86/2025 Skilti við þjóðveg

Árið 2025, föstudaginn 22. ágúst, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Ómar Stefánsson varaformaður, Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur.

Fyrir var tekið mál nr. 86/2025, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúa Múlaþings frá 28. apríl 2025 um að synja um leyfi fyrir baklýstu skilti nærri mótum Hróarstungu­vegar og Austurlandsvegar.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 28. maí 2025, er barst nefndinni sama dag, kærir Vök Baths ehf. þá ákvörðun byggingarfulltrúa Múlaþings frá 28. apríl 2025 að synja um leyfi fyrir baklýstu skilti nærri mótum Hróarstunguvegar og Austur­landsvegar. Er þess krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi.

Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Múlaþingi 27. júní 2025.

Málavextir: Hinn 17. júlí 2023 sótti kærandi um byggingarleyfi vegna uppsetningar skiltis skammt frá mótum Austurlandsvegar og Hróarstunguvegar. Byggingarfulltrúi upplýsti kæranda með tölvupósti sama dag um málsmeðferð og hvaða gögnum væri nauðsynlegt að skila inn vegna umsóknarinnar, þar á meðal jákvæðri umsögn frá Vegagerðinni sem væri veg­haldari. Umsögn lá fyrir 16. ágúst s.á. þar sem fram kom að ekki væri veitt heimild fyrir skiltinu af hálfu Vegagerðarinnar. Merkið væri utan þéttbýlis og um það giltu m.a. vegalög nr. 80/2007, umferðar­lög nr. 77/2019 og náttúruverndarlög nr. 60/2013. Hið fyrirhugaða skilti væri rétt utan veghelgunarsvæðis hringvegar, u.þ.b. 31 m frá miðlínu Austurlandsvegar og 21 m frá miðlínu Hróarstungu­vegar. Um væri að ræða stórt og upplýst mannvirki sem væri truflandi fyrir umferð og hefði áhrif á umferðaröryggi vegfarenda um vegamótin.

Með tölvupósti 1. október 2024 upplýsti kærandi byggingarfulltrúa um að brugðist hefði verið við athugasemdum frá Vegagerðinni með því að færa skiltið út fyrir 40 m radíus frá gatna­mótum og um væri að ræða baklýsingu þannig að engin lýsing yrði fram á veg. Með tölvupósti 2. s.m. var óskað eftir að uppfærðum gögnum yrði skilað inn, þar á meðal jákvæðri umsögn Vega­gerðarinnar. Kærandi svaraði sama dag með tölvupósti þar sem fram kom að það lægi þegar fyrir umsögn frá Vegagerðinni og að það væri sveitarfélagsins að taka ákvörðun í málinu. Þá sagði einnig að reynt hafi verið að ná tali af Vegagerðinni, en ekki fengist svar. Meðfylgjandi var einnig minnisblað vegna málsins.

Sveitarfélaginu og kæranda barst bréf frá Vegagerðinni, dags. 6. janúar 2025, vegna hins um­deilda skiltis. Þar kom fram að samkvæmt 90. gr. umferðarlaga sé veghaldara heimilt að hafna umsókn um uppsetningu á auglýsingaskiltum sem beint sé að vegi veghaldara. Fyrir­huguð staðsetning skiltisins væri skammt utan veghelgunarsvæðis og hefði stofnunin áhyggjur af áhrifum stórra, upplýstra skilta sem væri ætlað að taka athygli frá umferð og í þessu tilfelli frá gatnamótum. Vegagerðin gæti þar af leiðandi ekki heimilað skilti á þessum stað fyrir sitt leyti. Með tölvupósti 16. s.m. upplýsti byggingarfulltrúi kæranda að framangreint bréf frá Vega­gerðinni hefði borist þar sem lagst væri gegn fyrirhuguðu skilti. Samkvæmt 32. gr. vega­laga og 90. gr. umferðarlaga væri leyfi Vegagerðarinnar skilyrði fyrir uppsetningu skiltis á umræddu svæði. Var kæranda leiðbeint um að hafa samband við Vegagerðina ef hann vildi freista þess að fá hana til að endurskoða ákvörðun sína og var gefinn frestur til 30. s.m. til að koma með frekari athugasemdir vegna málsins.

Kærandi sendi byggingarfulltrúa tölvupóst 23. apríl s.á. þar sem gerð var krafa um að sveitar­félagið afgreiddi umsókn um byggingarleyfi. Vísaði kærandi til þess að hann teldi byggingar­fulltrúa ekki bundinn af afstöðu Vegagerðarinnar vegna staðsetningar skiltisins. Byggingar­­­fulltrúi svaraði erindinu með tölvupósti 28. s.m. þar sem umsókn kæranda var synjað þar sem leyfi Vegagerðarinnar lægi ekki fyrir, líkt og skylt væri skv. 90. gr. umferðar­laga.

Málsrök kæranda: Kærandi vísar til þess að sveitarfélagið hafi ekki tekið sjálfstæða ákvörðun í málinu þar sem gögn málsins beri með sér að það hafi litið svo á að raunverulegur leyfis­veitandi væri Vegagerðin og að án jákvæðrar umsagnar stofnunarinnar væri ekki hægt að samþykkja erindið. Málið hafi því ekki fegið efnislega og sjálfstæða meðferð hjá leyfisveitanda og því beri að ógilda ákvörðun byggingarfulltrúa og vísa málinu aftur til löglegrar meðferðar. Fráleitt sé að sveitarfélaginu sé óheimilt að gefa út byggingarleyfi ef mannvirkið snúi að um­ferð með vísan til 90. gr. umferðarlaga nr. 77/2019. Ákvæðið takmarkist við umráðasvæði veg­haldara samkvæmt vegalögum. Túlkun samkvæmt orðanna hljóðan leiði til niðurstöðu sem geti verið fráleit og tekið til skilta sem sett séu upp í mikilli fjarlægð.

Vegagerðin sé stjórnvald sem hafi heimild til að stækka umráðasvæði sitt við sérstakar aðstæður með stoð í vegalögum nr. 80/2007. Um slíkar ákvarðanir gildi stjórnsýslulög nr. 37/1993 og séu slíkar ákvarðanir kæranlegar. Umsagnir Vegagerðarinnar feli ekki í sér slíkar ákvarðanir. Það sé skiljanlegt að Vegagerðin leggist alltaf gegn uppsetningu skilta í nágrenni við vegi til öryggis, þar sem jákvæð umsögn myndi skapa þrýsting vegna annarra umsókna. Því sé öruggast fyrir stofnunina að vera alltaf neikvæð, en það leiði til þess að ekki verði hægt að setja upp skilti við vegi. Túlka beri 90. gr. umferðarlaga svo að leita þurfi heimildar veg­haldara ef sett séu upp spjöld, auglýsingar, ljósaskilti eða sambærilegur búnaður við veg eða þannig að honum sé beint að umferð, þegar slíkt eigi sér stað innan vegsvæðis.

Umsögn Vegagerðarinnar verði ekki skilin á annan hátt en að þar sé fjallað um LED skilti, en ekki vandað skilti með upphleyptum stöfum með baklýsingu. Gera verði greinarmun á LED skiltum og skiltum með baklýsingu þar sem lýsing sé aldrei beint í augu vegfarenda. Þá sé því mótmælt að náttúruverndarlög eigi við um skiltið. Um sé að ræða skilti sem bjóði fólk velkomið í þétt­býlið við Lagarfljótið og þar sem þéttbýlið byrji þar eigi náttúruverndarlög ekki við.

Sveitarfélagið hafi farið fram á að aflað yrði jákvæðrar umsagnar frá Vegagerðinni. Kærandi hafi ekki talið það sitt hlutverk, en þrátt fyrir það óskað eftir fundi með starfsmönnum stofnunar­innar sem komið hefðu að þáverandi umsögn. Þeirri viðleitni hafi ekki verið svarað.

Málsmeðferð sveitarfélagsins hafi tekið 18 mánuði og aðfinnsluvert sé að byggingarfulltrúi hafi ekki nýtt sér heimild til að vísa málinu til umhverfis- og framkvæmdaráðs til afgreiðslu, sbr. 24. gr. viðauka við reglur um stjórn Múlaþings, þar sem fram komi að byggingarfulltrúa sé heimilt að vísa ákvörðun skv. 23. gr. til afgreiðslu umhverfis- og framkvæmdaráðs ef ætla megi að aðili máls muni ekki sæta niðurstöðu málsins eða ef lög, reglur eða stefna séu ekki skýr eða ljóst að ákvörðunin sé stefnumarkandi.

Málsrök Múlaþings: Bent er á að samkvæmt lögum nr. 160/2010 um mannvirki sé byggingar­fulltrúi sjálfstæður í störfum sínum og þar sé ekki gert ráð fyrir að annar aðili en úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála geti ógilt ákvarðanir hans um synjun byggingar­leyfis. Þrátt fyrir að umhverfis- og framkvæmdaráð fari með hlutverk byggingarnefndar, sbr. 7. gr. laga nr. 160/2010, þá hafi hún ekki heimild til að afturkalla, endurupptaka eða breyta ákvörðun byggingarfulltrúa um synjun byggingarleyfis. Hin kærða ákvörðun hafi verið tekin og birt kæranda með tölvupósti 28. apríl 2025 og þar komi fram tilvísun til gr. 2.3.7. byggingar­reglugerðar nr. 112/2010 og tekið fram að leyfi Vegagerðarinnar sbr. 90. gr. umferðarlaga nr. 77/2019 væri ekki til staðar.

Það sé hlutverk byggingarfulltrúa að kanna hvort skilyrðum fyrir samþykkt byggingarleyfis sé fullnægt. Séu þau ekki uppfyllt þá hafi hann ekki heimild til að gefa út slíkt leyfi. Í málinu liggi fyrir að skilyrði c-liðar gr. 2.4.1. byggingarreglugerðar hafi ekki verið uppfyllt þar sem leyfi Vegagerðarinnar hafi ekki legið fyrir. Kæranda hafi verið leiðbeint um að afla þyrfti slíks leyfis með tölvupósti 17. júlí 2023.

Fyrir liggi í málinu afstaða Vegagerðarinnar þar sem ekki hafi verið gefið leyfi í samræmi við 90. gr. umferðarlaga. Stofnunin meti það sjálfstætt hvor veitt sé leyfi í samræmi við nefnt ákvæði umferðarlaga sbr. 32. gr. vegalaga. Hafi kærandi athugasemdir við afstöðu Vega­gerðarinnar þurfi þeir að beina þeim þangað og nýta sér úrræði sem þar séu tiltæk til að freista þess að breyta afstöðu hennar.

Niðurstaða: Í máli þessu er deilt um lögmæti ákvörðunar byggingarfulltrúa Múlaþings að synja umsókn um byggingarleyfi fyrir frístandandi, baklýstu skilti nálægt mótum Hróars­tunguvegar og Austurlandsvegar. Kæruheimild til úrskurðarnefndarinnar er í 59. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki.

Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. og 13. tl. 3. gr. laga nr. 160/2010 falla skilti, eins og um ræðir í þessu máli, undir gildissvið laganna. Í 90. gr. umferðarlaga nr. 77/2019 kemur fram að spjöld, auglýsingar, ljósaskilti eða sambærilegan búnað megi eigi setja á eða við veg þannig að honum sé beint að umferð nema með heimild veghaldara. Veghaldari geti synjað um leyfi eða gert kröfu um að slíkur búnaður verði fjarlægður ef hann telji hann draga úr umferðar­öryggi, þar á meðal ef misskilja megi hann sem umferðarmerki, umferðarskilti eða veg­merkingu, búnaður tálmi vegsýn eða sé til þess fallinn að draga athygli vegfarandans frá vegi eða umferðinni.

Í máli þessu hefur kærandi haldið því fram að ákvæði 90. gr. umferðarlaga takmarkist við umráðasvæði veghaldara skv. vegalögum nr. 80/2007 og vísar í því sambandi til ákvæðis eldri umferðarlaga, nr. 50/1987 er féllu úr gildi við gildistöku núgildandi laga. Í greinargerð með umferðarlögum nr. 77/2019 segir um 90. gr. að ákvæðið sé samhljóða 87. gr. þágildandi laga en að notað verði orðið „ljósaskilti“ í stað „ljósabúnaðar“. Í 1. mgr. 87. gr. laga nr. 50/1987 sagði: „Spjöld, auglýsingar, ljósabúnað og þess háttar má eigi setja á eða í tengslum við merki skv. 1. mgr. 84. gr.“ Í 2. mgr. sagði enn fremur: „Hluti, sem um ræðir í 1. mgr. og sjást frá vegi, getur lögreglustjóri látið fjarlægja, ef þeir líkjast merkjum skv. 1. mgr. 84. gr. eða geta að öðru leyti verið villandi eða valdið óþægindum fyrir umferð.“ Í greinargerð með lögunum er ákvæðið skýrt á þann hátt að 1. mgr. feli í sér bann við því að setja spjöld, auglýsingar, ljósabúnað o.þ.h. á eða í tengslum við umferðarmerki, en 2. mgr. heimili lögreglustjóra að láta fjarlægja slíka hluti ef þeir sjáist frá vegi og líkist umferðarmerkjum eða geti að öðru leyti verið villandi eða valdið óþægindum.

Í 1. mgr. 32. gr. vegalaga kemur fram að byggingar, leiðslur, auglýsingaspjöld, skurði eða önnur mannvirki megi ekki staðsetja nær vegi en 30 m frá miðlínu stofnvega og 15 m frá miðlínu annarra þjóðvega nema leyfi veghaldara komi til. Þá kemur fram í 2. mgr. að óheimilt sé að reisa mannvirki nema með leyfi veghaldara við vegmót vega skv. 1. mgr. á línum sem takmarkist af beinum línum milli punkta á miðlínu vega 40 m frá skurðpunkti þeirra. Veg­haldari geti ef sérstaklega standi á fært út mörk þessi allt að 150 m.

Telja verður að ákvæði 32. gr. vegalaga um fjarlægðir mannvirkja frá vegum og gatnamótum takmarki ekki heimildir veghaldara til að synja um leyfi skv. 90. gr. umferðarlaga en bæði ákvæðin stefni að sama markmiði, þ.e. að tryggja umferðaröryggi. Þá verður einnig að líta til þess að samkvæmt 2. mgr. 32. gr. vegalaga er veghaldara heimilt að færa mörk þau er kveðið er á um í 1. mgr. ákvæðisins allt að 150 m. Gerir ákvæðið ekki grein fyrir með hvaða hætti veghaldari kveði á um tilfærslu markanna. Að mati nefndarinnar verður að leggja til grundvallar umsögn Vegagerðarinnar um að hið umdeilda skilti geti dregið úr umferðaröryggi enda var skiltinu, samkvæmt umsókn kæranda, ætlað að standa innan 150 m frá vegi og vegamótum.

Að öllu framangreindu virtu var byggingarfulltrúa rétt að synja umsókn kæranda um byggingar­­leyfi fyrir umræddu skilti.

Úrskurðarorð:

Hafnað er kröfu kæranda um ógildingu ákvörðunar byggingarfulltrúa Múlaþings frá 28. apríl 2025 um að synja um leyfi fyrir baklýstu skilti nærri mótum Hróarstunguvegar og Austurlands­vegar.