefndin sér aðstæður á vettvangi að viðstöddum fulltrúum kærenda, leyfisveitenda og leyfishafa.

Það var fyrst með bréfi, dags. 27. júlí 2025, sem móttekið var 28. s.m., að nokkrir kærendur máls þessa fóru fram á að yfirstandandi framkvæmdir samkvæmt hinu kærða leyfi, yrðu þegar stöðvaðar, sbr. 1. mgr. 5. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála. Var á það bent í bréfi þessu að þrátt fyrir að Landsvirkjun hafi sótt um bráðabirgðavirkjunarleyfi, hafi fyrirtækið frá 15. janúar 2025 staðið í framkvæmdum við Hvammsvirkjun í skjóli ógilds virkjunarleyfis og ógildrar ákvörðunar Umhverfisstofnunar. Var um leið bent á atriði sem varða truflun og óafturkræf áhrif framkvæmda, en ekki liggi fyrir að brýn nauðsyn standi til þess að raska eldhrauni með þeim hætti sem ráðgert sé með byggingu virkjunar sem ekki hafi virkjunarleyfi til þess að framleiða raforku skv. 1. mgr. 4. gr. raforkulaga nr. 65/2003. Leitað var stuttlega viðhorfa annarra aðila þessa máls og leyfisveitenda um framkomna kröfu um stöðvun framkvæmda.

Í athugasemdum leyfishafa var m.a. bent á áhrif þess á forsendur verksamninga ef vinna við framkvæmdir muni tefjast, með flutningi vinnuvéla annað sem myndi skapa umtalsvert álag á vegi á svæðinu. Af hálfu Skeiða- og Gnúpverjahrepps var gerð ábending um að í þeim undirbúningsframkvæmdum sem nú eigi sér stað sé þegar búið að leggja alla vegi og plön. Ekki eigi eftir að fara inn á óröskuð svæði til viðbótar þeim svæðum sem þegar hafi verið unnið á. Á vegum og plönum sé einungis eftir að klára frágang efsta burðarlags. Efni í það sé tilbúið og hafi verið haugsett á fyrirhuguðu plani fyrir vinnubúðir. Engin nauðsyn sé því á því að fella úr gildi framkvæmdaleyfi á meðan framkvæmdaraðili bíði úrlausnar umsókna sinna um bráðabirgðaleyfi og nýtt virkjunarleyfi. Engin nauðsyn sé heldur á því að stöðva framkvæmdir. Um framkvæmdir í frárennslisskurði virkjunarinnar kom fram að grafa eigi niður á 96 metra yfir sjávarmáli og sé grunnvatnsstaða í kringum 89 metra og muni framkvæmdir með því ekki varða eða komast í snertingu við vatnshlot. Allt efni sem komið hafi upp úr skurðinum hafi verið nýtt í vegagerð og plön á svæðinu auk þess sem það hafi verið haugsett og sé fyrirhugað að nota í Búðarfossveg, sem sé á ábyrgð Vegagerðarinnar og tengist ekki framkvæmdaleyfi Hvammsvirkjunar.

Í athugasemdum þeirra kærenda sem eru náttúruverndarsamtök var af þessu tilefni m.a. bent á það með vísan til framlagðra gagna að auðsætt væri að undirbúningsframkvæmdirnar væru hluti virkjunarframkvæmda við Hvammsvirkjun og að ekki yrði fallist á fullyrðingar um að þær myndu engin áhrif hafa á grunnvatnshlot enda geti svo umfangsmiklar framkvæmdir augljóslega komið niður á gæðum grunnvatns og haft áhrif á grunnvatnshlot óháð því hvort grafið eða sprengt sé niður í sjálft grunnvatnsborðið. Vegna sjónarmiða um að miklir fjárhagslegir hagsmunir séu undir í málinu vegna verksamnings og framkvæmda sé bent á að sé litið til málsins í heild sé skýrt að þegar framkvæmdin hafi verið boðin út og skrifað undir verksamning við aðalverktaka hafi mikil réttaróvissa verið uppi um framkvæmdina um langan tíma og ágreiningur um hana fyrir dómstólum og úrskurðarnefndinni. Verði leyfishafi sjálfur að bera þann skaða sem hljótist af þeim augljósa möguleika að bæði virkjunar- og framkvæmdaleyfi fyrir virkjuninni verði ógild fyrir dómi eða úrskurðarnefnd og væri annað bæði lagalega og siðferðislega rangt og eigi ekkert skylt við meðalhófsreglu.

Niðurstaða: Í 5. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála segir að kæra til nefndarinnar fresti ekki réttaráhrifum ákvörðunar. Kærandi geti þó krafist úrskurðar um stöðvun framkvæmda til bráðabirgða séu þær hafnar eða yfirvofandi. Hefur úrskurðarnefndin til þess sjálfstæða heimild, en sú heimild er undantekning frá þeirri meginreglu að kæra fresti ekki réttaráhrifum ákvörðunar.

Samkvæmt lögum nr. 130/2011 er það skilyrði aðildar í málum fyrir úrskurðarnefndinni að kærandi eigi lögvarinna hagsmuna að gæta tengda viðkomandi ákvörðun, sbr. 3. mgr. 4. gr. laganna. Þeim kærendum sem um lögvarða hagsmuni vísa til veiðiréttarhagsmuna í Kálfá og Þjórsá verður játuð kæruaðild að máli þessu með sama hætti og í máli nefndarinnar nr. 3/2023 sem varðaði virkjunarleyfi Hvammsvirkjunar. Einn kærenda, I, telur hvorki til sambærilegra beinna né óbeinna eignarréttinda og þótt hún sé lögerfingi eiganda slíkra réttinda, að því hún hefur upplýst, veitir það henni ekki lögvarin réttindi þeim tengd. Verður kæru hennar því vísað frá nefndinni.

Umhverfisverndar-, útivistar- og hagsmunasamtök eiga lögvarinna hagsmuna að gæta þegar um er að ræða ákvarðanir um að veita leyfi vegna framkvæmda sem falla undir lög nr. 111/2021 um umhverfismat framkvæmda og áætlana, sbr. b-lið 3. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011, að nánar tilgreindum skilyrðum uppfylltum. Þeir kærendur sem eru náttúruverndarsamtök uppfylla þessi skilyrði samkvæmt gögnum sem úrskurðarnefndin hefur kynnt sér og verður þeim því játuð aðild að máli þessu.

Með dómi Hæstaréttar uppkveðnum 9. júlí 2025 í máli nr. 11/2025 var sem áður er rakið staðfest niðurstaða Héraðsdóms Reykjavíkur frá 15. janúar s.á. í máli E-2457/2024 um ógildingu heimildar sem Umhverfisstofnun veitti 9. apríl 2024 til að breyta vatnshlotinu Þjórsá 1, á grundvelli a-liðar 1. mgr. 18. gr. laga nr. 36/2011 um stjórn vatnamála vegna fyrirhugaðrar Hvammsvirkjunar. Í dómi þessum var á það bent að skv. 3. mgr. 28. gr. laganna skuli leyfisveitandi tryggja við afgreiðslu umsóknar um leyfi til nýtingar vatns að það sé í samræmi við þá stefnumörkun um vatnsvernd sem fram komi í vatnaáætlun. Virkjunarleyfi fyrir vatnsaflsvirkjun var álitið fela í sér leyfi til nýtingar vatns í skilningi þessa ákvæðis og með þeirri niðurstöðu að fella úr gildi veitta heimild til breytingar á vatnshlotinu var álitið að grundvöllur virkjunarleyfisins hefði svo brostið að varðaði ógildingu. Með sama hætti verður að álíta að forsendur hins kærða framkvæmdaleyfis hafi með þessu brostið þannig það geti ekki staðið óraskað.

Af hálfu leyfisveitanda og leyfishafa hafa verið færð fram þau sjónarmið að með vísan til meðalhófs sé úrskurðarnefndinni rétt að fella hið kærða leyfi einungis úr gildi að hluta til. Hafa verið lögð fram nokkur gögn fyrir úrskurðarnefndina sem varða umfang svonefndra undirbúningsframkvæmda sem fela aðallega í sér að hafin er vinna við stærstan hluta frárennslisskurðs virkjunarinnar, hann er mótaður og nýttur sem efnisnáma, tekið er fullt þversnið skurðarins en hvorki í fulla dýpt eða lengd. Það efni sem við þetta losnar hefur verið notað í vegi og plön á framkvæmdasvæðinu en er að nokkru leyti haugsett. Þessar framkvæmdir eru að mestu eða öllu leyti óaðskiljanlegur þáttur í framkvæmdum við ráðgerða Hvammsvirkjun. Var þessum framkvæmdum einnig að því best verður ráðið lýst í virkjunarleyfi því sem ógilt var með dómi.

Um samþykki og útgáfu framkvæmdaleyfa eru fyrirmæli í reglugerð nr. 772/2012 um framkvæmdaleyfi. Þar kemur fram í 5. tl. 2. mgr. 7. gr. að með umsókn um framkvæmdaleyfi skuli fylgja fyrirliggjandi samþykki og/eða leyfi annarra leyfisveitenda sem framkvæmdin kann að vera háð samkvæmt öðrum lögum, ásamt upplýsingum um önnur leyfi sem framkvæmdaraðili er með í umsóknarferli eða hyggst sækja um. Fyrir þessu eru þau rök að ef framkvæmdaleyfi er samþykkt áður en fyrir liggur afstaða sérhæfðra leyfisveitenda, skapast sú hætta að skilmálar ólíkra leyfa reynist ósamrýmanlegir og vafi leiki á um lögmæti leyfis. Á þessum grundvelli hefur í úrskurðum úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála verið álitin eðlileg forsenda framkvæmdaleyfis hvort fyrir liggi afstaða sérhæfðs stjórnvalds hverju sinni, sjá úrskurði nefndarinnar í málum nr. 115/2012, nr. 25/2016 og nr. 58/2022 sem og í máli nr. 74/2023. Vegna sjónarmiða um hvort yfirfæra megi með einhverjum hætti forsendur téðs dóms Hæstaréttar á hið kærða framkvæmdaleyfi verður auk þess bent á að heimild til breytingar á vatnshloti, sbr. 18. gr. laga nr. 36/2011, sem um var fjallað í dóminum, er nú þáttur í virkjunarleyfi, sbr. 5. gr. laga nr. 42/2025 um breytingu á raforkulögum og lögum um stjórn vatnamála (flýtimeðferð og breyting á vatnshloti).

Í 5. gr. laga nr. 130/2011 segir að kæra til nefndarinnar fresti ekki réttaráhrifum ákvörðunar. Kærandi geti þó krafist úrskurðar um stöðvun framkvæmda til bráðabirgða séu þær hafnar eða yfirvofandi. Í athugasemdum með frumvarpi því sem varð að lögum nr. 130/2011 segir um 5. gr. að í málum sem varði framkvæmdir sem hafi áhrif á umhverfið kunni kæruheimild að verða þýðingarlaus ef úrskurðarnefndin hafi ekki heimild til að fresta réttaráhrifum hennar, þó sé mikilvægt að gætt sé að því að efnislegar forsendur liggi að baki kæru, þ.e. að horft sé til þess hversu líklegt sé að kæra breyti efni ákvörðunar.

Við meðferð þessa máls hefur verið upplýst um undirbúning að nýrri leyfisveitingu, en bætt hafi verið úr ágalla á löggjöf, sem um hafi verið fjallað í dómi Hæstaréttar. Hinn 11. júlí 2025 hafi verið sótt um virkjunarleyfi til bráðabirgða til Umhverfis- og orkustofnunar vegna Hvammsvirkjunar í samræmi við 4. gr. a í raforkulögum nr. 65/2003, sbr. 1. gr. laga nr. 42/2025. Umsóknin hafi eingöngu náð til svonefndra undirbúningsframkvæmda sem þegar væru hafnar og hefðu ekki áhrif á vatnshlot, þ.e. þeirra framkvæmda sem þess hefur verið krafist til vara í máli þessu að látnar verði óraskaðar. Fram hefur einnig komið að óskað hafi verið eftir því við Umhverfis- og orkustofnun að hafinn yrði undirbúningur að afgreiðslu umsóknar um nýtt virkjunarleyfi. Má um þetta nánar vísa til fréttatilkynningar á vef Umhverfis- og orkustofnunar frá 21. júlí 2025. Samkvæmt upplýsingum frá leyfisveitanda er fyrirséð að virkjunarleyfi til bráðabirgða verði gefið út um miðjan ágústmánuð.

Komi til þess að veitt verði virkjunarleyfi til bráðabirgða til þeirra undirbúningsframkvæmda við Hvammsvirkjun sem um hefur verið deilt fyrir úrskurðarnefndinni áður en mál þetta verður tekið til endanlegs úrskurðar verður væntanlega að nokkru barið í þá bresti sem sýnt hafa sig við meðferð þessa kærumáls. Myndu þá koma til nánari athugunar önnur þau sjónarmið sem kærendur í máli þessu hafa fært fram, m.a. um hvort leyfisveitandi hafi tekið afstöðu til þess hvort brýna nauðsyn bæri til að raska eldhrauni í þágu hinna kærðu framkvæmda, sbr. 61. gr. laga nr. 60/2013 um náttúruvernd. Að þessu virtu þykir rétt að svo stöddu að láta nægja að stöðva framkvæmdir samkvæmt hinni kærðu ákvörðun. Um leið er það á forræði leyfishafa hvort hann sækir um nýtt framkvæmdaleyfi fyrir undirbúningsframkvæmdum eða heldur til streitu kröfu í máli þessu um að hið kærða leyfi verði látið óraskað eða til vara fellt úr gildi að hluta til.

Meðal þess sem leyfisveitandi hefur bent á er að vinna við uppsetningu vinnubúða og tengdar framkvæmdir séu ekki háðar virkjunarleyfi. Að því virtu sem og staðsetningu vinnubúðanna, utan framkvæmdasvæðis, skal tekið fram að úrskurður þessi stendur ekki í vegi frekari framkvæmda við þær. Jafnframt þykir rétt að taka fram að úrskurðarnefndin gerir ekki athugasemd við að þrátt fyrir úrskurð þennan verði lokið við frágang efsta burðarlags á vegum og plönum sem þegar eru á framkvæmdasvæðinu.

Úrskurðarorð:

Stöðvaðar eru framkvæmdir samkvæmt ákvörðun sveitarstjórnar Rangárþings ytra frá 16. október 2024 um að veita framkvæmdaleyfi vegna Hvammsvirkjunar.

júl 31

Love0

99/2025 Vindmælingamastur

Með UUA

Árið 2025, fimmtudaginn 31. júlí, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Arnór Snæbjörnsson varaformaður, Geir Oddsson auðlindafræðingur, Karólína Finnbjörnsdóttir lögmaður og Þorsteinn Sæmundsson jarðfræðingur. Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor tók þátt um fjarfundarbúnað.

Fyrir var tekið mál nr. 99/2025, kæra á ákvörðun forsætisráðuneytis frá 3. maí 2024 um að veita leyfi til rannsókna á svæðinu við Dyraveg á Ölfusafrétti, ákvörðun bæjarstjórnar sveitarfélagsins Ölfuss frá 27. júní 2024 um að veita framkvæmdaleyfi vegna vindmælingamasturs auk aðkomuslóða og ákvörðun skipulags- og umhverfisnefndar Ölfuss frá 2. apríl 2025 um að veita stöðuleyfi fyrir „varaafls-rafgámi“.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 4. júlí 2025, er barst nefndinni sama dag, kærir Landvernd eftirtaldar ákvarðanir: Ákvörðun forsætisráðuneytis frá 3. maí 2024 um að veita leyfi til rannsókna á svæðinu við Dyraveg á Ölfusafrétti; ákvörðun bæjarstjórnar sveitarfélagsins Ölfuss frá 27. júní 2024 um að veita framkvæmdaleyfi vegna vindmælingamasturs og aðkomuslóða; ákvörðun skipulags- og umhverfisnefndar Ölfuss frá 2. apríl 2025 um að veita stöðuleyfi fyrir „varaafls-rafgámi“. Er þess krafist að hinar kærðu ákvarðanir verði felldar úr gildi og framkvæmdir verði stöðvaðar til bráðabirgða á meðan málið er til meðferðar fyrir úrskurðarnefndinni. Þykir málið nægilega upplýst til að það verði tekið til endanlegs úrskurðar og verður því ekki tekin afstaða til stöðvunarkröfu kæranda.

Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá sveitarfélaginu Ölfusi 16. júlí 2025.

Málavextir: Hinn 28. júní 2023 var á vefsíðu Orkuveitu Reykjavíkur birt frétt þess efnis að til skoðunar væri af hálfu félagsins að reisa vindorkugarða í nágrenni Hellisheiðar og lögð hefði verið fram beiðni til Orkustofnunar um að verkefnastjórn rammaáætlunar fjallaði um þrjá vindorkukosti í nágrenni Hellisheiðar auk mögulegrar dæluvirkjunar sem nýtt yrði sem jöfnunarafl. Kom þar fram að ef ákveðið væri að halda áfram undirbúningsvinnu yrði ráðist í rannsóknir á vindskilyrðum með mastri sem og á mikilvægum umhverfisþáttum. Einn þeirra vindorkukosta sem greint frá var 50–80 MW „vindorkugarður“ við Dyraveg í sveitarfélaginu Ölfusi.

Í tölvupósti forsætisráðuneytisins til Orkuveitunnar 3. maí 2024 var með vísan til heimildar í 2. mgr. 3. gr. laga um þjóðlendur nr. 58/1998 veitt leyfi fyrir nánar tilteknum rannsóknum á svæðinu við Dyraveg, sem fólu m.a. í sér lagningu vegslóða. Fyrirvari var um að öll tilskilin leyfi, t.a.m. framkvæmda- og byggingarleyfi sveitarfélags, lægju fyrir við upphaf rannsókna og aðeins væri um leyfi til rannsókna að ræða.

Með umsókn, dags. 5. júní 2024, til sveitarfélagsins Ölfuss óskaði Orkuveitan eftir framkvæmdaleyfi vegna framkvæmda og til að reisa vindmælingamastur á sunnanverðri Mosfellsheiði, um einn km sunnan Nesjavallavegar, auk aðkomuslóða frá Nesjavallavegi. Mastrið stæði að hámarki í tvö ár en yrði fjarlægt að þeim tíma liðnum. Á fundi skipulags- og umhverfisnefndar sveitarfélagsins Ölfuss 19. júní 2024 var umsóknin tekin fyrir sem 13. liður og bókað í fundargerð að sótt væri um framkvæmdaleyfi vegna framkvæmda og reisingar vindmælingamasturs á sunnanverðri Mosfellsheiði, auk aðkomuslóða. Mastrið yrði 125 m hátt og stæði að hámarki í tvö ár á meðan vindmælingar stæðu yfir. Um afgreiðsluna var bókað: „Framkvæmdaleyfi veitt“. Fundargerðin var síðan tekin fyrir í heild sinni og staðfest af bæjarstjórn 27. s.m. sem jafnframt bókaði að niðurstaða nefndarinnar um 13. lið, sem varðaði vindmælingamastur við Nesjavallaveg, væri staðfest. Var framkvæmdaleyfi til framkvæmda við að reisa vindmælingamastur gefið út 27. febrúar 2025. Þá var á fundi skipulags- og umhverfisnefndar 2. apríl s.á. samþykkt að veita stöðuleyfi til eins árs fyrir „varaafls-rafgám“ fyrir mastrið.

Málsrök kæranda: Af hálfu kæranda er m.a. vísað til þess að svo virðist sem framkvæmdin hafi hvorki verið tilkynnt Skipulagsstofnun samkvæmt 19. gr. laga nr. 111/2021 um umhverfismat framkvæmda og áætlana né verið umhverfismetin samkvæmt 18. gr. sömu laga. Beri því að fella leyfin úr gildi. Þá hafi stjórnvöld ekki sinnt rannsóknarskyldu sinni en svæðið sem um ræði kunni að vera verndarsvæði, sbr. iii. lið 2. mgr. 2. viðauka við sömu lög. Gæta hefði þurft sérstakrar varkárni við veitingu heimildar til veglagningar um ósnortið land, þar sem alls óvíst sé að af frekari framkvæmdum verði og engin gögn liggi fyrir um það hvort fýsilegt sé að beisla vindorku á þessum stað. Með vísan til meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hefði því ekki átt að heimila framkvæmdirnar. Þá hafi verið brotið gegn meginreglu umhverfisréttar um þátttökurétt almennings þar sem ákvarðanirnar hefðu ekki fengið kynningu á grundvelli laga nr. 111/2021, sbr. 19., 20. og 23. gr. laganna.

Um sé að ræða veglagningu inn á gróið víðerni sem feli í sér mikil náttúruspjöll og líta verði á vegagerðina, 125 metra hátt mastrið og gáminn sem eina framkvæmd en ekki horfa á hverja ákvörðun fyrir sig við mat á því hvort skylda til umhverfismats hafi verið fyrir hendi. Svo virðist sem verið sé að beita aðferð sem á ensku sé kölluð salami slicing þar sem í raun sé um að ræða byrjun á mun stærri framkvæmd, þ.e. vindorkugarði sem verði með allt að 108 MW uppsett afl og orkuvinnslugetu upp á 426 GWh/ári með um 15 vindmyllum þar sem hæð spaða í efstu stöðu verði mest 210 m. Meta eigi framkvæmdina í einu lagi.

Málsrök sveitarfélagsins Ölfuss: Af hálfu sveitarfélagsins er vísað til þess að um sé að ræða framkvæmd sem feli í sér tímabundið rask á afmarkaðri leið og ætlað sé að fjarlægja að mælingartíma loknum. Ekki megi líta á hana sem uppskiptingu stærri framkvæmdar í smærri einingar í því skyni að komast hjá umhverfismati, enda liggi ekki fyrir nein áform eða heimildir til frekari framkvæmda á svæðinu á þessu stigi. Aðeins sé verið að safna gögnum til að meta hvort frekari áform séu fýsileg. Þá hafi kæranda mátt vera kunnugt um hinar kærðu ákvarðanir ekki seinna en 16. apríl 2025 en þann dag hafi fulltrúar kæranda sótt kynningarfund framkvæmdaraðila þar sem framkvæmdin hafi verið kynnt.

Málsrök Orkuveitu Reykjavíkur: Af hálfu framkvæmdaraðila er vísað til þess að kæra í málinu sé of seint fram komin. Fundargerðir bæði bæjarstjórnar sveitarfélagsins Ölfuss og skipulags- og umhverfisnefndar séu birtar á heimasíðu sveitarfélagsins. Þá hafi tillaga að starfsleyfi verið í auglýsingu 9. apríl til 6. maí 2025 og leyfið verið gefið út 15. maí s.á. Þá hafi Orkuveitan átt kynningarfund með fulltrúum Landverndar 16. apríl s.á. þar sem m.a. hafi verið kynnt fyrirhuguð uppsetning á mastri við Dyraveg.

Þær framkvæmdir sem um sé deilt í máli þessu falli ekki undir ákvæði 1. viðauka með lögum nr. 111/2021 um umhverfismat framkvæmda og áætlana og hafi Orkuveitan fengið staðfest hjá Skipulagsstofnun að vindmælingamastur félli ekki undir lögin. Leiði rannsóknir hins vegar í ljós að svæðið sé ákjósanlegt til uppsetningar á vindorkuveri verði umhverfisáhrif metin. Þá séu framkvæmdirnar ekki tilkynningarskyldar til Skipulagsstofnunar á grundvelli 19. gr. laga nr. 111/2021, sbr. iii. lið 2. mgr. 2. viðauka. Skráning menningarminja verði hluti umhverfismats vindorkuvers við Dyraveg, sem sé í undirbúningi. Þau gögn sem aflað verði með rannsóknum sem hin umdeildu leyfi heimili sé ætlað að veita upplýsingar vegna þess umhverfismats.

Viðbótarathugasemdir kæranda: Af hálfu Landverndar er bent á að á kynningarfundi framkvæmdaraðila 16. apríl 2025 hafi ekki verið upplýst um vindmælingamastrið og lagningu aðkomuslóða. Á fundinum hefði verið fjallað um fjarlæg og möguleg áform um vindorkugarð á svæðinu, en ekki hin kærðu leyfi né hefði verið rætt um stóran og uppbyggðan veg og „risamastur“ til rannsókna sem til stæði að fara í, án kynningar. Fundurinn hafi ekki getað gefið tilefni til að ætla að ákvörðun hefði þegar verið tekin. Aldrei hafi komið fram, hvorki í glærum né samtali, að til stæði innan fárra vikna að hefja stórfellt landbrot og valda óafturkræfum skemmdum til að reisa vindmælingamastur. Lagning fullbúins vegar sé hvorki tímabundin né með takmörkuðu raski, en augljóst sé að rask af honum sé varanlegt en búið sé að setja stóran uppfyllingarpúða við enda hans. Þá skuli samkvæmt 1. mgr. 16. gr. laga um menningarminjar nr. 80/2012 fara fram skráning á vettvangi áður en leyfi til framkvæmda eða rannsókna sé gefið út, en það hafi ekki verið gert og beri því að fella leyfin úr gildi.

Megininntak varúðarreglunnar, meginreglu íslensks umhverfisréttar, sbr. m.a. 9. gr. laga nr. 60/2013 um náttúruvernd, sé að skortur á vísindalegri fullvissu skuli ekki notaður sem röksemd fyrir því að fresta eða láta hjá líða að grípa til aðgerða til að koma í veg fyrir hugsanleg alvarleg og óafturkræf umhverfis spjöll. Svo virðist sem að í þessu tilviki hafi það gerst að heimiluð hafi verið óafturkræf spjöll til vísindalegra rannsókna. Varúðarreglan vegi hér mun þyngra en meðalhófsreglan sem sé ekki sett til verndar opinberum aðilum líkt og Orkuveitu Reykjavíkur.

Niðurstaða: Í máli þessu er deilt um lögmæti ákvarðana sem tengjast rannsóknum á vindorku við Dyraveg á Ölfusafrétti. Heimild til að kæra framkvæmdaleyfi til úrskurðarnefndarinnar er í 52. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Um heimild til að kæra ákvarðanir um veitingu stöðuleyfis til nefndarinnar fer skv. 59. gr. laga um mannvirki nr. 160/2010. Ráðstöfun landsréttinda og hlunninda í þjóðlendum skv. 2. mgr. 3. gr. laga um þjóðlendur nr. 58/1998 verður á hinn bóginn ekki borin undir úrskurðarnefndina og verður því þegar vísað frá nefndinni.

Það er skilyrði kæruaðildar að málum fyrir úrskurðarnefndinni að kærandi eigi lögvarða hagsmuni tengda hinni kærðu ákvörðun. Umhverfisverndar-, útivistar- og hagsmunasamtök teljast eiga lögvarinna hagsmuna að gæta fyrir nefndinni að ákveðnum skilyrðum uppfylltum, sbr. nánar 3. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála. Meðal ákvarðana sem slíkum samtökum er heimilt að bera undir nefndina eru ákvarðanir um að veita leyfi vegna framkvæmda sem falla undir lög nr. 111/2021 um umhverfismat framkvæmda og áætlana, m.a. vegna ætlaðs brots á þátttökuréttindum almennings með athöfnum eða athafnaleysi eða annars ágalla sem kann að hafa verið á málsmeðferð, sbr. b-lið 3. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011.

Í athugasemdum með 4. gr. í frumvarpi því sem varð að lögum um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála kemur m.a. fram að undir téðan b-lið falli leyfi vegna framkvæmda sem matsskyldar séu skv. III. kafla þágildandi laga nr. 106/2000 um mat á umhverfisáhrifum. Þar undir falli framkvæmdir sem alltaf séu matsskyldar, sbr. 5. gr. laganna og 1. viðauka þeirra, tilkynningarskyldar framkvæmdir sem ákveðið hafi verið að skuli háðar mati á umhverfisáhrifum, sbr. 6. gr. laganna og 2. viðauka þeirra, og framkvæmdir sem ákvörðun ráðherra liggur fyrir um, sbr. 7. gr. laganna. Nái þessi töluliður til þeirra ákvarðana sem vísað sé til í a- og b-liðum 1. tölul. 6. gr. Árósasamningsins. Þau leyfi sem um ræði séu öll leyfi stjórnvalda sem sæti kæru til nefndarinnar og nauðsynleg séu svo ráðast megi í framkvæmd sem háð sé mati á umhverfisáhrifum.

Samkvæmt 18. gr. laga nr. 111/2021 skulu framkvæmdir sem tilgreindar eru í flokki A í 1. viðauka við lögin ávallt háðar umhverfismati. Framkvæmdir sem tilgreindar eru í flokki B í 1. viðauka skulu háðar umhverfismati þegar þær eru taldar líklegar til að hafa í för með sér umtalsverð umhverfisáhrif vegna umfangs, eðlis eða staðsetningar skv. 2. viðauka. Þá eigi það sama við um framkvæmdir sem eru að umfangi undir viðmiðunarmörkum í flokki B ef þær eru fyrirhugaðar á verndarsvæði, sbr. iii. lið 2. tölul. 2. viðauka. Í greindum lið er að finna upptalningu verndarsvæða og þ. á m. eru svæði sem njóta verndar vegna grunnvatns- og strandmengunar og mengunar í ám og vötnum í samræmi við reglugerð um varnir gegn mengun vatns og reglugerð um neysluvatn.

Framkvæmdaraðila ber að tilkynna Skipulagsstofnun um fyrirhugaða framkvæmd í flokki B í 1. viðauka við lögin, sbr. 19. gr. laganna. Er óheimilt skv. 1. mgr. 14. gr. skipulagslaga og 1. mgr. 25. gr. laga nr. 111/2021 að gefa út leyfi til framkvæmdar sem fellur undir lögin fyrr en álit Skipulagsstofnunar um umhverfismat framkvæmdar skv. 24. gr. liggur fyrir eða ákvörðun stofnunarinnar skv. 19. gr. laganna um að framkvæmdin skuli ekki háð umhverfismati. Það er forsenda kæruaðildar umhverfisverndarsamtaka samkvæmt framanröktu að fyrir liggi ákvörðun um matsskyldu framkvæmda og áætlana, svo sem ef kærandi telur athafnir eða athafnaleysi hafa brotið gegn þátttökuréttindum almennings eða annan ágalla hafa verið á málsmeðferð. Þar sem slíkri ákvörðun Skipulagsstofnunar er ekki til að dreifa í máli þessu getur kærandi ekki átt aðild að því og verður því þegar af þeirri ástæðu að vísa kæru hans frá nefndinni.

Vegna sjónarmiða kæranda um að framkvæmdasvæðið sem um ræði kunni að vera verndarsvæði má taka fram að mikilvægt er að við undirbúning ákvarðana um leyfi til framkvæmda sé gætt að þeim skyldum sem hvíla á sveitarstjórn að tryggja að framkvæmdaraðili tilkynni um framkvæmdir til Skipulagsstofnunar þegar þær eru taldar líklegar til að hafa í för með sér umtalsverð umhverfisáhrif vegna umfangs, eðlis eða staðsetningar. Ekki verður séð að tekin hafi verið afstaða til leyfisumsóknar í málinu er varðar veglagningu á grundvelli þess að svæðið sem um ræðir tilheyrir fjarsvæði vatnsverndar, en slík svæði eru á meðal þeirra svæða sem njóta verndar í samræmi við reglugerð um varnir gegn mengun vatns nr. 796/1999 og reglugerð um neysluvatn nr. 536/2001. Kunna framkvæmdir á þeim því að vera tilkynningarskyldar þrátt fyrir að umfang þeirra sé undir viðmiðunarmörkum framkvæmda í flokki B.

Með gildistöku laga nr. 111/2021 var fellt brott ákvæði sem var í 6. gr. laga nr. 106/2000 um að unnt væri að bera fram fyrirspurn til Skipulagsstofnunar um matsskyldu framkvæmdar. Verður ekkert talið standa því í vegi að slík fyrirspurn verði borin upp við stofnunina á óskráðum grundvelli, enda fer hún með framkvæmd laga nr. 111/2021 og reglugerða sem settar eru samkvæmt þeim, sem og ráðgjafar- og leiðbeiningarhlutverk, sbr. 6. gr. laganna. Er stofnuninni jafnframt heimilt skv. 32 gr. laga nr. 111/2021 að leggja stjórnvaldssektir á framkvæmdaraðila sem hefur hafið framkvæmd sem fellur í flokk B skv. 1. viðauka án þess að tilkynna hana til ákvörðunar um matsskyldu, en slík ákvörðun verður aðeins borin undir dómstóla, sbr. 5. mgr. 32. gr. laganna.

Samkvæmt framanröktu verður kærumáli þessu vísað frá úrskurðarnefndinni.

Úrskurðarorð:

Vísað er frá úrskurðarnefndinni kæru á ákvörðun forsætisráðuneytis frá 3. maí 2024 um að veita leyfi til rannsókna á svæðinu við Dyraveg á Ölfusafrétti; ákvörðun bæjarstjórnar sveitarfélagsins Ölfuss frá 27. júní 2024 um að veita framkvæmdaleyfi vegna vindmælingamasturs auk aðkomuslóða og ákvörðun skipulags- og umhverfisnefndar Ölfuss frá 2. apríl 2025 um að veita stöðuleyfi fyrir „varaafls-rafgámi“.

júl 25

Love0

112/2025 Nónhæð

Með UUA

Árið 2025, föstudaginn 25. júlí, tók Ómar Stefánsson, varaformaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála fyrir með heimild í 3. mgr. 3. gr., sbr. 1. mgr. 2. gr. laga nr. 130/2011:

Mál nr. 112/2025, kæra á ákvörðun bæjarráðs Kópavogsbæjar frá 17. júlí 2025 um að heimila endurupptöku stjórnsýslumáls sem áður hafði lokið með ákvörðun bæjarstjórnar hinn 12. mars 2024.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

Með kæru til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, er barst nefndinni 20. júlí 2025, kærir íbúi í Foldasmára, Kópavogi, þá ákvörðun bæjarráðs Kópavogsbæjar frá 17. s.m., að heimila endurupptöku stjórnsýslumáls sem áður hafði lokið með ákvörðun bæjarstjórnar hinn 12. mars 2024. Er þess krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi og réttaráhrifum hennar frestað. Þykir málið nú nægilega upplýst til að það verði tekið til endanlegs úrskurðar og verður því ekki tekin afstaða til kröfu um frestun réttaráhrifa ákvörðunarinnar.

Málsatvik og rök: Bæjarstjórn Kópavogsbæjar hafnaði hinn 12. mars 2024 tillögu lóðarhafa Nónsmára 1–17 að breytingu á deiliskipulagi Nónhæðar. Var sú ákvörðun ekki kærð til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála. Á fundi bæjarstjórnar 24. júní 2025 var skráð í fundargerð að samþykkt hefði verið tillaga að sumarleyfi bæjarstjórnar og að bæjarráði væri falið umboð bæjarstjórnar á sumarleyfistíma. Hinn 17. júlí s.á. samþykkti bæjarráð heimild fyrir endurupptöku greinds stjórnsýslumáls.

Af hálfu kæranda eru m.a. gerðar athugasemdir við málsmeðferð og lagatúlkun bæjaryfirvalda vegna samþykkis á endurupptöku málsins. Telur hann sig eiga grenndarhagsmuna að gæta af því að ekki verði af þeirri breytingu á deiliskipulagi sem bæjarstjórn hafnaði 12. mars 2024.

Niðurstaða: Í máli þessu er deilt um þá ákvörðun bæjarráðs Kópavogsbæjar frá 17. júlí 2025 að heimila endurupptöku stjórnsýslumáls umsækjanda um breytingu á deiliskipulagi sem synjað hafði verið með ákvörðun bæjarstjórnar um einu og hálfu ári áður.

Samkvæmt 26. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 er aðila máls heimilt að kæra stjórnvaldsákvörðun til æðra stjórnvalds til þess að fá hana fellda úr gildi eða henni breytt nema annað leiði af lögum eða venju. Í 2. mgr. ákvæðisins er hins vegar tekið fram að ákvörðun sem ekki bindi enda á mál verði ekki kærð fyrr en málið hafi verið til lykta leitt.

Umrædd ákvörðun felur í sér að mál verði tekið til meðferðar á nýjan leik en felur ekki í sér ákvörðun um lyktir máls, svo sem um breytt skipulag. Bindur hún því ekki enda á mál í skilningi 2. mgr. 26. gr. stjórnsýslulaga. Þegar af þeirri ástæðu verður kærumáli þessu vísað frá úrskurðarnefndinni.

Úrskurðarorð:

Kærumáli þessu er vísað frá úrskurðarnefndinni.

júl 25

Love0

103/2025 Gufuneskirkjugarður

Með UUA

Mál nr. 103/2025, kæra á ákvörðun skipulagsyfirvalda frá 30. maí 2000 um að samþykkja breytingu á deiliskipulagi Gufuneskirkjugarðs.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

Með kæru til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, er barst nefndinni 7. júlí 2025, kærir íbúi að Jöfursbás, Reykjavík, ákvörðun skipulagsyfirvalda í Reykjavík frá 30. maí 2000, en ætla verður að hér sé um að ræða ákvörðun um breytingu á deiliskipulagi Gufuneskirkjugarðs. Er gerð sú krafa að deiliskipulaginu verði breytt hvað varðar heimild fyrir bálstofu í kirkjugarðinum.

Málsatvik og rök: Gufuneskirkjugarður var vígður árið 1980. Hann er staðsettur í Grafarvogshverfi og er um 30 ha að stærð. Fyrsta deiliskipulag svæðisins mun hafa verið samþykkt árið 1978 og frá þeim tíma hafa verið samþykktar ýmsar breytingar á því.

Kærandi bendir á að nýlega hafi dómsmálaráðherra og fulltrúi Kirkjugarða Reykjavíkur undirritað viljayfirlýsingu um að reist yrði bálstofa í kirkjugarðinum. Ef af verði muni umferð á svæðinu aukast mikið sem skapi hættu fyrir íbúa hverfisins og aukna mengun. Deiliskipulag fyrir Gufuneskirkjugarð sé úrelt og því þurfi að breyta, en þétt íbúabyggð sé nú við kirkjugarðinn, sundlaug, skóli og útisvæði.

Niðurstaða: Kæra á ákvörðun skipulagsyfirvalda frá 30. maí 2000 barst að liðnum lögbundnum eins mánaðar kærufresti skv. 2. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála. Samkvæmt 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 skal vísa kæru frá hafi hún borist að liðnum kærufresti nema að afsakanlegt verði talið að kæran hafi ekki borist fyrr eða veigamiklar ástæður mæli með því að kæran verði tekin til meðferðar. Kæru skal þó ekki sinnt ef meira en ár er liðið frá því að ákvörðun var kynnt aðila, sbr. 2. mgr. ákvæðisins.

Kröfugerð kæranda í málinu hljóðar á um að deiliskipulagi fyrir Gufuneskirkjugarð verði breytt. Sveitarstjórnir bera ábyrgð á og annast gerð deiliskipulags innan marka sveitarfélags skv. 3. mgr. 3. gr. og 1. mgr. 38. gr. skipulagslaga nr. 123/2010, en í því felst einnig heimild til breytinga á gildandi deiliskipulagi, sbr. 43. gr. laganna.

Hlutverk úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála er að úrskurða í kærumálum vegna stjórnvaldsákvarðana og í ágreiningsmálum vegna annarra úrlausnaratriða á sviði umhverfis- og auðlindamála eftir því sem mælt er fyrir um í lögum á því sviði, sbr. 1. gr. laga nr. 130/2011. Úrskurðarnefndin tekur því lögmæti kærðrar stjórnvaldsákvörðunar til endurskoðunar en tekur ekki nýja ákvörðun í máli eða leggur fyrir stjórnvöld að framkvæma tilteknar athafnir, svo sem að hefja gerð skipulagsáætlana eða breyta þeim.

Með vísan til framangreinds getur úrskurðarnefndin hvorki tekið kærumál þetta til meðferðar þar sem kærufrestur er liðinn né tekið afstöðu til kröfugerðar kæranda í málinu. Verður kærumálinu því vísað frá úrskurðarnefndinni.

Rétt þykir að benda á að unnt er að senda erindi til viðkomandi skipulagsyfirvalda með beiðni eða kröfu um breytingu á deiliskipulagi og getur stjórnvaldsákvörðun í slíku máli eftir atvikum verið kæranleg til úrskurðarnefndarinnar.

Úrskurðarorð:

Kærumáli þessu er vísað frá úrskurðarnefndinni.

júl 24

Love0

126/2024 Hvammsvirkjun

Með UUA

Árið 2025, fimmtudaginn 24. júlí, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, fyrir:

Mál nr. 126/2024, kæra á ákvörðun Orkustofnunar frá 12. september 2024 um að veita Landsvirkjun virkjunarleyfi fyrir 95 MW Hvammsvirkjun.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

Með fimm bréfum til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála kæra átta félagar í Veiðifélagi Kálfár þá ákvörðun Orkustofnunar, nú Umhverfis- og orkustofnunar, frá 12. september 2024 að veita Landsvirkjun virkjunarleyfi vegna Hvammsvirkjunar í Þjórsá. Jafnframt kærir A frá Fossnesi, sem og tveir ábúenda á Stöðulfelli, Skeiða- og Gnúpverjahreppi, sem hlunnindahafar í Þjórsá og félagar í Veiðifélagi Þjórsá greinda ákvörðun. Bárust fyrrnefndar kærur úrskurðarnefndinni 23. október 2024 og krefjast allir kærendur ógildingar á hinni kærðu ákvörðun. Verða framangreind kærumál, sem eru nr. 126, 128, 135, 137, 139, 141, og 143/2024, sameinuð máli nr. 126/2024 enda þykja hagsmunir kærenda ekki standa því í vegi.

Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Orkustofnun 23. nóvember 2024. Málið var þó ekki tekið til úrskurðar þar sem því var frestað með bréfi, dags. 11. febrúar 2025, meðan beðið væri endanlegrar úrlausnar dómstóla um gildi hins kærða leyfis.

Málavextir: Landsvirkjun hefur um árabil unnið að undirbúningi Hvammsvirkjunar, vatnsaflsvirkjunar sem fyrirhuguð er á Þjórsár- og Tungnaársvæðinu. Hafa leyfisveitingar því tengdu komið til kasta úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála sem og mat Skipulagsstofnunar á umhverfisáhrifum framkvæmdarinnar. Ekki þykir ástæða til að rekja það frekar í máli þessu að öðru leyti en því að með úrskurði nefndarinnar uppkveðnum 15. júní 2023 í sameinuðum málum nr. 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 og 12/2023 var ákvörðun Orkustofnunar frá 6. desember 2022 um að veita Landsvirkjun virkjunarleyfi fyrir 95 MW Hvammsvirkjun felld úr gildi.

Hinn 12. september 2024 gaf Orkustofnun út nýtt virkjunarleyfi vegna Hvammsvirkjunar. Í því kemur m.a. fram að það feli í sér heimild til að nýta vatnsafl til raforkuframleiðslu með þeim skilyrðum sem tilgreind séu í leyfinu, raforkulögum nr. 65/2003 og reglugerð nr. 1040/2005 um framkvæmd raforkulaga. Tekur leyfið til miðlunar, veitingar og nýtingar vatns í Þjórsá í samræmi við ákvæði vatnalaga. Í skilyrðum með leyfinu kemur fram að það einskorðist við allt að 95 MW virkjun, með þeim staðarmörkum mannvirkja sem lýst sé í samþykktu deiliskipulagi fyrir virkjunina. Taki leyfið til stíflunar Þjórsár skammt ofan við Viðey (Minnanúpshólma) og gerðar allt að 4 km² inntakslóns, Hagalóns. Afmarkist lónið af jarðvegsstíflugarði að sunnanverðu og Þjórsárdalsvegi frá Minna-Núpi að Yrjaskeri ofan við bæinn Haga að norðanverðu.

Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur frá 15. janúar 2025 í máli E-2457/2024 var ógilt ákvörðun Umhverfisstofnunar frá 9. apríl 2024 um að heimila Landsvirkjun að breyta vatnshlotinu Þjórsá 1. Var með dómnum einnig ógilt fyrrnefnd ákvörðun Orkustofnunar frá 12. september 2024 um að veita sama aðila virkjunarleyfi skv. 4. gr. raforkulaga til að reisa og reka raforkuverið Hvammsvirkjun. Með dómi Hæstaréttar, uppkveðnum 9. júlí 2025, í máli nr. 11/2025 var niðurstaða héraðsdóms staðfest. Í framhaldi þessa aflétti úrskurðarnefndin frestun umræddra kærumála.

Málsrök kærenda: Kærendur færa fram margvísleg rök fyrir kröfu um ógildingu, m.a. að ekki liggi fyrir mat á áhrifum fyrirhugaðrar framkvæmdar á vatnsgæði í skilningi laga nr. 36/2011 um stjórn vatnamála. Leyfisveitandi hafi byggt á ákvörðun Umhverfisstofnunar frá 9. apríl 2024, um að veita heimild til breytingar á vatnshlotinu Þjórsá 1, án sjálfstæðrar skoðunar á réttmæti hennar. Hafi ákvörðun Umhverfisstofnunar byggst á rangri lagatúlkun og annmarkar verið á málsmeðferð hennar. Hafi Orkustofnun brotið gegn rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og almennum reglum stjórnsýsluréttar um rannsóknarskyldu stjórnvalda.

Málsrök Orkustofnunar: Af hálfu stofnunarinnar er bent á að Orkustofnun hafi ekkert endurskoðunarvald á heimildum sem Umhverfisstofnun veiti samkvæmt ákvæðum laga nr. 36/2011 um stjórn vatnamála né beri henni að framkvæma slíkt mat skv. 3. mgr. 28. gr. sömu laga. Á sama hátt sé Orkustofnun óheimilt að víkja frá umhverfismarkmiðum vatnaáætlunar áliti stofnunin að forsendur umhverfismarkmiða vatnshlota væru ófullnægjandi.

Athugasemdir leyfishafa: Leyfishafi færir fram margvísleg rök og bendir m.a. á að af fylgibréfi Orkustofnunar með hinu kærða virkjunarleyfi megi glögglega ráða að stofnunin hafi framkvæmt ítarlegt mat á því hvort leyfisveitingin væri í samræmi við 3. mgr. 28. gr. laga nr. 36/2011 um stjórn vatnamála.

—–

Aðilar máls þessa hafa fært fram ítarlegri rök fyrir máli sínu, sem ekki þykir ástæða til að rekja hér frekar.

Niðurstaða: Í máli þessu er deilt um lögmæti virkjunarleyfis Orkustofnunar frá 12. september 2024. Líkt og að framan greinir hefur hin kærða ákvörðun verið felld úr gildi með dómi Hæstaréttar í máli nr. 11/2025 frá 9. júlí 2025. Þar sem ákvörðunin hefur með því ekki lengur réttarverkan hefur það enga þýðingu, hvorki með tilliti til einstaklingsbundinna hagsmuna né almannahagsmuna, að fá frekar skorið úr um lögmæti hennar. Né heldur er tilefni til nánari umfjöllunar um kæruaðild einstakra kærenda. Verður kærumáli þessu því vísað frá úrskurðarnefndinni.

Úrskurðarorð:

Kærumáli þessu er vísað frá úrskurðarnefndinni.

júl 15

Love0

42/2025 Brekkugerði

Með UUA

Árið 2025, þriðjudaginn 15. júlí, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Ómar Stefánsson varaformaður, Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor og Þorsteinn Þorsteinsson byggingarverkfræðingur.

Fyrir var tekið mál nr. 42/2025, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 18. febrúar 2025 um að synja umsókn kæranda um leyfi fyrir niðurgrafinni viðbyggingu að Brekkugerði 19, Reykjavík.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 17. mars 2025, er barst nefndinni sama dag, kærir Grandview ehf, Brekkugerði 19, þá ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 18. febrúar 2025 að synja umsókn um leyfi fyrir niðurgrafinni viðbyggingu að Brekkugerði 19, Reykjavík. Er þess krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi.

Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjavíkurborg 15. apríl 2025.

Málavextir: Brekkugerði 19 er 307,6 m² einbýlishús, byggt árið 1963 og er skráð sem tvær hæðir og kjallari. Hinn 22. janúar 2025 lagði kærandi inn umsókn til byggingarfulltrúa sem fól í sér ,,umsókn fyrir byggingu niður grafinnar viðbyggingar í kjallarahæð á lóð umhverfis núverandi húss.“ Málið var tekið fyrir á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 28. s.m. og vísað til umsagnar skipulagsfulltrúa sem vísaði málinu til umsagnar verkefnastjóra á afgreiðslufundi sínum 30. s.m. Var málið lagt fram að nýju á fundi skipulagsfulltrúa 13. febrúar 2025 þar sem neikvætt var tekið í erindið. Umsókninni var því næst synjað á fundi byggingarfulltrúa 18. s.m. með vísan til umsagnar skipulagsfulltrúa þar sem vísað var til þess að yrði umsóknin samþykkt myndi nýtingarhlutfall lóðarinnar hækka úr 0,67 í 1,01, en nýtingarhlutfall á nágrannalóðum sé frá 0,31 til 0,59. Að auki stæði yfir vinna við gerð hverfisskipulags í Leitum og Gerðum þar sem m.a. yrði kveðið á um hámarksbyggingarmagn á lóð og mögulegar viðbætur við eldri hús þar sem aðstæður leyfi. Endanlegar tillögur fyrir Brekkugerði lægju ekki enn fyrir, þ.e. hvort og hversu mikið byggingarmagn yrði heimilað, en vísað til þess að slá mætti því föstu að ef veittar yrðu auknar heimildir við Brekkugerði yrði fyrst og fremst að horfa til þess að þær lóðir sem væru með lægra nýtingarhlutfall fengju hóflegar byggingarheimildir. Í ljósi nýtingarhlutfalls Brekkugerðis 19 væru ekki fyrirætlanir um að heimila aukið byggingarmagn á lóðinni. Að lokum vísaði skipulagsfulltrúi til þess að fyrirhugað væri að leggja til hverfisvernd í rauðum flokki á húsið við Brekkugerði 19 í komandi hverfisskipulagi. Umsækjanda var tilkynnt um ákvörðunina með tölvupósti 19. febrúar 2025.

Málsrök kæranda: Vísað er til þess að arkitekt hússins hafi verið fyrsta konan til að teikna hús á Íslandi og hafi framúrstefnulegur arkitektúr hennar, strax í upphafi, vakið mikla athygli. Húsið standi á 476 m² lóð en samkvæmt upplýsingum sem kærandi hafi fengið frá erfingjum nefnds arkitekts hússins hafi lóðirnar Brekkugerði 17 og 19 upphaflega verið ein lóð, en þeim síðar skipt upp í tvær lóðir. Lóðin sé sú minnsta í Brekkugerði og sé til að mynda 99 m² minni en næstminnsta lóðin við götuna. Hvorki deiliskipulag né hverfisskipulag séu í gildi fyrir lóðina eða aðrar lóðir við Brekkugerði.

Árið 2021 hafi kærandi fest kaup á eigninni. Á þeim tíma hefði fasteigninni verið afar illa við haldið og hafi kærandi ráðist í miklar viðhaldsframkvæmdir að innan sem utan. Framkvæmdirnar hafi tekist það vel að árið 2023 hafi borgarstjóri Reykjavíkur veitt kæranda viðurkenningu fyrir vandaðar endurbætur á húsinu, þar sem m.a. komi fram að endurbætur á ytra byrði hússins hafi verið gerðar með sterkan upprunalegan karakter hússins að leiðarljósi. Allar endurbætur og framkvæmdir hafi auk þessa verið gerðar í nánu samráði við sviðsstjóra umhverfis- og skipulags hjá Minjastofnun Íslands, sem einnig sé handhafi höfundarréttar nefnds arkitektar hússins.

Haustið 2024 hafi kærandi ráðist í jarðvegsskipti á lóðinni og haft m.a. í hyggju að leggja drenlagnir og að skipta um fráveitulagnir. Hafi þá komið í ljós að stoðveggur sem skilji að lóðina að Brekkugerði 19 og göngustíg sveitarfélagsins hafi verið í slæmu ásigkomulagi og farinn að halla í átt að göngustígnum. Til að takmarka hættu vegna þessa hafi kærandi fjarlægt stoðvegginn og byggt að nýju á eigin kostnað. Við þær framkvæmdir hafi jafnan komið í ljós að dýpt lóðarinnar væri afar ákjósanleg fyrir frekari hagnýtingu án nokkurra neikvæðra áhrifa fyrir nágranna og umhverfið. Í ljósi þess væri óþarfi að fylla lóðina aftur með jarðvegi.

Í samráði við rétthafa höfundarréttar arkitekts hússins hafi kærandi látið hanna niðurgrafna vinnustofu í kjallarahæð að stærð 164,3 m². Rýmið byggist á stoðveggjum á lóðarmörkum sem þegar séu til staðar og berist sólarljós þar inn í gegnum þakglugga. Tvær aðkomur yrðu að rýminu en ekki væri innangengt í það frá einbýlishúsinu. Við hönnun hafi verið haft samráð við Minjastofnun og liggi fyrir afstaða stofnunarinnar um að viðbyggingin hafi lítil sem engin áhrif á ásýnd hússins frá götu, hún samsvari yfirborði lóðarinnar og sé hönnun og efnisval innblásið af arkitektúr hússins.

Hinn 21. janúar 2025 hafi kærandi lagt inn umsókn til byggingarfulltrúa um leyfi til að byggja fyrrgreinda viðbyggingu samkvæmt hönnunargögnum og öðrum fylgigögnum. Með umsókninni hafi m.a. fylgt fyrrnefnt bréf Minjastofnunar. Auk þess hafi fylgt yfirlýsingar frá íbúum í Brekkugerði og Heiðargerði um að ekki væri lagst gegn framkvæmdunum.

Í tilefni af umsögn skipulagsfulltrúa frá 13. febrúar 2025 hafi kærandi óskað eftir fundi með viðkomandi. Þeirri beiðni hafi verið synjað 27. febrúar 2025 með þeim skýringum að ekki væri talin ástæða til þess að skoða málið frekar með kæranda. Hafi skipulagsfulltrúi þó m.a. vísað til þess að hinn niðurgrafni kjallari sem sótt væri um leyfi fyrir hefði lítil sem engin áhrif á ásýnd götunnar. Þá hafi því sjónarmiði verið bætt við af hálfu skipulagsfulltrúa að kjallarinn myndi mögulega skerða gegndræpi lóðarinnar og getað haft áhrif á nærliggjandi lóðir og borgarland, þ.m.t. minnkað möguleika á fjölbreyttum gróðri. Engar frekari skýringar eða rannsóknir hafi fylgt þeirri afstöðu skipulagsfulltrúa. Í tilefni þessa hafi kærandi aflað minnisblaðs frá nefndri verkfræðistofu um möguleg áhrif byggingarinnar á gegndræpi lóðar og fjölbreytni gróðurs þar sem niðurstaðan hafi verið að með deililausnum mætti draga úr áhrifum á gegndræpi og jafnvel auka fjölbreytileika gróðurs.

Með vísan til framangreinds sé ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík haldin verulegum annmörkum, sem leiða eigi til ógildingar hennar, einkum þar sem ákvörðunin byggi alfarið á umsögn skipulagsfulltrúa Reykjavíkurborgar. Í umsögn skipulagsfulltrúa sé ekki tekið tillit til þeirra sérstöku aðstæðna sem uppi eru í málinu og sé matið því ófullnægjandi á áhrifum á byggðarmynstur og þéttleika byggðar. Matið brjóti í bága við réttmætisreglu stjórnsýsluréttar og lögmætisreglu, þar sem vísað sé í óljós áform um takmarkanir í hverfisskipulagi og hverfisvernd sem ekki hafi tekið gildi.

Málsrök Reykjavíkurborgar: Ástæða þyki til þess að rekja stuttlega þær breytingar og framkvæmdir sem þegar hafi farið fram og standi til að framkvæma á mannvirkinu, enda sé hluti þeirra breytinga og framkvæmda tengd byggingarleyfisumsókn þeirri sem hér sé kærð.

Hinn 27. apríl 2021 hafi umsækjandi og hönnuður lagt inn byggingarleyfisumsókn þar sem sótt hafi verið um leyfi til að breyta gluggum og hurðum, ásamt því að breyta handriðum á einbýlishúsi á lóð nr. 19 við Brekkugerði. Samkvæmt athugasemdarblaði byggingarfulltrúa, dags. 3. maí 2021, hafi vantað að uppfæra grunnmyndir og aðrar upplýsingar í umsókninni og ekki unnt að taka hana til afgreiðslu. Málinu hafi því ekki verið lokið og sé enn skráð í vinnslu hjá embætti byggingarfulltrúa, en engar breytingar hafi verið gerðar á erindinu eða umsókninni síðan árið 2021.

Hinn 23. maí 2024 hafi embætti byggingarfulltrúa borist ábending um meintar óleyfisframkvæmdir við Brekkugerði 19. Eftirlitsdeild umhverfis- og skipulagssviðs hafi tekið framkvæmdirnar til skoðunar, sem reynst hafi verið án útgefins byggingarleyfis. Athugasemdir hafi verið gerðar við að framkvæmdir væru m.a. hafnar við mannvirki ofan á þaki hússins. Greindar framkvæmdir hafi því verið stöðvaðar með bréfi þess efnis, dags. 11. júní s.á., og eiganda mannvirkis gert að sækja um byggingarleyfi innan 14 daga frá dagsetningu bréfsins.

Í kjölfarið hafi borist andmæli frá kæranda hinn 30. júní 2024 þar sem stöðvun framkvæmda hafi verið andmælt og m.a. skírskotað til þess að um væri að ræða minniháttar mannvirkjagerð sem væri undanþegin byggingarleyfi. Einnig teldist framkvæmdin til óverulegra breytinga er varði útlit eða form mannvirkis, sbr. 2.3.4. gr. í byggingarreglugerð nr. 112/2012. Hafi kæranda verið svarað 12. júlí 2024, þar sem ekki hafi verið fallist á að mannvirkið félli undir grein 2.3.5 í byggingarreglugerð með þeim skýringum að skilyrði um að mesta hæð smáhýsis megi ekki vera meira en 2,5 m mælt frá yfirborð jarðvegs bendi til að smáhýsi sem falli undir þessa grein verði að standa á lóð en ekki þaki húss. Enn fremur hafi það verið mat byggingarfulltrúa að breyting á útliti og formi hússins væri ekki óveruleg. Þá hafi verið ítrekuð krafa byggingarfulltrúa í fyrra bréfi og eiganda veittur frestur til 1. ágúst s.á, til að skila inn umsókn og sækja byggingarleyfi, ella yrði tekin ákvörðun um framhald málsins á grundvelli 4. mgr. 55. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki.

Hinn 25. október 2024 hafi kærandi lagt inn byggingarleyfisumsókn sem tekið hafi yfir þegar gerðar breytingar á innra skipulagi og formi fasteignar, ásamt því að fá að stækka kjallara og innrétta þar vinnustofu og geymslu. Teikning vegna breytinganna sé dagsett 28. október 2024 og hafi einnig náð yfir þaksvalir og aðrar breytingar. Umtalsverðar athugasemdir hafi verið gerðar af hálfu áformadeildar byggingarfulltrúa 4. nóvember s.á. Hafi ein athugasemdin verið um að skilja þurfi umsókn um breytingar á mannvirkjum sem framkvæmdar hafi verið án byggingarleyfis frá umsókn um nýjar breytingar. Eins segi að ekki sé til deiliskipulag fyrir svæðið sem lóðin sé á og þurfi því að vísa erindi til umsagnar og/eða grenndarkynningar þegar uppfærð gögn liggi fyrir.

Í athugasemdarblaði byggingarfulltrúa frá 25. nóvember 2024 hafi hann tekið fram að framkvæmdirnar væru nú aðskildar, þ.e.a.s. að búið væri að uppfæra umsóknina þannig að hún næði til þegar gerðra framkvæmda og breytinga á þeim og tekin afstaða til þess, en að ný umsókn myndi berast vegna fyrirhugaðra breytinga vegna viðbyggingar í kjallara.

Fyrri umsókn, dags. 25. október 2024, hafi því verið látin ná yfir áður gerðar framkvæmdir og breytingar. Umsóknin hafi verið tekin fyrir ásamt nýjum fylgigögnum á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 19. nóvember 2024. Greinargerð hönnuðar, dags. 15. nóvember s.á., hafi fylgt með umsókn þar sem fram komi að enn sé verið að vinna í húsinu og einstaka hlutir í teikningu séu ekki að fullu frágengnir. Megi þar helst nefna veggi á lóðarmörkum sem hafi verið farnir að gefa sig og því þarfnast endurbóta, en samhliða því séu áform um að byggja viðbyggingu, en lóðin sé enn í vinnslu. Þá hafi sömuleiðis verið endursteyptur veggurinn á þaksvölum sem hafi verið ónýtur vegna rakaskemmda. Enn eigi eftir að bæta við stútum sem voru á húsinu, en áform séu um að það verði gert.

Í nýrri uppfærðri byggingarlýsingu ofangreindrar byggingarleyfisumsóknar vegna þegar gerðra framkvæmda komi fram að: „Sótt er um leyfi fyrir áður gerðum breytingum á innra skipulagi, nokkrar breytingar hafa verið gerðar á útliti glugga og hurða auk þess sem þaksvölum hefur verið breytt í þakgarð og þar komið fyrir útigeymslu, hluti af þakkanti verið sagaður niður og gler sett í staðinn, gler sett í stað bílskúrshurðar og notkun bílskúrs breytt í stofu í einbýlishúsi á lóð nr. 19 við Brekkugerði.”

Málinu hafi verið vísað til umsagnar skipulagsfulltrúa, sem hafi ekki gert skipulagslegar athugasemdir við erindið á afgreiðslufundi 3. desember 2024. Málið hafi aftur verið tekið fyrir hjá byggingarfulltrúa á afgreiðslufundi 9. s.m. þar sem því hafi verið frestað og vísað að nýju til skipulagsfulltrúa. Á afgreiðslufundi skipulagsfulltrúa 9. janúar 2025 hafi málinu verið vísað í grenndarkynningu. Af umsögnum í áformablaði hafi verið gerð sú athugasemd að eftir nánari skoðun hafi verið tekin sú ákvörðun að grenndarkynna þyrfti breytingu. Verkefnastjóri áformadeildar hafi lagt til að þetta erindi fari í bið uns byggingarleyfisumsókn sem fjalli um áformaðar framkvæmdir hafi fengið afgreiðslu hjá skipulagsfulltrúa. Ef til þess kæmi yrðu þannig báðar tillögur grenndarkynntar samtímis.

Erindið hafi verið grenndarkynnt frá 11. febrúar 2025 til og með 11. mars s.á. þar sem athugasemd og ábending hafi borist. Að lokinni grenndarkynningu hafi málið verið tekið fyrir hjá byggingarfulltrúa og síðan vísað til afgreiðslu umhverfis- og skipulagsráðs, sbr. fundargerð og umsögn skipulagsfulltrúa, dags. 20. mars 2025. Málið hafi verið tekið fyrir hjá Umhverfis- og skipulagsráði 2. apríl, 2025. þar sem lagt hafi verið til að tillagan yrði samþykkt og henni vísað til skipulags- og byggingarfulltrúa til fullnaðarafgreiðslu.

Síðan þinglýstur eigandi eignaðist eignina árið 2021, hafi verið ráðist í umtalsverðar lagfæringar og breytingar á eigninni eins og að framan sé rakið. Einhverjar breytinganna hafi sætt gagnrýni nágranna og verið tilefni erinda til byggingarfulltrúans í Reykjavík og þar þótt tilefni til afskipta. Skrifstofu byggingarfulltrúa hafi einnig borist gagnabeiðnir vegna breytinganna, þar sem óskað hafi verið eftir gögnum á grundvelli upplýsingalaga nr. 140/2012.

Áformadeild byggingarfulltrúa hafi einnig gert athugasemdir við byggingarleyfisumsóknir, bæði þegar umsóknin hafi verið sameinuð í eina og þegar málin hafi verið greind í tvö mál, þ.e. þá umsókn sem sé til umfjöllunar í þessu máli og umsókn fyrir þegar gerðum breytingum. Hafi byggingarfulltrúi t.d. gert athugasemd við skráningartöflu og umsækjanda verið gert að leiðrétta hana í umsóknargátt HMS.

Grenndarkynning fyrir hagsmunaaðilum að Brekkugerði 15, 17, 32, 34 og Heiðargerði 68, 100 og 102, þ.e. þeim hluta fyrri umsóknar sem náði yfir þegar gerðar breytingar, hafi staðið yfir frá 11. febrúar 2025 til og með 11. mars s.á. Athugasemd hafi borist frá íbúa í Heiðargerði 70 frá eigendum Heiðargerðis 68, 100, og 102. Hinn 6. mars 2024 hafi athugasemdir, að undantekinni þeirri fyrst nefndu, verið dregnar til baka þar sem þær hafi aðallega beinst að viðbyggingunni í kjallaranum og hafi því ekki fallið undir þessa aðskildu byggingarleyfisumsókn. Húsaskoðun hafi farið fram að beiðni byggingarfulltrúa 13. janúar 2025 og í skýrslu hans komi fram að á lóðamörkum sé verið að reisa veggi sem séu á öðru byggingarnúmeri.

Eins og fyrr segi hafi niðurgrafna viðbyggingin verið tekin út úr fyrri byggingarleyfisumsókn og stofnað nýtt mál í janúar 2025. Hinn 22. s.m. hafi kærandi lagt inn aðra byggingarleyfisumsókn sem til meðferðar sé í kærumáli þessu. Samtals sé um að ræða 164,3 m² stækkun með viðbyggingunni. Kjallari í heild yrði samtals 193,2 m² og mannvirkið í heild sinni eftir báðar byggingarleyfisumsóknirnar 518,4 m²að flatarmáli og nýtingarhlutfall lóðar yrði 1,09.

Umsögn skipulagsfulltrúa frá 13. febrúar 2025 beri skýrt með sé að fyrirhugaðar framkvæmdir á 164 m² viðbyggingu neðanjarðar við Brekkugerði 19 standist ekki skipulagsskilmála og skipulagsáætlanir skipulagsyfirvalda. Það liggi fyrir að umsótt byggingarmagn lóðarinnar við Brekkugerði sé langt umfram það sem hafi nokkurn tímann verið heimilað á þessu svæði og langt umfram nýtingarhlutfall einbýlishúsalóða í Reykjavík. Engin önnur sambærileg einbýlishúsalóð í Reykjavík sé með nýtingarhlutfall yfir 1 nema þá helst í miðbæ Reykjavíkur.

Norðan megin við Brekkugerði sé smágerðari byggð, blanda af parhúsum, tvíbýlum og sérbýlum. Samkvæmt deiliskipulagi samþykktu 4. nóvember 2003 sé meðalnýtingarhlutfall á lóðum þar 0,34 – 0,40. Við Brekkugerði séu þó stærri lóðir og stærri hús. Megi sjá að nýtingarhlutfall á nágrannalóðum við Brekkugerði sé almennt lægra, eða allt frá 0,31 og upp í 0,59. Meðalnýtingarhlutfall á þessum lóðum sé 0,43. Brekkugerði 19 sé nú með nýtingarhlutfall 0,67. Þótt lóðin hafi einhvern tímann áður verið hluti af Brekkugerði 17, þá breyti það ekki nýtingarhlutfalli innan hverrar lóðar í samræmi við gildandi lög og skipulagsáætlanir.

Nýtingarhlutfall á smærri reitum og einstökum lóðum sé alfarið ákveðið í hverfis og/eða deiliskipulagi eins og skýrt komi fram í 2. kafla Aðalskipulags Reykjavíkur 2040. Þó megi sjá af ákvæðum aðalskipulagsins nánari markmið og leiðarljós um hámarksþéttleika sem unnt sé að miða við. Í 3. kafla skipulagins sé svo gerður almennur fyrirvari um það að ákvæði og viðmið aðalskipulags um þéttleika, hæðir húsa og byggingarmagn gefi einvörðungu til kynna mögulegar hámarksheimildir um uppbyggingu. Endanleg ákvörðun sé ávallt tekin við gerð deiliskipulags og/eða hverfisskipulags. Ákvarðanir um byggingarmagn á einstökum svæðum séu einnig teknar á grundvelli grenndarkynnts byggingarleyfis, þar sem ekki liggi fyrir samþykkt deiliskipulag eða hverfisskipulag og þá á grundvelli almennra markmiða aðalskipulags.

Í töflu 3.2. í aðalskipulagi séu sett fram almenn viðmið um hámarksþéttleika íbúðarbyggðar og fjölda íbúða á hvern hektara, og blandaðrar byggðar eftir staðsetningu í borginni. Brekkugerði og hverfið þar í kring falli undir V. lið töflunnar sem skilgreint sé sem „önnur svæði utan ofangreindra áhrifasvæða“. Í töflunni komi skýrt fram um þau svæði að ,,Yfirbragð og þéttleiki byggðar taki mið af nærliggjandi byggð.“

Í kafla 3.6. sé svo fjallað um að stefna og viðmið aðalskipulags um þéttleika byggðar og byggingarmagn gefi einvörðungu til kynna mögulega hámarksnýtingu svæða. Endanleg ákvörðun um magn bygginga, fjölda íbúða, hæðir húsa og þéttleika á einstökum svæðum er ávallt tekin við gerð deiliskipulags með tilliti til meginmarkmiða aðalskipulags um sjálfbæra þróun og gæði byggðar, að undangengnu kynningar- og samráðsferli og mati á umhverfisáhrifum og með sérstöku tilliti til þeirra viðmiða og ákvæða sem sett er fram í köflum 3.6.1–3.6.4. Kafli 3.6.3. fjalli um yfirbragð blandaðrar byggðar og komi þar fram að hönnun íbúðarhúsnæðis á einstökum reitum þurfi ávallt að skoða í samhengi við heildarskipulag viðkomandi hverfis. Tryggt verði að byggðin og umhverfið milli húsanna beri með sér grænt og manneskjulegt yfirbragð. Gætt verði sérstaklega að blágrænum yfirborðslausnum, að gegndræpi yfirborðs, að lágmarkshlutfall lóðar sé gróður og dvalarsvæði og að við uppbyggingu verði ekki gengið á gróskumikil gróðursvæði sem séu til staðar.

Ekki liggi fyrir deiliskipulag fyrir lóðina og svæðið við Brekkugerði 19 og því þurfi að miða við þau markmið og leiðarljós sem tiltekin séu í Aðalskipulagi Reykjavíkur 2040 og skipulagsáætlunum. Það liggi ekki fyrir að umsótt framkvæmd sé í samræmi við aðalskipulag. Reykjavíkurborg telji að 1. mgr. 44. gr. Skipulagslaga komi ekki til álita við hina kærðu byggingarleyfisumsókn og synjun umsóknar, þar sem ákvæðið sé undantekningarákvæði og fjalli um grenndarkynningu. Ákvæðið heimili sveitarstjórn að veita byggingarleyfi án deiliskipulagsgerðar að nánari skilyrðum ákvæðisins uppfylltum, að undangenginni grenndarkynningu, nema gera þurfi breytingar á deiliskipulagi sem sveitarstjórn telji óverulegar. Eftir sem áður sé leitað umsagnar og afstöðu skipulagsfulltrúa á grundvelli laga nr. 160/2010 um mannvirki og þá hvort byggingarleyfisumsóknin sé í samræmi við skipulagsáætlanir á viðkomandi svæði, sbr. 9. og 11. gr. laga um mannvirki. Eins og skipulagsfulltrúi upplýsi í umsögn sinni 13. febrúar 2025, liggi fyrir vinna við gerð hverfisskipulags fyrir 10 gróin hverfi í Reykjavíkurborg. Vinna við innleiðingu og samþykki þriggja hverfa sé lokið, en vinna við hverfin „Háaleiti og Bústaðahverfi“ og „Laugardal“ standi yfir.

Til að tryggja samræmda framkvæmd og innleiðingu, yfirbragð og ásýnd borgarinnar, hafi jafnframt leiðbeiningarreglur hverfisskipulags verið innleiddar. Þessar sérstöku leiðbeiningar hverfisskipulags varði breytingar, viðbyggingar og þróun einbýlishúsa í eldri byggð. Þar komi skýrt fram að allar byggingar á lóð eigi að vera innan byggingarreits eins og lýst sé í skilmálalið um byggingarreiti og gjöld. Fjallað sé um kjallara í sérstökum skilmálalið. Kjallarar geti verið heimilir þar sem aðstæður leyfa, t.d. í landhalla. Íbúðir í kjallara séu yfirleitt ekki heimilar. Ef grafa eigi frá kjallara skuli framkvæmd taka mið af leiðbeiningum um útfærslu lóða. Sú viðbygging sem fyrirhuguð sé í hinni kærðu byggingarleyfisumsókn sé utan skilgreinds byggingarreits fyrir Brekkugerði 19, sbr. útgefið mæliblað fyrir Brekkugerði 19.

Þar að auki liggi fyrir leiðbeiningar fyrir blágrænar ofanvatnslausnir, þar sem veittar séu leiðbeiningar við ofanvatnslausnir, og t.d. við kjallara. Leiðbeiningar hafi einnig verið gefnar út er varði útfærslu lóða sem fjalli sérstaklega um tengingar kjallara við lóð. Þar segi t.d. að niðurgrafnar verandir megi ekki fara nær lóðamörkum en nemi þremur metrum og þurfi að vera innan byggingarreits. Einungis sé heimilt að grafa frá einni úthlið kjallara og ekki megi grafa dýpra en sem nemi hálfri salarhæð kjallarans. Af leiðbeiningunum megi gagnálykta að önnur mannvirki megi heldur ekki fara nær lóðarmörkum en sem nemi þremur metrum og sé það í samræmi við byggingarreglugerð.

Gerðar hafi verið skipulagslegar athugasemdir við hina kærðu byggingarleyfisumsókn og byggingarfulltrúa því skylt að synja þeirri umsókn á grundvelli 9., 10. og 11.gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki. Hafi ítarlegur rökstuðningur fylgt í umsögn skipulagsfulltrúa, þar sem vísað sé í réttmætar og lögbundnar ástæður fyrir neikvæðri afstöðu hans. Sú framkvæmd sem sótt sé um væri ekki í samræmi við skipulagsskilmála og skipulagsáætlanir svæðisins.

Viðbótarathugasemdir kæranda: Áréttuð eru fyrri sjónarmið. Að mati kæranda sé greinargerð Reykjavíkurborgar efnislega rýr og kalli ekki á sérstök viðbrögð af hálfu kæranda. Hryggjarstykki málsins lúti að því að þegar ákvörðun byggingarfulltrúa hafi verið tekin hafi legið fyrir meðal allra hlutaðeigandi að viðbyggingin hefði engin áhrif á ásýnd götunnar. Liggi fyrir skrifleg yfirlýsing Reykjavíkurborgar frá 27. febrúar 2025 hvað þetta varði. Sjónarmið sem búi að baki hámarks nýtingarhlutfalli eigi með engum hætti við í máli þessu. Miklu máli skipti þó að fyrir liggi yfirlýsing nágranna sem leggist ekki gegn framkvæmdum kæranda. Mannvirkið sé í samræmi við Aðalskipulag Reykjavíkur 2040 og skilgreinda landnotkun. Hið niðurgrafna mannvirki hafi óumdeilanlega engin áhrif á ásýnd götunnar og fjölgi ekki íbúum á svæðinu. Þá hafi kærandi hnekkt þeim röngu staðhæfingum borgarinnar sem lúti að gegndræpi jarðvegs.

Niðurstaða: Í máli þessu er deilt um lögmæti ákvörðunar byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 18. febrúar 2025 um að synja umsókn um leyfi fyrir niðurgrafinni viðbyggingu að Brekkugerði 19, Reykjavík.

Í umsögn skipulagsfulltrúa sem vísað var til í hinni kærðu synjun kemur fram að ekki sé unnt að fallast á aukið byggingarmagn þar sem nýtingarhlutfall lóðarinnar að Brekkugerði 19 sé þegar mun hærra en á sambærilegum lóðum í sömu götu. Ekki sé í gildi deiliskipulag fyrir Brekkugerði, en vísað var til þess að vinna stæði yfir við gerð hverfisskipulags fyrir svæðið.

Við afgreiðslu umsóknar um byggingarleyfi ber að gæta þess að byggingaráform séu í samræmi við gildandi aðalskipulag, sbr. 6. mgr. 32. gr. skipulagslaga nr. 123/2010 og 11. gr. laga um mannvirki nr. 160/2010 og er stefna gildandi aðalskipulags bindandi, sbr. 5. mgr. 32. gr. skipulagslaga.

Samkvæmt Aðalskipulagi Reykjavíkur 2040 er lóðin Brekkugerði 19 á skilgreindu íbúðarsvæði. Ekki er fjallað um nýtingarhlutfall lóða í greinargerð skipulagsins, en á bls. 75 kemur fram að í aðalskipulagi sé fyrst og fremst mörkuð stefna um svæðanýtingu og þéttleika byggðar á stærri reitum og landnotkunarsvæðum, en nýtingarhlutfall á smærri reitum og einstökum lóðum sé alfarið ákveðið í hverfis- og/eða deiliskipulagi. Þéttleiki íbúðarbyggðar og blandaðrar byggðrar sé almennt gefinn til kynna með svæðisnýtingarhlutfalli eða fjölda íbúða á ha. Verður ekki séð að byggingarleyfisumsókn kæranda hafi farið í bága við ákvæði aðalskipulags hvað nýtingarhlutfall lóðar varðar eða ákvæði fyrirhugaðs hverfisskipulags sem nú er í vinnslu en hefur ekki tekið gildi lögum samkvæmt. Þá myndi umrædd stækkun hafa óveruleg ef nokkur grenndaráhrif eða á yfirbragð byggðar þar sem hún yrði öll neðan yfirborðs lóðar.

Í fyrrgreindri umsögn skipulagsfulltrúa segir enn fremur að „ef fallist yrði á viðbyggingu vegna kjallara á lóðinni yrði heildarbyggingarmagn lóðarinnar 481,3 m². Stærð lóðarinnar er 476 m² og núverandi nýtingarhlutfall því 0,67. Með fyrirhugaðri viðbyggingu yrði nýtingarhlutfallið 1,01. Ef skoðað er núverandi nýtingarhlutfall á öðrum lóðum við Brekkugerði (nr. 5-17 og 20-34) má sjá að nýtingarhlutfall á nágrannalóðum er almennt talsvert lægra, eða allt frá 0,31 og upp í 0,59. Meðalnýtingarhlutfall á þessum lóðum er 0,43.“ Samkvæmt þessu er lóðin Brekkugerði 19 nú þegar með hæsta nýtingarhlutfall lóða við götuna og myndi það með samþykki umbeðinnar stækkunar hækka verulega, eða um 50%. Slík breyting gæti verið fordæmisgefandi og verður að mati úrskurðarnefndarinnar að eiga stoð í deili- eða hverfisskipulagi fyrir umrætt svæði. Bjuggu því málefnaleg sjónarmið að baki synjunar á umsókn kæranda.

Með vísan til þess sem að framan er rakið verður ekki fallist á kröfu um ógildingu hinnar kærðu ákvörðunar.

Úrskurðarorð:

Hafnað er kröfu kæranda um ógildingu ákvörðunar byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 18. febrúar 2025 um að synja umsókn um leyfi fyrir niðurgrafinni viðbyggingu að Brekkugerði 19, Reykjavík.

júl 15

Love0

40/2025 Brekadalur

Með UUA

Fyrir var tekið mál nr. 40/2025, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúa Reykjanesbæjar frá 6. mars 2025 um að synja umsókn um breytingu á samþykktum byggingaráform á lóðinni að Brekadal 11.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 16. mars 2025, er barst nefndinni 17. s.m., kærir lóðarhafi Brekadals 11, þá ákvörðun byggingarfulltrúa Reykjanesbæjar frá 6. mars 2025 að synja umsókn um breytingu á samþykktum byggingaráformum á lóðinni að Brekadal 11. Er þess krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi og að lagt verði fyrir embættið að samþykkja umsóknina.

Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjanesbæ 22. apríl 2025.

Málavextir: Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa Reykjanesbæjar 17. nóvember 2020 var tekin fyrir og samþykkt umsókn kæranda um byggingarleyfi fyrir 449,3 m² einbýlishúsi á lóð nr. 11 við Brekadal með nýtingarhlutfallið 0,3. Uppdrættirnir voru áritaðir 1. desember 2020 og leyfi gefið út 19. október 2021. Í nóvember 2024 sótti kærandi um breytingu á byggingaráformunum er fólust m.a. í því að gert yrði opið skýli undir verönd. Á fundi byggingarfulltrúa 9. janúar 2025 var erindinu vísað til skipulagsfulltrúa. Með tölvupósti til byggingarfulltrúa 15. s.m. veitti skipulagsfulltrúi umsögn um breytingarnar þar sem fram kom það mat hans að áformin væru ekki í samræmi við skilmála gildandi deiliskipulags fyrsta áfanga Dalshverfis frá árinu 2005. Byggingarfulltrúi tók erindi kæranda fyrir að nýju á afgreiðslufundi sínum 6. mars 2025 og hafnaði því á þeim grundvelli að breytingin væri ekki í samræmi við skipulagsskilmála og mannvirkið færi rúmlega 8 m út fyrir byggingarreit. Kærandi óskaði í kjölfarið eftir frekari rökstuðningi fyrir ákvörðuninni. Í svari byggingarfulltrúa frá 11. s.m. kom fram að kjallaraveggir sem nýta ætti sem stoðveggi undir verönd væru hluti af fyrirhuguðu mannvirki og að samkvæmt deiliskipulagi ætti að laga mannvirki að landi en ekki land að mannvirki. Þá var og vísað til þess að ekki lægi fyrir samþykki eigenda aðliggjandi lóða.

Málsrök kæranda: Bent er á að veröndin á breyttum aðaluppdráttum nái jafnlangt út fyrir byggingarreit og sýnt hafi verið á þeim uppdráttum sem samþykktir hafi verið árið 2020. Deiliskipulag svæðisins mæli fyrir um að byggingar skuli standa innan byggingarreits en ekki sé talað um að verandir, pallar eða stigar skuli gera það. Fylgt hafi verið þeim fyrirmælum skipulagsins að öll aðlögun eða tenging húsa að landi, t.d. stöllun íbúðarhúss, veranda, palla og stiga, skyldi leyst sem hluti byggingar og hönnuð í samræmi við yfirbragð þeirra. Vísað sé til úrskurðar úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála frá 28. september 2023 í máli nr. 73/2023, en í því máli hafi nefndin talið að útitröppur þyrftu ekki að vera innan byggingarreits þar sem hvorki ákvæði byggingarreglugerðar, skilmálar deiliskipulags né deiliskipulagsuppdráttur stæðu því í vegi. Hið sama eigi við í þessu máli.

Mannvirkið að Brekadal 11 sé allt innan byggingarreits sem sé 12 m breiður og 24 m langur. Lóðin sé nokkuð brött og veggir því nauðsynlegir til að halda við jarðveg. Rými undir verönd sé skilgreint í skráningartöflu sem fylgirými verandar. Í reglum og leiðbeiningum Fasteignamats ríkisins og byggingarfulltrúa segi um fylgirými (F) að þau séu rými sem hægt sé að hafa not af en falli ekki undir aðra höfuðflokka. Þau liggi utan afmörkunar íbúðar-, atvinnu-, athafna- og geymslurýma. Fylgirými hafi aðkomuleið, séu án hitastýringar og hafi gólf. Samkvæmt gr. 2.3.5. í byggingarreglugerð nr. 112/2012 sé gerð palla undanþegin byggingarheimild og -leyfi. Veröndin sé því ekki háð byggingarleyfi.

Málsrök Reykjanesbæjar: Sveitarfélagið vísar til þess að í eldra deiliskipulagi svæðisins hafi byggingarreitir verið frekar þröngir. Sú venja hafi skapast að samþykkja byggingaráform allt að 2 m út fyrir byggingarreit. Í kjölfar úrskurðar úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála í máli nr. 41/2024 hafi deiliskipulaginu verið breytt á þá leið að byggingarreitir allra lóða með oddatölu í Brekadal hafi verið stækkaðir um 2 m. Sú breyting sem hér um ræði samræmist ekki þeirri breytingu.

Sjá megi af aðaluppdráttum þeim sem fylgt hefðu umsókn um breytingu á byggingaráformum að verönd hafi verið færð á efri hluta lóðar sem liggi að götunni Brekadal. Með því skapist rými undir veröndinni sem skilgreinist sem B-rými og reiknist þar með í nýtingarhlutfall lóðarinnar, en í samþykktum byggingaráformum sé rýmið skilgreint sem lóðarfrágangur og teljist ekki með í útreikningi á nýtingarhlutfallinu. Með umdeildri breytingu færi mannvirkið 8 m út fyrir byggingarreit samkvæmt grunnmynd kjallara og yfir heimilað nýtingarhlutfall.

Samkvæmt uppfærðum gögnum sé breyting á skjólveggjum þess eðlis að þeir séu nú steyptir eða stoðveggir fyrir skábraut og bílskýli í kjallara. Ekki verði annað ráðið en að koma eigi fyrir bílakjallara eða opnu skýli á kjallarahæð hússins. Þá liggi ekki fyrir samþykki lóðarhafa aðliggjandi lóðar.

Viðbótarathugasemdir kæranda: Það sé rangt sem haldið sé fram um tilfærslu verandar við efri hæð hússins. Hið rétta sé að frá upphafi hafi verið gert ráð fyrir verönd út frá efri hæð þess vestan megin og að henni væri haldið uppi af stoðveggjum norðan-, vestan- og sunnanmegin við veröndina. Þetta megi sjá af áður samþykktum aðaluppdráttum. Eina breytingin sem sótt hafi verið um nú snúi að því að búa til skábraut meðfram húsinu vestanmegin til að unnt sé að aka niður meðfram húsinu að dyrum undir veröndinni sem séu inngangur í geymslu á neðri hæð undir stórum hluta hússins sunnan megin. Ekki sé ætlunin að geyma þar bíla heldur skapa aðgang að geymslurými á neðri hæð.

Kærandi mótmæli því að holrúm undir veröndinni sé flokkað sem B-rými í skráningartöflu byggingarinnar, en sveitarfélagið vísi hvorki til laga né reglna um þá flokkun. Virðist sem byggt sé á skilgreiningum á rýmum í reglum og leiðbeiningum Fasteignamats ríkisins og byggingarfulltrúa sem ekki hafi verið settar af þar til bærum yfirvöldum á grundvelli skýrrar lagaheimildar sem birt hafi verið almenningi. Verði því ekki byggt á þeim við úrlausn mála sem þessara og enn síður við töku íþyngjandi stjórnvaldsákvörðunar líkt og þeirri sem kæra snúi að. Þótt viðurkennt væri að líta mætti til reglnanna þá sé hvergi í þeim að finna skilgreiningu á svæðum undir svölum eða hlutum bygginga sem skagi út frá húsum. Hafa verði í huga að undir veröndinni sé ekkert gólf heldur liggi lóðin þar að húsum, en væntanlega verði svæðið hellulagt síðar, hvort sem fallist verði á umsókn kæranda eða ekki. Svæðið sé opið og um það leiki vindar og regn. Hafi það engin áhrif að til staðar séu burðarveggir sem séu L-laga sem nauðsynlegir séu til að halda uppi veröndinni, sbr. yfirlýsingu byggingarverkfræðings þar um. Ekki sé verið að óska eftir breytingu á svæðinu sjálfu heldur aðeins aðkomunni að því. Því sé það óásættanlegt að halda því fram núna að svæðið hafi breyst í B-rými sem verði að vera innan byggingarreitsins, einungis af því verið sé að óska eftir leyfi til að leggja skrábraut að því. Sveitarfélagið sé bundið af fyrri leyfisveitingu og skilgreiningum á þeim svæðum sem til staðar séu á samþykktum teikningum.

Umrætt svæði undir verönd sé utan botnflatar byggingarinnar og geti því ekki fallið undir skilgreiningu á svæðum í flokkum A, B eða C í skilningi fyrrnefndra viðmiðunarreglna. Ef beita eigi reglunum og líta eigi á svæðið sem hluta rýmis í byggingunni þá væri nærtækara að flokka rýmið sem fylgirými sem falli utan allra skráninga í skráningartöflu. Um það sé vísað til skilgreiningu hugtaksins í gr. 4.2. í reglunum þar sem segi að fylgirými séu rými sem hægt sé að hafa not af en falli ekki undir aðra höfuðflokka.

Byggingarfulltrúi hafi brotið gegn jafnræðisreglu þar sem mörg hús á svæðinu séu með svipuð svæði, mismikið yfirbyggð, sem leyfi hafi fengist fyrir án athugasemda, t.d. á lóð nr. 9 við Brekadal. Þau svæði séu utan byggingarreits og ekki tekin með við útreikning á nýtingarhlutfalli. Afgreiðsla umsóknar kæranda hafi því falið í sér brot á jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Meðfram skábraut verði byggðir stoðveggir, lágir syðst og hækki til norðurs, til að mæta stoðveggjum verandar og fylgja línu neðri hæðar. Sé því ekki um skjólveggi að ræða heldur stoðveggi, en þeir veggir verði um 3,5 m frá aðliggjandi lóð og því hvorki þörf á byggingarleyfi fyrir þeim né samþykki lóðarhafa aðliggjandi lóðar, sbr. c-, d- og e-liði gr. 2.3.6. í byggingarreglugerð nr. 112/2012. Í umsögn Reykjanesbæjar komi fram ný sjónarmið sveitarfélagsins í máli þessu. Beri úrskurðarnefndinni að líta fram hjá þeim, enda sé sveitarfélagið bundið af þeim rökstuðningi sem hin kærða ákvörðun hafi byggst á í upphafi.

Frá upphafi hafi svæðið undir veröndinni verið skilgreint sem „opið skýli“ enda um að ræða skýli sem óhjákvæmilega myndist við byggingu verandar með nauðsynlegum stoðveggjum, sem hafi áður verið samþykkt. Í umsókn kæranda um breytingu á byggingaráformum hafi í skráningartöflu ekki verið gert ráð fyrir svæðinu undir veröndinni og hafi verið gerð við það athugasemd af hálfu starfsmanns Reykjanesbæjar. Hafi verið brugðist við þeirri athugasemd og skráningartöflu breytt til samræmis við athugasemdina, en kærandi hafi ekki talið það breyta eðli svæðisins sem væri áfram opið skýli sem myndaðist undir verönd og væri hvorki hluti hússins né reiknaðist það inn í byggingarmagn og nýtingarhlutfall lóðar. Eftir að Reykjanesbær hafi farið að byggja á því að svæðið teldist hluti byggingar sem væri utan byggingarreits og félli innan byggingarmagns og nýtingarhlutfalls lóðar, hafi kærandi mótmælt því.

Niðurstaða: Í máli þessu er deilt um þá ákvörðun byggingarfulltrúa Reykjanesbæjar frá 6. mars 2025 að synja umsókn um breytingu á samþykktum byggingaráformum fasteignarinnar að Brekadal 11.

Samkvæmt 11. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki er það skilyrði fyrir samþykkt byggingaráforma að fyrirhuguð mannvirkjagerð sé í samræmi við skipulagsáætlanir á viðkomandi svæði.

Á svæðinu er í gildi deiliskipulag Dalshverfis 1. áfanga frá árinu 2005. Sérskilmálar um svokölluð „I einbýlishús“ eru í gildi samkvæmt deiliskipulaginu fyrir oddatölur Brekadals, þ.e. lóðanúmerin 1–13, en samkvæmt skipulaginu má þar reisa hús á 1–2 hæðum. Þar segir um hönnun húsa og lóða að „byggingar skulu aðlagaðar að landhalla til norðurs (að strandlengju) þar sem það á við. Öll aðlögun / tenging húsa að landi (t.d. stöllun íbúðarhúss, verandir, pallar, stigar) skal leyst sem hluti bygginga og hönnuð í samræmi við yfirbragð þeirra.“ Í umfjöllun um byggingarreiti er kveðið á um að byggingar skuli standa innan þeirra, en þó megi einstaka minniháttar byggingarhlutar, svo sem þakskegg, skyggni og gluggafrágangur skaga út fyrir. Þá segir að hámarksstærð „hverrar íbúðar“ að meðtalinni innbyggðri bílgeymslu sé 220 m² fyrir hús á einni hæð, en 300 m² fyrir hús með viðbótarhæð. Í kafla skipulagsins með heitinu „Tölulegar upplýsingar“ kemur fram að stærðir bygginga séu tilteknar sem hámarksstærðir og að heimilt sé að byggja minni hús og að hámarksstærðirnar séu heildarstærðir. Þá er tekið fram að stærð einstakra lóða innan skipulagsins komi fram á mæliblöðum. Um nýtingarhlutfall lóða vegna „I einbýlishúsa“ er tekið fram að það sé 0,15 vegna húsa á einni hæð og 0,2 vegna húsa með viðbótarhæð. Á lóðarblaði Brekadals 11 frá 2006 er tilgreint að lóðin sé 1.468 m² að flatarmáli og nýtingarhlutfall hennar sé 0,2. Það nýtingarhlutfall er innan heimilda deiliskipulagsins, en það felur í sér að reisa megi allt að 294 m² hús á lóðinni. Til upplýsingar skal þó nefnt að á lóðarblaðinu má einnig finna aðrar stærðir, en í skýringardálki, neðan við uppdrátt lóðarinnar, þar sem táknum er lýst, er sýnt að flatarmál lóðar sé „F = 750 m²“ og nýtingarhlutfall lóðar sé „N = 0,3“. Deiliskipulaginu var breytt með auglýsingu nr. 874/2020 sem birtist í B-deild Stjórnartíðinda 7. september 2020 að því er varðar lóðina sem hér um ræðir og fólst breytingin í því að byggingarreitur var breikkaður um tvo metra.

Á þeim uppdráttum sem kærandi lagði fyrir byggingarfulltrúa vegna umsóknar sinnar um breytingu á byggingaráformunum fólust nokkrar breytingar á skipulagi mannvirkisins. Þannig má sjá að þótt verönd sé sem fyrr sýnd utan byggingarreits er í umsókn um breytinguna gert ráð fyrir steyptri aðkomu að rými undir veröndinni, sem áður hafði ekki verið gert ráð fyrir. Á uppdrætti er það rými skilgreint sem opið skýli, 90,6 m² að flatarmáli, en í skráningartöflu sé það skráð sem 97,5 m² og er lokun þess skráð í flokk B í skráningartöflu sem kærandi kveðst hafa uppfært að beiðni bæjaryfirvalda. Þá kemur fram í skráningartöflunni að flatarmál hússins eftir breytingar verði 461,7 m² og nýtingarhlutfall lóðarinnar 0,31. Hvað þær stærðir varðar skal á það bent að hið opna skýli virðist ekki tekið með í flatarmál hússins þrátt fyrir að vera skráð sem B-rými sem eigi að reikna sem hluta af nýtingarhlutfalli lóðarinnar. Byggði hin kærða ákvörðun m.a. á því að nýtingarhlutfall á lóðinni færi yfir leyfileg mörk samkvæmt gildandi deiliskipulagi og er ljóst að svo er.

Kærandi hefur haldið því fram að umdeild ákvörðun byggingarfulltrúa feli í sér brot á jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 þar sem sambærileg byggingaráform hafi verið samþykkt á svæðinu. Við mat á því hvort jafnræðis hafi verið gætt við töku hinnar umdeildu ákvörðunar verður að líta til þess að vísun til jafnræðissjónarmiða getur ekki skapað réttmætar væntingar þess efnis að farið verði gegn lögum, óháð því hvort slíkt hafi viðgengist áður. Með umsókn sinni óskaði kærandi eftir samþykki byggingaráforma sem færu yfir heimilað nýtingarhlutfall lóðarinnar, en samþykki þeirra hefði vegna skilmála í gildandi deiliskipulagi ekki verið í samræmi við áðurnefnt skilyrði 11. gr. laga um mannvirki um samræmi fyrirhugaðrar mannvirkjagerðar við skipulag. Verður því ekki séð að brotið hafi verið gegn jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar við afgreiðslu umsóknar kæranda.

Með hliðsjón af framangreindu verður að hafna kröfu kæranda um ógildingu hinnar kærðu ákvörðunar enda samræmist umsótt breyting á byggingaráformum ekki deiliskipulagi svæðisins en hún fól í sér að nýtingarhlutfall færi yfir heimildir þess. Var byggingarfulltrúa því rétt að synja umsókn kæranda.

Úrskurðarorð:

Hafnað er kröfu kæranda um ógildingu ákvörðunar byggingarfulltrúa Reykjanesbæjar frá 6. mars 2025 um að synja umsókn hans um breytingu á samþykktum byggingaráformum á lóðinni að Brekadal 11.

69/2025 Einimelur

80/2025 Labrador

115/2025 Ásvallagata

127/2024 Hvammsvirkjun

99/2025 Vindmælingamastur

112/2025 Nónhæð

103/2025 Gufuneskirkjugarður

126/2024 Hvammsvirkjun

42/2025 Brekkugerði

40/2025 Brekadalur

Um okkur

Opnunartími