Árið 2025, fimmtudaginn 21. ágúst, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, fyrir:
Mál nr. 123/2025, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 3. júlí 2025 um að synja kröfu um afturköllun byggingarleyfis vegna mannvirkis á lóð nr. 2A við Álfabakka og beitingu þvingunarúrræða.
Í málinu er nú kveðinn upp til bráðabirgða
úrskurður
um kröfu kæranda um stöðvun framkvæmda:
Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 4. ágúst 2025, er barst nefndinni sama dag, kærir Búseti húsnæðissamvinnufélag, eigandi íbúða í Árskógum 5-7, þá ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 3. júlí 2025 að synja kröfu um afturköllun byggingarleyfis vegna mannvirkis á lóð nr. 2A við Álfabakka og stöðvun framkvæmda við mannvirkið, að það yrði fjarlægt og allt jarðrask afmáð. Er þess krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi. Þess er jafnframt krafist að framkvæmdir sem hafnar séu eða yfirvofandi verði stöðvaðar á meðan málið er til meðferðar fyrir úrskurðarnefndinni. Verður nú tekin afstaða til kröfu kærenda um stöðvun framkvæmda sbr. 5. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála.
Málsatvik og rök: Með erindi til byggingarfulltrúans í Reykjavík, dags. 12. nóvember 2024, fór kærandi fram á stöðvun yfirstandandi framkvæmda við Álfabakka 2A. Var beiðninni synjað af hálfu byggingarfulltrúa með bréfi, dags. 20. desember s.á. Ákvörðun byggingarfulltrúa var kærð til úrskurðarnefndarinnar með bréfi, dags. 13. janúar 2025. Fékk kæran málsnúmerið 6/2025. Á meðan kæran var til meðferðar tilkynnti byggingarfulltrúi hinn 30. janúar s.á. að framkvæmdir við kjötvinnslu á 1. hæð í Álfabakka 2A yrðu tafarlaust stöðvaðar og með hliðsjón af því var kærunni vísað frá með úrskurði, dags. 11. febrúar 2025.
Kærandi ítrekaði kröfur sínar til byggingarfulltrúa með bréfi, dags. 15. apríl s.á. þar sem farið var fram á að byggingarfulltrúi afturkallaði byggingarleyfið, stöðvaði allar framkvæmdir og gerð var krafa um að mannvirkið yrði fjarlægt og jarðrask afmáð. Hinn 8. maí s.á. lá fyrir álit Skipulagsstofnunar um að fyrirhuguð starfsemi að Álfabakka 2A væri ekki háð mati á umhverfisáhrifum samkvæmt lögum nr. 111/2021. Með bréfi, dags. 4. júlí 2025, synjaði byggingarfulltrúi kröfum kæranda um afturköllun byggingarleyfis og beitingu þvingunarúrræða vegna mannvirkis á lóð nr. 2A við Álfabakka.
Kærandi telur stöðvun framkvæmda nauðsynlega á meðan skorið sé úr um hvort framkvæmdir séu í samræmi við gildandi leyfi og skipulag. Slík ákvörðun hafi þýðingu á þessu stigi málsins þrátt fyrir að framkvæmdir séu langt komnar enda hafi hönnuður byggingarinnar lýst því yfir að hægt sé að breyta henni og Reykjavíkurborg lýst því yfir að mistök hafi verið gerð. Það hafi tekið rúmlega níu mánuði að fá niðurstöðu borgarinnar í málinu og á meðan hafi mannvirkið á lóðinni risið með tilheyrandi tjóni fyrir kæranda og aðra íbúa á svæðinu. Brýnt sé að framkvæmdum verði ekki haldið áfram eða lokið að fullu fyrr en fyrir liggi hvort framkvæmdin sé í samræmi við lög.
Reykjavíkurborg vísar til þess að hvorki sé knýjandi þörf á að stöðva framkvæmdir á meðan málið sé til meðferðar hjá úrskurðarnefndinni né séu til staðar ástæður sem mæli með stöðvun. Ekkert hafi komið fram sem bendi til þess að útgefið byggingarleyfi sé háð annmörkum sem valdið geti ógildingu.
Af hálfu byggingaraðila, Álfabakka 2 ehf., er kröfu um stöðvun framkvæmda mótmælt harðlega, m.a. með vísan til þess að ytra byrði fasteignarinnar sé fullbyggt og einungis séu eftir framkvæmdir við kjötvinnslu á vegum leigutaka fasteignarinnar. Stöðvun framkvæmda væri til þess fallin að valda byggingaraðila og leigutaka hans miklu tjóni og séu hagsmunir þeirra aðila meiri en hagsmunir kæranda að því leyti til.
Niðurstaða: Í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er tekið fram að kæra til úrskurðarnefndarinnar fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar en jafnframt er kæranda þar heimilað að krefjast stöðvunar framkvæmda séu þær hafnar eða yfirvofandi, sbr. 2. mgr. sömu lagagreinar. Þá getur úrskurðarnefndin að sama skapi frestað réttaráhrifum ákvörðunar komi fram krafa um það af hálfu kæranda, sbr. 3. mgr. 5. gr. Með sama hætti er kveðið á um það í 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 að kæra til æðra stjórnvalds fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar en þó sé heimilt að fresta réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar til bráðabirgða meðan málið er til meðferðar hjá kærustjórnvaldi þar sem ástæður mæli með því.
Tilvitnuð lagaákvæði bera með sér að meginreglan er sú að kæra til æðra stjórnvalds frestar ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar og eru heimildarákvæði fyrir stöðvun framkvæmda eða frestun réttaráhrifa kærðrar ákvörðunar undantekning frá nefndri meginreglu sem skýra ber þröngt. Verða því að vera ríkar ástæður eða veigamikil rök fyrir ákvörðun um stöðvun framkvæmda eða frestun réttaráhrifa. Almennt mælir það á móti því að fallast á kröfu um stöðvun ef fleiri en einn aðili eru að máli og þeir eiga gagnstæðra hagsmuna að gæta. Einnig geta komið til álita þau tilvik þar sem kæruheimild verður í raun þýðingarlaus ef framkvæmdir eru ekki stöðvaðar, svo sem ef sú framkvæmd sem krafist er stöðvunar á er óafturkræf.
Að virtum framangreindum lagaákvæðum og þeim sjónarmiðum sem liggja að baki þeim verður ekki talin knýjandi þörf á að stöðva framkvæmdir á meðan málið er til meðferðar hjá úrskurðarnefndinni. Þá verður einnig að horfa til þess að framkvæmdir á lóð nr. 2A við Álfabakka eru langt komnar og mannvirkið sem kæran varðar nú þegar risið. Verður kröfu kærenda þess efnis því hafnað.
Rétt þykir þó að taka fram að framkvæmdaraðili ber áhættu af úrslitum kærumálsins kjósi hann að halda áfram framkvæmdum áður en niðurstaða þessa máls liggur fyrir.
Úrskurðarorð:
Hafnað er kröfu kæranda um stöðvun framkvæmda til bráðabirgða.
