UUA2602030 Brimslóð

Árið 2026, mánudaginn 4. maí, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Arnór Snæbjörnsson formaður, Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur.

Fyrir var tekið mál nr. UUA2602030, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúa Húnabyggðar frá 28. janúar 2026 um að synja umsókn kæranda um byggingarleyfi á lóðinni Brimslóð 8 á Blönduósi.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 27. febrúar 2026, er barst nefndinni sama dag, kærir Brimslóð ehf. þá ákvörðun byggingarfulltrúa Húnabyggðar, dags. 28. janúar 2026, um að synja umsókn um byggingarleyfi á lóðinni Brimslóð 8 á Blönduósi. Er þess krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi.

2. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Húnabyggð 30. mars 2026.

Málavextir

3. Í mars 2018 voru kærðar til úrskurðarnefndarinnar afgreiðslur skipulags-, umhverfis- og umferðarnefndar Blönduósbæjar á umsóknum um byggingarleyfi og stækkun tiltekinnar lóðar við Brimslóð. Í úrskurði nefndarinnar frá 5. apríl 2019 í máli nr. 36/2018 var lagt til grundvallar að endanleg ákvörðun um afdrif umsóknar um byggingarleyfi væri á hendi byggingarfulltrúa og að samþykki sveitarstjórnar þyrfti til að breyta lóðarmörkum. Þar sem afgreiðsla hvorugs aðilans lá fyrir í málinu var litið svo á að ekki væri ekki til að dreifa endanlegri ákvörðun, sbr. 26. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Með vísan til 4. mgr. 9. gr. sömu laga var lagt fyrir bæði byggingarfulltrúa og sveitarstjórn að taka umsóknir kæranda til efnislegrar afgreiðslu án ástæðulauss dráttar.

4. Árið 2022 sameinaðist Blönduósbær Húnavatnshreppi í sveitarfélagið Húnabyggð. Á fundi sveitarstjórnar Húnabyggðar 11. júní 2024 var staðfest ákvörðun skipulags- og byggingar­nefndar um að synja umsókn kæranda um byggingarleyfi fyrir viðbyggingu við hús á lóð Brimslóðar 10C. Sú ákvörðun var kærð til úrskurðarnefndarinnar, sem með úrskurði frá 8. október 2024 í máli nr. 70/2024 felldi ákvörðunina úr gildi á þeim grundvelli að rökstuðningi hennar hefði verið áfátt með hliðsjón af jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga og réttmætum væntingum kæranda.

5. Hinn 4. desember 2024 var umsókn kæranda tekin fyrir að nýju á fundi skipulags- og samgöngunefndar Húnabyggðar og var á fundinum ákveðið að leggja til við sveitarstjórn að afgreiðslu erindisins yrði frestað þar til lokið væri við deiliskipulag fyrir svæðið og gerðar hefðu verið breytingar á aðalskipulagi. Á fundi sveitarstjórnar 10. s.m. var þessi afgreiðsla samþykkt. Var sú ákvörðun kærð til úrskurðarnefndarinnar, sem með úrskurði, 27. febrúar 2025 í máli nr. 182/2024, felldi hana úr gildi. Var í forsendum úrskurðarins á það bent að texti í greinargerð aðalskipulagsins um að tilteknar lóðir við Brimslóð teldust fullbyggðar fæli í sér lýsingu á staðháttum á svæðinu við skipulagsgerð. Slík lýsing girti ekki fyrir breytingar á þeim byggðu lóðum við deiliskipulagsgerð eða eftir atvikum með afgreiðslu umsóknar á grundvelli aðalskipulags að undangenginni grenndarkynningu samkvæmt 44. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Var einnig leiðbeint um að óheimilt væri að leggja til grundvallar fyrirhugaðar breytingar á aðalskipulagi og deiliskipulagi og að ekki hefðu verið færð fram efnisleg rök fyrir því misræmi sem gætti í nýtingarheimildum á svæðinu.

6. Á fundi skipulags- og samgöngunefndar Húnabyggðar 20. maí 2025 var tekin fyrir umsókn kæranda um byggingarleyfi sem tók til lóðarinnar Brimslóðar 8. Í henni kom fram að um væri að ræða endurbyggingu á hinu sögufræga húsi Rörasteypunni. Lagði nefndin til við sveitarstjórn að umsókninni yrði hafnað þar sem fyrirhugað mannvirki væri ekki í samræmi við aðalskipulag sveitarfélagsins. Meirihluti sveitarstjórnar staðfesti þá afgreiðslu nefndarinnar á fundi sínum 10. júní s.á. Var afgreiðslan kærð til úrskurðarnefndarinnar sem með úrskurði frá 20. ágúst 2025, í máli nr. 100/2025, vísaði kærunni frá þar sem skipulags- og samgöngunefnd væri ekki bær að lögum til að taka hina kærðu ákvörðun og því væri ekki til að dreifa lokaákvörðun í málinu.

7. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 1. október 2025 var umsókn kæranda um byggingarleyfi á lóðinni Brimslóð 8 tekin fyrir að nýju. Var málinu vísað til skipulags- og samgöngunefndar til fullnaðarafgreiðslu með vísan til viðauka I við samþykkt nr. 952/2024 um breytingu á sam­þykkt nr. 1181/2022 um stjórn og fundarsköp Húnabyggðar. Á fundi þeirrar nefndar 7. s.m. var lagt til við sveitarstjórn að útgáfu byggingarleyfis yrði hafnað þar sem núgildandi aðalskipulag leyfði ekki slíka framkvæmd. Bókað var í fundargerð nefndarinnar að unnið væri að bæði deiliskipulagi og breytingu á aðalskipulagi vegna umrædds svæðis. Það væri vilji sveitar­félagsins að hverfisvernd yrði á gamla bænum og ásýnd byggðarinnar yrði varðveitt. Ákvörðun skipulags- og samgöngunefndar var staðfest á fundi sveitarstjórnar 14. s.m. Var afgreiðslan kærð til úrskurðarnefndarinnar sem með úrskurði 16. janúar 2026, í máli nr. UUA2511045, lagði fyrir byggingarfulltrúa Húnabyggðar að taka umsókn kæranda um byggingarleyfi til efnislegrar afgreiðslu, án ástæðulauss dráttar.

8. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 28. janúar 2026 var umsókn kæranda tekin til meðferðar að nýju. Á fundinum var umsókninni synjað. Fram kom að synjað væri um byggingarleyfi fyrir 234,6 m² gistiheimili á lóðinni Brimslóð 8. Á svæðinu væri ekki í gildi deiliskipulag sem skilgreindi byggingarreit, byggingarmagn eða skilyrði um bílastæði og aðkomu. Framkvæmdin kallaði á „heildstætt mat með tilliti til verndarsjónarmiða vegna friðaðs mannvirkis á lóðinni“. Því næst sagði: „Ekki liggur fyrir fullnægjandi skipulagslausn um afgreiðslu og þjónustu framkvæmdarinnar og er því ekki unnt að veita byggingarleyfi á þessum tímapunkti.“ Loks var tekið fram að í vinnslu væri deiliskipulag sem miðaði að því að tryggja vernd og heildstæðan skipulagsramma fyrir svæðið.

9. Ákvörðun byggingarfulltrúa var lögð fram til kynningar á fundi sveitarstjórnar 10. febrúar 2026.

Málsrök kæranda

10. Af hálfu kæranda er rakið að umsókn um byggingarleyfi hafi ítrekað komið til kasta úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, fyrst með kæru dags. 4. júlí 2025 og síðar með kæru 7. nóvember sama ár. Í úrskurðum nefndarinnar hafi verið komist að þeirri niðurstöðu að meðferð málsins af hálfu sveitarfélagsins hafi ekki verið í samræmi við lög. Þrátt fyrir það hafi sveitarfélagið tekið efnislega sambærilega ákvörðun að nýju án þess að bæta úr þeim annmörkum sem úrskurðarnefndin hafi bent á.

11. Hin kærða ákvörðun sé reist á ófullnægjandi og ólögmætum forsendum. Þar sé vísað til þess að ekki sé í gildi deiliskipulag fyrir svæðið og að fyrirhuguð framkvæmd kalli á frekara mat með tilliti til skipulags og verndarsjónarmiða. Slík sjónarmið geti þó ekki ein og sér réttlætt synjun umsóknar, enda hafi úrskurðarnefndin áður komist að þeirri niðurstöðu að skortur á deiliskipulagi leiði ekki sjálfkrafa til synjunar byggingarleyfis. Þá verði ekki séð að unnt sé að fresta afgreiðslu umsóknar með vísan til fyrirhugaðrar vinnu við skipulagsáætlanir.

12. Afstaða sveitarfélagsins til uppbyggingar á svæðinu hafi verið breytileg. Í fyrri málum hafi annaðhvort verið fallist á sambærilega uppbyggingu eða umsókn tekin til efnislegrar með­ferðar. Þá hafi sveitarfélagið jafnframt lýst því yfir að slík uppbygging, þar á meðal í gamla bæjarkjarnanum, væri æskileg. Hin kærða ákvörðun fari gegn fyrri afstöðu og samræmist ekki jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar.

13. Þá hafi málsmeðferð sveitarfélagsins verið verulega ábótavant. Í hinni kærðu ákvörðun sé hvorki gerð fullnægjandi grein fyrir þeim atriðum sem talin séu standa í vegi fyrir veitingu byggingarleyfis né hvernig fyrirhuguð framkvæmd samrýmist ekki gildandi aðalskipulagi. Þá verði ekki séð að tekin hafi verið fullnægjandi afstaða til þeirra gagna sem kærandi hafi lagt fram við meðferð málsins.

14. Sveitarfélagið hafi áður, meðal annars árið 2020, talið að fyrirhuguð uppbygging félli að deiliskipulagi sem þá hafi verið í vinnslu. Í kjölfar úrskurða úrskurðarnefndarinnar hafi kærandi því mátt hafa réttmætar væntingar til þess að umsóknin yrði tekin til nýrrar og málefnalegrar meðferðar, en þess í stað hafi verið tekin ákvörðun um efnislega sambærileg synjun og áður. Með því hafi sveitarfélagið ekki farið að úrskurðum nefndarinnar.

15. Fyrirhuguð framkvæmd sé í samræmi við landnotkun samkvæmt aðalskipulagi og taki mið af þeim verndarsjónarmiðum sem vísað sé til í hinni kærðu ákvörðun. Þá hafi sveitarfélagið ekki sýnt fram á að framkvæmdin gangi gegn lögmætum skipulags- eða verndarsjónarmiðum.

Málsrök Húnabyggðar

16. Af hálfu Húnabyggðar kemur fram að ágreiningsefni kærumálsins tengist uppbyggingu svæðis sem nefnt hafi verið „Gamli bærinn“ á Blönduósi, þar sem stefnt hafi verið að því að endurvekja byggð í upprunalegri mynd með hliðsjón af sögulegri ásýnd og menningarlegu gildi svæðisins.

17. Unnið hafi verið að deiliskipulagi fyrir svæðið um nokkurt skeið og tillaga þess efnis verið á kynningarstigi. Í þeirri vinnu hafi verið lögð áhersla á verndun byggðar og að uppbygging tæki mið af endurreisn horfinna húsa sem hefðu þýðingu fyrir bæjarmynd og sögu. Stuðst hafi verið við sögulegar heimildir og haft samráð við íbúa og hagsmunaaðila.

18. Umsókn kæranda hafi að þessu sinni lotið að endurbyggingu svonefndrar „Rörasteypu“, en það hús hafi ekki verið meðal þeirra húsa sem gert hafi verið ráð fyrir að yrðu endurbyggð samkvæmt fyrirliggjandi skipulagsáformum. Þá hafi umsóknin ekki borið með sér að um endurbyggingu í upprunalegri mynd væri að ræða, enda hafi fyrirhuguð bygging verið stærri og frábrugðin útliti hins upprunalega húss.

19. Sveitarfélög fari með skipulagsvald innan sinna marka og taki stefnumarkandi ákvarðanir um landnotkun, byggðamynstur og uppbyggingu samkvæmt skipulagslögum. Í því felist að heimilt sé að móta stefnu um uppbyggingu svæðisins og hafna umsóknum sem ekki samrýmist þeirri stefnu. Svæðið teljist fullbyggt samkvæmt aðalskipulagi og deiliskipulagstillaga feli í sér nánari útfærslu þeirrar stefnu.

20. Ekki leiði af skorti á gildu deiliskipulagi að heimila beri umrædda framkvæmd. Heimilt sé að líta til vinnu við skipulagsgerð og þeirra markmiða sem þar séu sett við mat á umsóknum, enda yrði ella grafið undan skipulagsvaldi sveitarfélaga. Markmið skipulagsvinnunnar sé að vernda heildarmynd svæðisins með því að endurreisa eingöngu hús sem hafi sögulega skírskotun og koma í veg fyrir nýbyggingar sem raski þeirri heild. Stór hluti bygginga á svæðinu sé friðaður og sé um verulega hagsmuni að ræða, meðal annars vegna menningarverndar og ferðaþjónustu.

21. Því sé mótmælt að brotið hafi verið gegn jafnræðisreglu með fyrri heimildum til uppbyggingar. Svokölluð „Gústasjoppa“ hafi þannig verið hluti af skipulagsáformum frá upphafi og sé þar ekki um sambærilegt tilvik að ræða. Þá hafi kæranda áður verið veitt byggingarleyfi sem hann hafi ekki nýtt innan tilskilins frests.

22. Mál þetta sé frábrugðið fyrri málum aðila að því leyti að þau hafi lotið að viðbyggingum, en hér sé um að ræða nýbyggingu á lóð sem kærandi hafi hvorki eignarrétt á né umráð yfir. Þá sé umfang fyrirhugaðrar byggingar meira en annarra húsa á svæðinu og geti það haft áhrif á ásýnd þess. Þá hafi aðstæður á svæðinu breyst, meðal annars vegna landbrots og breytinga á strand­línu, og óvíst sé hvort lóðin henti til uppbyggingar. Loks kunni fyrirhuguð bygging að skerða aðgengi almennings að strandsvæði.

Viðbótarathugasemdir kæranda

23. Í viðbótarathugasemdum sínum finnur kærandi að málatilbúnaði sveitarfélagsins. Synjun byggingarleyfis byggi á röngum og ósamræmdum forsendum, m.a. varðandi fyrirhugaða skipulagsvinnu og fyrri niðurstöður um uppbyggingu á svæðinu. Komi raunverulegar ástæður synjunar því ekki skýrt fram. Staðhæfingum sveitarfélagsins um legu og stærð lóðarinnar Brimslóðar 8 sé mótmælt. Lóðarmörk séu skýr og studd gögnum, þ.m.t. loftmyndum og samningum. Gerð sé athugasemd við framsetningu lóðarstærðar í deiliskipulagsdrögum, sem feli í sér ólögmæta skerðingu á eignarrétti.

24. Heimilaðar hafi verið umfangsmiklar breytingar á öðrum fasteignum á svæðinu án þess að gerðar hafi verið sömu kröfur. Af því leiði að málsmeðferð hafi ekki verið samræmd og fari gegn jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar. Þá sé jafnframt vísað til réttmætra væntinga á grundvelli fyrri afstöðu stjórnvalda.

25. Að lokum séu gerðar athugasemdir við mat sveitarfélagsins á verndarsjónarmiðum og náttúruvá og talið að þau atriði geti ekki réttlætt synjun byggingarleyfis í þessu tilviki. Þá er jafnframt vikið að því að afstaða sveitarfélagsins mótist af tengslum við aðra aðila sem komið hafa að þróun svæðisins.

—–

26. Aðilar máls þessa hafa fært fram ítarlegri rök fyrir máli sínu, sem ekki verða rakin hér frekar, en úrskurðarnefndin hefur haft þau öll til hliðsjónar við úrlausn málsins.

Niðurstaða

27. Í máli þessu er deilt um lögmæti ákvörðunar byggingarfulltrúa Húnabyggðar frá 28. janúar 2026 um að synja umsókn kæranda um byggingarleyfi á lóðinni Brimslóð 8 á Blönduósi. Kæruheimild til úrskurðarnefndarinnar er í 59. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki og barst kæra innan kærufrests.

28. Samkvæmt 3. mgr. 3. gr. skipulagslaga nr. 123/2010 er það í höndum sveitarstjórnar að annast gerð skipulagsáætlana innan marka sveitarfélags og geta þær með því haft áhrif á og þróað byggð og umhverfi með bindandi hætti. Um leið ber við töku skipulagsákvarðana m.a. að hafa í huga markmið c-liðar 1. mgr. 1. gr. laganna um að tryggt sé að réttur einstaklinga og lögaðila verði ekki fyrir borð borinn þótt hagur heildarinnar sé hafður að leiðarljósi.

29. Samkvæmt 2. mgr. 37. gr skipulagslaga nr. 123/2010 gildir sú meginregla að gera skuli deili­skipulag fyrir svæði eða reiti þar sem framkvæmdir eru fyrirhugaðar. Finna má undantekningu frá þeirri meginreglu í 1. mgr. 44. gr. laganna þar sem segir að þegar sótt sé um byggingar- eða framkvæmdaleyfi fyrir framkvæmd sem sé í samræmi við aðalskipulag og deiliskipulag liggi ekki fyrir geti sveitarstjórn eða sá aðili sem heimild hafi til fullnaðarafgreiðslu mála, sbr. 6. gr., ákveðið að veita megi leyfi án deiliskipulagsgerðar sé framkvæmdin í samræmi við landnotkun, byggðamynstur og þéttleika byggðar. Skal skipulagsnefnd þá láta fara fram grenndarkynningu.

30. Í Aðalskipulagi Blönduósbæjar 2010–2030 er í kafla 4.2.2 um verslunar- og þjónustusvæði lýst svæði „Gamla bæjarins“. Þar kemur fram að það teljist að meginstefnu til fullbyggt og að svigrúm sé einkum fyrir breytingar á núverandi húsnæði eða takmarkaða uppbyggingu sem falli að fyrirliggjandi byggðarmynstri. Þá verður af almennri umfjöllun skipulagsins, sbr. kafla 2.1, ráðið að lýsing á starfsemi á einstökum svæðum sé byggð á núverandi notkun og sé ekki bindandi umfram þau skipulagsákvæði sem sett eru fram. Jafnframt kemur fram í kafla 4.3.2 að innan svæðisins séu friðuð hús, þ.m.t. við Brimslóð, og að leggja skuli áherslu á verndun byggðar, götumynda og menningarminja. Í aðalskipulaginu er ekki fjallað um möguleika á endurbyggingu þess mannvirkis sem kærandi vísar til í umsókn um byggingarleyfi.

31. Með hinni kærðu ákvörðun var synjað um byggingarleyfi með vísan til þeirra efnisraka að ekki væri í gildi deiliskipulag á svæðinu sem skilgreindi byggingarreiti, byggingarmagn eða skilyrði um bílastæði og aðkomu. Að auki var vísað til þess að þörf væri á heildstæðu mati með tilliti til staðsetningar, deiliskipulag fyrir svæðið væri í vinnslu og það miðaði að því að tryggja vernd og heildstæðan skipulagsramma. Að virtum þessum efnislegu rökum gerir úrskurðarnefndin ekki athugasemdir við að með hinni kærðu ákvörðun hafi áformum um uppbyggingu verið vísað til málsmeðferðar deiliskipulagsgerðar í stað þess að ráðist yrði í grenndarkynningu, sbr. 1. mgr. 44. gr. laga nr. 123/2010.

32. Kærandi hefur vísað til þess að sambærilegar framkvæmdir hafi verið heimilaðar á svæðinu og að með hinni kærðu ákvörðun hafi verið brotið gegn jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar. Þær framkvæmdir sem með þessu er vísað til hefur sveitarfélagið staðhæft að verði naumast álitnar sambærilegar hvað varðar umfang og staðsetningu. Telur úrskurðarnefndin að ekki séu efni til að hrinda því mati sveitarfélagsins. Að auki er þá eðlilegt að slík rök um jafnfræði við upp­byggingu á þegar byggðu hverfi komi til umfjöllunar við áframhaldandi vinnu við gerð deili­skipulags. Verður því ekki fallist á það að við undirbúning hinnar kærðu ákvörðunar hafi verið farið á svig við jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Með sömu rökum verður að hafna því að til sé að dreifa réttmætum væntingum til þess að fallist verði á hina umþrættu umsókn um byggingarleyfi.

33. Með vísan til alls framanrakins er hafnað kröfu kæranda um ógildingu ákvörðunar byggingar­fulltrúa Húnabyggðar frá 28. janúar 2026 um synjun byggingarleyfis á lóðinni Brimslóð 8 á Blönduósi.

Úrskurðarorð

Hafnað er kröfu kæranda um að ógilda þá ákvörðun byggingarfulltrúa Húnabyggðar, dags. 28. janúar 2026, um að synja umsókn kæranda um byggingarleyfi á lóðinni Brimslóð 8 á Blönduós.