Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála
maí 18
Love0

UUA2604013 Hafnagata

Með

Árið 2026, mánudaginn 18. maí, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, fyrir:

Mál nr. UUA2604013, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjanesbæ um að samþykkja byggingaráform fyrir nýbyggingu á lóð nr. 27 við Hafnagötu. 

Í málinu er nú kveðinn upp til bráðabirgða svofelldur

úrskurður

um kröfu stöðvun framkvæmda:

  1. Með kæru til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, er barst nefndinni 20. apríl 2026, kærir eigandi, Hafnagötu 31b, Reykjanesbæ, þá ákvörðun byggingar­fulltrúans í Reykjanesbæ, frá 16. apríl 2026, um að samþykkja byggingaráform á spildu sem sögð sé tilheyra lóð nr. 27 við Hafnagötu í Höfnum. Er þess krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi. Þess er að auki krafist að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar verði frestað og að framkvæmdir verði stöðvaðar á meðan kæran er til meðferðar hjá úrskurðarnefndinni. Þar sem um er að ræða kæru vegna samþykktar byggingaráforma verður tekin afstaða til kröfu kæranda um stöðvun framkvæmda, en krafa um frestun réttaráhrifa á ekki við í máli þessu.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjanesbæ 12. maí 2026.

Málsatvik og rök

  1. Á fundi umhverfis- og skipulagsráðs Reykjanesbæjar 7. nóvember 2025 var tekið fyrir erindi er varðaði heimild til að byggja geymslu á lóð nr. 27 við Hafnagötu. Hin fyrirhugaða geymsla væri límtréshús klætt yleiningum á steyptum sökkli og plötu, og yrði m.a. notað til hýsingar listaverka. Var samþykkt að grenndarkynna erindið í samræmi við 2. mgr. 44. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Erindið var tekið fyrir að nýju á fundi umhverfis- og skipulagsráðs 16. janúar 2026. Á fundinum kom fram að andmæli hefðu borist frá eiganda Hvammslands sem gerði tilkall til spildunnar en að gögn Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar staðfestu eignarhald umsækjanda. Var umsóknin samþykkt. Byggingarfulltrúi tók erindið fyrir á afgreiðslu fundi 16. apríl s.á. þar sem byggingaráform voru samþykkt.
  1. Kærandi bendir á að hin kærða ákvörðun sé ólögmæt þar sem hún byggi á rangri túlkun þinglýstra eignarheimilda. Nauðsynlegt sé að fresta réttaráhrifum og stöðva framkvæmdir þar sem eignarhald lóðarinnar, er hið kærða byggingarleyfi veiti heimild til framkvæmda á, sé umdeilt og að framkvæmdir geti valdið kæranda óafturkræfum skaða.
  1. Af hálfu leyfishafa er vísað til þess að ekki séu fyrir hendi ríkar ástæður eða knýjandi nauðsyn til að stöðva framkvæmdir. Þar sem ákvörðun sveitarfélagsins um að veita byggingarleyfi á landi sem samkvæmt opinberum skrám sé innan eignarlands leyfishafa verði ekki séð að ákvörðun um að veita byggingarleyfi sé ólögmæt. Framkvæmdir séu ekki hafnar, en stefnt sé að því að þær hefjist með vorinu og að leyfishafi eigi mikilla hagsmuna að gæta að geta haldið áfram með framkvæmdir.

Niðurstaða

  1. Í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er tekið fram að kæra til úrskurðarnefndarinnar fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar en jafnframt er kæranda þar heimilað að krefjast stöðvunar framkvæmda til bráðabirgða séu þær hafnar eða yfirvofandi. Með sama hætti er kveðið á um það í 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 að kæra til æðra stjórnvalds fresti ekki réttaráhrifum ákvörðunar en þó sé heimilt að fresta réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar til bráðabirgða meðan málið sé til meðferðar hjá kærustjórnvaldi þar sem ástæður mæli með því. Tilvitnuð lagaákvæði bera með sér að meginreglan sé sú að kæra til æðra stjórnvalds fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar og eru heimildarákvæði fyrir frestun framkvæmda kærðrar ákvörðunar undantekning frá nefndri meginreglu sem skýra beri þröngt. Verða því að vera ríkar ástæður eða veigamikil rök fyrir ákvörðun um stöðvun framkvæmda.
  1. Tekið er fram í athugasemdum um 5. gr. frumvarps þess sem varð að lögum nr. 130/2011 að ákvæði greinarinnar byggist á almennum reglum stjórnsýsluréttar um réttaráhrif kæru og heimild úrskurðaraðila til að fresta réttaráhrifum ákvörðunar, sbr. 29. gr. stjórnsýslulaga. Í athugasemdum með þeirri grein í frumvarpi til stjórnsýslulaga er tiltekið að heimild til frestunar réttaráhrifa þyki nauðsynleg þar sem kæruheimild geti ella orðið þýðingarlaus. Þar kemur einnig fram að almennt mæli það á móti því að réttaráhrifum ákvörðunar sé frestað ef fleiri en einn aðili sé að máli og þeir eigi gagnstæðra hagsmuna að gæta. Það mæli hins vegar með því að fresta réttaráhrifum ákvörðunar ef aðili máls sé aðeins einn og ákvörðun sé íþyngjandi fyrir hann.
  1. Í máli þessu er gerð krafa um stöðvun framkvæmda á grundvelli samþykkts byggingarleyfis sem felur í sér leyfi fyrir nýbyggingu á einni hæð á lóð nr. 27 við Hafnagötu. Með hliðsjón af framangreindum lagaákvæðum og þeim sjónarmiðum sem liggja þeim að baki og því að um er að ræða afturkræfar framkvæmdir, verður ekki talin knýjandi þörf á að stöðva þær á meðan málið er til meðferðar hjá úrskurðarnefndinni. Verður kröfu kærenda þar um því hafnað.
  1. Rétt þykir þó að taka fram að leyfishafi ber áhættu af úrslitum kærumálsins kjósi hann að halda áfram framkvæmdum áður en niðurstaða þessa máls liggur fyrir.

Úrskurðarorð

Hafnað er kröfu kærenda um stöðvun framkvæmda til bráðabirgða á grundvelli hinnar kærðu ákvörðunar byggingarfulltrúa.

maí 04
Love0

UUA2602030 Brimslóð

Með

Árið 2026, mánudaginn 4. maí, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Arnór Snæbjörnsson formaður, Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur.

Fyrir var tekið mál nr. UUA2602030, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúa Húnabyggðar frá 28. janúar 2026 um að synja umsókn kæranda um byggingarleyfi á lóðinni Brimslóð 8 á Blönduósi.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 27. febrúar 2026, er barst nefndinni sama dag, kærir Brimslóð ehf. þá ákvörðun byggingarfulltrúa Húnabyggðar, dags. 28. janúar 2026, um að synja umsókn um byggingarleyfi á lóðinni Brimslóð 8 á Blönduósi. Er þess krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Húnabyggð 30. mars 2026.

Málavextir

  1. Í mars 2018 voru kærðar til úrskurðarnefndarinnar afgreiðslur skipulags-, umhverfis- og umferðarnefndar Blönduósbæjar á umsóknum um byggingarleyfi og stækkun tiltekinnar lóðar við Brimslóð. Í úrskurði nefndarinnar frá 5. apríl 2019 í máli nr. 36/2018 var lagt til grundvallar að endanleg ákvörðun um afdrif umsóknar um byggingarleyfi væri á hendi byggingarfulltrúa og að samþykki sveitarstjórnar þyrfti til að breyta lóðarmörkum. Þar sem afgreiðsla hvorugs aðilans lá fyrir í málinu var litið svo á að ekki væri ekki til að dreifa endanlegri ákvörðun, sbr. 26. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Með vísan til 4. mgr. 9. gr. sömu laga var lagt fyrir bæði byggingarfulltrúa og sveitarstjórn að taka umsóknir kæranda til efnislegrar afgreiðslu án ástæðulauss dráttar.
  1. Árið 2022 sameinaðist Blönduósbær Húnavatnshreppi í sveitarfélagið Húnabyggð. Á fundi sveitarstjórnar Húnabyggðar 11. júní 2024 var staðfest ákvörðun skipulags- og byggingar­nefndar um að synja umsókn kæranda um byggingarleyfi fyrir viðbyggingu við hús á lóð Brimslóðar 10C. Sú ákvörðun var kærð til úrskurðarnefndarinnar, sem með úrskurði frá 8. október 2024 í máli nr. 70/2024 felldi ákvörðunina úr gildi á þeim grundvelli að rökstuðningi hennar hefði verið áfátt með hliðsjón af jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga og réttmætum væntingum kæranda.
  1. Hinn 4. desember 2024 var umsókn kæranda tekin fyrir að nýju á fundi skipulags- og samgöngunefndar Húnabyggðar og var á fundinum ákveðið að leggja til við sveitarstjórn að afgreiðslu erindisins yrði frestað þar til lokið væri við deiliskipulag fyrir svæðið og gerðar hefðu verið breytingar á aðalskipulagi. Á fundi sveitarstjórnar 10. s.m. var þessi afgreiðsla samþykkt. Var sú ákvörðun kærð til úrskurðarnefndarinnar, sem með úrskurði, 27. febrúar 2025 í máli nr. 182/2024, felldi hana úr gildi. Var í forsendum úrskurðarins á það bent að texti í greinargerð aðalskipulagsins um að tilteknar lóðir við Brimslóð teldust fullbyggðar fæli í sér lýsingu á staðháttum á svæðinu við skipulagsgerð. Slík lýsing girti ekki fyrir breytingar á þeim byggðu lóðum við deiliskipulagsgerð eða eftir atvikum með afgreiðslu umsóknar á grundvelli aðalskipulags að undangenginni grenndarkynningu samkvæmt 44. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Var einnig leiðbeint um að óheimilt væri að leggja til grundvallar fyrirhugaðar breytingar á aðalskipulagi og deiliskipulagi og að ekki hefðu verið færð fram efnisleg rök fyrir því misræmi sem gætti í nýtingarheimildum á svæðinu.
  1. Á fundi skipulags- og samgöngunefndar Húnabyggðar 20. maí 2025 var tekin fyrir umsókn kæranda um byggingarleyfi sem tók til lóðarinnar Brimslóðar 8. Í henni kom fram að um væri að ræða endurbyggingu á hinu sögufræga húsi Rörasteypunni. Lagði nefndin til við sveitarstjórn að umsókninni yrði hafnað þar sem fyrirhugað mannvirki væri ekki í samræmi við aðalskipulag sveitarfélagsins. Meirihluti sveitarstjórnar staðfesti þá afgreiðslu nefndarinnar á fundi sínum 10. júní s.á. Var afgreiðslan kærð til úrskurðarnefndarinnar sem með úrskurði frá 20. ágúst 2025, í máli nr. 100/2025, vísaði kærunni frá þar sem skipulags- og samgöngunefnd væri ekki bær að lögum til að taka hina kærðu ákvörðun og því væri ekki til að dreifa lokaákvörðun í málinu.
  1. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 1. október 2025 var umsókn kæranda um byggingarleyfi á lóðinni Brimslóð 8 tekin fyrir að nýju. Var málinu vísað til skipulags- og samgöngunefndar til fullnaðarafgreiðslu með vísan til viðauka I við samþykkt nr. 952/2024 um breytingu á sam­þykkt nr. 1181/2022 um stjórn og fundarsköp Húnabyggðar. Á fundi þeirrar nefndar 7. s.m. var lagt til við sveitarstjórn að útgáfu byggingarleyfis yrði hafnað þar sem núgildandi aðalskipulag leyfði ekki slíka framkvæmd. Bókað var í fundargerð nefndarinnar að unnið væri að bæði deiliskipulagi og breytingu á aðalskipulagi vegna umrædds svæðis. Það væri vilji sveitar­félagsins að hverfisvernd yrði á gamla bænum og ásýnd byggðarinnar yrði varðveitt. Ákvörðun skipulags- og samgöngunefndar var staðfest á fundi sveitarstjórnar 14. s.m. Var afgreiðslan kærð til úrskurðarnefndarinnar sem með úrskurði 16. janúar 2026, í máli nr. UUA2511045, lagði fyrir byggingarfulltrúa Húnabyggðar að taka umsókn kæranda um byggingarleyfi til efnislegrar afgreiðslu, án ástæðulauss dráttar.
  1. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 28. janúar 2026 var umsókn kæranda tekin til meðferðar að nýju. Á fundinum var umsókninni synjað. Fram kom að synjað væri um byggingarleyfi fyrir 234,6 m² gistiheimili á lóðinni Brimslóð 8. Á svæðinu væri ekki í gildi deiliskipulag sem skilgreindi byggingarreit, byggingarmagn eða skilyrði um bílastæði og aðkomu. Framkvæmdin kallaði á „heildstætt mat með tilliti til verndarsjónarmiða vegna friðaðs mannvirkis á lóðinni“. Því næst sagði: „Ekki liggur fyrir fullnægjandi skipulagslausn um afgreiðslu og þjónustu framkvæmdarinnar og er því ekki unnt að veita byggingarleyfi á þessum tímapunkti.“ Loks var tekið fram að í vinnslu væri deiliskipulag sem miðaði að því að tryggja vernd og heildstæðan skipulagsramma fyrir svæðið.
  1. Ákvörðun byggingarfulltrúa var lögð fram til kynningar á fundi sveitarstjórnar 10. febrúar 2026.

Málsrök kæranda

  1. Af hálfu kæranda er rakið að umsókn um byggingarleyfi hafi ítrekað komið til kasta úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, fyrst með kæru dags. 4. júlí 2025 og síðar með kæru 7. nóvember sama ár. Í úrskurðum nefndarinnar hafi verið komist að þeirri niðurstöðu að meðferð málsins af hálfu sveitarfélagsins hafi ekki verið í samræmi við lög. Þrátt fyrir það hafi sveitarfélagið tekið efnislega sambærilega ákvörðun að nýju án þess að bæta úr þeim annmörkum sem úrskurðarnefndin hafi bent á.
  1. Hin kærða ákvörðun sé reist á ófullnægjandi og ólögmætum forsendum. Þar sé vísað til þess að ekki sé í gildi deiliskipulag fyrir svæðið og að fyrirhuguð framkvæmd kalli á frekara mat með tilliti til skipulags og verndarsjónarmiða. Slík sjónarmið geti þó ekki ein og sér réttlætt synjun umsóknar, enda hafi úrskurðarnefndin áður komist að þeirri niðurstöðu að skortur á deiliskipulagi leiði ekki sjálfkrafa til synjunar byggingarleyfis. Þá verði ekki séð að unnt sé að fresta afgreiðslu umsóknar með vísan til fyrirhugaðrar vinnu við skipulagsáætlanir.
  1. Afstaða sveitarfélagsins til uppbyggingar á svæðinu hafi verið breytileg. Í fyrri málum hafi annaðhvort verið fallist á sambærilega uppbyggingu eða umsókn tekin til efnislegrar með­ferðar. Þá hafi sveitarfélagið jafnframt lýst því yfir að slík uppbygging, þar á meðal í gamla bæjarkjarnanum, væri æskileg. Hin kærða ákvörðun fari gegn fyrri afstöðu og samræmist ekki jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar.
  1. Þá hafi málsmeðferð sveitarfélagsins verið verulega ábótavant. Í hinni kærðu ákvörðun sé hvorki gerð fullnægjandi grein fyrir þeim atriðum sem talin séu standa í vegi fyrir veitingu byggingarleyfis né hvernig fyrirhuguð framkvæmd samrýmist ekki gildandi aðalskipulagi. Þá verði ekki séð að tekin hafi verið fullnægjandi afstaða til þeirra gagna sem kærandi hafi lagt fram við meðferð málsins.
  1. Sveitarfélagið hafi áður, meðal annars árið 2020, talið að fyrirhuguð uppbygging félli að deiliskipulagi sem þá hafi verið í vinnslu. Í kjölfar úrskurða úrskurðarnefndarinnar hafi kærandi því mátt hafa réttmætar væntingar til þess að umsóknin yrði tekin til nýrrar og málefnalegrar meðferðar, en þess í stað hafi verið tekin ákvörðun um efnislega sambærileg synjun og áður. Með því hafi sveitarfélagið ekki farið að úrskurðum nefndarinnar.
  1. Fyrirhuguð framkvæmd sé í samræmi við landnotkun samkvæmt aðalskipulagi og taki mið af þeim verndarsjónarmiðum sem vísað sé til í hinni kærðu ákvörðun. Þá hafi sveitarfélagið ekki sýnt fram á að framkvæmdin gangi gegn lögmætum skipulags- eða verndarsjónarmiðum.

Málsrök Húnabyggðar

  1. Af hálfu Húnabyggðar kemur fram að ágreiningsefni kærumálsins tengist uppbyggingu svæðis sem nefnt hafi verið „Gamli bærinn“ á Blönduósi, þar sem stefnt hafi verið að því að endurvekja byggð í upprunalegri mynd með hliðsjón af sögulegri ásýnd og menningarlegu gildi svæðisins.
  1. Unnið hafi verið að deiliskipulagi fyrir svæðið um nokkurt skeið og tillaga þess efnis verið á kynningarstigi. Í þeirri vinnu hafi verið lögð áhersla á verndun byggðar og að uppbygging tæki mið af endurreisn horfinna húsa sem hefðu þýðingu fyrir bæjarmynd og sögu. Stuðst hafi verið við sögulegar heimildir og haft samráð við íbúa og hagsmunaaðila.
  1. Umsókn kæranda hafi að þessu sinni lotið að endurbyggingu svonefndrar „Rörasteypu“, en það hús hafi ekki verið meðal þeirra húsa sem gert hafi verið ráð fyrir að yrðu endurbyggð samkvæmt fyrirliggjandi skipulagsáformum. Þá hafi umsóknin ekki borið með sér að um endurbyggingu í upprunalegri mynd væri að ræða, enda hafi fyrirhuguð bygging verið stærri og frábrugðin útliti hins upprunalega húss.
  1. Sveitarfélög fari með skipulagsvald innan sinna marka og taki stefnumarkandi ákvarðanir um landnotkun, byggðamynstur og uppbyggingu samkvæmt skipulagslögum. Í því felist að heimilt sé að móta stefnu um uppbyggingu svæðisins og hafna umsóknum sem ekki samrýmist þeirri stefnu. Svæðið teljist fullbyggt samkvæmt aðalskipulagi og deiliskipulagstillaga feli í sér nánari útfærslu þeirrar stefnu.
  1. Ekki leiði af skorti á gildu deiliskipulagi að heimila beri umrædda framkvæmd. Heimilt sé að líta til vinnu við skipulagsgerð og þeirra markmiða sem þar séu sett við mat á umsóknum, enda yrði ella grafið undan skipulagsvaldi sveitarfélaga. Markmið skipulagsvinnunnar sé að vernda heildarmynd svæðisins með því að endurreisa eingöngu hús sem hafi sögulega skírskotun og koma í veg fyrir nýbyggingar sem raski þeirri heild. Stór hluti bygginga á svæðinu sé friðaður og sé um verulega hagsmuni að ræða, meðal annars vegna menningarverndar og ferðaþjónustu.
  1. Því sé mótmælt að brotið hafi verið gegn jafnræðisreglu með fyrri heimildum til uppbyggingar. Svokölluð „Gústasjoppa“ hafi þannig verið hluti af skipulagsáformum frá upphafi og sé þar ekki um sambærilegt tilvik að ræða. Þá hafi kæranda áður verið veitt byggingarleyfi sem hann hafi ekki nýtt innan tilskilins frests.
  1. Mál þetta sé frábrugðið fyrri málum aðila að því leyti að þau hafi lotið að viðbyggingum, en hér sé um að ræða nýbyggingu á lóð sem kærandi hafi hvorki eignarrétt á né umráð yfir. Þá sé umfang fyrirhugaðrar byggingar meira en annarra húsa á svæðinu og geti það haft áhrif á ásýnd þess. Þá hafi aðstæður á svæðinu breyst, meðal annars vegna landbrots og breytinga á strand­línu, og óvíst sé hvort lóðin henti til uppbyggingar. Loks kunni fyrirhuguð bygging að skerða aðgengi almennings að strandsvæði.

Viðbótarathugasemdir kæranda

  1. Í viðbótarathugasemdum sínum finnur kærandi að málatilbúnaði sveitarfélagsins. Synjun byggingarleyfis byggi á röngum og ósamræmdum forsendum, m.a. varðandi fyrirhugaða skipulagsvinnu og fyrri niðurstöður um uppbyggingu á svæðinu. Komi raunverulegar ástæður synjunar því ekki skýrt fram. Staðhæfingum sveitarfélagsins um legu og stærð lóðarinnar Brimslóðar 8 sé mótmælt. Lóðarmörk séu skýr og studd gögnum, þ.m.t. loftmyndum og samningum. Gerð sé athugasemd við framsetningu lóðarstærðar í deiliskipulagsdrögum, sem feli í sér ólögmæta skerðingu á eignarrétti.
  1. Heimilaðar hafi verið umfangsmiklar breytingar á öðrum fasteignum á svæðinu án þess að gerðar hafi verið sömu kröfur. Af því leiði að málsmeðferð hafi ekki verið samræmd og fari gegn jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar. Þá sé jafnframt vísað til réttmætra væntinga á grundvelli fyrri afstöðu stjórnvalda.
  1. Að lokum séu gerðar athugasemdir við mat sveitarfélagsins á verndarsjónarmiðum og náttúruvá og talið að þau atriði geti ekki réttlætt synjun byggingarleyfis í þessu tilviki. Þá er jafnframt vikið að því að afstaða sveitarfélagsins mótist af tengslum við aðra aðila sem komið hafa að þróun svæðisins.

—–

  1. Aðilar máls þessa hafa fært fram ítarlegri rök fyrir máli sínu, sem ekki verða rakin hér frekar, en úrskurðarnefndin hefur haft þau öll til hliðsjónar við úrlausn málsins.

Niðurstaða

  1. Í máli þessu er deilt um lögmæti ákvörðunar byggingarfulltrúa Húnabyggðar frá 28. janúar 2026 um að synja umsókn kæranda um byggingarleyfi á lóðinni Brimslóð 8 á Blönduósi. Kæruheimild til úrskurðarnefndarinnar er í 59. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki og barst kæra innan kærufrests.
  1. Samkvæmt 3. mgr. 3. gr. skipulagslaga nr. 123/2010 er það í höndum sveitarstjórnar að annast gerð skipulagsáætlana innan marka sveitarfélags og geta þær með því haft áhrif á og þróað byggð og umhverfi með bindandi hætti. Um leið ber við töku skipulagsákvarðana m.a. að hafa í huga markmið c-liðar 1. mgr. 1. gr. laganna um að tryggt sé að réttur einstaklinga og lögaðila verði ekki fyrir borð borinn þótt hagur heildarinnar sé hafður að leiðarljósi.
  1. Samkvæmt 2. mgr. 37. gr skipulagslaga nr. 123/2010 gildir sú meginregla að gera skuli deili­skipulag fyrir svæði eða reiti þar sem framkvæmdir eru fyrirhugaðar. Finna má undantekningu frá þeirri meginreglu í 1. mgr. 44. gr. laganna þar sem segir að þegar sótt sé um byggingar- eða framkvæmdaleyfi fyrir framkvæmd sem sé í samræmi við aðalskipulag og deiliskipulag liggi ekki fyrir geti sveitarstjórn eða sá aðili sem heimild hafi til fullnaðarafgreiðslu mála, sbr. 6. gr., ákveðið að veita megi leyfi án deiliskipulagsgerðar sé framkvæmdin í samræmi við landnotkun, byggðamynstur og þéttleika byggðar. Skal skipulagsnefnd þá láta fara fram grenndarkynningu.
  1. Í Aðalskipulagi Blönduósbæjar 2010–2030 er í kafla 4.2.2 um verslunar- og þjónustusvæði lýst svæði „Gamla bæjarins“. Þar kemur fram að það teljist að meginstefnu til fullbyggt og að svigrúm sé einkum fyrir breytingar á núverandi húsnæði eða takmarkaða uppbyggingu sem falli að fyrirliggjandi byggðarmynstri. Þá verður af almennri umfjöllun skipulagsins, sbr. kafla 2.1, ráðið að lýsing á starfsemi á einstökum svæðum sé byggð á núverandi notkun og sé ekki bindandi umfram þau skipulagsákvæði sem sett eru fram. Jafnframt kemur fram í kafla 4.3.2 að innan svæðisins séu friðuð hús, þ.m.t. við Brimslóð, og að leggja skuli áherslu á verndun byggðar, götumynda og menningarminja. Í aðalskipulaginu er ekki fjallað um möguleika á endurbyggingu þess mannvirkis sem kærandi vísar til í umsókn um byggingarleyfi.
  1. Með hinni kærðu ákvörðun var synjað um byggingarleyfi með vísan til þeirra efnisraka að ekki væri í gildi deiliskipulag á svæðinu sem skilgreindi byggingarreiti, byggingarmagn eða skilyrði um bílastæði og aðkomu. Að auki var vísað til þess að þörf væri á heildstæðu mati með tilliti til staðsetningar, deiliskipulag fyrir svæðið væri í vinnslu og það miðaði að því að tryggja vernd og heildstæðan skipulagsramma. Að virtum þessum efnislegu rökum gerir úrskurðarnefndin ekki athugasemdir við að með hinni kærðu ákvörðun hafi áformum um uppbyggingu verið vísað til málsmeðferðar deiliskipulagsgerðar í stað þess að ráðist yrði í grenndarkynningu, sbr. 1. mgr. 44. gr. laga nr. 123/2010.
  1. Kærandi hefur vísað til þess að sambærilegar framkvæmdir hafi verið heimilaðar á svæðinu og að með hinni kærðu ákvörðun hafi verið brotið gegn jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar. Þær framkvæmdir sem með þessu er vísað til hefur sveitarfélagið staðhæft að verði naumast álitnar sambærilegar hvað varðar umfang og staðsetningu. Telur úrskurðarnefndin að ekki séu efni til að hrinda því mati sveitarfélagsins. Að auki er þá eðlilegt að slík rök um jafnfræði við upp­byggingu á þegar byggðu hverfi komi til umfjöllunar við áframhaldandi vinnu við gerð deili­skipulags. Verður því ekki fallist á það að við undirbúning hinnar kærðu ákvörðunar hafi verið farið á svig við jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Með sömu rökum verður að hafna því að til sé að dreifa réttmætum væntingum til þess að fallist verði á hina umþrættu umsókn um byggingarleyfi.
  1. Með vísan til alls framanrakins er hafnað kröfu kæranda um ógildingu ákvörðunar byggingar­fulltrúa Húnabyggðar frá 28. janúar 2026 um synjun byggingarleyfis á lóðinni Brimslóð 8 á Blönduósi.

Úrskurðarorð

Hafnað er kröfu kæranda um að ógilda þá ákvörðun byggingarfulltrúa Húnabyggðar, dags. 28. janúar 2026, um að synja umsókn kæranda um byggingarleyfi á lóðinni Brimslóð 8 á Blönduós.

maí 04
Love0

UUA2602024 Hlaðbær

Með

Árið 2026, mánudaginn 4. maí, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru, Arnór Snæbjörnsson formaður, Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur.

Fyrir var tekið mál nr. UUA2602024, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 2. desember 2025 um að samþykkja umsókn um byggingarleyfi fyrir tveimur færanlegum kennslustofum auk tengibyggingar á lóð nr. 17 við Hlaðbæ.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 22. febrúar 2026, er barst nefndinni sama dag, kærir eigandi, Hábæ 42, Reykjavík, þá ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 2. desember 2025 að samþykkja umsókn um byggingar­leyfi fyrir tveimur færanlegum kennslustofum auk tengibyggingar á lóð nr. 17 við Hlaðbæ. Er þess krafist að byggingarleyfið verði fellt úr gildi sem og að hverfisskipulag Árbæjar verði úrskurðað ógilt. Með kæru er barst úrskurðarnefndinni sama dag kæra eigendur, Hábæ 44, sömu ákvörðun og gera sömu kröfur. Verður kærumál það, sem er nr. UUA2602025, sameinað máli þessu enda þykja hagsmunir kærenda ekki standa því í vegi.
  1. Allir kærendur gera þá kröfu til vara að fram fari grenndarkynning vegna byggingar­framkvæmda á lóð nr. 17 við Hlaðbæ sem og að framkvæmdir verði stöðvaðar til bráðabirgða á meðan málið sé til meðferðar fyrir úrskurðarnefndinni. Með bráðabirgðaúrskurði nefndar­innar uppkveðnum 6. mars 2026 var kröfu um stöðvun framkvæmda hafnað.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjavíkurborg 30. mars 2026.

Málavextir

  1. Hverfisskipulag fyrir Ártúnsholt, Árbæ og Selás, var samþykkt á fundi borgarráðs Reykjavíkur 10. október 2019 og öðlaðist gildi við birtingu í B-deild Stjórnartíðinda 5. nóvember sama ár. Féllu eldri deiliskipulagsáætlanir á svæðinu niður við gildistöku þess. Í hverfisskipulaginu er svæðinu skipt í skilmálaeiningar. Lóðin Hlaðbær 17 er innan skilmálaeiningar 7.2.9., Sam­félagsþjónusta og kemur fram í skipulaginu að byggingarheimildir á lóðinni séu auknar úr 406 í 579 m2 um leið og heimilað er að reisa allt að 220 m² af færanlegum kennslustofum. Afmarkaður er svonefndur „takmarkaður byggingarreitur“ á lóðinni sem nær til hennar allrar að frágreindri tveggja metra rein meðfram lóðarmörkum gegnt íbúðarlóðum kærenda.
  1. Með umsókn, dags. 23. október 2025, sótti Reykjavíkurborg – eignasjóður um byggingarleyfi fyrir tveimur færanlegum kennslustofum auk tengibyggingar á lóð leikskólans Árborgar að Hlaðbæ 17. Var umsóknin samþykkt á afgreiðslufundi byggingarfulltrúans í Reykjavík 2. desember s.á. og umsækjendum tilkynnt um afgreiðsluna með bréfi, dags. 15. s.m. Byggingar­leyfi var gefið út 13. janúar 2026.

Málsrök kærenda

  1. Í kæru er rakið að undanfarnar vikur hafi staðið yfir framkvæmdir á lóð leikskólans við Hlaðbæ 17 án þess að íbúar í nágrenni hafi verið upplýstir um að það stæði til. Óskað hafi verið eftir upplýsingum hjá Reykjavíkurborg sem hafi í framhaldinu upplýst kærendur um að fyrirhugað væri að reisa svonefndar færanlegar kennslustofur á lóðinni. Framkvæmdirnar hefðu ekki verið grenndarkynntar þar sem þær væru í samræmi við gildandi hverfisskipulag frá árinu 2019. Hverfisskipulag Árbæjar heimili byggingu 220 m2 færanlegra kennslustofa, en þær fram­kvæmdir sem eigi sér stað á lóðinni bendi til að ekki sé ætlunin að reisa þar tímabundið mann­virki heldur varanlega byggingu sem sé ætlað að standa þar til framtíðar. Ekki sé skilgreindur byggingarreitur á lóðinni sem sé bagalegt í ljósi þess hve stutt sé í næstu íbúðarhús í Hábæ.
  1. Reykjavíkurborg hafi ranglega talið að ekki bæri að grenndarkynna framkvæmdina. Sú afstaða fari gegn ákvæðum skipulagslaga nr. 123/2010 um grenndarkynningu og reglum stjórnsýsluréttar um andmælarétt, enda liggi fyrir að um sé að ræða aðila sem hafi verulegra einstaklingsbundinna hagsmuna að gæta vegna nálægðar íbúðarlóða þeirra við ráðgert mannvirki, en það muni rísa í einungis um 3–5 m fjarlægð frá lóðamörkum. Það geti valdið skuggavarpi og skerðingu útsýnis til Elliðaárdals sem kunni að leiða til verðmætarýrnunar fasteignanna. Gildandi hverfisskipulag veiti Reykjavíkurborg of víðtækar heimildir til upp­byggingar án tillits til nágranna og án þess að tryggja þeim lögbundinn rétt til upplýsinga og andmæla.

Málsrök Reykjavíkurborgar

  1. Af hálfu Reykjavíkurborgar er bent á að kæra í máli þessu hafi borist 23. febrúar 2026, löngu eftir að ákvörðun byggingarfulltrúa hafi verið birt og byggingarleyfi verið gefið út, sem var 13. janúar sama ár. Auk þess lúti kæran að hverfisskipulagi sem tekið hafi gildi árið 2019. Verði að telja að kærendum hafi verið eða a.m.k. mátt vera ljóst að tilefni væri til að kynna sér málið og gæta kærufrests, enda hafi þau haft vitneskju um fyrirhugaðar framkvæmdir.
  1. Lóðin að Hlaðbæ 17 tilheyri skilmálaeiningu 7.2.9 samkvæmt hverfisskipulagi fyrir Ártúns­holt, Árbæ og Selás og sé á svæði fyrir samfélagsþjónustu. Lóðin sé 2.911 m2 og innan hennar sé takmarkaður byggingarreitur. Í skipulagsskilmálum sé kveðið á um að innan takmarkaðra byggingarreita sé heimilt að reisa færanlegar kennslustofur. Heimilað byggingarmagn fyrir færanlegar kennslustofur á lóðinni sé 220 m2 á einni hæð. Um sé að ræða framkvæmd í samræmi við gilt hverfisskipulag, sem teljist deiliskipulag í skilningi 5. mgr. 37. gr. skipulags­laga nr. 123/2010, og hafi ekki verið tilefni til grenndarkynningar, sbr. 44. gr. laganna.
  1. Áréttað sé að byggingarleyfi hafi verið veitt fyrir færanlegum kennslustofum auk tengi­byggingar. Samkvæmt greinargerð hönnunarstjóra og uppdrætti verkfræðistofu séu gólfbitar settir á stálbita með þeim hætti að unnt sé að fjarlægja bygginguna með einföldum hætti. Að því er varði áhrif framkvæmdarinnar á hagsmuni kærenda hafi ekki verið sýnt fram á að þau séu umfram það sem almennt megi búast við í þéttbýli. Um sé að ræða færanlegar kennslustofur á einni hæð og ekki verði séð að þær hafi veruleg áhrif á birtu, skuggavarp eða útsýni. Þá njóti óbreytt útsýni ekki sérstakrar verndar að lögum og er því mótmælt að framkvæmdin leiði til verðrýrnunar fasteignar kæranda í ljósi þess að um tímabundið mannvirki sé að ræða.

Viðbótarathugasemdir kæranda

  1. Í viðbótarathugasemdum frá þeim kærendum sem eru búsettir að Hlaðbæ 44 var bent á að sú réttarvernd sem borgurum sé tryggð með 13. og 14. gr. stjórnsýslulaga um andmælarétt sé grundvallaratriði í máli þessu. Að þeirra mati hafi Reykjavíkurborg, með setningu og fram­kvæmd viðkomandi hverfisskipulags, í reynd svipt kærendur þessari réttarvernd, þar sem þeim hafi ekki gefist kostur á að koma á framfæri athugasemdum eða andmælum vegna ákvörðunar sem snerti hagsmuni þeirra.
  1. Því sé mótmælt að stjórnsýslukæran hafi borist of seint. Það hafi ekki verið fyrr en 14. febrúar 2026 þegar umfangsmiklar framkvæmdir voru augljósar á svæðinu að fyrir lá að um væri að ræða umfangsmikla, varanlega framkvæmd sem virðist ætlað að standa til langs tíma. Því beri að miða við þann dag við mat á kærufresti og skuli vafi um upphaf frestsins metinn kærendum í hag.
  1. Staðsetning bygginganna við lóðamörk í norðausturhorni lóðarinnar Hlaðbæjar 17 sé afar óhagstæð nágrönnum og hafi engin tilraun verið gerð til að velja vægari úrræði með annarri staðsetningu innan lóðarinnar, þrátt fyrir að hún sé stór og svigrúm sé til þess. Þar sem framkvæmdir séu þegar hafnar sé þess krafist að byggingarnar verði fjarlægðar án tafar. Til vara að valin verði staðsetning sem sé síður íþyngjandi fyrir nágranna, svo sem við suðurmörk lóðarinnar sem ætti að vera raunhæft í ljósi þess sem haldið sé fram að mannvirkin séu færanleg.

Niðurstaða

  1. Í máli þessu er deilt um lögmæti ákvörðunar byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 2. desember 2025 um að samþykkja umsókn um byggingarleyfi fyrir tveimur færanlegum kennslustofum auk tengibyggingar á lóð nr. 17 við Hlaðbæ. Er þess krafist að byggingarleyfið verði fellt úr gildi sem og að hverfisskipulag Árbæjar verði úrskurðað ógilt. Til vara er þess krafist að framkvæmdin verði grenndarkynnt samkvæmt 44. gr. skipulagslaga nr. 123/2010 þannig að hagsmunaaðilum gefist kostur á að koma að athugasemdum sínum. Byggja kærendur m.a. á því að framkvæmdin hafi áhrif á skuggavarp og útsýni frá nærliggjandi eignum og að óljóst sé hversu lengi umrædd mannvirki eigi að standa. Þá telja þeir það hafa þýðingu að mannvirkin séu í reynd ekki tímabundin heldur varanleg. Kæruheimild til úrskurðarnefndarinnar er í 59. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki.
  1. Kærendur í máli þessu krefjast ógildingar á hverfisskipulagi Árbæjar sem tók gildi með birtingu í B-deild Stjórnartíðinda 5. nóvember 2019. Samkvæmt 2. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er kærufrestur til úrskurðarnefndarinnar einn mánuður frá því að kæranda varð kunnugt eða mátti vera kunnugt um ákvörðunina. Sé um að ræða ákvarðanir sem sæta opinberri birtingu telst kærufrestur frá birtingu ákvörðunar. Verður kröfu um ógildingu hverfisskipulagsins af þessum sökum vísað frá úrskurðarnefndinni enda kærufrestur vegna þess löngu liðinn.
  1. Af gögnum þessa máls, m.a. tölvubréfi, dags. 17. desember 2025, frá Reykjavíkurborg til þess kæranda sem búsettur er að Hábæ 42, verður ráðið að honum hafi þá verið kunnugt um að hið umdeilda byggingarleyfi hafi þá verið samþykkt. Sama dag sendi viðkomandi fyrirspurn til Reykjavíkurborgar og óskaði eftir nánari upplýsingum. Svör bárust ekki fyrr en með tölvubréfi dags. 16. janúar 2026 og eru í því hvorki veittar leiðbeiningar um kæruheimild til úrskurðar­nefndarinnar né um kærufrest. Þá hafa kærendur greint frá því að það hafi ekki verið fyrr en 14. febrúar s.á., þegar framkvæmdir hófust á svæðinu, að þeim varð ljóst umfang fram­kvæmdanna. Að þessu virtu verður að telja afsakanlegt að kæra í máli þessu hafi borist að kærufresti liðnum, sbr. 1. tl. 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, og verður hún því tekin til efnismeðferðar.
  1. Samkvæmt 1. mgr. 44. gr. skipulagslaga nr. 123/2010 ber að grenndarkynna umsókn um byggingarleyfi þegar framkvæmd er ekki í samræmi við aðalskipulag og deiliskipulag liggur ekki fyrir. Af ákvæðinu leiðir jafnframt að grenndarkynning er almennt ekki nauðsynleg þegar framkvæmd er í samræmi við gildandi skipulag. Hverfisskipulag er tegund deiliskipulags fyrir þegar byggð hverfi þar sem vikið er frá kröfum sem gerðar eru um framsetningu deiliskipulags fyrir nýja byggð, sbr. gr. 1.3. í skipulagsreglugerð nr. 90/2013. Reglur um málsmeðferð deili­skipulags gilda því um hverfisskipulag eftir því sem við á, sbr. 5. mgr. 37. gr. laga nr. 123/2010.
  1. Hverfisskipulag fyrir Árbæ tók gildi með birtingu auglýsingar í B-deild Stjórnartíðinda 5. nóvember 2019. Samkvæmt skilmálum þess er svæðinu skipt upp í skilmálaeiningar. Lóðin Hlaðbær 17 er innan skilmálaeiningar 7.2.9., Samfélagsþjónusta. Á hverfisskipulagsuppdrætti innan skilmálaeiningarinnar eru sýndar tvær gerðir byggingarreita. Í skilmálum segir að þar sem „aðalbyggingarreitir“ séu skilgreindir megi fullnýta þá. Á hinn bóginn eru „takmarkaðir byggingarreitir“ sýndir fyrir „minni viðbyggingar við sérbýlishús, parhús og raðhús, færanlegar kennslustofur og aðrar byggingar á lóð“. Tekið er fram að þessir byggingarreitir séu rúmir og ekki sé gert ráð fyrir að þeir séu fullnýttir heldur sýni þeir mögulegt svæði fyrir minni við­byggingar og stakstæðar byggingar. Útfærsla á staðsetningu smærri viðbygginga eigi sér stað á hönnunarstigi og skuli fylgja viðeigandi leiðbeiningum hverfisskipulags þegar byggingar heimildir séu nýttar.
  1. Í ákvæðum skilmálaeiningar 7.2.9. í hverfisskipulaginu kemur fram að byggingarheimildir á lóðinni að Hlaðbæ 17 séu auknar úr 406 í 579 m2. Þar að auki þess að heimilað sé að reisa allt að 220 m² af færanlegum kennslustofum. Á hverfisskipulagsuppdrætti er enginn aðal­byggingarreitur sýndur á lóðinni en þar er með rauðri brotalínu markaður takmarkaður byggingarreitur, sem nær til lóðarinnar allrar að frágreindri tveggja metra rein meðfram lóðamörkum að norðanverðu, þar sem eru lóðarmörk við íbúðarlóðir kærenda í máli þessu. Tekið er fram að færanlegar kennslustofur séu heimilar innan byggingarreits og um það vísað til skilmálaliðar um byggingarreiti og gjöld.
  1. Með hinni kærðu ákvörðun var heimilað að byggja 199,2 m² hús á norðausturhluta lóðarinnar að Hlaðbæ 17, skammt frá lóðarmörkum við lóðir kærenda. Samkvæmt aðaluppdráttum er um að ræða tvö færanleg hús og tengibyggingu með þjónusturými. Hafa kærendur bent á að húsin muni valda skuggavarpi inn á lóð þeirra og skerðingu útsýnis frá eignum þeirra. Slík sjónarmið kunna eftir atvikum að hafa þýðingu við mat á því hvort skylt sé að grenndarkynna framkvæmd, enda er við það mat m.a. litið til áhrifa á útsýni og skuggavarp. Þar sem skipulag svæðisins heimilar slík mannvirki, þ.e. færanlegar kennslustofur innan takmarkaðs byggingarreits á lóðinni, verður þó talið að óskylt hafi verið að ráðast í grenndar­kynningu framkvæmdarinnar skv. 1. mgr. 44. gr. laga nr. 123/2010. Um andmælarétt er fjallað í IV. kafla stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Í 13. gr. segir að aðili máls skuli eiga þess kost að tjá sig um efni máls áður en stjórnvald tekur ákvörðun í því, enda liggi ekki fyrir í gögnum málsins afstaða hans og rök fyrir henni eða slíkt sé augljóslega óþarft. Sú skylda hvílir jafnframt á stjórnvaldi að hafa frumkvæði að því að gefa aðila kost á að tjá sig áður en ákvörðun er tekin ef honum er ókunnugt um að ný gögn og upplýsingar hafa bæst við mál hans og telja verður að upplýsingarnar séu honum í óhag og að þær hafi verulega þýðingu við úrlausn málsins. Nágrannar verða ekki sjálfkrafa taldir eiga slíkra lögvarinna einstaklings­bundinna hagsmuna að gæta að þeir teljist til aðila að stjórnsýslumáli um byggingarleyfi á aðlægri lóð. Séu aðstæður á hinn bóginn slíkar að mannvirki hefur í för með sér umtalsverð áhrif sökum t.d. innsýnar, skuggavarps eða væntrar lyktar/hávaða verður að játa þeim slíka málsaðild. Sjónarmið um missi útsýnis geta einnig verið af þýðingu við heildarmat á því hvort nágranni verði talinn til aðila að máli.
  1. Af gögnum þessa máls verður ekki ráðið að kærendum hafi verið gefinn kostur á að kynna sér gögn máls og koma sjónarmiðum sínum á framfæri, áður en hin kærða ákvörðun var tekin skv. 13. og 14. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þá verður ekki talið að slíkt hafi verið augljóslega óþarft í skilningi 13. gr. stjórnsýslulaga. Athuga verður að samkvæmt gildandi hverfisskipulagi eru rúmar heimildir fyrir því hvar hinum færanlegu kennslustofum verði komið fyrir á lóðinni Hlaðbæ 17 um leið og hverfisskipulagið gerir ráð fyrir því að ákvörðun um nánari staðsetningu mannvirkja innan takmarkaðs byggingarreits, svo sem þess sem á lóðinni er, fari fram á hönnunar- og leyfisstigi. Að auki verður á það bent að umsækjandi um byggingarleyfi var sveitarfélagið sjálft, sem gefa ætti ríkara tilefni en ella til þess að gætt verði að réttaröryggi við málsmeðferð. Þar sem þessara reglna var ekki gætt verður að álíta að undirbúningur hinnar kærðu ákvörðunar hafi verið annmörkum háður.
  1. Við mat á því hvaða afleiðingar þessir annmarkar verði látnar hafa á gildi hinnar kærðu ákvörðunar má til þess horfa að kærendur hafa nú fengið tækifæri fyrir úrskurðarnefndinni til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Um leið má til þess líta hvort þau sjónarmið sem kærendur hafa fært fram hefðu getað leitt til annarrar niðurstöðu, hefðu þau komið fram tímanlega. Miðað við aðstæður allar væri óvarlegt af úrskurðarnefndinni að útiloka að svo hefði ekki orðið. Verður af þeim ástæðum ekki komist hjá því að fella úr gildi hina kærðu ákvörðun.

Úrskurðarorð

Vísað er frá úrskurðarnefndinni kröfu um ógildingu hverfisskipulags fyrir Ártúnsholt, Árbæ og Selás.

Felld er úr gildi ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 2. desember 2025 um að samþykkja umsókn um byggingarleyfi fyrir tveimur færanlegum kennslustofum auk tengi­byggingar á lóð nr. 17 við Hlaðbæ.

apr 28
Love0

UUA2603003 Laugarásvegur 63

Með

 

Árið 2026, þriðjudaginn 28. apríl, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, fyrir:

Mál nr. UUA2603003, kæra vegna dráttar á afgreiðslu byggingarfulltrúans í Reykjavík á byggingarleyfisumsókn vegna fram­kvæmda að Laugarásvegi 63. 

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 6. mars 2026, er barst nefndinni sama dag, kærir íbúi að Laugarásvegi 61, drátt á afgreiðslu byggingarfulltrúans í Reykjavík á byggingarleyfisumsókn vegna framkvæmda að Laugarásvegi 63. Skilja verður málatilbúnað kæranda svo að kærður sé óhæfilegur dráttur á afgreiðslu máls, sbr. 4. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, og að þess sé krafist að lagt verði fyrir Reykjavíkurborg að afgreiða málið án frekari tafa.
  2. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjavíkurborg 10. mars 2026.

Málavextir

  1. Að því ráða má af málsgögnum hefur ágreiningur verið milli lóðarhafa lóða nr. 61 og 63 við Laugarásveg í Reykjavík vegna óleyfisframkvæmda á síðarnefndu lóðinni sem fólust í gerð steypts stoðveggjar á norðurmörkum lóðarinnar og byggingu verandar með heitum potti. Með úrskurði úrskurðarnefndarinnar frá 30. maí 2024 í máli nr. 31/2024 komst nefndin að þeirri niðurstöðu að framkvæmdir þessar væru byggingarleyfisskyldar. Framkvæmdaraðili öðlaðist byggingarleyfi fyrir framkvæmdunum 19. nóvember 2024. Leyfið var kært til úrskurðarnefndarinnar sem felldi það úr gildi með úrskurði frá 27. febrúar 2025 í máli nr. 161/2024 þar sem skylt hefði verið að grenndarkynna framkvæmdina sbr. 2. og 3. mgr. 43. gr. skipulagslaga nr. 123/2010.
  1. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 18. mars 2025 var tekin fyrir byggingarleyfisumsókn lóðarhafa Laugarásvegar 63 vegna hinna umdeildu framkvæmda. Var málinu vísað til skipulagsfulltrúa til grenndarkynningar og á afgreiðslufundi síðarnefnda embættisins 10. apríl s.á. var samþykkt að grenndarkynna umsóknina. Hinn júlí s.á. var erindið grenndarkynnt fyrir hagsmunaaðilum og veittur umsagnarfrestur til 27. ágúst s.á. Athugasemdum sem bárust við grenndarkynningu var svarað með umsögn skipulagsfulltrúa, dags. 2. desember s.á.
  1. Umsókn um byggingarleyfi var lögð fram á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 13. janúar 2026 þar sem afgreiðslu málsins var frestað.

Málsrök kæranda

  1. Kærandi kveðst hafa skilað inn 11 athugasemdum við grenndarkynningu vegna byggingar­leyfis í ágúst 2025 en þeim hafi ekki verið svarað í tvo mánuði. Hann hafi kært óhæfilegan drátt í málinu til úrskurðarnefndarinnar 19. nóvember 2025 en hafi svo afturkallað kæruna í desember s.á. eftir að skipulagsyfirvöld höfðu svarað athugasemdum hans. Nú sé enn hið sama uppi á teningnum og lítið sé að gerast í málinu en fyrst hafi verið gerðar athugasemdir vegna óleyfisframkvæmda í júlí 2023. Málsmeðferðin fái ekki samrýmst 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 um málshraða.

Málsrök Reykjavíkurborgar

  1. Af hálfu Reykjavíkurborgar er tekið fram að litið sé á að kærður sé dráttur á afgreiðslu umsóknar um byggingarleyfi. Grenndarkynningu sé lokið en umsóknin sé enn til meðferðar á meðan beðið sé eftir nýjum teikningum frá umsækjanda. Kæruheimild vegna dráttar á málsmeðferð skv. 4. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 sé bundin við aðila máls og verði að vísa máli þessu frá úrskurðarnefndinni, þar sem kærandi sé ekki aðili að málinu þótt hann njóti kæruréttar vegna ákvörðunar sem síðar kunni að liggja fyrir.

Viðbótarathugasemdir kæranda

  1. Kærandi tekur fram að hann furði sig á því hvers vegna óverulegum breytingum á uppdráttum sé ekki lokið. Ekkert annað virðist vanta upp á svo byggingarleyfi verði gefið út. Kærandi hafi gert athugasemdir við grenndarkynningu 18. ágúst 2025. Auk þess hafi allar staðreyndir málsins legið fyrir frá árinu 2023. Ítrekuð sé sú krafa að borgaryfirvöld taki ákvörðun um byggingarleyfi án frekari tafa. 

Niðurstaða

  1. Í máli þessu er deilt um málsmeðferð byggingarfulltrúans í Reykjavík á umsókn um byggingarleyfi á lóð Laugarásvegar 63, en skv. 4. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 er unnt að kæra óhæfilegan drátt á afgreiðslu máls til þess stjórnvalds sem ákvörðun í málinu verður kærð til. Af fyrirmælum 9. gr. stjórnsýslulaga verður ekki ráðið að útilokað sé að aðrir en umsækjendur um opinber leyfi geti borið undir kærustjórnvald hvort til sé að dreifa óhæfilegum drætti á afgreiðslu máls, enda teljist viðkomandi aðili að máli um slíka leyfisveitingu. Kærandi hefur verið álitinn aðili að kærumálum fyrir úrskurðarnefndinni sem varðað hafa framkvæmdirnar á lóð Laugarásvegar 63 og verður einnig talinn aðili að umsókn um byggingarleyfi fyrir þeim. Er því ekki tilefni til að vísa máli þessu frá úrskurðarnefndinni.
  1. Hin umþrætta byggingarleyfisumsókn varðar framkvæmdir á lóð sem staðsett er á svæði þar sem ekki er í gildi deiliskipulag. Við slíkar aðstæður er heimilt samkvæmt 1. mgr. 44. gr. skipulagslaga nr. 123/2010 að veita byggingarleyfi án deiliskipulagsgerðar ef framkvæmdin er í samræmi við aðalskipulag, landnotkun, byggðamynstur og þéttleika byggðar. Skal skipulagsnefnd þá láta fara fram grenndarkynningu. Var umsóknin grenndarkynnt 29. júlí 2025 og athugasemdafrestur veittur til 27. ágúst s.á. Þá lá umsögn skipulagsfulltrúa fyrir 2. desember 2025 þar sem tekin var afstaða til þeirra athugasemda sem bárust á kynningartímanum. Var umsóknin samþykkt á fundi umhverfis- og skipulagsráðs 10. desember 2025 með þeim breytingum sem fram komu í umsögn skipulagsfulltrúa. Fyrir liggur að umsóknin hefur ekki hlotið afgreiðslu byggingarfulltrúa, en samkvæmt upplýsingum frá Reykjavíkurborg stafar sá dráttur af því að beðið er eftir uppfærðum uppdráttum frá framkvæmdaraðila í samræmi við niðurstöðu grenndarkynningar.
  1. Við úrlausn á því hvort um óhæfilegan drátt á afgreiðslu máls sé að ræða er til þess að líta að framkvæmdaraðili hefur forræði á leyfisumsókn sinni. Þegar um er að ræða byggingarleyfis­umsókn sem sætir grenndarkynningu setja skipulagslög afgreiðslutíma umsóknarinnar mörk, sbr. 4. mgr. 44. gr. skipulagslaga sem kveður á um að ef byggingarleyfi á grundvelli grenndarkynningar er ekki gefið út innan árs frá afgreiðslu sveitarstjórnar skal grenndarkynning fara fram að nýju áður en leyfi er veitt. Ákvæðinu var bætt inn í skipulagslög með breytingarlögum nr. 59/2014, en í athugasemdum með frumvarpi því er varð að lögunum kom m.a. fram að með tillögunni væri verið að koma í veg fyrir að byggingarleyfi væri veitt löngu eftir að afgreiðsla sveitarstjórnar hafi farið fram. Eðli málsins samkvæmt geti þær forsendur sem afgreiðslan byggðist á breyst ef langur tími líði frá grenndarkynningu til útgáfu leyfis. Að teknu tilliti til þess ákvæðis og með hliðsjón af atvikum málsins verður ekki séð að óhæfilegur dráttur hafi orðið á afgreiðslu byggingarleyfisumsóknar framkvæmdaraðila.

Úrskurðarorð

Hafnað er kröfu kæranda um að leggja fyrir byggingarfulltrúa Reykjavíkur að taka byggingarleyfisumsókn vegna framkvæmda að Laugarásvegi 63 til afgreiðslu án frekari tafa.

 

 

 

 

 

 

apr 20
Love0

UUA2604002 Grensásvegur

Með

Árið 2026, 20. apríl, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, fyrir:

Mál nr. UUA2604002, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík um að samþykkja umsókn um byggingarleyfi til að innrétta veitingastað í flokki I, tegund c, móttökueldhús og matsal fyrir 100 gesti, ásamt tilheyrandi snyrtingum og starfsmannaaðstöðu í rými 0101 í húsi á lóð nr. 46 við Grensásveg.

Í málinu er nú kveðinn upp til bráðabirgða svofelldur

úrskurður

um kröfu kærenda um stöðvun framkvæmda:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 8. apríl 2026, er barst nefndinni sama dag, kæra íbúi að Heiðargerði 54, íbúar að Hvammsgerði 3, íbúar að Hvammsgerði 5, íbúar að Hvammsgerði 7, íbúar að Hvammsgerði 11, íbúar að Skálagerði 4, íbúar að Skálagerði 6, GRB ehf., Grensásvegi 48, og REK Ráðgjöf ehf., Grensásvegi 50, þá ákvörðun umhverfis- og skipulagsráðs Reykjavíkur frá 25. mars 2026 um að samþykkja umsókn um byggingarleyfi til að innrétta veitingastað í flokki I, tegund c, móttökueldhús og matsal fyrir 100 gesti, ásamt tilheyrandi snyrtingum og starfsmannaaðstöðu í rými 0101 í húsi á lóð nr. 46 við Grensásveg. Er þess krafist að ákvörðunin verði ógilt. Hið umrædda byggingarleyfi var samþykkt af hálfu byggingarfulltrúans í Reykjavík hinn 31. mars 2026 og verður að telja að það sé hin kærða ákvörðun í máli þessu.
  1. Til vara gera kærendur kröfu um að úrskurðað verði að hin fyrirhugaða starfsemi sé deiliskipulagsskyld og að óheimilt hafi verið að veita byggingarleyfi án undangenginnar deiliskipulagsgerðar. Þá er önnur varakrafa um að nefndin úrskurði að ef starfsemin teljist vera veitingarekstur þá falli hún hlutlægt séð undir flokk III skv. reglugerð nr. 1277/2016 um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald og sé því háð deiliskipulagsskyldu og strangari fjarlægðarmörkum frá íbúðarbyggð skv. Aðalskipulagi Reykjavíkur 2040. Með þriðju varakröfu sé krafist að nefndin úrskurði að málsmeðferð Reykjavíkurborgar hafi verið verulega áfátt þar sem ekki hafi verið lagt efnislegt mat á andmæli kærenda, sbr. 13. og 14. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, og að hagsmunir kærenda sem búi í 7–10 m fjarlægð frá fyrirhugaðri starfsemi hafi ekki verið rannsakaðir fullnægjandi sbr. 10. gr. sömu laga.
  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 8. apríl 2026, er barst nefndinni sama dag, kæra íbúar að Bakkagerði 1, íbúar að Bakkagerði 4, íbúi að Breiðagerði 2, íbúi að Breiðagerði 6, íbúar að Brekkugerði 19, íbúi að Grensásvegi 60, íbúi að Heiðargerði 51, íbúi að Heiðargerði 52, íbúar að Heiðargerði 54, íbúi að Hvassaleiti 28, íbúar að Skálagerði 13, íbúar að Skálagerði 17, íbúar að Steinagerði 15, íbúi að Stóragerði 23, íbúar að Teigagerði 1, sömu ákvörðun til úrskurðarnefndarinnar og krefjast einnig ógildingar hennar. Hefur sú kæra fengið málsnúmerið UUA2604003. Verður það mál sameinað þessu enda þykja hagsmunir kærenda ekki standa því í vegi.
  1. Í báðum greindum kærum var gerð krafa um að framkvæmdir yrðu stöðvaðar á meðan málið væri til meðferðar hjá úrskurðarnefndinni. Verður nú tekin afstaða til þeirrar kröfu en gögn máls þessa bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjavíkurborg 16. apríl 2026.

Málsatvik og rök

  1. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 4. nóvember 2025 var tekin fyrir umsókn um leyfi til að innrétta móttökueldhús og matsal fyrir 100 gesti ásamt tilheyrandi snyrtingum og starfsmannaaðstöðu í rými 0101 í húsi á lóð nr. 46 við Grensásveg. Var í erindinu vísað til umsagnar skipulagsfulltrúa. Málið var tekið fyrir á afgreiðslufundi skipulagsfulltrúa 18. s.m. þar sem samþykkt var að grenndarkynna umsóknina fyrir hagsmunaaðilum að Grensásvegi 44, 46, 48 og 50, Hvammsgerði 1, 3, 5, 7, 9 og 11 og Skálagerði 4 og 6. Umsóknin var grenndarkynnt frá 28. nóvember 2025 til 5. janúar 2026 og bárust 40 athugasemdir.
  1. Málið var tekið fyrir að nýju á afgreiðslufundi skipulagsfulltrúa 10. febrúar 2026 og vísað til umhverfis- og skipulagsráðs til afgreiðslu sem tók málið fyrir á fundi sínum 25. mars s.á. Á fundinum var einnig lögð fram umsögn skipulagsfulltrúa, dags. 10. febrúar 2026, sem hafði að geyma svör við athugasemdum við grenndarkynningu, en niðurstaða umsagnarinnar var sú að lagt var til að fallið yrði frá fyrirhuguðum skjólveggjum, bekkjum og blómabeðum á lóð en að öðru leiti væri lagt til að byggingarleyfisumsókn yrði samþykkt. Var það umsóknin samþykkt með vísan til umsagnar skipulagsfulltrúa sbr. a. lið 1. gr. viðauka 1.1 um fullnaðarafgreiðslur umhverfis- og skipulagsráðs og vísað til byggingarfulltrúa. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 31. mars 2026 var umsókn um byggingarleyfi samþykkt.
  1. Kærendur vísa til þess að hin kærða starfsemi rúmist hvorki innan landnotkunarflokksins verslun og þjónusta (VÞ) né markmiða Aðalskipulags Reykjavíkur 2040 fyrir hverfiskjarna VÞ11. Beitt hafi verið undantekningarreglu 44. gr. skipulagslaga nr. 123/2010 til að sneiða hjá lögbundinni deiliskipulagsgerð skv. 43. gr. sömu laga, en ákvæði 44. gr. sé undantekningarregla sem aðeins megi nota þegar framkvæmd varði hagsmuni nágranna lítið eða ekkert. Svo sé ekki reyndin þar sem starfsemin dragi að sér 300 gesti daglega í 7–10 m fjarlægð frá íbúðum kærenda. Hin fyrirhugaða starfsemi eigi að teljast samfélagsþjónusta skv. skipulagsreglugerð nr. 90/2012. Krafist sé stöðvunar framkvæmda til bráðabirgða séu þær hafnar eða yfirvofandi. Verulegar líkur séu á ógildingu ákvörðunarinnar og framkvæmdir á grundvelli hins ólögmæta leyfis muni valda óafturkræfu raski á friðhelgi einkalífs og rekstrargrundvelli fyrirtækja í nágrenninu verði þær ekki stöðvaðar á meðan nefndin fjalli um lögmæti ákvörðunarinnar.
  1. Af hálfu Reykjavíkurborgar er vísað til þess að framkvæmdir, hvort sem þær séu yfirvofandi eða hafnar, hafi ekki óafturkræf áhrif á umhverfið og því sé ekki þörf á að stöðva þær. Kjósi leyfishafi að halda framkvæmdum áfram á meðan málið sé leitt til lykta verði hann einn fyrir tjóni af þeim sökum.

Niðurstaða

  1. Kærendur í máli þessu eru íbúar og fyrirtæki í grennd við Grensásveg 46. Á þessum tíma hefur ekki verið tekin afstaða til aðildarhagsmuna hvers um sig en ljóst má telja að margir þeirra eða flestir njóti kæruaðildar að máli þessu fyrir úrskurðarnefndinni. Í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er tekið fram að kæra til úrskurðarnefndarinnar fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar en jafnframt er kæranda þar heimilað að krefjast stöðvunar framkvæmda til bráðabirgða séu þær hafnar eða yfirvofandi. Með sama hætti er kveðið á um það í 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 að kæra til æðra stjórnvalds fresti ekki réttaráhrifum ákvörðunar en þó sé heimilt að fresta réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar til bráðabirgða meðan málið sé til meðferðar hjá kærustjórnvaldi þar sem ástæður mæli með því. Tilvitnuð lagaákvæði bera með sér að meginreglan sé sú að kæra til æðra stjórnvalds fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar og séu heimildarákvæði fyrir frestun framkvæmda kærðar ákvörðunar undantekning frá nefndri meginreglu sem skýra beri þröngt. Verða því að vera ríkar ástæður eða veigamikil rök fyrir ákvörðun um stöðvun framkvæmda. Almennt mælir það á móti því að fallast á kröfu um stöðvun ef fleiri en einn aðili eru að máli og þeir eiga gagnstæðra hagsmuna að gæta. Einnig geta komið til álita þau tilvik þar sem kæruheimild verður í raun þýðingarlaus ef framkvæmdir eru ekki stöðvaðar, svo sem ef sú framkvæmd sem krafist er stöðvunar á er óafturkræf.
  1. Í máli þessu er gerð krafa um stöðvun framkvæmda á grundvelli samþykkts byggingarleyfis sem felur í sér heimild til að innrétta veitingastað í flokki I, tegund c, móttökueldhús og matsal fyrir 100 gesti, ásamt tilheyrandi snyrtingum og starfsmannaaðstöðu í rými 0101 í húsi á lóð nr. 46 við Grensásveg. Með hliðsjón af framangreindum lagaákvæðum, þeim sjónarmiðum sem liggja þeim að baki og því að um er að ræða afturkræfar framkvæmdir, verður ekki talin knýjandi þörf á að stöðva þær á meðan málið er til meðferðar hjá úrskurðarnefndinni. Þá má og líta til þess að þrátt fyrir að framkvæmdir séu hafnar á grundvelli byggingarleyfis hefur hin umdeilda starfsemi sem fyrirhuguð er í húsnæðinu ekki hafist. Reikna má með að úrskurður nefndarinnar í máli þessu muni liggja fyrir áður en framkvæmdum lýkur. Verður kröfu kærenda þar um því hafnað. 

Úrskurðarorð

Hafnað er kröfu kærenda um stöðvun framkvæmda til bráðabirgða á grundvelli hinnar kærðu ákvörðunar byggingarfulltrúa.

mar 06
Love0

UUA2602024 Hlaðbær

Með

Árið 2026, föstudaginn 6. mars, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, fyrir:

Mál nr. UUA26022024, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 2. desember 2025 um að samþykkja umsókn um byggingarleyfi fyrir tveimur færanlegum kennslu­stofum auk tengibyggingar á lóð nr. 17 við Hlaðbæ. 

Í málinu er nú kveðinn upp til bráðabirgða svofelldur

úrskurður

um kröfu kæranda um stöðvun framkvæmda: 

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 22. febrúar 2026, er barst nefndinni sama dag, kærir eigandi, Hábæ 42, Reykjavík, þá ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 2. desember 2025 um að samþykkja umsókn um byggingarleyfi fyrir tveimur færanlegum kennslustofum auk tengibyggingar á lóð nr. 17 við Hlaðbæ. Er þess krafist að byggingarleyfið verði fellt úr gildi sem og að hverfisskipulag Árbæjar verði úrskurðað ógilt. Til vara er þess krafist að fram fari grenndarkynning vegna byggingarframkvæmda á lóðinni.
  1. Með kæru er barst úrskurðarnefndinni 22. febrúar 2026 kæra eigendur, Hábæ 44, sömu ákvörðun. Verður kærumál það, sem er nr. UUA2602025, sameinað máli þessu enda þykja hagsmunir kærenda ekki standa því í vegi.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjavíkurborg 26. febrúar 2026.

Málsatvik og rök

  1. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúans í Reykjavík 2. desember 2025 var samþykkt umsókn um byggingarleyfi fyrir tveimur færanlegum kennslustofum auk tengibyggingar sem ætlað er að hýsa 24 börn og 5 starfsmenn á lóð nr. 17 við Hlaðbæ.
  1. Kærendur vísa til þess að hverfisskipulag Árbæjar heimili byggingu 220 m2 færanlegra kennslustofa, en að þær framkvæmdir sem eigi sér stað á lóðinni bendi til að ekki sé ætlunin að reisa þar tímabundið mannvirki heldur varanlega byggingu sem sé ætlað að standa þar til framtíðar. Ekki sé skilgreindur byggingarreitur á umræddri lóð sem sé bagalegt í ljósi þess hve stutt sé í næstu íbúðarhús í Hábæ. Það sé lágmarkskrafa að framkvæmdir verði stöðvaðar og þær grenndarkynnar þar sem staðsetning mannvirkisins á lóðinni sé rökstudd.
  1. Af hálfu Reykjavíkurborgar er þess krafist að beiðni um stöðvun framkvæmda sé hafnað þar sem ekkert í gögnum málsins bendi til þess að annmarkar hafi verið á útgáfu hins umdeilda byggingarleyfis. Þá sé vísað til þess að kærufrestur sé liðinn, enda hafi byggingarleyfið verið gefið út 13. janúar 2026 og hverfisskipulag fyrir Ártúnsholt, Árbæ og Selás verið birt í B-deild Stjórnartíðinda 31. október 2019.

Niðurstaða

  1. Í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er tekið fram að kæra til úrskurðarnefndarinnar fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar en jafnframt er kæranda þar heimilað að krefjast stöðvunar framkvæmda til bráðabirgða séu þær hafnar eða yfirvofandi. Með sama hætti er kveðið á um það í 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 að kæra til æðra stjórnvalds fresti ekki réttaráhrifum ákvörðunar en þó sé heimilt að fresta réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar til bráðabirgða meðan málið sé til meðferðar hjá kærustjórnvaldi þar sem ástæður mæli með því. Tilvitnuð lagaákvæði bera með sér að meginreglan sé sú að kæra til æðra stjórnvalds fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar og séu heimildarákvæði fyrir frestun framkvæmda kærðar ákvörðunar undantekning frá nefndri meginreglu sem skýra beri þröngt. Verða því að vera ríkar ástæður eða veigamikil rök fyrir ákvörðun um stöðvun framkvæmda. Almennt mælir það á móti því að fallast á kröfu um stöðvun ef fleiri en einn aðili eru að máli og þeir eiga gagnstæðra hagsmuna að gæta. Einnig geta komið til álita þau tilvik þar sem kæruheimild verður í raun þýðingarlaus ef framkvæmdir eru ekki stöðvaðar, svo sem ef sú framkvæmd sem krafist er stöðvunar á er óafturkræf.
  1. Í máli þessu er gerð krafa um stöðvun framkvæmda á grundvelli samþykkts byggingarleyfis sem felur í sér heimild til að koma fyrir tveimur færanlegum kennslustofum auk tengibyggingar á lóð nr. 17 við Hlaðbæ. Með hliðsjón af framangreindum lagaákvæðum og þeim sjónarmiðum sem liggja þeim að baki og því að um er að ræða afturkræfar framkvæmdir, verður ekki talin knýjandi þörf á að stöðva þær á meðan málið er til meðferðar hjá úrskurðarnefndinni. Verður kröfu kærenda þar um því hafnað.

Úrskurðarorð

Hafnað er kröfu kærenda um stöðvun framkvæmda til bráðabirgða á grundvelli hinnar kærðu ákvörðunar byggingarfulltrúa.

feb 20
Love0

UUA2602010 Fannborg

Með

Árið 2026, föstudaginn 20. febrúar, tók Unnþór Jónsson, varaformaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, sbr. 1. mgr. 2. gr., fyrir:

Mál nr. UUA2602010, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúa Kópavogsbæjar frá 30. janúar 2026 um að samþykkja umsókn um byggingarleyfi fyrir niðurrifi mannvirkis á lóð Fannborgar 2. 

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 6. febrúar 2026, er barst nefndinni sama dag, kærir húsfélag Hamraborgar 10 þá ákvörðun byggingarfulltrúa Kópavogsbæjar frá 30. janúar 2026 að samþykkja umsókn um byggingarleyfi fyrir niðurrifi mannvirkis á lóð Fannborgar 2. Er þess krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi og að málinu verði vísað aftur til nýrrar meðferðar þar sem byggingarfulltrúi sjálfur eða lögmætur staðgengill hans taki ákvörðun í samræmi við lög. Þá er þess krafist að framkvæmdir verði stöðvaðar til bráðabirgða á meðan málið er til meðferðar fyrir úrskurðarnefndinni. Þykir málið nægilega upplýst til að það verði tekið til endanlegs úrskurðar og er því ekki tilefni til að taka afstöðu til stöðvunarkröfu kæranda.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Kópavogsbæ 9. febrúar 2026.

Málavextir

  1. Á fundi skipulagsráðs Kópavogsbæjar 6. desember 2021 var deiliskipulagstillaga fyrir miðbæ Kópavogs í Hamraborg samþykkt, en tillagan tók m.a. til svonefnds Fannborgarreits. Hinn 9. s.m. vísaði bæjarráð afgreiðslu málsins til bæjarstjórnar sem 14. desember s.á. staðfesti samþykki skipulagsráðs. Tók deiliskipulagið gildi með auglýsingu þess efnis í B-deild Stjórnartíðinda 20. desember 2021. Var ákvörðun bæjarstjórnar kærð til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlinda­mála sem með úrskurði, uppkveðnum 30. júní 2022 í kærumáli nr. 5/2022, hafnaði kröfu um ógildingu hennar.
  1. Hinn 19. maí 2025 voru drög að byggingar­áformum á Fannborgarreit tekin fyrir á fundi skipulags- og umhverfisráðs. Auk þess voru þar lögð fram drög að aðkomuáætlun og kynnt vor drög um samskiptaáætlun um upplýsingagjöf til hagsmunaaðila á svæðinu á fram­kvæmdatíma. Í fundargerð kemur fram að ekki séu gerðar athugasemdir við að sótt verði um byggingarleyfi í samræmi við framlögð drög. Staðfesti bæjarstjórn þá afgreiðslu á fundi hennar 27. s.m. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 30. janúar 2026 var samþykkt um­sókn um leyfi fyrir niðurrifi á 3.199 m2 skrifstofubyggingu á lóð Fannborgar 2. Byggingarleyfi fyrir niðurrifi hússins var síðan gefið út 3. febrúar.

Málsrök kæranda

  1. Kærandi bendir á að í niðurstöðukafla úrskurðar úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála í máli nr. 5/2002 hafi komið fram að ekki verði gefið út „framkvæmdaleyfi“ nema með leyfi bæjarstjórnar, en það leyfi hafi bæjarstjórn ekki veitt. Byggingarleyfi fyrir niðurrifi mannvirkisins hafi heldur ekki verið undirritað af byggingarfulltrúa sjálfum heldur starfsmanni sveitar­félagsins. Þar sem ákvörðunin hafi ekki verið tekin af aðila með lögbundnar vald­heimildir sé hún ógildanleg. Þá telja kærendur að Kópavogsbær hafi ekki sýnt fram á að upp­fylltar séu þær kröfur byggingarreglugerðar nr. 112/2012 að aðgengi að inngöngum, þjónustu og almannarýmum verði innan hæfilegrar göngufjarlægðar og ekki umfram 25 m, sem og þeirri kröfu að bílastæði hreyfihamlaðra skuli ekki vera fjær aðalinngangi bygginga en 25 m.

Málsrök Kópavogsbæjar

  1. Í samræmi við fyrirmæli í greinargerð með deiliskipulagi miðbæjar Kópavogs hafi á fundi bæjarstjórnar 27. maí 2025 legið fyrir drög að aðkomuáætlun, drög að merkingaáætlun og minnisblað um framkvæmdafasa. Einnig hafi á fundinum verið kynnt drög að samskiptaáætlun um upplýsingagjöf til hagsmunaaðila. Hafi bæjarstjórn staðfest þá afgreiðslu umhverfis- og skipulagsráðs að gera ekki athugasemd við að sótt yrði um byggingarleyfi í samræmi við framlögð gögn.
  1. Ekki sé hægt að fallast á að það valdi ógildingu hinnar kærðu ákvörðunar að byggingarleyfið sé undirritað af starfsmanni byggingarfulltrúa þar sem hin eiginlega stjórnsýsluákvörðun felist í samþykkt byggingaráforma.
  1. Ákvæði byggingarreglugerðar nr. 112/2012 um staðsetningu bílastæða stæða fyrir hreyfi­hamlaða við nýbyggingar eigi einungis við þegar framkvæmdum sé lokið. Ákvæðið eigi ekki við um niðurrif mannvirkis. Aðgengi íbúa og almennings að bílastæðum geti almennt tekið einhverjum breytingum á framkvæmdatíma og verði íbúar að sætta sig við tímabundin óþægindi. Þá muni aðkoma félagsmanna kæranda ekkert breytast meðan á niðurrifinu standi.

Niðurstaða

  1. Samkvæmt 3. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála geta þeir einir kært stjórnvaldsákvörðun til nefndarinnar sem eiga lögvarða hagsmuni tengda ákvörðun sem kæra á. Í samræmi við aðildarhugtak stjórnsýsluréttarins hefur þetta skilyrði verið túlkað svo að þeir einir teljist eiga lögvarða hagsmuni sem eiga einstaklegra hagsmuna að gæta af úrlausn máls umfram aðra og jafnframt að þeir hagsmunir séu verulegir.
  1. Hin kærða ákvörðun byggingarfulltrúa Kópavogs felur í sér heimild fyrir niðurrifi mannvirkis. Slík framkvæmd, sem felur það í sér að mannvirki er rifið niður og fjarlægt, er almennt ekki til þess fallið að hafa áhrif á lögvarða hagsmuni eigenda nágrannaeign. Þótt það rask sem fylgi framkvæmdinni geti haft í för með sér óhagræði eða óþægindi fyrir félagsmenn kæranda verður ekki talið að um verulega skerðingu á hagsmunum þeirra sé að ræða. Jafnframt er ljóst að um tímabundið ástand er að ræða, en samkvæmt fyrirliggjandi framkvæmdaáætlun mun niðurrif hússins taka um einn og hálfan mánuð. Þá verður bent á að fyrir liggur aðkomuáætlun sem er ætlað að leysa úr áskorunum á framkvæmdatíma er varða aðgengis- og bílastæðamál. Að framangreindu virtu nýtur kærandi ekki kæruaðildar í máli þessu og verður kæru hans af þeim sökum vísað frá úrskurðarnefndinni. 

Úrskurðarorð

Kærumáli þessu er vísað frá úrskurðarnefndinni.

feb 17
Love0

UUA2601013 Þverholt

Með

Árið 2026, þriðjudaginn 17. febrúar, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, fyrir:

Mál nr. UUA2601013, kæra á ákvörðun byggingafulltrúans í Reykjavík frá 21. nóvember 2023 um að samþykkja byggingaráform til að innrétta 26 íbúðir, sex vinnustofur og eina bílageymslu í skrifstofu- og atvinnuhúsnæði á lóðinni Þverholt 18.

Í málinu er nú kveðinn upp til bráðabirgða

úrskurður

um kröfu kærenda um stöðvun framkvæmda:

  1. Með kæru til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, er barst nefndinni 24. janúar 2026, kæra A og B, Rauðarárstíg 33, þá ákvörðun byggingafulltrúans í Reykjavík frá 21. nóvember 2023 að samþykkja byggingaráform til að innrétta 26 íbúðir, sex vinnustofur og eina bílageymslu í skrifstofu- og atvinnuhúsnæði á lóðinni Þverholt 18. Er þess krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi. Jafnframt er þess krafist að framkvæmdir verði stöðvaðar „á meðan ný grenndarkynning fari fram“. Verður af hálfu úrskurðarnefndarinnar litið svo á að með þeirri kröfugerð sé farið fram á stöðvun framkvæmda til bráðabirgða á grundvelli 5. gr. laga nr. 130/2011. Verður nú tekin afstaða til framkominnar stöðvunarkröfu.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjavíkurborg 16. febrúar 2026.

Málsatvik og rök

  1. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúans í Reykjavík 21. nóvember 2023 var tekin fyrir umsókn um leyfi til þess að innrétta 26 íbúðir, sex vinnustofur og eina bílageymslu á jarðhæð skrifstofu- og atvinnuhúsnæðis á lóðinni Þverholt 18. Var umsóknin samþykkt á fundinum og sama dag áritaði byggingarfulltrúi framlagða uppdrætti til samþykktar. Hinn 26. mars 2026 var byggingarleyfi veitt fyrir framkvæmdinni.
  1. Kærendur greina frá því að í desember 2025 hafi þau orðið vör við framkvæmdir í iðnaðarhúsnæði á lóðinni Þverholti 18. Við nánari athugun hafi komið í ljós að verið væri að breyta notkun hússins í atvinnu- og íbúðarhúsnæði. Í framkvæmdunum felist meðal annars að komið verði komið fyrir svölum á þeirri hlið hússins sem snúi að Rauðarárstíg 33, en einungis 6–8 m verði þá milli svala Þverholts 18 og svala íbúðar kærenda. Kærendur kannist ekki við að þau áform hafi verið grenndarkynnt fyrir þeim. Hefði það verið gert hefðu þeir komið að margháttuðum athugasemdum. Sé þess því krafist að byggingarleyfið verði fellt úr gildi og framkvæmdir stöðvaðar þar til ný grenndarkynning fari fram með réttum hætti.
  1. Af hálfu Reykjavíkurborgar er bent á að byggingarleyfi hafi verið gefið út 26. mars 2025. Sé því kærufrestur löngu liðinn og því beri að vísa kærunni frá úrskurðarnefndinni.

Niðurstaða

  1. Í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er tekið fram að kæra til úrskurðarnefndarinnar fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar en jafnframt er kæranda þar heimilað að krefjast stöðvunar framkvæmda til bráðabirgða séu þær hafnar eða yfirvofandi. Með sama hætti er kveðið á um það í 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 að kæra til æðra stjórnvalds fresti ekki réttaráhrifum ákvörðunar en þó sé heimilt að fresta réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar til bráðabirgða meðan málið sé til meðferðar hjá kærustjórnvaldi þar sem ástæður mæli með því. Tilvitnuð lagaákvæði bera með sér að meginreglan sé sú að kæra til æðra stjórnvalds fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar og séu heimildarákvæði fyrir frestun framkvæmda kærðar ákvörðunar undantekning frá nefndri meginreglu sem skýra beri þröngt. Verða því að vera ríkar ástæður eða veigamikil rök fyrir ákvörðun um stöðvun framkvæmda. Almennt mælir það á móti því að fallast á kröfu um stöðvun ef fleiri en einn aðili eru að máli og þeir eiga gagnstæðra hagsmuna að gæta. Einnig geta komið til álita þau tilvik þar sem kæruheimild verður í raun þýðingarlaus ef framkvæmdir eru ekki stöðvaðar, svo sem ef sú framkvæmd sem krafist er stöðvunar á er óafturkræf.
  1. Í máli þessu er gerð krafa um stöðvun framkvæmda á grundvelli samþykktra byggingaráforma er fela í sér heimild til að innrétta íbúðir, vinnuskúra og bílageymslu í húsnæði á lóð Þverholts 18 í Reykjavík. Með hliðsjón af framangreindum lagaákvæðum og þeim sjónarmiðum sem liggja þeim að baki, því tjóni sem stöðvun framkvæmda myndi hafa í för með sér fyrir leyfishafa og því að um er að ræða afturkræfar framkvæmdir, verður ekki talin knýjandi þörf á að stöðva þær á meðan málið er til meðferðar hjá úrskurðarnefndinni. Verður kröfu kærenda þar um því hafnað.

Úrskurðarorð

Hafnað er kröfu kæranda um stöðvun framkvæmda til bráðabirgða á grundvelli hinnar kærðu ákvörðunar byggingarfulltrúa.

feb 13
Love0

UUA2601009 Hafnagata

Með

Árið 2026, föstudaginn 13. febrúar, tók Unnþór Jónsson, varaformaður úrskurðarnefndar um­hverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, sbr. 1. mgr. 2. gr., fyrir:

Mál nr. UUA2601009, kæra á ákvörðun umhverfis- og skipulagsráðs Reykjanesbæjar frá 16. janúar 2026 um að samþykkja að byggð verði geymsla á lóð nr. 27 við Hafnagötu í Höfnum. 

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með kæru til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, er barst nefndinni 19. janúar 2026, kærir eigandi jarðarinnar Hvamms, þá ákvörðun umhverfis- og skipulagsráðs Reykjanesbæjar frá 16. janúar 2026 að samþykkja að byggð verði geymsla á lóð nr. 27 við Hafnagötu í Höfnum. Er þess krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi. Þess er jafnframt krafist að framkvæmdir verði stöðvaðar á meðan málið er til meðferðar fyrir úrskurðarnefndinni. Þykir málið nægilega upplýst til að það verði tekið til endanlegs úrskurðar og verður því ekki tekin afstaða til síðargreindrar kröfu.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjanesbæ 12. febrúar 2026.

Málsatvik og rök

  1. Á fundi umhverfis- og skipulagsráðs Reykjanesbæjar 7. nóvember 2025 var tekið fyrir erindi eiganda Hafnagötu 27 í Höfnum um heimild til að byggja að geymslu. Er því lýst í fundargerð að mannvirkið muni rísa á óbyggðri spildu sem tilheyri lóð Hafnagötu 27 en sé „hinum megin við götuna.“ Samþykkti ráðið að grenndarkynna áformin skv. 2. mgr. 44. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Að lokinni kynningu var erindið tekið fyrir aftur á fundi ráðsins 16. janúar 2026. Segir í fundargerð að andmæli hafi borist frá eiganda jarðarinnar Hvamms sem geri tilkall til spildunnar, en að mati ráðsins staðfesti gögn Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar eignarhald eiganda Hafnagötu 27. Var erindið samþykkt á fundinum og staðfesti bæjarstjórn þá afgreiðslu á fundi hennar 20. s.m.
  1. Kærandi telur hina kærðu ákvörðun ólögmæta enda sé spildan þar sem geymslan muni standa í eigu hans sem hluti af jörðinni Hvammi. Með því að samþykkja byggingu mannvirkisins hafi stjórnvaldið byggt ákvörðun sína á ófullnægjandi rannsókn og rangri túlkun eignar­heimilda. Sé ákvörðunin því ólögmæt.
  1. Af hálfu eiganda Hafnagötu 27 er bent á að í fasteignaskrá og kortagrunni landeignaskrár sé hin umdeilda spilda sýnd sem hluti af lóð Hafnagötu 27. Það ásamt þinglýstum heimildum sýni svo ekki verði um villst að Reykjanesbær hafi verið í fullum rétti þegar erindi um byggingu geymslunnar hafi verið samþykkt. Stjórnvöldum beri að styðjast við opinberar skráningar þar til þeim hafi verið hnekkt fyrir dómi. Fyrirliggjandi ágreiningur sé að auki einkaréttarlegs eðlis sem heyri undir dómstóla að skera úr um en ekki úrskurðarnefndina.
  1. Sveitarfélagið bendir á að ekkert byggingarleyfi hafi verið gefið út. Um hafi verið að ræða grenndar­kynningu sem hafi endaði með að ekki hafi verið gerð athugasemd við byggingar­áformin.

Niðurstaða

  1. Samkvæmt 1. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála hefur nefndin það hlutverk að úrskurða í kærumálum vegna stjórnvaldsákvarðana og ágreinings­málum vegna annarra úrlausnaratriða á sviði umhverfis- og auðlindamála eftir því sem mælt er fyrir um í lögum á því sviði. Samkvæmt 2. mgr. 26. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 verða þó ákvarðanir sem ekki binda enda á mál ekki kærðar til æðra stjórnvalds.
  1. Afgreiðsla umsóknar um byggingarleyfi og útgáfa þess er í höndum byggingarfulltrúa samkvæmt ákvæðum laga nr. 160/2010 um mannvirki, sbr. 2. mgr. 9. gr., 11. gr. og 13. gr. laganna. Hin kærða ákvörðun umhverfis- og skipulagsráðs Reykjanesbæjar um að samþykkja byggingu geymslu á lóðarspildu sem ráðið telur að tilheyri lóð Hafnagötu 27 var tekin að lokinni grenndarkynningu, sbr. 2. mgr. 44. gr. skipulagslaga. Felur hún ekki í sér lokaákvörðun í skilningi áðurgreinds 2. mgr. 26. gr. stjórnsýslulaga heldur er hún liður í málsmeðferð sem eftir atvikum lýkur með samþykki byggingarfulltrúa á byggingaráformum. Liggur því ekki fyrir hendi nein sú ákvörðun sem borin verður undir úrskurðarnefndina og verður kærumáli þessu af þeim sökum vísað frá nefndinni.
  1. Bent er á að ljúki málinu með því að byggingarfulltrúi samþykki hin umdeildu byggingaráform er sú ákvörðun eftir atvikum kæranleg til úrskurðarnefndarinnar.

Úrskurðarorð

Kærumáli þessu er vísað frá úrskurðarnefndinni.

feb 10
Love0

168/2025 Móstekkur

Með

Árið 2026, þriðjudaginn 10. febrúar, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Arnór Snæbjörnsson formaður, Karólína Finnbjörnsdóttir lögmaður og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur.

Fyrir var tekið mál nr. 168/2025, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúa Sveitarfélagsins Árborgar frá 1. október 2025 um að synja umsókn um byggingarleyfi fyrir parhúsi á lóð nr. 61–63 við Móstekk.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 31. október 2025, er barst nefndinni sama dag, kærir Fortis ehf., lóðarhafi lóðar nr. 61–63 við Móstekk, Selfossi, þá ákvörðun byggingarfulltrúa Sveitarfélagsins Árborgar frá 1. október 2025 að synja umsókn um byggingarleyfi fyrir parhúsi á lóðinni. Er þess krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Sveitarfélaginu Árborg 1. desember 2025.

Málavextir

  1. Í gildi er deiliskipulag frá árinu 2019 fyrir land Bjarkar við Selfoss (Björkurstykki). Lóð nr. 61–63 við götuna Móstekk er innan skipulagssvæðisins og sýnd sem lóð nr. 1 og 3 við götu 15 og er gert ráð fyrir parhúsi á lóðinni. Kærandi í máli þessu sótti um byggingarleyfi fyrir slíku húsi en var synjað um leyfið á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 17. apríl 2024. Var við synjunina vísað til þess að aðaluppdrættir gæfu til kynna að hægt yrði að nýta matshluta 0102 sem tvær aðskildar „íbúðareiningar“ með tveimur aðskildum inngöngum. Var þessi ákvörðun kærð til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, sem með úrskurði í máli nr. 52/2024, uppkveðnum 8. maí 2024, taldi rökstuðningi og undirbúningi hinnar kærðu ákvörðunar hafa verið áfátt og felldi hana úr gildi. Í því kærumáli var jafnframt bent á að á deiliskipulags­uppdrætti væri gert ráð fyrir parhúsi á tveimur jafn stórum lóðum, en á mæliblaði lóðarinnar væri parhúsið sýnt á einni lóð.
  1. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 1. október 2025 var sömu umsókn kæranda og áður synjað á ný en með ítarlegri rökstuðningi. Er það hin kærða ákvörðun í máli þessu.

Málsrök kæranda

  1. Af hálfu kæranda er byggt á því að hin kærða ákvörðun sé efnislega röng og í ósamræmi við fyrirmæli laga um mannvirki nr. 160/2010. Ágreiningsefni málsins sé í meginatriðum hvort eignarhluti 0102 í áformuðu parhúsi á lóð nr. 61–63 við Móstekk sé með „aukaíbúð“ í skilningi kafla 5.1 í deiliskipulagi í landi Bjarkar við Selfoss (Björkurstykki) og þar með í andstöðu við skilmála þess. Kærandi telji svo ekki vera og komi röksemdir hans fram í kæru í máli þessu sem og í kæru hans til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, sem lokið hafi með úrskurði í máli nr. 52/2024. Kærandi sé ekki sammála því mati nefndarinnar sem þar hafi komið fram um að óyggjandi væri að um þrjár aðskildar íbúðar­einingar hafi verið að ræða og að aðstæður hafi verið aðrar en í dómi Hæstaréttar í máli nr. 25/2020.
  1. Í fyrri kæru hafi kærandi lagt áherslu á að byggingaráformin væru í samræmi við skipulags­skilmála enda væri eignarhluti 0102 skilgreindur sem ein íbúð og engar fyrirætlanir um að nýta hann sem tvær aðskildar íbúðareiningar í andstöðu við gildandi deiliskipulag. Lagði kærandi áherslu á dóm Hæstaréttar í máli nr. 25/2020 og að af honum mætti ráða að skráning eignar­hlutans ætti að vera ráðandi við úrlausn málsins en ekki ályktanir sveitarfélagsins um nýtingu. Auk þess kæmi 4. mgr. 17. gr. laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús í veg fyrir að staðfest yrði eignaskiptayfirlýsing í andstöðu við skipulagsskilmála.
  1. Regla um að skráning eignarhluta eigi að vera ráðandi en ekki ályktanir sveitarfélagsins um hugsanlega nýtingu sé til þess fallin að girða fyrir að hugsanleg nýting fasteigna sé háð mati stjórnvalda við meðferð byggingarleyfisumsókna, sem dragi úr því að sambærileg mál fái mis­munandi afgreiðslu. Sveitarfélagið hafi þegar samþykkt umsókn vegna annars mannvirkis með sam­bærilegt innra skipulag og áform kæranda feli í sér. Af aðaluppdráttum vegna þess, þ.e. parhúss á lóð nr. 1–3 við Móland, sé eitt rými í matshluta 1 skilgreint sem „bílskúr/geymsla“. Í rýminu sé þó að finna baðherbergi og eldhúsinnréttingu. Þar sem um sambærilegt innra skipulag sé að ræða og í áformum kæranda hafi ákvörðun sveitarfélagsins brotið gegn jafn­ræðisreglu stjórnsýslulaga nr. 37/1993, sbr. 11. gr. þeirra. Í gr. 5.4 í greinargerð deiliskipulags Austurbyggðar, Dísastaðir, frá 2007, sem gildi um Móland komi m.a. fram að einungis sé leyft að byggja eina íbúð á hverri lóð nema á fjölbýlishúsalóðum.

Málsrök Sveitarfélagsins Árborgar

  1. Af hálfu sveitarfélagsins er vísað til þess að undirbúningur og rökstuðningur hinnar kærðu ákvörðunar hafi verið ítarlegur og vandaður og að tekið sé undir það mat úrskurðarnefndarinnar að óyggjandi væri að um þrjár aðskildar íbúðareiningar væri að ræða. Þá sé því hafnað að innra skipulag þess mannvirkis sem um sé deilt í máli þessu sé að öllu leyti sambærilegt þeim sem samþykkt hafi verið vegna parhúss að Mólandi 1–3. Á aðaluppdráttum matshluta 01-0102 að Mólandi 1–3 sé gert ráð fyrir baðherbergi og innréttingu með einum vaski í bílskúr íbúðarinnar. Innangengt sé úr bíl­skúrnum beint inn í þvottahús þess matshluta. Sé hafið yfir vafa að aðaluppdrættir og innra skipulag Mólands 1–3 uppfylli skilmála þess deiliskipulags sem um þá fasteign gildi, en hún sé innan annars deili­skipulagssvæðis. Í tilviki aðaluppdrátta kæranda hafi svokallað tómstunda­rými bæði sér­inn­gang, baðherbergi, þvottahús, og tvö skrifstofuherbergi að stærð 10-14 m2 með töluverðu skápaplássi. Bílskúr aðskilji auk þess íbúðareiningarnar. Beri jafnframt að líta til þess að kærandi hafi lýst því skýrlega yfir í fyrra máli að nýta mætti hvorn íbúðarhluta sem séríbúð.
  1. Afgreiðsla sveitarfélagsins hafi verið málefnaleg og réttmæt og hvorki hafi verið brotið gegn jafn­ræðisreglu né öðrum meginreglum stjórnsýsluréttar. Auk þess sé því hafnað að skráning fast­eignar ein og sér skuli ráða því hvort um aukaíbúð sé að ræða enda væri þá auðvelt að komast hjá skilmálum deiliskipulags með innra skipulagi. Fari þau sjónarmið jafnframt gegn hefð­bundinni skýringu á skipulagsáætlunum og lagalegri þýðingu þeirra.

Viðbótarathugasemdir kæranda

  1. Af hálfu kæranda er vísað til þess að á grundvelli sömu röksemda og teflt hafi verið fram af sveitarfélagsins hálfu vegna hinna umdeildu byggingaráforma sé unnt að líta svo á að aukaíbúð sé að Mólandi 1–3. Samkvæmt innra skipulagi þess mannvirkis sé gert ráð fyrir sérinngangi í rýmið „Bílskúr/geymsla“ auk þess sem þar sé að finna bæði sérstakt baðherbergi og eldhús­innréttingu. Rétt sé að benda á að ekki sé gert ráð fyrir eldunaraðstöðu í frístundarými í fyrirhuguðu parhúsi kæranda. Þá komi fram í söluyfirliti vegna Mólands 1–3 að búið sé að útbúa stúdíóíbúð í bílskúrnum sem sé í útleigu. Sýni þetta fram á vandkvæðin við að sveitar­félagi sé eftirlátið mat á innra skipulagi fasteignar með tilliti til þess hvort þar sé gert ráð fyrir aukaíbúð og mikilvægi þess að miða skuli við skráningu eignarhlutans, líkt og Hæstiréttur hafi gert í máli nr. 25/2020.
  1. Þá sé því mótmælt að kærandi hafi lýst því skýrlega yfir í fyrra máli að nýta mætti hvorn íbúðarhluta sem séríbúð. Kærandi hafi á hinn bóginn lýst því að fallast mætti á með byggingar­fulltrúa að hugsanlega væri hægt að nýta eignarhluta 0102 sem tvær aðskildar „íbúðareiningar“, en slíkt gæti þó ekki átt sér stað án breytinga á hönnun mannvirkisins og að uppfylltum öðrum lagalegum skilyrðum, svo sem varðandi stofnun nýrrar fasteignar. Fyrirætlan kæranda hafi aldrei staðið til þess að nýta fasteignina í ósamræmi við gildandi skipulagsskilmála. 

Niðurstaða

  1. Í máli þessu reynir á ágreining vegna byggingaráforma kæranda á lóð nr. 61–63 við Móstekk, sem hefur áður komið til úrskurðar hjá úrskurðarnefndinni. Í máli nefndarinnar nr. 52/2024 var felld úr gildi ákvörðun byggingarfulltrúa Sveitarfélagsins Árborgar frá 17. apríl 2024 um að synja kæranda um byggingarleyfi vegna parhúss á sömu lóð þar sem álitið var að undirbúningi og rökstuðningi hinnar kærðu ákvörðunar hafi verið áfátt. Aðaluppdrættir þeir sem synjun byggingarfulltrúa byggir á eru óbreyttir. Kæruheimild er í 59. gr. laga um mannvirki nr. 160/2010.
  1. Samkvæmt 11. gr. laga um mannvirki og gr. 2.4.2. í byggingarreglugerð nr. 112/2012 skal byggingarfulltrúi sveitarfélags fara yfir byggingarleyfisumsókn og ganga úr skugga um að aðaluppdrættir uppfylli ákvæði laganna og reglugerða sem settar hafi verið á grundvelli þeirra, Verða byggingaráform þá aðeins samþykkt og gefið út byggingarleyfi ef fyrirhuguð mannvirkjagerð er í samræmi við skipulagsáætlanir viðkomandi svæðis, sbr. 11. gr og 1. tl. 1. mgr. 13. gr. laganna. Með 8. gr. laganna er gerð lágmarkskrafa um hæfi byggingarfulltrúa og gert að skilyrði að hann hafi löggildingu sem hönnuður skv. 25. gr. sömu laga og verður álitið að með því sé leitast við að tryggja að þeir sem starfinu sinni búi yfir hæfni til að leggja mat á það hvort byggingaráform uppfylli skilyrði laganna og hvort þau samræmist skipulagi. Í þeim tilvikum að vafi leikur á um að framkvæmd samræmist skipulagsáætlun skal byggingarfulltrúi leita umsagnar skipulagsfulltrúa, sbr. 2. mgr. 10. gr. laga nr. 160/2010 og 5. mgr. gr. 2.4.2. í byggingarreglugerð, en einnig eru gerðar kröfur um faglega hæfni hans, sbr. 5. mgr. 7. gr. skipulagslaga nr. 123/2010.
  1. Af hálfu kæranda hefur verið vísað til niðurstöðu Hæstaréttar í máli nr. 25/2020 sem varðað hafi skilning á því hvenær fleiri en ein íbúð teljist óhjákvæmilega vera í húsi en af dómnum megi ráða að eigendur fasteigna séu frjálsir að því að ákveða, innan þeirra marka sem réttar­heimildir á sviði skipulags- og mannvirkjamála, um brunavarnir, hollustuhætti og mengunar­varnir svo og skipulagsskilmálar kveði á um, hvernig innra skipulagi fasteigna þeirra sé háttað, svo sem um fjölda svefnherbergja, baðherbergja og herbergja með eldunaraðstöðu.
  1. Deiliskipulag í landi Bjarkar við Selfoss (Björkurstykki) tók gildi með auglýsingu í B-deild Stjórnartíðinda 14. júní 2019. Um hönnun mannvirkja og uppdrætti er m.a. tiltekið í kafla 4.1. í greinargerð deiliskipulagsins að húsagerðir séu frjálsar að öðru leyti en því sem mæli- og hæðarblöð, skilmálar skipulagsins, byggingarreglugerð og aðrar reglugerðir segi til um. Á aðal­uppdráttum skuli sýna skipulag lóðar, þ. á m. bílastæði. Í kafla 4.7 í greinar­gerðinni segir um bílastæði og bílageymslur að gert sé ráð fyrir tveimur bílastæðum við hverja íbúð í einbýlis-, par- og raðhúsum. Í kafla 5.1 segir að í einbýlis-, par- og raðhúsum skuli vera ein íbúð í hverju húsi, ekki sé heimilt að hafa aukaíbúð á lóðum og að lágmarksstærð rað- og parhúsa sé 90 m2. Í kafla 5.4.1 er veitt heimild til að fjölga eða fækka íbúðum á raðhúsalóðum, gerð R1, um eina íbúð, en sú lóð sem hér um ræðir er skilgreind fyrir parhús, gerð P1, og er á slíkum lóðum heimilt að reisa einnar hæðar parhús ásamt sambyggðri bílgeymslu og koma fyrir tveimur bílastæðum á lóð.
  1. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 1. október 2025 var synjað umsókn kæranda um byggingarleyfi á lóð nr. 61–63 við Móstekk. Í fundargerð kemur fram að skipulagsfulltrúi sveitarfélagsins hafi einnig setið fundinn og í bókun um málið kemur fram að það sé sameiginlegt mat byggingarfulltrúa og skipulagsfulltrúa að ef skipulagsskilmálar kveði á um að parhús megi einungis samanstanda af tveimur íbúðum, en hús samanstandi óumdeilanlega af þremur íbúðar­hlutum teljist í öllu falli einn íbúðarhlutanna „aukaíbúð“ samkvæmt almennum málskilningi og í skilningi deiliskipulagsskilmála. Var og vísað til þess sem fram hafi komið í úrskurði nefndarinnar í máli nr. 52/2024 að óyggjandi væri að eignarhluti 0102 á aðaluppdrætti fæli í sér tvo íbúðarhluta. Í tilefni af fyrirspurn kæranda veitti skipulagsfulltrúi frekari rökstuðning með tölvupósti degi síðar, þ.e. 2. október 2025. Kom þar m.a. fram að ekki yrði séð að sveitarfélagið væri að rýra virði lóðar kæranda, ekki væri verið að banna lóðarhafa að hanna parhús á lóð fyrir parhús. Sveitarfélagið tæki einfaldlega þá stefnu að á parhúsalóðum eigi að vera parhús og að á raðhúsalóðum raðhús, án þess að gerðar væru aukaíbúðir innan þeirra húsa. Það væri ástæða fyrir því að settir væru skilmálar um að ekki væri gert ráð fyrir aukaíbúðum sem hefði m.a. með að gera áætlun um fjölda bíla á skipulagssvæðinu. Af hálfu úrskurðar­nefndarinnar verður ekki fundið að þessum rökstuðningi þar sem eiginleikar mannvirkisins voru bornir að bindandi skilmálum skipulagsins en sá hluti mannvirkisins sem talinn verður til aukaíbúðar samkvæmt þessu hefur sérútgang, mögulegan eldhúskrók og sérstakt baðherbergi. Verður einnig bent á að afleiðing hinnar breyttu tilhögunar væri sú að á lóðinni væri með þessu unnt að koma fyrir mannvirki sem hefði yfirbragð raðhúss fremur en parhúss.
  1. Í 3. mgr. í gr. 5.3.2.20. skipulagsreglugerðar er kveðið á um að lóðir skuli hnitsettar við gerð deiliskipulags, en að þó sé heimilt að setja fyrirvara í skipulagsskilmála um að við gerð lóðablaða geti upplýsingar um tiltekin atriði breyst lítillega, t.d. varðandi lóðastærðir og lóðamörk. Í 28. mgr. í gr. 1.3. í reglugerðinni eru mæli- og hæðarblöð skilgreind sem hönnunargögn sem unnin séu í kjölfar deiliskipulags sem lýsi með nákvæmum hætti stærðum lóða, hæðarkótum lands og bygginga, staðsetningu lagna, kvöðum og öðru er þurfa þyki. Þá er tekið fram að einnig séu þau nefnd lóðablöð. Mæliblað felur þannig í sér nánari útfærslu gildandi deiliskipulags en mæliblaðið hefur þó ekki hlotið sömu eða sambærilega meðferð og deiliskipulag skv. skipulagslögum nr. 123/2010.
  1. Í kafla 4.2. í deiliskipulagi svæðis þess sem hér um ræðir segir að á grundvelli deiliskipulagsins gefi sveitarfélagið út mæli- og hæðablöð og sýni hin fyrrnefndu nákvæmar stærðir lóða, lóða­mörk og byggingarreiti húsa. Um leið er áskilinn réttur til að gera smávægilegar breytingar sem flokkast geti sem leiðréttingar við gerð lóðablaða og skuli þá „mæli- og hæðarblöðin verða rétthærri en deiliskipulagsuppdrátturinn.“ Samkvæmt deiliskipulagsuppdrætti er gert ráð fyrir að lóð fyrir hús nr. 1 og 3 við götu 15, þ.e. lóð nr. 61–63 við Móstekk, sé skipt í tvo u.þ.b. jafn stóra hluta. Á mæliblaði vegna lóðarinnar hefur þessu verið breytt með þeim hætti að svo virðist sem lóðin sé óskipt. Verður talið að byggingaráform kæranda feli með þessu í sér slíkt frávik frá deiliskipulagi svæðisins að borið hefði að fara með það samkvæmt málsmeðferðarreglum deiliskipulagsbreytingar, sbr. 2. mgr. 43. gr. skipulagslaga nr. 123/2010.
  1. Af hálfu kæranda hefur loks verið vísað til innra skipulags fasteignar að Mólandi 1–3 sem sé í sama sveitarfélagi og bent á að þar sé aukaíbúð sem sé í útleigu og að á aðaluppdráttum vegna hennar hafi verið gert ráð fyrir eldhúsinnréttingu og baðherbergi í bílskúr, sem byggingarfulltrúi hafi samþykkt. Telur kærandi það leiða til þess að með synjun umsóknar hans hafi verið brotið gegn jafnræðisreglu stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Heyrir téð fasteign til annars deiliskipulagssvæðis sem aðrir en þó áþekkir skipulagsskilmálar gilda um. Af samanburði aðaluppdrátta vegna þeirrar fasteignar sem byggð var á lóð nr. 1–3 við Móland og byggingaráforma kæranda á lóð nr. 61–63 við Móstekk verður þó ráðið að ekki sé um sambærileg byggingaráform að ræða. Verður því ekki talið að brotið hafi verið gegn jafnræðisreglu stjórnsýslulaga við afgreiðslu umsóknar kæranda í máli þessu.
  1. Með vísan til alls framanrakins verður ekki fallist á kröfu kæranda um ógildingu hinnar kærðu ákvörðunar.

Úrskurðarorð 

Hafnað er kröfu kæranda um að felld verði úr gildi ákvörðun byggingarfulltrúa Árborgar frá 1. október 2025 um að synja umsókn kæranda um byggingarleyfi fyrir parhúsi á lóð nr. 61–63 við Móstekk.