Árið 2025, föstudaginn 22. ágúst, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Ómar Stefánsson varaformaður, Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor og Þorsteinn Þorsteinsson byggingarverkfræðingur.
Fyrir var tekið mál nr. 66/2025, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúa Kópavogsbæjar frá 26. mars 2025 um að gera athugasemdir við lokaúttekt þess efnis að eftir eigi að reisa stoðvegg og tröppur á lóðamörkum.
Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur
úrskurður:
Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 25. apríl 2025, er barst nefndinni sama dag, kærir Akralind ehf. þá ákvörðun byggingarfulltrúa Kópavogsbæjar frá 26. mars 2025 að gera athugasemdir við lokaúttekt fasteignarinnar að Urðarhvarfi 4 þess efnis að eftir eigi að reisa stoðvegg og tröppur á lóðamörkum. Er þess krafist að athugasemdin verði felld úr gildi en til vara að úrskurðað verði að við lokaúttekt hafi ekki verið byggt á lögmætum hönnunargögnum og byggingarfulltrúa gert að framkvæma lokaúttekt að nýju.
Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Kópavogsbæ 13. maí 2025.
Málavextir: Með kæru til úrskurðarnefndarinnar, dags. 3. desember 2024, lagði kærandi þessa máls fram kæru vegna ákvörðunar Kópavogsbæjar að vísa frá beiðni um að lokaúttekt færi fram á fasteigninni að Urðarhvarfi 4. Lauk því með úrskurði í máli nr. 169/2024, dags. 13. mars 2025, þar sem lagt var fyrir byggingarfulltrúa að taka til efnislegrar afgreiðslu beiðni kæranda um lokaúttekt.
Lokaúttekt vegna fasteignarinnar að Urðarhvarfi 4 fór fram 24. mars 2025 og gerði byggingarfulltrúi sem og Slökkvilið Höfuðborgarsvæðisins þónokkrar athugasemdir við úttektina sem sendar voru byggingarstjóra með tölvupósti 1. apríl s.á. Þar á meðal var athugasemd byggingarfulltrúa um að eftir væri að reisa stoðvegg og tröppur á lóðamörkum. Er sú athugasemd byggingarfulltrúa hin kærða ákvörðun í máli þessu.
Málsrök kæranda: Vísað er til þess að við lokaúttekt hafi verið byggt á öðrum hönnunargögnum en legið hafi fyrir þegar óskað hafi verið eftir lokaúttekt árið 2022. Málsmeðferð við samþykkt hinna nýju hönnunargagna hafi ekki verið í samræmi við lög og því hafi lokaúttekt ekki byggt á lögmætum gögnum sem leggja hafi mátt til grundvallar slíkri úttekt. Gögnin hafi verið samþykkt einhliða af Kópavogsbæ án vitneskju kæranda og byggingarstjóra. Kópavogsbær hafi brotið gegn stjórnsýslulögum nr. 37/1993 við gerð nýrra teikninga, dags. 14. febrúar 2025, og eftir atvikum óskráðum reglum stjórnsýsluréttar. Málsmeðferð við samþykkt hinna nýju teikninga hafi ekki verið í samræmi við lög og óheimilt hafi verið að byggja lokaúttekt á þeim. Teikningarnar hafi augljós og bein áhrif á réttarstöðu kæranda enda standi hann nú frammi fyrir því að öllu óbreyttu að þurfa að reisa stoðvegg með tilheyrandi kostnaði á grundvelli teikninga sem kærandi og byggingarstjóri hafi ekki haft vitneskju um. Mikilvægt sé að skorið verði úr réttarstöðunni að þessu leyti, enda liggi fyrir athugasemd um að ekki sé búið að reisa „stoðvegg og tröppur á lóðamörkum“. Kærandi hafi verið settur í þá stöðu að bera ábyrgð á mannvirki, vera afsalshafi sömu eignar og greiðandi byggingarstjóratryggingar, en þurfa að óbreyttu að sæta því að fylgja athugasemd um lokaúttekt sem byggist á nýjum teikningum sem hann hafi ekki haft vitneskju um og einkaréttarlegum gerningi sem hann hafi ekki haft nokkra aðkomu að.
Málsrök Kópavogsbæjar: Vísað er til þess að ekki sé í máli þessu neinni kæranlegri stjórnvaldsákvörðun til að dreifa í skilningi stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Samkvæmt 59. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki sæti einungis stjórnvaldsákvarðanir, sem teknar séu á grundvelli laganna, kæru til úrskurðarnefndarinnar. Athugasemd skoðunarmanns í lokaúttekt sé þáttur í lögbundnu eftirliti byggingarfulltrúa sem bindi ekki enda á stjórnsýslumál í skilningi stjórnsýslulaga. Beri því að vísa málinu frá nefndinni.
Hinn umdeildi stoðveggur sé sýndur á deiliskipulagi Vatnsendahverfis, breytingu vegna Urðarhvarfs 4, sem tekið hafi gildi með birtingu í B-deild Stjórnartíðinda 15. júní 2015. Á samþykktri teikningu, dags. 27. desember 2007, sé greinilega gert ráð fyrir stoðveggnum á afstöðumyndum. Fullyrðingar kæranda um annað eigi ekki við nein rök að styðjast. Ekki hafi á neinum tímapunkti í byggingarsögu lóðarinnar verið fallið frá gerð stoðveggjarins. Gerð umrædds stoðveggjar snúi að öryggi vegfarenda á lóðamörkum og óheimilt sé að gefa út lokaúttektarvottorð ef mannvirki uppfylli ekki öryggiskröfur, sbr. 5. mgr. 16. gr. lagar nr. 160/2010. Sá mismunur sem sé á raunverulegri hæð lóðar og hæð skv. teikningum sem nú kunni að vera að sé tilkominn vegna athafna kæranda sem hafi mokað efni út á bæjarland, hækkað það um marga metra án leyfis og þannig minnkað hæðarmun. Sá halli sem sé á brekkunni sé of mikill með tilliti til umhirðu og hættu á landskriði. Athugasemd skoðunarmanns sé ekki til komin vegna teikninga, dags. 14. febrúar 2025, sem fylgdu umsókn nýrra eigenda hússins til að byggja stoðvegginn og útitröppur. Úttektin hafi byggt alfarið á þeim gögnum sem byggingarstjóri hafi lagt fram við úttektina.
Engin gögn séu til hjá Kópavogsbæ sem styðji þá fullyrðingu kæranda að bæjarstjóri og skipulagsfulltrúi hafi samþykkt að falla frá gerð stoðveggjarins í kjölfar fundar síðsumars 2014. Slíkt hefði kallað á breytingu á deiliskipulagi, en engin slík breyting hafi verið gerð. Eina breytingin sem gerð hafi verið í kjölfar fundarins hafi verið stækkun lóðarinnar sem hafi haft í för með sér að stoðveggurinn hafi færst austar inn á bæjarlandið.
Samkvæmt 1. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála sé það hlutverk nefndarinnar að úrskurða í kærumálum vegna stjórnvaldsákvarðana og í ágreiningsmálum vegna annarra úrlausnaratriða á sviði umhverfis- og auðlindamála eftir því sem mælt sé fyrir um í lögum á því sviði. Það sé ekki hlutverk hennar að taka nýja ákvörðun í máli eða leggja fyrir stjórnvöld að framkvæma tilteknar athafnir. Því beri að vísa frá kröfu kæranda um að úrskurðarnefndin leggi fyrir byggingarfulltrúa að endurtaka lokaúttekt enda sé slíkt utan valdheimilda hennar.
Viðbótarathugasemdir kæranda: Vísað er til þess að ef athugasemd byggingarfulltrúa sé ekki kæranleg til úrskurðarnefndarinnar geti kærandi ekki látið reyna á hvort athugasemdin sé réttmæt, enda standi þá einvörðungu eftir fyrir kæranda að framfylgja efnislegu innihaldi athugasemdarinnar til þess að fá útgefið lokaúttektarvottorð. Það sé að mati kæranda ljóst að slíkar athugasemdir varði réttindi og skyldur kæranda, sbr. 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Athugasemd byggingarfulltrúa hafi verið birt kæranda og ljóst að hann þurfi að óbreyttu að framfylgja innihaldi hennar.
Niðurstaða: Í máli þessu er deilt um athugasemdir byggingarfulltrúa við lokaúttekt á fasteigninni að Urðarhvarfi 4 þess efnis að eftir eigi að reisa stoðvegg og tröppur á lóðamörkum.
Framkvæmd lokaúttektar og útgáfa vottorðs þess efnis er hluti af lögbundnu eftirliti byggingarfulltrúa með mannvirkjagerð, sbr. 2. og 3. mgr. 16. gr. laga nr. 160/2010. Samkvæmt 3. mgr. 36. gr. laganna skal við lokaúttekt gera úttekt á því hvort mannvirkið uppfylli ákvæði laganna og reglugerða sem settar hafa verið samkvæmt þeim og hvort byggt hafi verið í samræmi við samþykkt hönnunargögn. Þá er mælt fyrir um í 4. mgr. ákvæðisins að ef mannvirkið uppfylli ekki að öllu leyti ákvæði laganna og reglugerða sem settar hafi verið samkvæmt þeim þá geti útgefandi byggingarleyfis gefið út vottorð um úttektina með athugasemdum. Þáttum sem varði aðgengi skuli þó ávallt hafa verið lokið við gerð lokaúttektar. Segir jafnframt í 5. mgr. sömu lagagreinar að eftirlitsaðili geti fyrirskipað lokun mannvirkis komi í ljós við lokaúttekt að mannvirki uppfylli ekki öryggis- eða hollustukröfur og lagt fyrir eiganda þess að bæta úr, en lokaúttektarvottorð skuli þá ekki gefið út fyrr en það hafi verið gert.
Í máli þessu fór fram lokaúttekt af hálfu byggingarfulltrúa 24. mars 2025 og gerði hann þónokkrar athugasemdir aðrar en þær sem varða hinn umdeilda stoðvegg og tröppur. Einnig liggur fyrir í málinu afstaða slökkviliðs, dags. 26. s.m., þar sem sagði að lagst væri gegn því að öryggis- eða lokaúttektarvottorð yrði gefið út og að notkun húsnæðisins yrði ekki leyfð að óbreyttu. Lokaúttektarvottorð hefur ekki verið gefið út vegna mannvirkisins.
Samkvæmt 1. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála hefur úrskurðarnefndin það hlutverk að úrskurða í kærumálum vegna stjórnvaldsákvarðana og ágreiningsmálum vegna annarra úrlausnaratriða á sviði umhverfis- og auðlindamála eftir því sem mælt er fyrir um í lögum á því sviði. Samkvæmt 2. mgr. 26. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 verða þó ákvarðanir sem ekki binda enda á mál ekki kærðar til æðra stjórnvalds.
Þrátt fyrir að lokaúttekt hafi farið fram er ljóst að hvorki hefur útgáfa vottorðs um lokaúttekt átt sér stað né hefur verið synjað um slíkt vottorð, enda liggur fyrir að nokkurra úrbóta sé þörf áður en ákvörðun um útgáfu slíks vottorðs verður tekin. Lokaúttekt er samkvæmt 36. gr. laga nr. 160/2010 athugun byggingarfulltrúa sem líkur með útgáfu lokaúttektarvottorðs eða þá eftir atvikum með synjun um útgáfu vottorðs. Verður að telja að athugasemdir byggingarfulltrúa við lokaúttekt sem ekki hefur verið lokið með framangreindum hætti sé liður í málsmeðferð þeirri er 36. gr. laga um mannvirki fjallar um og bindi ekki enda á mál í skilningi 26. gr. stjórnsýslulaga.
Með vísan til framangreinds er kærumáli þessu vísað frá úrskurðarnefndinni.
Úrskurðarorð:
Kærumáli þessu er vísað frá úrskurðarnefndinni.
