Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála
jan 09
Love0

2/2008 Úrskurður vegna kæru Einingarverksmiðjunnar Borgar gegn Heilbrigðisnefnd Hafnarfjarðar- og Kópavogssvæðis.

Með

Mál nr. 2/2008.

Úrskurðarnefnd skv. 31. gr. laga nr. 7/1998.

Ár 2008, föstudaginn 14 mars  kom nefnd skv. 31.gr. l. nr. 7/1998 saman til fundar á skrifstofu formanns nefndarinnar að Suðurlandsbraut 6 í Reykjavík.  Mætt voru Steinunn Guðbjartsdóttir, Gunnar Eydal og Guðrún Helga Brynleifsdóttir.

Fyrir var tekið mál nr. 2/2008 Einingaverksmiðjan Borg ehf., Bakkabraut 9, Kópavogi, hér eftir nefndur kærandi, gegn heilbrigðisnefnd Hafnarfjarðar og Kópavogssvæðis, hér eftir nefnt kærði.

Í málinu er kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

I. Aðild kærumáls og kröfur

Fyrir nefndinni liggur kæra Einingaverksmiðjunnar Borgar dagsett 6. febrúar 2008 þar sem ákvarðanir Heilbrigðisnefndar Hafnarfjarðar og Kópavogssvæðis dagsettar 9. nóvember 2007 og 22. janúar 2008 eru kærðar.  Með ákvörðun dagsettri 9. nóvember 2007 hafnaði kærði kröfu kæranda um viðurkenningu á því að núgildandi starfsleyfi kæranda tæki til allrar núgildandi starfsemi þess þ.m.t. framleiðslu og sölu á steinsteypu á almennum markaði.  Þann 22. janúar 2008 tók kærði síðan ákvörðun um að hafna varakröfu kæranda  um að starfsleyfi yrði breytt þannig að það tæki til allrar núverandi starfsemi fyrirtækisins þ.m.t. framleiðslu og sölu á steinsteypu á almennum markaði.

Framangreindar ákvarðanir voru kærðar þann 6. febrúar 2008.  Í kærunni var þess einnig krafist að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar yrði frestað þar til nefndin kvæði upp fullnaðarúrskurð í málinu. Er sú krafa hér til umfjöllunar.

Hér verður einungis tekið á fyrsta liðnum í kæru kæranda, þ.e. kröfu um frestun réttaráhrifa hinnar kærðu ákvörðunar.

Eftirfarandi skjöl hafa verið lögð fram í málinu:

1. Stjórnsýslukæra dags. 06.02.2008,

2. Greinargerð kæranda dags. 17.02.2008.

3. Athugasemdir kærða dags. 29.02.2008.

4.  Athugasemdir kæranda dags. 03.03.2008

II.    Málsatvik

Með ákvörðun dagsettri 9. nóvember 2007 hafnaði kærði kröfu kæranda um viðurkenningu á því að núgildandi starfsleyfi fyrirtækisins tæki til allrar núgildandi starfsemi þess þ.m.t. framleiðslu og sölu á steinsteypu á almennum markaði.  Þann 22. janúar 2008 tók kærði síðan ákvörðun um að hafna varakröfu kæranda  um að starfsleyfi yrði breytt þ.a. það tæki til allrar núverandi starfsemi fyrirtækisins þ.m.t. framleiðslu og sölu á steinsteypu á almennum markaði.

Hin kærða ákvörðun hefur ekki komið til framkvæmdar og hefur kærði engum þvingunaraðgerðum beitt.  Kærði hefur hins vegar mótmælt frestun réttaráhrifa og krafist þess að kröfum kæranda um frestun réttaráhrifa verði hafnað.

IV. Málsástæður og rök kæranda

Kærandi telur ekkert benda til þess að túlka eigi 2. mgr. 29. gr. stjórnsýslulaga þröngt.  Í ákvæðinu sé sérstaklega gert ráð fyrir því að æðra stjórnvald geti frestað réttaráhrifum.  Ekkert í greinargerð eða í skrifum fræðimanna bendi til þess að skýra eigi ákvæðið þröngt.  Kærandi bendir sérstaklega á að skv. orðanna hljóðan sé heimildin fyrir hendi ef ástæður mæla með því.  Orðalagið bendi ekki til þess að heimild æðra stjórnvalds sé þröngur stakkur skorinn.  Þvert á móti virðist æðra stjórnvald hafa víðtæka heimild til að fresta réttaráhrifum á meðan málið er til meðferðar.  Kærandi bendir á að í þessu tilfelli geti kæra til æðra stjórnvalds verið þýðingarlaus ef réttaráhrifum er ekki frestað þar sem viðskiptavild kæranda tapist um leið og hann getur ekki afhent steypu í samræmi við gerða samninga.

Kærandi mótmælir því jafnframt að túlka eigi regluna með hliðsjón af 3. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl.  Kærandi bendir á að það fjárhagslega tjón sem hann yrði fyrir við rekstrarstöðvun mundi aldrei verða bætt að fullu skv. reglum íslensks skaðabótaréttar.  Þannig væri mjög erfitt að meta missi viðskiptavildar kæranda en rekstrarstöðvun myndi valda gríðarlegu álitshnekki kæranda á markaðnum sem mjög erfitt yrði að meta til fjár og sýna fram á í skaða­bóta­máli.  Þá bendir kærandi á að ekki sé hægt að bæta tjón ef aðgerðir kærða verði til þess að kærandi verði gjaldþrota en rekstrarstöðvun gæti leitt til þess.

Kærandi staðfestir að hann hafi enn sem komið er ekki verið beittur þving­unar­aðgerðum af hálfu kærða.  Sé kærði reiðubúinn til að lýsa því yfir að það verði ekki gert á meðan málið er til meðferðar hjá æðra stjórnvaldi, er kærandi reiðubúinn til að draga kröfu sína um frestun á réttaráhrifum til baka.

Ljóst er sbr. hjálagt bréf kærða að þvingunaraðgerðir eru yfirvofandi.  Vegna þessa liggur fyrir nauðsyn fyrir kæranda að fá úrlausn um þessa kröfu.

Þá er því mótmælt að í afstöðu nefndarinnar um gildissvið starfsleyfis kæranda hafi ekki falist stjórnvaldsákvörðun.  Í þessu sambandi er vísað til 18. gr. reglugerðar nr. 785/1999 um starfsleyfi fyrir atvinnurekstur sem getur haft í för með sér mengun.  Skýrt kemur fram í greininni að mat kærða á því hvort útvíkkuð starfsemi sem ráðast á í rúmist innan gildandi starfsleyfis aðila sé stjórnvaldsákvörðun.  Kærandi byggir á því að sama hljóti að gilda í því tilfelli sem er til umræðu í málinu.

Þess utan bendir kærandi á að starfsleyfið sé ekki skýrt um hvort kærandi hafi leyfi til að reka steypustöð.  Hann segir ljóst að fyrirsvarsmenn handhafa starfsleyfisins, sbr. einnig framlögð gong, voru frá upphafi í góðri trú um að starfsleyfið næði til þess að framleiða og selja steinsteypu.

Í þessu sambandi vísar kærandi til bréfs heil­brigðiseftirlits Hafnarfjarðar- og Kópavogssvæðis dags. 22. febrúar s.l. en eftirlitið starfar í umboði kærða og kemur fram fyrir hönd kærða.  Í bréfinu á bls. 4 kemur eftir­farandi fram orðrétt:

„Heilbrigðiseftirlitið hefur ítrekað bent forsvarsmönnum fyrirtækisins á að sala á steypu frá Bakkabraut 9 sé ekki í samræmi við starfsleyfi fyrirtækisins. Leyfi fyrirtækisins nær til reksturs steypueiningarverksmiðju og þá steypuframleiðslu sem sé henni viðkomandi en ekki til þeirra umsvifa er fylgja útgerð steypubíla og annarra tækja.“

Samkvæmt þessum skilningi kærða virðist kæranda nú vera heimilt að reka steypustöð að Bakkabraut 9, Kópavogi.  Að því gefnu er ljóst að starfsleyfið getur ekki heldur verið talið skýrt um það atriði hvort selja megi steypu á bílum.  Niðurstaða um þetta atriði varðar mikla hagsmuni kæranda.

Verður að telja að afstaða kærða um þetta beri því öll megineinkenni stjórnvalds­ákvörðunar.  Þannig er verið að mæla fyrir um rétt eða skyldu kæranda sem bindur endi á réttarágreining er varðar verulega hagsmuni kæranda.  Sé vafi um þetta atriði ber að sjálfsögðu að túlka hann kæranda í vil.

Kærandi telur öruggt að ákvörðun kærða verði ógilt þó ekki sé nema vegna málsmeðferðar kærða.

Hvað varðar hagsmuni aðila er ljóst að mati kæranda að hagsmunir kæranda af því að fá frestun réttaráhrifa eru gríðarlegir en hagsmunir kærða mjög litlir ef einhverjir.  Rekstrarstöðvun er algerlega óhugsandi fyrir kæranda og jafnvel rekstrarstöðvun í skamman tíma er til þess fallin að valda gríðarlegu tjóni fyrir kæranda sem er að keppa á fákeppnismarkaði.

V. Málsástæður og rök kærða.

Kærði tekur fram að í 1. mgr. 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 sé lögfest sú meginregla að stjórnsýslukæra fresti ekki réttaráhrifum ákvörðunar stjórnvalds.  Undantekningar frá þeirri meginreglu geti ýmist verið lögbundnar, sbr. 2. og 3. mgr. ákvæðisins, eða byggt á ólögfestum meginreglum stjórnsýsluréttarins, en þær verði almennt að skýra þröngt.

2. mgr. 29 gr. laganna feli í sér undantekningu frá fyrrnefndri meginreglu 1. mgr. ákvæðisins, en þar er kveðið á um, að heimilt sé að fresta réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar meðan kæra er til meðferðar, séu fyrir hendi ástæður sem mæla með því.  Kærði segir að ákvæði þetta hafi verið skýrt á þann veg að líta beri til réttmætra hagsmuna allra aðila málsins.  Líta beri til þess m.a. hversu langt er um liðið frá því að hin kærða ákvörðun var tilkynnt aðilum, og þess hversu líklegt sé að ákvörðuninni verði breytt.

Álítur kærði að jafnframt beri að túlka umrædda undantekningareglu með líkum hætti og t.d. er gert við mat á því hvort leggja beri lögbann á tiltekna athöfn, sbr. 3. mgr. 24. gr. laga nr. 90/1989.  Þannig beri almennt ekki að beita umræddri undantekningareglu ef hagsmunir kæranda þyki nægilega tryggðir með réttarreglum um skaðabætur.  Telur kærði ótvírætt að svo sé enda sé hið meinta tjón kæranda vegna ákvörðunarinnar eingöngu fjárhagslegt.

Kærði segir að við mat á þessu beri jafnframt að líta til þess að starfssemi kæranda hafi ekki verið stöðvuð þrátt fyrir heimildir í lögum nr. 7/1998, einkum VI kafla laganna, enda hafi ítrekaðar athugasemdir verið gerðar af hálfu kærða vegna hinnar óleyfilegu strarfsemi kæranda á svæðinu, auk þess sem hann hefur verið áminntur sérstaklega af hálfu kærða.

Kærði bendir sérstaklega á að álitamál sé hvort hin kærða ákvörðun sé ákvörðun í skilningi stjórnsýslulaga.  Eins og kærði hefur skilið kæruna, lýtur hún aðallega að því að fá ógildingu á þeirri meintu ákvörðun kærða sem kæranda var tikynnt með bréfi hinn 9. nóvember 2007.  Eins og rakið er í kæru, sendi lögmaður kæranda kærða bréf hinn 16. október 2007 þar sem farið var fram á að viðurkennt væri af hálfu kærða að starfsleyfi til handa kæranda útg. 8. júní 2006, yrði túlkað með þeim hætti að það næði til allrar starfsemi sem kærandi hafði þá þegar hafið á athafnasvæði sínu í Kópavogi.

Með fyrrgreindu bréfi kærða dags. 9. nóvember 2007 var aðalkröfu kæranda hafnað um að núgildandi starfsleyfi tæki til allrar núverandi starfsemi kæranda.  Áleit kærði m.ö.o. að túlka bæri starfsleyfið með hliðsjón af skýru orðalagi þess, sem kveður á um leyfi til „reksturs steypueiningaverksmiðju“, sbr. og með hliðsjón af starfsleyfisumsókn kæranda dags. 5. desember 2005, þar sem sótt var um leyfi til að „framleiða forsteyptar einingar“.  Taldi kærði starfsleyfið því ekki heimila víðtækari rekstur kæranda á svæðinu, svo sem að starfsemin næði til framleiðslu steypu eða reksturs steypustöðvar, umfram framleiðslu steypu í einingar til eigin nota.

Með vísan til þess telur kærði að ekki hafi verið um að ræða ákvörðun í skilningi stjórnsýsluréttarins, þar sem eingöngu var um að ræða túlkun á fyrri ákvörðun.  Ákvörðun kærða var tekin við útgáfu starfsleyfisins.  Kæranda var þá þegar í lófa lagið að leita úrlausnar nefndarinnar varðandi starfsleyfið, teldi hann það ekki í samræmi við umsókn sína, eða að ekki hefði verið gætt lögmætra sjónarmiða við útgáfu þess.  Það kaus kærandi hins vegar ekki að gera innan lögbundins frests, sbr. einkum 1. mgr. 27. gr. laga nr. 37/1993, og því verður hann við það að una. Kærandi geti m.ö.o. ekki skotið sér undan lögboðnum frestákvæðum með því einu að senda fyrirspurn til kærða um túlkun fyrri ákvörðunar hans.

Kærði bendir sérstaklega á að óheimilt sé að hefja starfsleyfisskylda starfsemi án þess að gilt starfsleyfi hafi verið gefið út sem heimili umrædda starfsemi.  Starfsleyfi kæranda lúti aðeins að rekstri steypueiningaverksmiðju, auk þess sem ekkert starfsleyfi hafi verið gefið út til handa kæranda sem telst heimila þá starfsemi sem kæra hans lýtur að.  Kæranda hafi því þá þegar verið óheimilt að hefja þann rekstur sem um ræðir.  Allt tjón sem af þessu kunni að hljótast sé á hans ábyrgð enda hafi hann sjálfur kosið að hefja hina óleyfilegu starfsemi án þess að þess væri gætt að tilskilin leyfi væru fyrir hendi.

VI.  Álit og niðurstaða úrskurðarnefndar.

Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr, 37/1993 taka lögin til ákvarðana sem stjórnvöld þar á meðal stjórnsýslunefndir taka um rétt eða skyldu manna.  Að mati nefndarinnar fólst í afstöðu kærða um gildissvið starfsleyfis kæranda, stjórnvaldsákvörðun í skilningi ákvæðisins.  Kærði tilkynnti kæranda um ákvörðun sína og benti á kæruleið samkvæmt lögunum.

Kærði hefur enn ekki beitt þvingunaraðgerðum en hefur boðað að þær séu yfirvofandi.  Það er því er nauðsynlegt fyrir kæranda að fá úrlausn um þessa kröfu.

Í 1. mgr. 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 er lögfest sú meginregla að stjórnsýslukæra fresti ekki réttaráhrifum ákvörðunar stjórnvalds.  Samkvæmt 2. mgr. ákvæðisins er æðra stjórnvaldi heimilt að fresta réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar meðan kæra er til meðferðar þar sem ástæður mæla með því.

Á það er fallist með kæranda að hagsmunir hans af því að ekki komi til rekstrarstöðvunar séu miklir.  Jafnvel rekstrarstöðvun í skamman tíma er til þess fallin að valda miklu tjóni fyrir kæranda.

Í greinargerð með stjórnsýslulögunum er að finna leiðbeiningar um notkun þess úrræðis að fresta réttaráhrifum ákvörðunar.  Meta verður í hverju tilviki fyrir sig hvort réttlætanlegt sé að fresta réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar. Við slíkt mat ber að líta til réttmætra hagsmuna hjá öllum aðilum málsins. Líta ber til þess hversu langt er um liðið frá því að hin kærða ákvörðun var tilkynnt aðilum, en einnig verður að horfa til þess hversu líklegt það sé að ákvörðuninni verði breytt. Almennt mælir það á móti því að réttaráhrifum ákvörðunar sé frestað ef fleiri en einn aðili eru að máli og þeir eiga gagnstæðra hagsmuna að gæta, eða ef til staðar eru mikilvægir almannahagsmunir, t.d. þar sem ákvörðun hefur að markmiði að koma í veg fyrir hættuástand. Það mælir hins vegar með því að fresta réttaráhrifum ákvörðunar ef aðili máls er aðeins einn og ákvörðun er íþyngjandi fyrir hann, veldur honum t.d. tjóni. Þetta sjónarmið vegur sérstaklega þungt í þeim tilvikum þar sem erfitt yrði að ráða bót á tjóninu, enda þótt ákvörðunin yrði síðar felld úr gildi af hinu æðra stjórnvaldi. Loks má svo nefna þau tilvik þar sem kæruheimild verður í raun þýðingarlaus verði réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar ekki frestað.

Að mati nefndarinnar er ljóst að kærandi yrði fyrir miklu fjárhagslegu tjóni við rekstrarstöðvun.   Kærði hefur enn ekki beitt þvingunaraðgerðum og ekki hefur verið sýnt fram á að hagsmunir hans standi gegn frestun.

Það er þannig ljóst að mati nefndarinnar að hagsmunir kæranda af því að fá frestun réttaráhrifa eru miklir en hagsmunir kærða að sama skapi litlir.

Með vísun til þess, sem að framan greinir er það niðurstaða nefndarinnar að fallast á kröfu kæranda.

Úrskurðarorð:

Fallist er á frestun réttaráhrifa ákvörðunar heilbrigðisnefndar Hafnarfjarðar og Kópavogssvæðis.

 Steinunn Guðbjartsdóttir

Gunnar Eydal                                              Guðrún Helga Brynleifsdóttir

Date: 3/26/08

jan 09
Love0

4/2007 Úrskurður vegna kæru Aðfanga hf. gegn Umhverfisstofnun.

Með

Mál nr. 2/2007.

Úrskurðarnefnd skv. 31. gr. laga nr. 7/1998.

Ár 2007, fimmtudaginn 15. nóvember kom nefnd skv. 31.gr. l. nr. 7/1998 saman til fundar á skrifstofu formanns nefndarinnar að Suðurlandsbraut 6 í Reykjavík.  Mætt voru Steinunn Guðbjartsdóttir, Gunnar Eydal og Guðrún Helga Brynleifsdóttir.

Fyrir var tekið mál nr. 4/2007 Aðföng, Skútuvogi 7, Reykjavík , hér eftir nefndur kærandi, gegn Umhverfisstofnun, Suðurlandsbraut 24, Reykjavík , hér eftir nefnt kærði.

Í málinu er kveðinn upp svofelldur

 úrskurður:

I. Aðild kærumáls og kröfur

Með stjórnsýslukæru, dags 21. ágúst 2007, kærði Aðföng hf. (hér eftir nefndur kærandi) ákvörðun Umhverfisstofnunar, (hér eftir nefnd kærði) frá 19. júní 2007 um að óheimilt sé að dreifa orkudrykknum Euroshopper Energy Drink á íslenskum markaði vegna of hás koffíninnihalds.

Er gerð sú krafa af hálfu kæranda að ákvörðuninni verði hnekkt og að viðurkennt verði að fyrirtækinu sé heimilt að dreifa umræddum orkudrykk.

Eftirfarandi skjöl hafa verið lögð fram í málinu:

1. Stjórnsýslukæra dags. 21. ágúst 2007 ásamt fylgiskjölum.

2. Athugasemdir kærða dags. 12. sept. 2007.

3.  Athugasemdir kæranda.

Gagnaöflun telst lokið og er málið tekið til úrskurðar.

II.    Málsmeðferð

Framangreind kæra barst úrskurðarnefnd 21. ágúst 2007.  Kæruheimild er í 31. gr. laga um hollustuhætti og mengunarvarnir nr. 7/1998.

III. Málsatvik

Í apríl 2007 óskaði kærandi eftir leyfi Umhverfisstofnunar fyrir íblöndun bætiefna í orkudrykkinn Euroshopper Energy Drink á grundvelli reglugerðar nr. 526/2006 um íblöndun bætiefna í matvæli.  Umhverfisstofnun svaraði kæranda með bréfi dags. 30. apríl 2007, á þá leið að ekki yrði að svo stöddu farið yfir umsóknina þar sem koffínmagn drykkjarins væri 320 mg/l en hámarksmagn fyrir koffín í tilbúnum drykkjum, þ.m.t. orkudrykkjum, væri 150 mg/l sbr. 1. gr. reglugerðar nr. 413/2005 um bragðefni.

Kærandi ritaði Umhverfisstofnun bréf, dags 15. maí 2007, þar sem m.a. var lýst þeirri skoðun fyrirtækisins að óeðlilegt væri að aðrar reglur giltu hér á landi um leyfilegt koffíninnihald en í nágrannalöndunum, þar sem umræddur drykkur væri leyfður.  Slíkt væri einnig í andstöðu við EES samninginn, enda væri um að ræða reglur sem takmarka án gildrar ástæðu eða heimildar frjálst vöruflæði innan EES.  Var með tilliti til nefndra athugasemda óskað eftir afstöðu Umhverfisstofnunar til fyrirhugaðrar dreifingar fyrirtækisins á orkudrykknum og rökstuðningi fyrir þeirri afstöðu.

Umhverfisstofnun leit svo á bréf kæranda að með því hefði fyrirtækið óskað eftir því að stofnunin afgreiddi umsókn um íblöndun bætiefna í orkudrykkinn þrátt fyrir að varan uppfyllti ekki ákvæði reglugerðar nr. 413/2005 um bragðefni, sbr. bréf umhverfisstofnunar til kæranda, dags. 24. maí 2007.  Í samræmi við það tók Umhverfisstofnun síðan ákvörðun um að heimila íblöndun tiltekinna vítamína í orkudrykkinn, sbr. bréf stofnunarinnar til kæranda, dags. 19. júní 2007.  Í niðurlagi bréfs Umhverfisstofnunar segir: „Ekki er tekin frekari afstaða til vörunnar, en af gefnu tilefni skal bent á að samkvæmt 1. gr. reglugerðar nr. 413/2005 um bragðefni er leyfilegt hámarksmagn koffíns í drykkjarvörum 150 mg. per lítra og óheimilt að dreifa vörum á íslenskum markaði sem stangast á við ákvæði reglugerðarinnar“.

Í kæru kemur fram að kærandi líti á ummæli kærða um leyfilegt hámarksmagn koffíns sem fyrirheit um að stofnunin muni beita sér gegn innflutningi og dreifingu drykkjarins.  Megi því jafna ummælum kærða til formlegrar ákvörðunar enda fari stofnunin með yfirumsjón á opinberu eftirliti með framleiðslu og dreifingu matvæla..

Með stjórnsýslukæru dags. 21. ágúst 2007 kærði kærandi framangreinda ákvörðun til úrskurðarnefndarinnar.

Kærða var með bréfi dags. 27. ágúst 2007 gefinn kostur á að koma að sjónarmiðum sínum varðandi kæruna og bárust þau 17. september 2007.

Kæranda var gefinn kostur á að gæta andmælaréttar gagnvart sjónarmiðum kærða með bréfi dags. 01.10.2007 og bárust athugasemdir þann 12.10.2007.

IV. Málsástæður og rök kæranda

Til stuðnings kröfu sinni bendir kærandi á að lagastoð skorti fyrir ákvörðun kærða. Í tilkynningum stofnunarinnar til kæranda um bann við dreifingu drykkjarins er eingöngu vísað til 1. gr. reglugerðar nr. 413/2005 en lagastoðar að öðru leyti ekki getið. Í 2. gr. nefndrar reglugerðar, sem breytti reglugerð nr. 587/1993 um bragðefni í matvælum, kemur fram að reglugerðin sé sett með stoð í 18. gr. laga nr. 93/1995 um matvæli, sbr. og lög nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir, með síðari breytingum. Ákvæði 18. gr. matvælalaga veitir ráðherra heimild til að setja reglugerð um atriði sem lögin ná til í því skyni að tryggja framkvæmd þeirra. Lögin hafa þó nær engar efnisreglur að geyma um bragðefni/aukaefni í matvælum, önnur en almenna markmiðsyfirlýsingu laganna, og setja ráðherra þannig lítil sem engin mörk við ákvörðun um innihald slíkra efna í matvælum.

Bendir kærandi á að í lögmætisreglu stjórnsýsluréttar felist að stjórnvöld megi ekki taka ákvarðanir sem íþyngja einstaklingum eða lögaðilum nema samkvæmt heimild í settum lögum. Í dómaframkvæmd hafi strangar kröfur verið gerðar til skýrleika laga sem færa stjórnvöldum heimildir til að takmarka atvinnufrelsi manna sem varið er af 75. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. t.d. Hrd. 1996, 2956. Þar sem fortakslaust bann kærða við innflutningi drykkjarins takmarki bersýnilega atvinnufrelsi kæranda verði að gera strangar kröfur til lagastoðar slíkrar ákvörðunar. Í ljósi þess sem að framan greinir um skort á efnisreglum í matvælalögum og nánast ótakmarkað valdframsal til umhverfisráðherra sé óhjákvæmilegt að álíta að Umhverfisstofnun sé óheimilt að byggja bann við dreifingu kæranda á orkudrykknum á ákvæði reglugerðar nr. 413/2005 einu og sér.

Verði ekki fallist á að lagastoð skorti með öllu til ákvörðunar kærða tekur kærandi fram að útfærsla reglna um hámarksinnihald koffíns í drykkjarvörum sé í það minnsta svo gölluð að ekki sé unnt að byggja á þeim svo íþyngjandi ákvörðun sem um ræðir í máli þessu. Kærandi bendir á að talsverður vafi leiki á því hvort koffín, sem bætt er í drykkjarvörur, falli yfir höfuð undir gildissvið reglugerðar nr. 587/1993 um bragðefni í matvælum. Samkvæmt 1. gr. reglugerðarinnar gildir hún um bragðefni, sem notuð eru til að gefa matvælum bragð eða ilm, og grunnefni sem notuð eru við framleiðslu bragðefna.  Samkvæmt 4. gr. matvælalaga eru bragðefni skilgreind sem efni sem notuð eru til að hafa áhrif á bragðeiginleika matvæla og teljast ekki til aukaefna. Kærandi bendir á þá staðreynd að koffíni er ekki bætt út í orkudrykki í því skyni að hafa áhrif á bragðeiginleika þeirra heldur vegna líffræðilegrar virkni efnisins á líkamann. Má benda á að í 1. tl. aðfararorða tilskipunar nr. 2002/67/EB segir: „Kínín og kaffín er notað við framleiðslu eða tilreiðslu á tilteknum matvælum, annað hvort sem bragðefni eða sem innihaldsefni ef um kaffín er að ræða.“  Í ljósi þessa telur kærandi að reglur um hámarksmagn koffíns í drykkjarvörum geti ekki talist falla undir gildissvið reglugerðar nr. 587/1993. Tekur kærandi sérstaklega fram í þessu samhengi að fyrir gildistöku reglugerðar nr. 413/2005 var reglur um hámarksinnihald koffíns í drykkjarvörum að finna í reglugerð nr. 285/2002 um aukaefni í matvælum.

Til viðbótar við framangreint bendir kærandi á að skv. a-lið 2. gr. reglugerðar nr. 587/1993 eiga ákvæði reglugerðarinnar ekki við um vörur sem ætlaðar eru til neyslu sem slíkar eða eftir blöndun eða aðra slíka meðhöndlun. Af orðalagi þessu mætti ætla að reglugerðin tæki ekki til efna sem blandað er við drykki sem ætlaðir eru til neyslu, líkt og á við um koffín í máli þessu.

Kærandi telur að með tilliti til mikilvægis þess að íþyngjandi reglugerðarákvæði séu aðgengileg borgurunum verði að gera þá kröfu að þau megi finna í viðeigandi reglugerðum en sé ekki dreift með tilviljanakenndum hætti um reglugerðir um matvæli og hollustuhætti, óháð gildissviði þeirra.

Kærandi bendir ennfremur á að ákvæðum reglugerðar nr. 587/1993 um bragðefni sé almennt svo ábótavant hvað varðar skýrleika að ótækt sé að byggja á þeim ákvörðun um dreifingarbann. Eina efnislega ákvæðið í meginmáli reglugerðarinnar sem beinlínis mælir fyrir um að ákveðin efni séu háð hámarksskilyrðum er 4. gr., en þá grein er að finna í II. kafla reglugerðarinnar sem ber heitið Notkun og skilyrði fyrir hreinleika bragðefna. Í 4. gr. kemur fram að bragðefni skuli ekki innihalda efni eða efnisþátt í magni sem hætta er á að geti valdið heilsutjóni. Segir í niðurlagi ákvæðisins að við notkun bragðefna skuli þess gætt að farið sé að þeim skilyrðum sem fram komi í viðauka um magn efna sem kunna að finnast í matvælum. Með fyrrnefndri reglugerð nr. 413/2005 var koffíni bætt á þennan viðauka reglugerðar nr. 587/1993 og kveðið á um að hámarksgildi efnisins skyldi vera 150 mg/l. Vekur sérstaka athygli að á eftir heiti viðaukans er vísað til neðanmálsgreinar þar sem segir að óheimilt sé að bæta þeim efnum sem tiltekin eru á viðaukanum í matvæli eða í bragðefni. Þau kunni að fyrirfinnast í matvælum af náttúrulegum orsökum eða vegna notkunar bragðefna úr náttúrulegum hráefnum. Af þessu verður helst ráðið að samkvæmt reglugerðinni sé óheimilt með öllu að dreifa orkudrykkjum enda er alkunna að koffíni er gjarnan bætt í slíka drykki. Engu að síður er ljóst er að skilningur Umhverfisstofnunar er annar, þ.e. sá að heimilt sé að bæta koffíni út í drykkjarvörur upp að því marki sem fram kemur í viðaukanum, sbr. afstöðu stofnunarinnar í máli kæranda og skýrslu matvælasviðs Umhverfisstofnunar frá júlí 2006, Mælingar á koffíni í drykkjum á íslenskum markaði, þar sem segir til að mynda: „Samkvæmt 1. grein nýju reglugerðarinnar er leyfilegt hámark koffíns sem bragðefni 150 mg/l fyrir allar drykkjarvörur. Því hefur bæði hámarkið verið hækkað og fjölgað þeim vörutegundum sem leyfilegt er að bæta koffíni í.“

Telur kærandi þá flausturslegu umgjörð og ónákvæmni sem einkennir reglur um hámarksinnihald koffíns og hér hefur verið lýst renna enn frekari stoðum undir þá skoðun hans að heilbrigðisyfirvöldum geti ekki talist heimilt að takmarka atvinnufrelsi hans með stoð í nefndum reglum.

Kærandi leggur áherslu á að samkvæmt 29. gr. matvælalaga er eftirlitsaðila, þ.e. heilbrigðisnefnd undir yfirstjórn Umhverfisstofnunar, heimilt en ekki skylt að stöðva eða takmarka framleiðslu eða dreifingu matvæla sem uppfylla ekki ákvæði laganna eða reglugerða settra samkvæmt þeim. Kærandi bendir á að við töku slíkra matskenndra ákvarðana séu stjórnvöld bundin af almennum reglum stjórnsýsluréttar, þ.á m. meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Sú regla felur í sér að stjórnvald skuli því aðeins taka íþyngjandi ákvörðun þegar lögmætu markmiði, sem að er stefnt, verður ekki náð með öðru og vægara móti. Skal þess þá gætt að ekki sé farið strangar í sakirnar en nauðsyn ber til. Ljóst er af ákvæðum matvælalaga að með þeim og reglugerðum settum á grundvelli þeirra er stefnt að því að vernda heilsu manna. Er vandséð að nauðsyn standi til að banna með öllu drykki sem hafa hærra koffíninnihald en 150 mg/l til að þessu markmiði verði náð. Má til samanburðar benda á að koffíninnihald í kaffi er margfalt meira, en þó hafa engar viðlíka hömlur verið settar á dreifingu þess drykkjar vegna lýðheilsusjónarmiða.

Skal einnig á það bent í þessu samhengi að gildandi reglur gera ráð fyrir annarri leið sem þjónar sama markmiði en er þó talsvert minna íþyngjandi en dreifingarbann, en í reglugerð nr. 884/2003 um merkingu matvæla sem innihalda kínín og matvæla sem innihalda koffín er kveðið á um að drykkur, sem inniheldur koffín í meira magni en 150 mg/l skuli merktur með textanum „Inniheldur mikið af koffíni“, auk þess sem skylt er að tilgreina hvert er hlutfallslegt magn koffíns í drykknum, sbr. 3. gr. reglugerðarinnar. Þegar lög og reglur gera ráð fyrir tveimur mismunandi leiðum að sama markmiði hlýtur að teljast eðlilegt í ljósi meðalhófsreglunnar að stjórnvald velji þá leið sem felur í sér minna inngrip í réttindi borgaranna. Af þessum sökum telur kærandi að eðlilegt hefði verið að gera til hans þá kröfu að hann merkti drykkjarvöruna með fyrrgreindum hætti í stað þess að meina honum um innflutning og dreifingu hennar.

Þá bendir kærandi á að jafnræðisregla 11. gr. stjórnsýslulaga krefst þess af stjórnvöldum að þau afgreiði sambærileg mál á sambærilegan hátt. Veit kærandi ekki til þess að aðgerðum hafi verið beitt gegn framleiðendum eða dreifingaraðilum annarra orkudrykkja, en á markaði eru a.m.k. fjórir drykkir sem innihalda koffín yfir leyfilegum mörkum reglugerðar nr. 587/1993, sbr. fyrrnefnda skýrslu Umhverfisstofnunar frá 2006, Mælingar á koffíni í drykkjum á íslenskum markaði.

Má einnig nefna að samkvæmt 1. mgr. 3. gr. tilskipunar nr. 2002/67/EB um merkingu matvæla, sem innihalda kínín, og matvæla sem innihalda kaffín, sem er hluti af EES-samningnum, skulu aðildarríkin heimila viðskipti með vörur, sem samræmast ákvæðum tilskipunarinnar, frá og með 1. júlí 2003. Undir slíkar vörur falla drykkir sem innihalda koffín í hærra hlutfalli en 150 mg/l, að því gefnu að þeir hafi verið merktir á ákveðinn hátt. Samkvæmt þessu er ljóst að íslenska ríkið hefur skuldbundið sig að þjóðarétti til að heimila viðskipti með drykki sem innihalda koffín í hærra hlutfalli en 150 mg/l og upprunnir eru á EES-svæðinu, hafi þeir verið merktir á fullnægjandi hátt. Kærandi telur það bersýnilega stríða gegn jafnræðisreglu stjórnsýslulaga ef raunin er sú að framleiðendur og dreifingaraðilar á EES-svæðinu njóti betri réttar en innlendir aðilar og bendir einnig í þessu samhengi á 4. gr. EES-samningsins, sem felur í sér almennt bann við mismunun á grundvelli ríkisfangs. Kærandi vekur athygli á að meginmál EES-samningsins hefur lagagildi hér á landi, sbr. 2. gr. laga nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið.

Til viðbótar við fyrrgreindar skyldur íslenska ríkisins skv. EES-samningnum minnir kærandi á að ein af grundvallarreglum þess samnings er að vöruflutningar milli samningsaðila skulu vera frjálsir, sbr. II. hluta samningsins. Til að tryggja frjálst vöruflæði er kveðið á um það í 11. gr. samningsins að magntakmarkanir á innflutningi, svo og allar ráðstafanir sem hafa samsvarandi áhrif, séu bannaðar milli samningsaðila. Telur kærandi ljóst að með því að kveða á um lægra hámarksmagn koffíns í drykkjarvörum hér á landi en í öðrum EES-ríkjum séu settar hömlur á dreifingu vara sem löglegar eru á EES-svæðinu. Þrátt fyrir að ríki hafi upp að einhverju marki svigrúm til að setja strangari reglur en almennt gilda á EES-svæðinu, sbr. 13. gr. EES-samningsins, er slík heimild bundin því að gætt sé meðalhófs, en eins og sýnt hefur verið fram á hér að ofan gengur algert bann við drykkjum með koffíninnihald yfir 150 mg/l mun lengra en nauðsynlegt getur talist.

Svarbréf kæranda v. greinargerðar kærða er dags. 12. október s.l.   Ítrekar kærandi kröfur sínar.  Fram kemur að kærandi geti ekki fallist á þá fullyrðingu kærða að aðkoma stofnunarinnar vegna koffíninnihalds snúist eingöngu um að uppfylla leiðbeiningarskyldu í samræmi við 7. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993. Kærandi telur að kærði hafi í raun tekið stjórnvaldsákvörðun í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, sem sé kæranleg til úrskurðarnefndar um hollustuhætti- og mengunarmála. Í því sambandi skiptir engu máli þótt efni ákvörðunar, dags. 19. júní sl., hafi verið óskýrt og í andstöðu við almennar efnisreglur stjórnsýsluréttar.

Kærði hefur yfirumsjón með opinberu eftirliti með framleiðslu og dreifingu matvæla, sbr. 1. mgr. 22. gr. laga nr. 93/1995, um matvæli. Af ákvæðinu leiðir að löggjafinn hefur mælt svo fyrir að kærði skuli viðhafa opinbert eftirlit með dreifingu matvæla. Í þessu sambandi skiptir ekki máli hvort stofnunin sé lögformlegur leyfisveitandi eins og hún t.d. var vegna íblöndunar bætiefna í matvæli. Kærandi beindi fyrirspurn til kærða með bréfi, dags. 15. maí 2007, en afrit bréfs þess var sent Umhverfisráðuneytinu. Í bréfinu var óskað eftir afstöðu stofnunarinnar til fyrirhugaðrar dreifingar á drykknum og rökstuðnings fyrir þeirri afstöðu. Við því varð kærði ekki heldur ítrekaði einungis að óheimilt væri að dreifa drykkjum sem stangast á við ákvæði 1. gr. reglugerðar nr. 413/2005. Kærði getur að mati kæranda ekki með þessum hætti komist hjá því að rækja það eftirlit sem henni ber lögum samkvæmt í því skyni að komast hjá ákvörðunartöku um málefni er varða dreifingu matvæla.

Auk þess bendir kærandi á að í niðurlagi bréfs, dags. 19. júní sl., var athygli kæranda vakin á því að kysi hann að una ekki ákvörðun Umhverfisstofnunar gæti hann kært ákvörðun stofnunarinnar til úrskurðarnefndar á grundvelli 1. mgr. 31. gr. laga nr. 7/1998, um hollustuhætti og mengunarvarnir, sbr. 31. gr. laga nr. 93/1995, um matvæli. Er hér að mati kæranda um undarlega stjórnsýslu að ræða, þ.e. að vísa aðila á kæruleið en krefjast svo frávísunar kærunnar.

Í 1. mgr. 31. gr. laga nr. 7/1998 segir að rísi ágreiningur um framkvæmd laganna, reglugerða settra samkvæmt þeim eða heilbrigðissamþykkta sveitarfélaga eða um ákvarðanir yfirvalda sé heimilt að vísa málinu til sérstakrar úrskuðarnefndar. Telur kærandi að þrátt fyrir að talið verði að ekki liggi fyrir formleg stjórnsýsluákvörðun Umhverfisstofnunar um heimild hans til að dreifa umræddum orkudrykk og að Umhverfisstofnun hafi þá til þessa komið sér hjá því að taka efnislega afstöðu til málsins sé ljóst að ágreiningur er til staðar. Sá ágreiningur nægir, með vísan til 1. mgr. 31. gr. laga nr. 7/1998, til þess að heimilt sé að vísa málinu til úrskurðarnefndarinnar enda hefur kærandi lögvarða hagsmuni af því að fá úr því skorið fyrir úrskurðarnefndinni hvort honum sé heimilt að dreifa orkudrykknum Euroshopper Energy Drink eða ekki.

V. Málsástæður og rök kærða

Kærði, Umhverfisstofnun tekur fram að umsókn frá kæranda um íblöndun vítamína í Euroshopper orkudrykk hafi borist þann 25. apríl 2007.  Með bréfi dagsettu 30. apríl 2007 hafi kærði komið þeim upplýsingum til kæranda að ofangreindur orkudrykkur innihéldi meira koffín en leyfilegt væri skv. 1. gr. reglugerðar nr. 413/2005 og óskaði eftir að kærandi léti kærða vita ef óskað væri eftir að kærði afgreiddi umsóknina þrátt fyrir það.  Í bréfi sem barst kærða þann 16. maí 2007 óskaði kærandi eftir að kærði afgreiddi umsóknina og staðfesti kærði þá móttöku á umsókn með bréfi dagsettu 24 maí 2007.

Með bréfi dagsettu 19. júní 2007 samþykkti kærði umsókn kæranda vegna íblöndunar bætiefna í Euroshopper orkudrykk.  Í sama bréfi tekur kærði fram að ekki sé tekin ferkari afstaða til vörunnar en að gefnu tilefni sé bent á 1. gr. reglugerðar nr. 413/2005 um bragðefni sem setur leyfilegt hámarksmagn koffín í drykkjarvörum við 150 mg. per lítra Kærði hafi bent á að óheimilt sé að dreifa vörum á íslenskum markaði sem stangast á við ákvæði reglugerðarinnar.

Í 1. gr. reglugerðar nr. 413/2005 um breytingar á reglugerð um bragðefni í matvælum, nr. 587/1993, með síðari breytingum er bætt við viðauka reglugerðar nr. 587/1993 um hámarksgildi fyrir innihald koffíns í drykkjarvörum og voru mörkin sett við 150 mg/l að hámarki.  Í 9. gr. reglugerðar nr. 587/1993 segir að það séu heilbrigðisnefndir sem skuli hafa undir yfirumsjón kærða Umhverfisstofnunar, hver á sínum stað eftirlit með því að ákvæðum reglugerðarinnar sé framfylgt.  Í 11. gr reglugerðarinnar segir að innlendur framleiðandi og innflutningsaðili eða umboðsmaður, ef um innflutta vöru er að ræða sé ábyrgur fyrir því að vörutegundir séu í samræmi við ákvæði reglugerðarinnar.  Ákvæði ofangreindrar reglugerðar séu skýr um að sett hafi verið hámarksgildi fyrir innihald koffíns í drykkjarvörum og að það séu heilbrigðisnefndir, hver á sínu svæði sem skuli hafa eftirlit með því að ákvæðum reglugerðarinnar sé fylgt.  Kærði fer því, með vísun til ofangreindra reglugerðarákvæða, ekki með beint eftirlitshlutverk með matvöru á markaði né er stofnunin ákvörðunaraðili varðandi magn koffíns í drykkjarvörum.

Aðkoma kærða vegna innihalds koffíns í orkudrykknum Eoroshopper hafi einungis beinst að því að uppfylla skyldur sínar í samræmi við 7. gr stjórnsýslulaga nr. 37/1993 um að veita upplýsingar um gildandi reglur á sviðinu.  Kærði bendir á að kæran snúi ekki að þeirri ákvörðun stofnunarinnar að samþykkja umsókn kæranda vegna íblöndunar bætiefna í Euroshopper orkudrykk heldur að því að stofnunin hafi leiðbeint kæranda um gildandi reglur.  Kærði telur að sér hafi borið skylda til að leiðbeina kæranda um framangreint ákvæði 1. gr reglugerðar 413/2005.

Með vísun til framangreinds telur kærði að vísa beri kærunni frá þar sem kærði gat ekki tekið stjórnsýsluákvörðun í málinu enda stofnunin ekki bær til þess samkvæmt gildandi lögum og reglugerðum.  Stofnunin hafi við afgreiðslu umsóknarinnar einungis uppfyllt skyldu sína í samræmi við 7. gr stjórnsýslulaga um að upplýsa kæranda um gildandi reglur.

VI.  Álit og niðurstaða úrskurðarnefndar

Í 1. mgr. 26. gr. stjórnsýslulaga kemur fram að aðila máls er heimilt að kæra stjórnvaldsákvörðun til æðra stjórnvalds til þess að fá hana fellda úr gildi eða henni breytt nema annað leiði af lögum eða venju.

Í 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga kemur fram stjórnsýslulögin taki til stjórnsýslu ríkis og sveitarfélaga.  Lögin gildi þegar stjórnvöld, þar á meðal stjórnsýslunefndir, taki ákvarðanir um rétt eða skyldur manna.

Það telst vera stjórnvaldsákvörðun þegar stjórnvald kveður einhliða á um rétt eða skyldu tiltekins aðila í ákveðnu máli í skjóli stjórnsýsluvalds.  Um stjórnvaldsákvörðun er því aðeins að ræða að stjórnvald hafi tekið ákvörðun í skjóli stjórnsýsluvalds.

Í 1. gr. reglugerðar nr. 413/2005 um breytingar á reglugerð um bragðefni í matvælum nr. 587/1993 með síðari breytingum, er bætt við viðauka reglugerðar nr. 587/1993 um hámarksgildi fyrir innihald koffíns í drykkjarvörum og voru mörkin sett við 150 mg/l að hámarki.

Í 9. gr. reglugerðar nr. 587/1993 kemur fram að heilbrigðisnefndir hafi undir yfirumsjón Hollustuverndar ríkisins (Umhverfisstofnunar), hver á sínum stað, eftirlit með því að ákvæðum þessarar reglugerðar sé framfylgt.  Samkvæmt 22. gr. laga 93/1995 um matvæli hefur heilbrigðisnefnd undir yfirumsjón kærða (Umhverfisstofnunar) opinbert eftirlit með framleiðslu og dreifingu matvæla, að svo miklu leyti sem það er ekki falið öðrum aðilum.  Heilbrigðisnefnd viðkomandi svæðis hefur hins vegar ekki tekið afstöðu til dreifingar Euroshopper orkudrykkjarins enda virðist málefnið ekki hafa verið lagt undir nefndina.

Samkvæmt ofangreindum ákvæðum eru það heilbrigðisnefndir, hver á sínu svæði, sem hafa eftirlit með því að ákvæðum um hámarksinnihald koffíns í drykkjarvörum sé fylgt.  Kærði er samkvæmt þessu ekki lögformlegur leyfisveitandi heldur er það í höndum viðkomandi heilbrigðisnefndar.  Viðkomandi heilbrigðisnefnd hefur ekki tekið afstöðu til þess hvort dreifing drykkjarins sé heimil eða ekki.

Í 1. mgr. 31. gr. laga nr. 7/1998 segir að rísi ágreiningur um framkvæmd laganna, reglugerða settra samkvæmt þeim, heilbrigðissamþykkta sveitarfélaga eða um ákvarðanir yfirvalda sé heimilt að vísa málinu til sérstakrar úrskuðarnefndar. Telur kærandi að þrátt fyrir að talið verði að ekki liggi fyrir formleg stjórnsýsluákvörðun kærða um heimild hans til að dreifa umræddum orkudrykk, sé ljóst að ágreiningur er til staðar sem heimilt sé að vísa til úrskurðarnefndar.  Úrskurðarnefnd getur ekki fallist sjónarmið kæranda hvað þetta varðar.

Það er afstaða úrskurðarnefndar að vísa beri frá kæru Aðfanga hf.

Afstaða nefndarinnar byggist annars vegar á því að ekki verði lesin ákvörðun um bann við innflutningi drykkjarins úr bréfi kærða dags. 19. júní 2007.  Í bréfinu er tekin ákvörðun um að heimila íblöndun tiltekinna vítamína en jafnframt tekið afdráttarlaust fram að ekki sé tekin frekari afstaða til vörunnar.  Umfjöllun kærða bindur þannig ekki enda á málið.  Að mati úrskurðarnefndar breytir engu þó kærði hafi bent á kæruleiðir.  Líta verði til þess að kærði hafi í bréfinu tilkynnt ákvörðun sína um íblöndun vítamína og að eðlilegt sé að veita upplýsingar um kæruleiðir í tilefni af því.

Hins vegar byggist afstaða nefndarinnar á því að ekki hafi verið um að ræða stjórnvaldsákvörðun þar sem stofnunin hafði ekki stjórnsýsluvald til ákvarðanatöku um álitaefnið samkvæmt gildandi lögum og reglugerðum.

úrskurður:   

Kæru Aðfanga hf.  er vísað frá

Steinunn Guðbjartsdóttir

         Gunnar Eydal                                 Guðrún Helga Brynleifsdóttir

Date: 11/27/07

jan 09
Love0

3/2006 Úrskurður vegna kæru Odds Björgvins gegn Heilbrigðiseftirliti Suðurlands.

Með

Mál nr. 3/2007.

Úrskurðarnefnd skv. 31. gr. laga nr. 7/1998.

Ár 2007, fimmtudaginn 15. nóvember kom nefnd skv. 31.gr. l. nr. 7/1998 saman til fundar á skrifstofu formanns nefndarinnar að Suðurlandsbraut 6 í Reykjavík.    Mætt voru Steinunn Guðbjartsdóttir, Gunnar Eydal og Guðrún Helga Brynleifsdóttir.

Fyrir var tekið mál nr. 3/2006 Oddur Björgvin, Skólavegi 27, Vestmannaeyjum, hér eftir nefndur kærandi, gegn Heilbrigðiseftirliti Suðurlands, Austurvegi 56, Selfossi, hér eftir nefnt kærði.

Í málinu er kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

I. Aðild kærumáls og kröfur

Með stjórnsýslukæru, dags 21. júní 2007, kærði Oddur Björgvin, (hér eftir nefndur kærandi) ákvörðun Heilbrigðiseftirlits Suðurlands, (hér eftir nefnd kærði) frá 20. febrúar 2007 að leyfa reykingar í afmörkuðu rými í húsnæði AA samtakanna að Heimagötu 24, Vestmannaeyjum.

Er gerð sú krafa af hálfu kæranda að ákvörðuninni verði hnekkt og að úrskurðanefnd kveði á um það að reykingar í húsnæðinu séu bannaðar.

Eftirfarandi skjöl hafa verið lögð fram í málinu:

1. Stjórnsýslukæra dags. 21.06. 2007

2. Bréf kæranda dags. 20.07 2007

3. Athugasemdir kærða dags. 03.09.2007

Gagnaöflun telst lokið og er málið tekið til úrskurðar.

II.    Málsmeðferð

Framangreind kæra barst úrskurðarnefnd 21. júní 2007 eða 4 mánuðum eftir hina kærðu ákvörðun.  Úrskurðarnefnd hefur ákveðið að taka kæruna til meðferðar þó hún hafi borist að liðnum kærufresti.  Að mati nefndarinnar er afsakanlegt að kæran hafi ekki borist fyrr þar sem vanrækt var að veita leiðbeiningar um kæruheimild.

III. Málsatvik

Með bréfi dags. 15.12.2006 til kærða fór kærandi formlega fram á, með vísan til 9 gr. laga 6/2002 um tóbaksvarnir, að reykingar í húsnæði AA samtakanna að Heimagötu 24, Vestmannaeyjum yrðu bannaðar.

Kærði svaraði erindi kæranda með bréfi dagsettu 2. janúar 2007.   Í svari kærða kemur m.a. fram að samkvæmt lögum séu tóbaksreykingar í félagsheimilum bannaðar.  Jafnframt var tekið fram að Heilbrigðiseftirlitið mundi beina þeim tilmælim til AA samtakanna í Vestmannaeyjum að reykingar í húsnæðinu yrðu alfarið bannaðar.

20. febrúar 2007 barst kæranda annað bréf frá kærða.  Í því kemur fram að kærða hafi borist önnur kvörtun en nú vegna v. banns við reykingum.  Kvörtunin sé byggð á þeirri forsendu að margir félagar í AA samtökunum eigi erfitt með að hætta samhliða að drekka og reykja.  Kærði hafi því ákveðið að leyfa reykingar í afmörkuðu rými í húsnæðinu.  Í bréfinu er framangreind ákvörðun tilkynnt en ekki eru leiðbeiningar um kæruheimild.

Með stjórnsýslukæru dags. 21.06.2007 kærði kærandi framangreinda ákvörðun til úrskurðarnefndarinnar.  Með bréfi nefndarinnar dagsettu 13.07.2007 var óskað eftir tilteknum upplýsingum frá kæranda.  Svar barst frá kæranda 25.07.2007.

Kærða var með bréfi dags. 27.08.2007 gefinn kostur á að koma að sjónarmiðum sínum varðandi kæruna og bárust þau 05.09.2007.

Kæranda var gefinn kostur á að gæta andmælaréttar gagnvart sjónarmiðum kærða með bréfi dags. 07.09.2007 og bárust athugasemdir þann 15.09.2007.

IV. Málsástæður og rök kæranda

Kærandi krefst þess að ákvörðun kærða frá 20. febrúar 2007 um að leyfa reykingar á afmörkuðu svæði í húsnæði AA samtakanna að Heimagötu 24 í Vestmannaeyjum verði hnekkt.

Kærandi byggir kröfu sína á 9. gr. laga um tóbaksvarnir nr. 6/2002.  Í ákvæðinu komi fram að tóbaksreykingar séu óheimilar í þjónusturými félagasamtaka þar sem menningar- og félagsstarfsemi fer fram.  Húsnæði AA samtakanna að Heimagötu 24, Vestmannaeyjum falli undir þessa skilgreiningu.

V. Málsástæður og rök kærða

Kærði tekur fram að með bréfi sínu til AA samtakanna dags. 2. janúar 2007 þar sem reykingar í húsnæðinu voru takmarkaðar hafi embættið gert ríkari kröfur en efni stóðu til og hafi það verið leiðrétt á fundi með forsvarsmanni AA samtakanna þann 14. febrúar.  Eftir þann fund hefði verið fallist á að reykingar yrðu heimilaðar í afmörkuðu rými enda ekki um sama rými að ræða og þjónusturými skv. 9. gr. laganna.  Sameiginlegur skilningur aðila var að hið afmarkaða rými væri herbergi inn af kaffistofu og þar þyrfti enginn að fara inn nema til að reykja

Þá tók kærandi fram að umrætt hús væri ekki á skrá hjá Heilbrigðiseftirliti Suðurlands sem félagsheimili né að þar fari fram starfsleyfisskyld starfsemi.  Umrætt hús væri einbýlishús, lánað af Vestmannaeyjabæ til AA samtakanna og ekki notað í neitt annað.

Kærði vísar til 18. gr. laga 6/2002 þar sem fram komi að heilbrigðisnefndir, Vinnueftirlit ríkisins, Siglingastofnun Íslands og Flugmálastjórn hafi, eftir því sem við á, eftirlit með því að virt séu ákvæði III. kafla laganna í samræmi við þau lög sem gilda um þessar stofnanir.  Kærði lítur svo á að hvorki húsnæðið né AA samtökin séu stofnun í skilningi laganna og því beri að horfa til 11. gr. l. 6/2002 þar sem fram komi að forráðamenn húsnæðis, sem almenningur hefur aðgang að en fellur ekki undir 9. og 10. gr. laga þessara, geti sjálfir ákveðið að takmarka reykingar í húsnæðinu. Skal slíkt látið greinilega í ljós á staðnum og tilkynnt heilbrigðisnefnd eða Vinnueftirliti ríkisins eftir því sem við á skv. 1. mgr. 18. gr. og gilda þá ákvæði þessara laga þar sem við á.

VI.  Álit og niðurstaða úrskurðarnefndar

Samkvæmt 1. gr. laga 6/2002 um tóbaksvarnir er markmiðlaganna  að draga úr heilsutjóni og  virða rétt hvers manns til að þurfa ekki að anda að sér lofti sem er mengað tóbaksreyk af völdum annarra.

Í 9. gr. laganna kemur fram sú regla að tóbaksreykingar séu óheimilar í þjónusturými stofnana, fyrirtækja og félagasamtaka, svo sem á veitinga- og skemmtistöðum og þar sem menningar- og félagsstarfsemi fer fram.  Samkvæmt orðalagi ákvæðisins er banninu ætlað að ná til staða sem almenningur hefur aðgang að m.a. vegna félagsstarfsemi.

Húsnæðið að Heimagötu 24 í Vestmannaeyjum er einbýlishús, lánað af Vestmannaeyjabæ til AA samtakanna.  Húsnæðið er einungis notað undir starfsemi samtakanna.  AA samtökin eru samtök þar sem félagsstarfsemi fer fram og falla að mati nefndarinnar undir skilgreiningu 9. gr. laganna.  Í húsnæðinu eru haldnir fundir sem opnir eru öllum.  Úrskurðanefnd telur að húsnæðið að Heimagötu falli undir skilgreiningu 9. gr. laganna um félagssamtök og að tóbaksreykingar séu óheimilar í þjónusturými þess.

Úrskurðanefnd fellst því ekki á þá málsástæðu kærða að húsnæðið falli ekki undir 9. og 10. gr. l. 6/2002 og að 11. gr. sl. eigi við.

Í 10. mgr. 2. gr. l. 6/2002 kemur fram skilgreining á  þjónusturými.  Samkvæmt ákvæðinu er þjónusturými öll húsakynni undir þaki, föstu eða hreyfanlegu, svo og samkomutjöld og sýningartjöld, sem almenningur hefur aðgang að vegna viðskipta og veittrar þjónustu og þátttöku í menningar- og félagsstarfsemi, þ.m.t. áhorfendasvæði, biðstofur, gestamóttaka, forstofur, gangar, snyrtiherbergi o.fl.  Skilgreining laganna er rúm og upptalning í ákvæðinu ekki tæmandi.  Svo sem fram er komið hafa reykingar verið leyfðar í herbergi inn af eldhúsi.  Úrskurðanefnd telur að umrætt herbergi tilheyri þjónusturými húsnæðisins.  Það er inn af eldhúsi og líklegt að tóbaksreykur eigi greiða leið um allt hús.

Með vísun til þess, sem að framan greinir er það niðurstaða nefndarinnar að fallast á kröfu kæranda.  Ákvörðun kærða er felld úr gildi.  Reykingar í húsnæði AA samtakanna að Heimagötu 24, Vestmannaeyjum eru bannaðar.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Heilbrigðiseftirlits Suðurlands frá 20. febrúar 2007 að leyfa reykingar í afmörkuðu rými í húsnæði AA samtakanna að Heimagötu 24, Vestmannaeyjum er felld úr gildi.

Reykingar í húsnæði AA samtakanna að Heimagötu 24, Vestmannaeyjum eru bannaðar.

Steinunn Guðbjartsdóttir

Gunnar Eydal                                     Guðrún Helga Brynleifsdóttir

Date: 11/27/07

jan 09
Love0

1/2007 Úrskurður vegna kæru Gylfa Pálmasonar gegn Húnaþingi vestra.

Með

Úrskurðarnefnd skv. 31. gr. laga nr. 7/1998.

Ár 2007, föstudaginn 16. mars, kom nefnd skv. 31.gr. l. nr. 7/1998 saman til fundar á skrifstofu formanns nefndarinnar að Suðurlandsbraut 6, Reykjavík.  Mætt voru Steinunn Guðbjartsdóttir, Gunnar Eydal og Guðrún Helga Brynleifsdóttir.

Fyrir var tekið mál nr. 1/2007 Gylfi Pálmason,  Leirubakka 14, Reykjavík, hér eftir nefndur kærandi gegn Húnaþingi vestra, Klapparstíg 4, 530 Hvammstanga, hér eftir nefnt kærði.

Í málinu er kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

 I.

Með bréfi dagsettu 9. janúar 2007 kærði Gylfi Pálmason ákvörðun sveitastjórnar Húnaþings vestra frá 17. mars 2005 um innheimtu sorpeyðingagjalds og gjalds vegna losunar rotþróa á fasteign hans að Hjallholti Vatnsnesi.  Í kærunni er jafnframt farið fram á endurgreiðslu á ofteknum gjöldum vegna álagningarinnar.

Fylgiskjöl með stjórnsýslukærunni eru :

1)      Bréf kæranda dagsett 7. mars 2007.

2)      Bréf kærða dagsett 17. mars 2007.

3)      Ljósrit greiðsluseðils v. innheimtu sorpgjalds

4)      Bréf Umboðsmanns alþingis dagsett 29. desember 2007.

Með bréfi dagsettu 20 janúar 2006 var kæran kynnt Húnaþingi vestra og því veittur frestur til að koma að athugasemdum við hana og frekari rökstuðningi fyrir ákvörðun sinni.  Umsögn Húnaþings vestra barst innan tilskilins frests.  Umsögnin var send til kæranda og honum gefinn frestur til koma að athugasemdum.  Engar athugasemdir bárust frá kæranda.

 II.

Kærandi kveður málavexti vera þá að honum sé gert að greiða sorpeyðingagjald og gjald vegna losunar rotþrór við fasteign sem hann á að Hjallholti, Vatnsnesi.  Kærandi telur að gjaldið eigi m.a. að taka mið af magni, losun og þjónustustigi og að ekki eigi að vera sama gjald á fasteign þar sem er föst búseta og fasteign þar sem ekki er búið að jafnaði en ekki er föst búseta á bænum.  Þá telur kærandi að ekki sé þörf á losun rotþróarinnar vegna lítillar notkunar og frábiður sér afskipti yfirvalda af henni.  Kæran lýtur annarsvegar að álagningu sorpeyðingargjalds og hins vegar að álagningu hreinsunargjalds rotþróa

III.

Greinargerð kærða, Húnaþings vestra er dagsett 15. febrúar 2007.

Í greinargerðinni kemur fram að kærði hafi á liðnum árum innheimt sorpeyðingargjald af eigendum lögbýla í sveitarfélaginu svo og sorphirðugjald og sorpeyðingargjald af eigendum fasteigna innan þéttbýlismarka sveitarfélagsins. Innheimta umræddra gjalda byggi á heimild 3. tl. 1. mgr. 25. gr. laga nr. 7/1998, um hollustuhætti og mengunarvarnir. Kærði hafi á grundvelli umræddrar heimildar sett gjaldskrá þar sem nánar er kveðið á um álagningu sorpgjaldanna.

Jafnframt kemur fram að í dreifbýli í Húnaþingi vestra er sorp ekki sótt að hverju lögbýli heldur eru söfnunargámar fyrir heimilissorp settir upp og þeir svo losaðir með reglubundnum hætti. Innan þéttbýlissvæða sveitarfélagsins er sorp hinsvegar sótt að hverri íbúð vikulega. Í samræmi við þetta fyrirkomulag greiða eigendur lögbýla sorpeyðingargjald en eigendur fasteigna á þéttbýlissvæðum greiða bæði sorpeyðingargjald og sorphirðugjald sem lagt er á sérstaklega vegna hirðingarinnar.  Álagt sorpeyðingargjald skv. gjaldskrá 2006 er kr. 7.200- og er það lagt á alla eigendur fasteigna í sveitarfélaginu. Ekki er gerður greinarmunur á því hvort eigendur fasteigna nýta þjónustuna mikið eða lítið.  Umrædd þjónusta stendur kæranda til boða líkt og öðrum fasteignaeigendum í sveitarfélaginu.

Fram kemur að kærði hafi á liðnum árum lagt í umtalsverðan kostnað til að koma sorphirðu og sorpeyðingarmálum í það horf sem lög og reglugerðir kveða á um. Í ljósi þess sé ómögulegt fyrir kærða að taka tillit til beiðna um niðufellingu eða lækkun sorpgjalda þar sem skipulag er í föstum skorðum og kostnaður fastur og fellur því ekki niður þótt einstaklingar eða fyrirtæki nýti ekki sorpþjónustuna að fullu einhvern hluta ársins. Ekki sé heldur unnt að verða við beiðni kæranda um að sorpgjöld í dreifbýli séu innheimt eftir vigt þar sem eigendum fasteigna er ætlað að koma heimilissorpi í söfnunargáma.  Þá sé ekki hægt að verða við þeirri beiðni kæranda að við innheimtu sorpeyðingargjalds verði tekið tillit til þess að ekki sé um fasta búsetu að ræða. Fasteignatengd gjöld sveitarfélaga hafi verið álögð og innheimt óháð því hvort fasteignir séu nýttar til atvinnustarfsemi eða til íbúðar, eingöngu hafi verið horft til þess hvort viðkomandi eign hafi verið skráð í fasteignamat eða ekki og þar af leiðandi hafi þau gjöld ekki verið felld niður hafi viðkomandi fasteignir ekki verið nýttar allt árið.  Kærði telur að það sama hljóti að gilda varðandi álagningu gjalda vegna sorpeyðingar og ekki sé hægt að sjá hvernig annað fyrirkomulag geti gengið upp án verulegs kostnaðarauka fyrir þá sem þjónustuna nota.

Í greinargerðinni kemur fram rekstrargjöld vegna sorphirðu og sorpeyðingar í sveitarfélaginu séu langt umfram rekstrartekjur Af því megi vera ljóst að innheimtu sorpgjalda hefur verið mjög í hóf stillt.

Í lögum nr. 45/1998 segir að sveitarstjórnir hafi ákvörðunarvald um nýtingu tekjustofna sveitarfélagsins og um framkvæmd þeirra verkefna sem sveitarfélagið annast að svo miklu leyti sem ekki eru um það settar reglur í löggjöf.  Í lögum um meðhöndlun úrgangs nr. 55/2003 og reglugerð um meðhöndlun úrgangs nr. 737/2003 segir að sveitarstjórn sé ábyrg fyrir reglubundinni tæmingu og flutningi sorps frá öllum húsum á viðkomandi svæði. Í 11. gr. laga nr. 55/2003 segir m.a. að sveitarfélögum sé heimilt að innheimta gjald fyrir alla meðhöndlun úrgangs en gjöld megi ekki vera hærri en nemur kostnaði við veitta þjónustu eða framkvæmd eftirlits með einstökum þáttum og hafa þessi ákvæði ásamt öðrum er tengjast álagningu og innheimtu sorpgjalda í sveitarfélaginu ávallt verið höfð að leiðarljósi.

Á grundvelli þessa telur kærði að álagning og innheimta sorpgjalda í sveitarfélaginu sé fyllilega eðlileg og réttmæt og standist ákvæði gildandi laga og reglugerða er málið varða.

Kærði innheimti á árinu 2006 hreinsunargjald rotþróa af íbúðar, atvinnu og frístundahúsum í sveitarfélaginu sem ekki tengjast fráveitukerfum innan þéttbýlissvæða sveitarfélagsins. Umrædd innheimta er í samræmi við samþykkta gjaldskrá fyrir hreinsun og losun rotþróa í Húnaþingi vestra á árinu 2006 nr. 911/2006 en hún er sett á grundvelli samþykktar sveitarfélagsins um rotþrær og siturlagnir nr. 910/2004. Samþykkt sveitarfélagsins hefur hlotið staðfestingu Umhverfisráðuneytisins sbr. ákvæði 25. gr. laga nr. 7/1998.

Í 14. gr. reglugerðar nr. 799/1999 um meðhöndlun seyru er sú skylda lögð á sveitarstjórnir að þær sjái til þess að kerfisbundinni tæmingu sé komið á seyru úr rotþróm og það kveðst kærði hafa gert með sérstakri samþykkt um rotþrær og siturlagnir og gjaldskrá. Kærði kveðst hafa komið upp kerfisbundinni hreinsun rotþróa í sveitarfélaginu þar sem samið hefur verið við þjónustuaðila sem uppfyllir ákvæði reglugerðar nr. 785/1999. Skipulögð hafa verið þrjú hreinsunarsvæði í sveitarfélaginu og eru rotþrær á hverju þeirra hreinsaðar á þriggja ára fresti og er sú losunartíðni í samræmi við meðmæli Umhverfisstofnunar þar að lútandi og samþykkt sveitarfélagsins. Hvað varðar skyldur sveitarfélaga í þessu efni vísar kærði til laga um meðhöndlun úrgangs nr. 55/2003 og reglugerðar um meðhöndlun úrgangs nr. 737/2003

Fram kemur að við ákvarðanatöku um innheimtu hreinsunargjaldsins hafi verið ákveðið að það skyldi innheimt árlega þó hreinsun færi fram á þriggja ára fresti.  Gjaldtaka er byggð á rauntölum sl. ára að sögn kærða.

Á grundvelli þeirra atriða sem fjallað hefur verið um hér að framan álítur kærði að álagning og innheimta hreinsunargjalds rotþróa í sveitarfélaginu sé fyllilega eðlileg og réttmæt og standist ákvæði gildandi laga og reglugerða er málið varða.

IV.

Ágreiningur máls þessa lýtur annarsvegar að álagningu sorpeyðingargjalds og hins vegar að álagningu hreinsunargjalds rotþróa.

Í 14. gr. rgl. nr. 799/1999 kemur fram að sveitarstjórnir skuli sjá til þess að komið sé á kerfisbundinni tæmingu á seyru úr rotþróm.  Með tilvísan til þess og með tilvísun til 25. gr. l. nr. 7/1998 er sveitarstjórnum heimilt að setja samþykktir og gjaldskrá um meðferð úrgangs og sorps.  Eru því heimildir kærða í samræmi við gildandi lög og reglugerðir og álagning gjalda vegna seyrulosunar einnig.  Ekki er unnt að fallast á þá málsástæðu kæranda að við gjaldtöku beri að taka mið af magni, losun og þjónustustigi.  Álögð gjöld eru að mati nefndarinnar í samræmi við þá þjónustu sem kæranda stendur til boða.  Ekki er tekin afstaða til réttmætis þess að gjald er innheimt árlega en seyrulosun fer fram 3ja hvert ár enda lýtur kæruefnið ekki að því álitaefni.  Ekki er fallist á kröfu kæranda um ógildingu á ákvörðun kærða um álagningu og innheimtu sorpeyðingargjalds og álagningu hreinsunargjalds rotþróa.

ÚRSKURÐARORÐ:

Ekki er fallist á kröfu kæranda um ógildingu á ákvörðun kærða um álagningu og innheimtu sorpeyðingargjalds og álagningu hreinsunargjalds rotþróa.

Steinunn Guðbjartsdóttir

Gunnar Eydal                          Guðrún Helga Brynleifsdóttir

Date: 4/17/07

jan 09
Love0

9/2006 Úrskurður vegna kæru Samtaka atvinnulífsins gegn Heilbrigðisnefnd Suðurlands.

Með

Úrskurðarnefnd skv. 31. gr. laga nr. 7/1998.

Ár 2007, þriðjudaginn 8. maí kom nefnd skv. 31. gr. l. nr. 7/1998 saman til fundar á skrifstofu formanns nefndarinnar að Suðurlandsbraut 6 í Reykjavík.   Mætt voru Steinunn Guðbjartsdóttir, Gunnar Eydal og Guðrún Helga Brynleifsdóttir.

Fyrir var tekið mál nr. 9/2006 Samtök atvinnulífsins, Borgartúni 35, Reykjavík, hér eftir nefnt kærandi, gegn Heilbrigðisnefnd Suðurlands, Austurvegi 56, Selfossi, hér eftir nefnt kærði.

Í málinu er kveðinn upp svofelldur

úrskurður :

 I.

Stjórnsýslukæra Samtaka atvinnulífsins er dags. 1. desember, 2006.  Kærð er ákvörðun Heilbrigðiseftirlits Suðurlands að óska eftir tilnefningu fulltrúa ATORKU, samtaka atvinnurekenda á Suðurlandi, í heilbrigðisnefnd Suðurlands og er þess jafnframt krafist að tilnefning Samtaka atvinnulífsins á fulltrúa í heilbrigðisnefnd Suðurlands verði úrskurðuð gild.

Fylgiskjöl með stjórnsýslukærunni eru :

1)      Tilnefning fulltrúa atvinnurekenda í heilbrigðisnefnd Suðurlands.

Með bréfi dagsettu 18. desember 2006 var kæran kynnt Heilbrigðiseftirliti Suðurlands og því veittur frestur til að koma að athugasemdum og frekari rökstuðningi fyrir ákvörðun sinni.  Umsögn Heilbrigðiseftirlits Suðurlands barst innan tilskilins frests.  Umsögnin var send til kæranda og honum gefinn frestur til koma að athugasemdum.  Athugasemdir bárust frá kæranda innan tilskilins frests.

II.

Lögmaður kæranda kveður málavexti þá að í 11. gr. laga nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir sé mælt fyrir um það að landið skiptist í eftirlitssvæði og að heilbrigðisnefnd sem að kosin sé eftir hverjar sveitarstjórnarkosningar starfi á hverju svæði.  Í hverri nefnd skuli eiga sæti sex menn, fimm kosnir af hlutaðeigandi sveitarstjórnum og einn tilnefndur af samtökum atvinnurekenda á eftirlitssvæðinu.

Með breytingalögum 59/1999 hafi því verið bætt við lögin að fulltrúar atvinnurekenda fengju sæti í heilbrigðisnefndum.  Frá því að þetta ákvæði kom inn í lögin hafi kærandi tilnefnt fulltrúa í allar þær 10 heilbrigðisnefndir sem starfandi eru á landinu.  Kærandi hafi tilnefnt fulltrúa í þessar nefndir athugasemdarlaust þrisvar sinnum.  Hefur tilnefning nefndarmanna ávalt verið unnin í samráði við Bændasamtökin.

Til setu í heilbrigisnefnd Suðurlands tilnefndi kærandi með bréfi dags 21. júlí sl. Níels Hjaltason deildarstjóra gæðaeftirlits hjá Sláturfélagi Suðurlands á Selfossi.  Þann 15. september sl. hafði starsfmaður heilbrigðiseftirlits Suðurlands samband við kæranda og tjáði þá skoðun sina að Níels Hjartarson gæti ekki tekið sæti í nefndinni þar sem hann væri ekki með lögheimili á starfssvæði nefndarinnar.  Var vísað til 40 gr. sveitarstjórnarlaga nr. 45/1988 þar sem kveðið er á um kjörgengi í nefndir á vegum sveitarfélaga, sem röksemd fyrir þessari skoðun.  Kærandi fékk þó aldrei nein skrifleg svör eða mótmæli við tilnefningunni frá heilbrigðiseftirlitinu.

Kærandi kveðst alltaf hafa haft að leiðarljósi við tilnefningar í heilbrigðisnefndir á landinu að tilnefndir nefndarmenn kæmu frá fyrirtækjum sem rækju atvinnustarefssemi á viðkomandi eftirlitssvæði.  Þannig væri best tryggt að sjónarmið fyrirtækja á því svæði sem um ræðir heyrðust innan heilbrigðisnefndarinnar.  Hinsvegar hafa viðkomandi fulltrúar ekkert endilega verið búsettir eða með lögheimili á eftirilitssvæðinu.  Aldrei hafi verið gerð athugasemd vegna þessa fyrirkomulags fyrr en nú.

Telur kærandi að sú krafa sem kemur fram í 40 gr. sveitarstjórnarlaga nr. 45/1988 að þeir einir séu kjörgengir í nefndir ráð og stjórnir á vegum sveitarfélags sem kosningarétt eiga í sveitarfélaginu, geti eingöngu tekið til þeirra nefndarmanna sem sveitarfélagið kýs til setu í nefndum, en geti ekki tekið til þeirra fulltrúa sem kærandi tilnefnir.  Er gildissvið laganna þannig takmarkað við innri málefni sveitarfélaga.  Fulltrúar kæranda eru enda tilefndir en ekki kjörnir.

Þá kemur fram að fyrir nokkru hafi kæranda borist afrit af bréfi frá heilbrigðiseftirliti Suðurlands til ATORKU, samtaka atvinnurekenda á Suðurlandi.  Í bréfinu segir að samkvæmt upplýsingum heilbrigðisnefndar Suðurlands séu ATORKA einu samtök atvinnurekenda á starfssvæði Heilbrigðiseftirlits Suðurlands og því einu samtökin sem eiga rétt á tilnefningu í nefndina.  Er síðan óskað eftir að ATORKA tilnefni einn aðalmann og annan til vara til setu í nefndinni.

Sú staða er nú komin upp að kærandi hefur tilnefnt nefndarmenn í heilbrigðisnefnd Suðurlands en nefndin hefur óskað eftir tilnefningu frá ATORKU og boðar ekki tilnefndan fulltrúa kæranda til funda nefndarinnar.  Sú staða sem upp er komin hefur í för með sér mikla óvissu og vekur upp ýmsar spurningar.  Er það mat kæranda að á meðan tilnefning fulltrúa hans hefur ekki verið dregin til baka eða úrskurðuð ógild sé tilnefndur fulltrúi kæranda fullgildur nefndarmaður og ósk heilbrigðisnefndarinnar til ATORKU um tilnefningu á nefndarmanni ólögmæt.

Kærandi bendir á að Samtök atvinnulífsins séu og hafi ávalt verið samtök atvinnurekenda á Suðurlandi.  Kærandi mótmælir þeirri fullyrðingu sem fram kemur í bréfi kærða að ATORKA séu einu samtök atvinnurekenda á starfssvæði nefndarinnar.  Fjöldi félagsmanna í Samtökum atvinnulífsins með starfsemi á eftirlitssvæði heilbrigðisnefndar Suðurlands eru 144, þar af eru 25 fyrirtæki með 10 starfsmenn eða fleiri.  Eru fyrirtækin með starfstöðvar á öllu eftirlitssvæðinu.  Samtök atvinnulífsins annast gerð kjarasamninga fyrir félagsmenn sína og sinna viðtækri hagsmunagæslu gagnvart stjórnvöldum og öðrum.  Ekki liggur fyrir hvort ATORKA séu hagsmunasamtök í þeim skilningi orðsins að þau taki að sér að gæta hags félagsmanna gagnvart hinu opinbera og ekki liggja fyrir upplýsingar um félaga í ATORKU né dreifingu þeirra um starfssvæði heilbrigðiseftirlits Suðurlands.

Svarbréf kæranda v. greinargerðar kærða er dags. 26. janúar s.l.   Ítrekar kærandi kröfur sínar.  Fram kemur að kærandi telji afstöðu kærða ruglingskennda.  Í byrjun hafi því verið haldið fram að tilnefndur fulltrúi kærða gæti ekki tekið sæti í nefndinni þar sem hann ætti ekki lögheimili á starfssvæði nefndarinnar.  Því hafi nefndin boðað tilnefndan varamann kæranda á fundi sína.  Í greinargerð kærða sé hins vegar nú mest áhersla lögð á það hvort kærandi hafi yfir höfuð tilnefningarétt á fulltrúa í heilbrigðisnefndina.  Þá bendir kærandi á að kærði hafi óskað eftir tilnefningu ATORKU í nefndina á sama tíma og hann hafi tekið við tilnefningu kærða án mótmæla.  Kærandi leggur áherslu á að venja við tilnefningu í heilbrigðisnefndir hafi verið á þá leið að kærandi hafi athugasemdarlaust tilnefnt fulltrúa í þessar nefndir.  Aldrei hafi verið gerð við það athugasemd þó tilnefndur fulltrúi hafi ekki átt lögheimili á staðnum.  Kærandi mótmælir þeirri staðhæfingu kærða að allir fulltrúar í heilbrigðisnefnd skuli falla undir kjörgengisskilyrði sveitarstjórnarlaga nr. 45/1998.  Að mati kæranda væri það mjög óeðlilegt ef samtök atvinnurekenda á svæðinu hefðu ekki frjálsar hendur um það hvern þau teldu best til þess fallinn að gæta hagsmuna sinna í heilbrigðisnefnd svæðisins.

III.

Greinargerð kærða,  Heilbrigðisnefndar Suðurlands, er dags. 28. desember, 2006.  Fylgiskjöl með greinargerðinni eru:

1)         Minnisblað Sigurðar Óla Kolbeinssonar.

2)         Bréf Heilbrigðiseftirlits Suðurlands, dags 31. október 2006.

3)         Tilnefning í Heilbrigðiseftirlit Suðurlands.

4)         Bréf Samtaka atvinnulífsins, dags. 13. desember 2006.

5)         Ljósrit af lögum Samtaka atvinnurekenda á Suðurlandi.

Í greinargerðinni kemur fram að upphaf málsins megi rekja til bréfs kæranda dagsettu 21. júlí 2006 þar sem kærandi tilnefnir í heilbrigðisnefnd Suðurlands bæði aðal- og varamann.  Fljótlega hafi vaknað spurningar um hæfi aðalmanns sökum þess að hann ætti ekki lögheimili á starfssvæði nefndarinnar.  Við þessari fyrirspurn hafi verið leitað álits lögfræðings Sambands íslenskra sveitarfélaga.  Í samræmi við álit lögfræðingsins hafi tilnefndur varamaður kæranda verið boðaður á fundi nefndarinnar.  Jafnframt hafi komið upp álitamál um hverjir teldust til þess bærir að tilnefna í nefndina sbr. 11. gr. laga 7/1998 og spurning hvort Samtök atvinnulífsins væru “atvinnurekendur á eftirlitssvæðinu”. Kærði hafi því kannað frekar ákvæði 11. greinarinnar og hafi sú túlkun leitt til þess að ATORKU samtökum atvinnurekenda á Suðurlandi hafi verið sent bréf og beðið um tilnefningu í heilbrigðisnefnd Suðurlands.  Tilnefning frá þeim hafi borist 11. desember s.á. Með bréfi dagsettu 13. desember sl. hafi kæranda verið tilkynnt um tilnefningu aðal- og varamanns í nefndina af hálfu ATORKU.

Kærði tekur fram að til þessa hafi kærandi, í samráði við Bændasamtökin, ávalt tilnefnt í heilbrigðisnefndir sveitarfélaga.  Ekki hafi vaknað efasemdir um lögmæti þess fyrr en leitað var álits á hæfi nefndarmanna skv. sveitarstjórnarlögum.  Kærði segir að þann 15. september sl. hafi verið haft samband við starfsmann kæranda og honum tjáð að á meðan vafi léki á hæfi aðalmanns myndi varamaður tilnefndur af kæranda vera boðaður á fundi nefndarinnar.

Kærði segir fullyrðingu kæranda um að hann hafi hvorki fengið skrifleg svör eða mótmæli við tilnefningunni frá heilbrigðiseftirlitinu rétta enda telji hann erindið ekki þess eðlis eða í verkahring starfsmanna eða nefndarmanna að mótmæla eða hafa áhrif á tilnefningu lögbærra aðila í nefndina.  Kærði tekur fram að tilnefndur varamaður hafi setið fundi heilbrigðisnefndar Suðurlands.  Ennfremur hafi tilnefndur varamaður verið upplýstur um gang mála.  Kærandi hafi verið upplýstur um stöðu málsins og haft vitneskju um að varamaður væri boðaður meðan kannað væri hæfi aðalmanns.

Samkvæmt upplýsingum kærða er ATORKA – samtök atvinnurekenda á Suðurlandi einu atvinnurekendasamtökin sem eru á starfssvæði heilbrigðiseftirlitsins.  Önnur atvinnurekendasamtök á eftirlitssvæðinu eru annað hvort landssamtök eða samtök sem ná yfir minna landssvæði en eftirlitssvæðið er.  Um leið og kærandi hafi skipað í heilbrigðisnefndir sveitarfélaga hafi ekki verið kannað réttmæti þeirrar skipunar og þar með gengið fram hjá öðrum sambærilegum landssamtökum atvinnurekenda.  Samtök kæranda hafa við tilnefningu sína ekki sýnt fram á að þau hafi umboð annarra atvinnurekendasamtaka.

Þá segir í greinargerð kærða að við könnun á kjörgengisskilyrðum fulltrúa í heilbrigðisnefnd Suðurlands hafi komið upp álitamál um hvernig túlka mætti 11. gr. laga nr. 7/1998.  Niðurstaða þeirrar könnunar hafi leitt í ljós að álitamál væri hvort Samtök atvinnulífsins væru bærir til tilnefningar í nefndina.  Kærði segir að tilgangur ákvæðisins hafi verið að tryggja aðkomu atvinnurekenda á viðkomandi eftirlitssvæði.  Hann tekur jafnframt fram að það sé túlkun heilbrigðisnefndar Suðurlands að samkvæmt því geti einungis samtök á hverju eftirlitssvæði fyrir sig tilnefnt sína fulltrúa nema að slík samtök hafi veitt  umboð sitt til annarra, þar á meðal landssamtaka á borð við Samtök atvinnulífsins.  Með því að gefa samtökum atvinnurekenda á hverju eftirlitssvæði möguleika á tilnefningu sé einnig verið að koma í veg fyrir hugsanlegan ágreining landssamtaka á borð við samtök kæranda enda fleiri samtök sem gætu talið sig hafa sama rétt til tilnefningar og samtök kæranda.

Kærði segir ljóst að ágreiningsefnið snúist um það hvað séu “samtök atvinnurekenda á eftirlitssvæðinu”.   Að athuguðu máli sé það skoðun kærða að ATORKA, samtök atvinnurekenda á Suðurlandi uppfylli ákvæði 11. gr. laganna og því óskað eftir áðurnefndri tilnefningu frá þeim.  Þrátt fyrir það að fulltrúi atvinnurekenda hafi verið tilnefndur af kæranda og setið í nefndinni sl. fjögur ár telur kærði ljóst að skera verði úr um hver hafi rétt til að skipa í nefndina því sú staða geti komið upp að ýmis atvinnurekendasamtök sem starfa á landsvísu tilnefni fulltrúa sína og getur þá viðkomandi heilbrigðisnefnd verið komin með margar tilnefningar.  Sú meginregla hafi verið höfð  við tilnefningu á vegum sveitarfélaga að viðkomandi nefnd/stjórn leiti eftir tilnefningu til þar til bærra aðila.  Með því að leita til ATORKU um tilnefningu segist kærði hafa verið að fara eftir því verklagi sem venja er að hafa i slíkum málum.

IV.

Ágreiningur máls þessa lýtur annars vegar að því hvort kærandi hafi tilnefningarétt á fulltrúa í heilbrigðisnefnd Suðurlands þar sem samtök kæranda falli ekki undir það að teljast vera “samtök atvinnurekenda á eftirlitssvæðinu” sbr. orðalag 11. gr. laga 7/1998.  Hins vegar lýtur ágreiningurinn að því hvort tilnefndur fulltrúi kærða geti tekið sæti í heilbrigðisnefnd Suðurlands þó hann eigi ekki lögheimili á starfssvæði nefndarinnar.

Það er niðurstaða nefndarinnar að kærandi hafi tilnefningarrétt á fulltrúa í heilbrigðisnefnd Suðurlands.  Aðild að samtökum kæranda eru mun víðtækari á svæðinu en að ATORKU, samtökum atvinnurekenda á Suðurlandi auk þess sem kærandi er málsvari atvinnurekenda á svæðinu í almennum hagsmunamálum atvinnulífsins.  Ekki er fallist á það sjónarmið kærða að kærandi þurfi sérstakt umboð frá öðrum hagsmunasamtökum atvinnurekenda sem kunna að vera á svæðinu.

Heilbrigðisnefnd Suðurlands er nefnd á vegum sveitarfélagsins.  Um er að ræða staðbundið stjórnvald sem sveitarfélagið ber ábyrgð á.  Hlutverk fulltrúa atvinnulífsins í heilbrigðisnefnd Suðurlands er að gæta hagsmuna fyrirtækja á svæðinu.  Ekki er kveðið á um það í lögum að fulltrúi atvinnurekenda á svæðinu sé undanþeginn almennum skilyrðum laga um kjörgengi eða að önnur regla eigi að gilda um þá sem eru tilnefnir en þá sem eru kjörnir.  Það er niðurstaða nefndarinnar að fulltrúi atvinnurekenda í heilbrigðisnefnd Suðurlands skuli uppfylla sömu kjörgengisreglu og gildir um fulltrúa í nefndum á vegum sveitarfélaga, þ.e. að hann skuli hafa lögheimili í sveitarfélaginu, sbr. 3. mgr. 40 gr. sveitarstjórnarlaga, nr. 45/1998.

ÚRSKURÐARORÐ:

Kærandi hefur tilnefningarrétt á fulltrúa í heilbrigðisnefnd Suðurlands.  Fulltrúi atvinnurekenda skal uppfylla kjörgengisreglu. 3. mgr. 40 gr. sveitarstjórnarlaga, nr. 45/1998.

Steinunn Guðbjartsdóttir

Gunnar Eydal                           Guðrún Helga Brynleifsdóttir

Date: 5/16/07

jan 09
Love0

8/2006 Úrskurður vegna kæru Sveinbjörns B. Nikulássonar gegn Heilbrigðiseftirliti Hafnarfjarðar.

Með

Úrskurðarnefnd skv. 31. gr. laga nr. 7/1998.

Ár 2006  föstudaginn  15. desember, kom nefnd skv. 31.gr. l. nr. 7/1998 saman til fundar á skrifstofu formanns nefndarinnar að Suðurlandsbraut 6 í Reykjavík.    Mætt voru Steinunn Guðbjartsdóttir, Gunnar Eydal og Guðrún Helga Brynleifsdóttir.

Fyrir var tekið mál nr. 8/2006  Sveinbjörn B. Nikulásson, Melholti 6, Hafnarfirði, hér eftir nefndur kærandi gegn Heilbrigðiseftirliti Hafnarfjarðar og Kópavogssvæðis, hér eftir nefnt kærði.

Í málinu er kveðinn upp svofelldur

úrskurður :

I.

Erindi Sveinbjörns B. Nikulássonar barst nefndinni með tölvupósti þann 14. nóvember 2006.   Litið er á erindið sem stjórnsýslukæru.  Kærð er synjun Heilbrigðiseftirlits Hafnarfjarðar og Kópavogssvæðis um að fella niður eftirlitsgjöld vegna hundahalds.  Kærunni fylgdi tölvupóstur milli kærða og kæranda dags. 12.10.2006.

 II.

Í kæru kemur fram að kærandi hafi verið krafinn um greiðslu eftirlitsgjalda áranna 2005 og 2006 vegna tveggja hunda í hans eigu.  Kærandi segir hundana hafa verið aflífaða í mars 2005.  Hann kveðst hafa hringt í kærða og tilkynnt um aflífun hundanna en verið sagt að hann þyrfti að senda tölvupóst.  Hann segist telja að hann hafi gert það en á ekki afrit af póstinum.  Kærði kveðst fyrst hafa vitað 2. október 2006 um aflífun hundanna.  Til að fella niður leyfi eða skráningu verði að leggja fram  nauðsynlegar staðfestingar.   Oftast tilkynni viðkomandi dýralæknar heilbrigðiseftirlitinu um aflífun dýra en því sé ekki til að dreifa í þessu tilviki.  Þar sem engin tilkynning hafi borist sé ekki grundvöllur til að fella niður gjöldin.

III.

Samkvæmt gjaldskrá fyrir hundahald í Bessastaðahreppi, Garðabæ, Hafnarfirði og Kópavogi skal greiða eftirlitsgjald fram að afskráningu hunds.  Við innheimtu gjaldanna gefst kæranda kostur á að koma að sjónarmiðum sínum og rökum fyrir því að honum beri ekki að greiða umkrafin gjöld.  Innheimtumál heyra ekki undir nefndina og er því máli þessu vísað frá.

ÚRSKURÐARORÐ:

Málinu er vísað frá.

                                                                Steinunn Guðbjartsdóttir

Gunnar Eydal                       Guðrún Helga Brynleifsdóttir

Date: 12/28/06

jan 09
Love0

7/2006 Úrskurður vegna kæru A og B gegn Heilbrigðiseftirliti Hafnarfjarðar og Kópavogssvæðis.

Með

Úrskurðarnefnd skv. 31. gr. laga nr. 7/1998.

Ár 2007 föstudaginn 16. mars, kom nefnd skv. 31.gr. l. nr. 7/1998 saman til fundar á skrifstofu formanns nefndarinnar að Suðurlandsbraut 6 í Reykjavík.    Mætt voru Steinunn Guðbjartsdóttir, Gunnar Eydal og Guðrún Helga Brynleifsdóttir.

Fyrir var tekið mál nr. 7/2006  A og B, hér eftir nefnd kærandi gegn heilbrigðiseftirliti Hafnarfjarðar og Kópavogssvæðis  hér eftir nefnt kærði.

Í málinu er kveðinn upp svofelldur

 úrskurður :

 I.

Með bréfi dagsettu 28. júní 2006 kærðu A og B ákvörðun heilbrigðiseftirlits Hafnarfjarðar og Kópavogssvæðis frá 27. mars. 2006, sem kynnt var kæranda með bréfi dags. 29. mars 2006.  Ákvörðun sú sem kærð er, var þannig bókuð á fundi kærða: “Með bréfi byggingafulltrúans í Kópavogi dags. 8. febrúar 2006 var heilbrigðisnefnd Hafnarfjarðar og Kópavogssvæðis framsent erindi Önnu Þóru Bragadóttur dags 29. nóvember 2005 um meinta starfrækslu hárgreiðslustofu að Lyngheiði 21, Kópavogi.  Fyrir liggur að ekki hefur verið gefið út starfsleyfi til rekstrar hárgreiðslustofu að Lyngheiði 21, Kópavogi.  Í tilefni af bréfi Byggingafulltrúans í Kópavogi dags. 8. febrúar 2006, fóru fulltrúar heilbrigðiseftirlitsins í eftirlitsferð að Lyngheiði þann 17. mars 2006.  Kom ekkert fram við þá eftirlitsferð að rekin væri hárgreiðslustofa í bílskúr að Lygheiði 21.  Heilbrigðisnefnd telur því að ekkert það hafi komið fram sem réttlætir frekari afskipti af málinu.”

Kærandi gerir kröfu um að ákvörðun kærða um að hafa ekki frekari afskipti af málinu verði felld úr gildi.

Fylgiskjöl með erindi kæranda eru:

1)      Afrit af bréfi kærða dags. 29.03.2006 til kæranda.

2)      Afrit af bréfi kæranda dags. 16.08.2006 til kærða

3)      Ljósrit af úrskurði skipulags og byggingamála dags. 28. september 2005.

4)      Grendarkynning dags. 04.07.2003.

5)      Bréf Sveins Guðmundssonar, hdl. dags. 31.10.2006.

6)      Afrit af bréfi kærða dags. 01.09.2006 til Ríkeyjar Pétursdóttur.

7)      Afrit af bréfi Geirs A. Marelssonar, hdl. til Sveins Guðmundssonar.

8)      Afrit af bréfi kærða dags. 05.10.2004 til kæranda.

Með bréfi dagsettu 7. september 2006 var kæran kynnt heilbrigðiseftirliti Hafnarfjarðar og Kópavogssvæðis og því veittur frestur til að koma að athugasemdum við hana og frekari rökstuðningi fyrir ákvörðun sinni.  Umsögn heilbrigðiseftirlitsins barst innan tilskilins frests.  Umsögnin var send til kæranda og honum gefinn frestur til koma að athugasemdum.  Athugasemdir bárust frá kæranda innan tilskilins frests.

 II.

Samkvæmt gögnum málsins eru atvik þess í stuttu máli þau að með bréfi dags. 30. ágúst 2004 sendi kærandi kvörtun til kærða um að rekstur hárgreiðslustofu að Lyngheiði 21, Kópavogi væri látinn átölulaus án starfsleyfis.  Að lokinni athugun var erindið tekið til ákvörðunar á fundi kærða þann 4. október 2004 og kynnt með bréfi dags. 5. október 2004.  Var það afstaða kærða að rekstur hárgreiðslustofunnar hefði ekki verið hafinn og því væri ekki ástæða til frekari afskipta af hálfu kærða.  Ákvörðun kærða um þetta var ekki kærð til úrskurðarnefndarinnar.  Kærandi kvartaði aftur til kærða í júlí 2005 og hélt því fram að enn væri rekin hárgreiðslustofa í bílskúrnum.  Að lokinni athugun var erindið tekið til ákvörðunar á fundi kærða þann 26. mars 2006 og kynnt með bréfi dags. 29. mars 2006.  Var það afstaða kærða að athugun hefði ekki leitt í ljós að rekin væri hárgreiðslustofa í umræddum bílskúr og að ekki væri ástæða til frekari afskipta af hálfu kærða.

Í kæru til úrskurðanefndarinnar kemur fram að meint starfssemi hárgreiðslustofunnar fari aðallega fram utan hefðbundins vinnutíma, á kvöldin og um helgar.  Kærandi telur að kærði hafi ekki sinnt eftirliti sínu sem skyldi og  að framlögð gögn sýni fram á að rekstur sé til staðar.

Í umsögn kærða til úrskurðanefndar, dags. 5. október 2006 kemur fram að heilbrigðiseftirlitið hafi sinnt þeim eftirlitsskyldum sem á því hvíla og mælt er fyrir um í lögum 7/1998 og í reglugerð 941/2002 um hollustuhætti.  Eftirliti hafi verið sinnt með lögbundnum hætti.  Fulltrúar kærða hafi farið á staðinn en ekkert hafi komið fram sem sýndi fram á að starfrækt væri hárgreiðslustofa að Lyngheiði 21, Kópavogi.  Af þeim sökum sé ekki unnt að verða við kröfum kæranda um stöðvun á meintum rekstri.

Jafnframt bendir kærði á að heilbrigðiseftirliti sé skylt með vísun til stjórnsýslulaga að fara ekki strangar í mál en nauðsyn ber til og gæta eðlilegrar friðhelgi einstaklinga og heimila þeirra.

Að beiðni nefndarinnar fór kærði í tvær eftirlitsferðir til viðbótar aðra á laugardegi kl. 14.00 og hina á fimmtudagskvöldi kl. 20.00.  Við þá athugun kom ekki fram að starfrækt væri hárgreiðslustofa að Lyngheiði 21, Kópavogi.

Aðilar máls þessa hafa fært frekari rök fyrir kærunni og hinni kærðu ákvörðun. Með vísun til 31. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 verður ekki gerð frekari grein fyrir þessum röksemdum í úrskurði þessum, en úrskurðarnefnd hefur haft þær til hliðsjónar við úrlausn málsins.

III.

Samkvæmt 12 tl. 4. gr. laga nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir er leyfisveiting fyrir rekstri hárgreiðslustofu í höndum heilbrigðisnefndar.  Þá er eftirlit með því að starfsleyfi sé  fyrir hendi einnig í höndum nefndarinnar.  Í 60 gr. reglugerðar nr. 941/2002 um hollustuhætti kemur fram að reglubundið eftirlit nái til almennrar skoðunar á húsnæði, búnaði og umhverfi og skoðunar á skráðu og skjalfestu efni sem og að framfylgja ákvæðum laga reglugerða og starfsleyfa sem heilbrigðisnefnd eru falin.  Við athugun kærða kom ekki fram að starfrækt væri hárgreiðslustofa að Lyngheiði 21, Kópavogi.   Fallist er á það með kærða að eftirlit hafi verið framkvæmt með þeim hætti sem reglur kveða á um og að ekki sé grundvöllur fyrir því að verða við kröfum kæranda.

ÚRSKURÐARORÐ:

Staðfest er ákvörðun Heilbrigðiseftirlits Hafnafjarðar og Kópavogssvæðis um að hafa ekki frekari afskipti af meintum rekstri hárgreiðslustofu að Lyngheiði 21, Kópavogi.

Date: 4/17/07

jan 09
Love0

12/2005 Úrskurður vegna kæru Dreifingar ehf. gegn Umhverfisstofnun.

Með

Úrskurðarnefnd skv. 31. gr. laga nr. 7/1998.

Ár 2006, föstudaginn 15.desember 2006 kom nefnd skv. 31.gr. l. nr. 7/1998 saman til fundar á skrifstofu formanns nefndarinnar að Suðurlandsbraut 6, Reykjavík.   Mætt voru  Steinunn Guðbjartsdóttir, Guðrún Helga Brynleifsdóttir og Gísli Gíslason.

Fyrir var tekið mál nr. 12/2005  Dreifing ehf., Vatnagörðum 8, Reykjavík gegn Umhverfisstofnun.

Í málinu er kveðinn upp svofelldur

úrskurður :

I.

Stjórnsýslukæra Einars Arnar Davíðssonar hdl. f.h. Dreifingar ehf., hér eftir nefndur kærandi,  barst úrskurðarnefnd í mars 2005.  Kærð er synjun Umhverfisstofnunar, hér eftir nefnd kærði dags. 14. desember 2004 á umsókn kæranda um leyfi til notkunar á fullyrðingunum, “Lactose Free”, “Cholesterol Free” og “Low fat” á umbúðum vörunnar Veggie Slices.  Gerir lögmaður kæranda þær kröfur að kæranda verði heimilt að nota framangreindar fullyrðingar á Veggie Slices vörum.  Þá er þess krafist að í niðurstöðu úrskurðarnefndar verði kærða gert að greiða kostnað vegna málsins.

Fylgiskjöl með erindi kæranda eru:

1)      Afrit af bréfi kæranda dags. 11. nóvember 2004, til Umhverfisstofnunar, umsókn um leyfi til notkunar á fullyrðingum.

2)      Afrit af svarbréfi kærða dags. 14. desember 2004.

II.

Í stjórnsýslukæru lögmanns kæranda kemur fram að kærandi hafi um langt skeið flutt inn til landsins og selt ýmsar vörur og matvæli.  Meðal annars hafi kærandi flutt in vöruna VEGGIE SLICES sem sé jurtaostur.  Vegna athugasemda kærða við umræddar matvörur hafi kærandi lagt inn umsóknir til kærða um leyfi til notkunar á fullyrðingunum “Lactose Free”, Cholesterol Free” og Low Fat” á VEGGIE SLICES vörum sem fyrirtækið sé innflytjandi að og framleiddar séu af Galaxy Nutritional Foods í Orlando USA.  Kveður kærandi að varan VEGGIE SLICES sé jurtaostur sem sé framleiddur í Bandaríkjunum og seldur á öllum helstu mörkuðum.  Sé framleiðslan sérval þeirra sem neyta vilji jurtafæðu og sneiða hjá neyslu vöru framleiddri úr dýraríkinu.  Sé varan viðurkennd af USDA og US Health Association.  Lögmaður kæranda leiðréttir mistök í umsókn fylgiskjali 1 þar sem talað sé um ostlíki, en eigi að vera jurtaostur.

Í umsókn sinni, fylgiskjali nr. 1. lýsir kærandi vörunni svo að um sé að ræða ostlíki sem m.a. sé framleitt úr sojamjólk og sojapróteinum.  Þar sem varan innihaldi enga mjólk eða mjólkurafurð sé hún án laktósa og henti því vel einstaklingum með laktósaóþol.  Því sé fullyrðingin “Lactose Free” til þess fallin að vekja athygli á vörunni og að benda þeim einstaklingum, sem þurfi að forðast laktósa, á þennan valkost í stað venjulegs mjólkurosts.

Lögmaður kæranda bendir í kærunni á að krafa um að nota fullyrðinguna “Lactose Free” stafi af þeirri staðreynd að ekki sé notaður mjólkursykur við framleiðsluna.  Þar sem sambærilegir jurtaostar geti innihaldið mjólkursykursleifar sé nauðsynlegt að upplýsa neytendur sérstaklega um að varan sé “Lactose Free.”

Krafa um notkun á fullyrðingunni “Low Fat” sé vegna þeirrar staðreyndar að varan innihaldi allt að 76% minni fitu en feitir brauðostar.  “Low Fat” þýði hér lítil fita og með merkingunni sé ekki verið að gera annað en benda almenningi á þá staðreynd.  Engin fullyrðing sé um fituskerðingu (“reduced fat”).  Ekki sé verið að skerða fitu því varan sé einfaldlega framleidd með minni fitu en almennur brauð- eða mjólkurostur og framleiðandinn staðfesti það með þessari fullyrðingu “Low fat”.

Í umsókn, fylgiskjali nr. 1, segir kærandi að fullyrðingin “Low Fat” sé sambærileg við fullyrðinguna fituskert eða létt.  Skv. 36. gr. rgl. Nr. 588/1993 um merkingu, auglýsingu og kynningu matvara sé heimilt að nota fullyrðinguna fituskert eða létt fyrir þær vörur þar sem fitu- og orkuskerðingin sé a.m.k. 25% miðað við sambærilega vöru.  Veggie ostlíkið sé þannig sambærilegt við fastan mjólkurost þar sem fituinnihald á osti sé 26%.  Fituinnihald í Veggie sé 10% og þar með sé bæði fitu- og orkuskerðingin meiri en 25% og því uppfylli varan skilyrði þess að geta kallast “Low Fat” eða fituskert.

Lögmaður kæranda kveður jurtaostinn seldan í Bretlandi og víðar með heimild til að nota fullyrðinguna “Cholesterol Free”.  Kveður hann og að Ísland vinni á sömu forsendum í heilbrigðis- og matvælamerkingum og Bretar og af þeirri ástæðu ætti ekki að vera staðið gegn þessum kröfum um merkingar. Kveður lögmaður kæranda fullyrðingar á umbúðum VEGGIE SLICES  nauðsynlegar upplýsingar til þess að hinn almenni neytandi fái vitneskju um staðreyndir og geti tekið upplýsta ákvörðun um hvaða vöru hann vilji neyta.  Bendir hann og á að stjórnvöld um allan heim leggi í síauknum mæli áherslu á heilbrigt mataræði og falli VEGGIE SLICES vörurnar vel að þeim áherslum.  Ekki verði heldur fram hjá því litið að sumir neytendur hreinlega verði heilsu sinnar vegna að varast lactosa, kólesteról  og fitu.  Telur kærandi að það sé, sérstaklega með þann hóp neytenda í huga, rangt að leyna staðreyndum um þessa vöru. Því sé nauðsynlegt að nefndin hafi í huga að það séu ekki allir neytendur sem geti veitt sér þann munað að borða mat sem innihaldi lactosa, kólesterol og fitu.

Lögmaður kæranda vísar til umsóknar kæranda til kærða  en þar kemur fram að umræddar fullyrðingar hafi gildi fyrir neytendur og taki mið af hagsmunum þeirra og vísar til skilyrða sem sett séu um fullyrðingar í 35. gr. rgl. um merkingu auglýsingu og kynningu matvæla.

Vísar kærandi til þess að kærði sjái ofangreindum upplýsingum til neytenda ýmislegt til foráttu, sbr. fylgiskjal 2.  Kærandi vilji hins vegar benda á að allar fullyrðingarnar séu til þess að upplýsa neytendur.  Fari kærandi að tilmælum kærða sé í raun verið að blekkja neytendur.  Þá væru rangar upplýsingar gefnar sem í raun teljist brot á VI. kafla samkeppnislaga nr. 8/1993.  Telur lögmaður kæranda að kærði hafi ekki litið til allra þátta við ákvörðun sína og að stofnunin hafi brotið 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.  Kærandi vísar til meðfylgjandi umsókna sbr. fylgiskjal nr. 1 um efnisinnihald og aðrar staðreyndir um vöruna.  Þá vísar kærandi  til þess að kærði eigi ekki að leita strangari leiða í framkvæmd sinni en nauðsyn beri til og vísar um þetta til meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga.  Kveður kærandi að við framkvæmd skuli velja það úrræði sem vægast sé þar sem fleiri úrræða sé völ sem þjónað geti því markmiði sem að sé stefnt.   Ennfremur telur kærandi með vísan til 21. gr. stjórnsýslulaga sérstaklega 1.tl. 2. mgr. hafi kærði  ekki rökstutt ákvörðun sína nægilega.

Þá gerir kærandi þá kröfu að nefndin taki fram í niðurstöðu sinni að kærði beri kostnað kæranda við að hafa kæruna uppi.  Farið er fram á að nefndin ákvarði upphæð greiðslu kærða til kæranda við að hafa kæruna uppi og að fjárhæðin sé tiltekin í niðurstöðu nefndarinnar. Lögmaður kæranda vekur sérstklega athygli á að ekki sé um  mjólkurosta að ræða heldur jurtaost.  Varan sé fyrst og fremst valkostur þeirra sem ekki geta eða vilja neyta afurða úr dýraríki. Áskilinn er réttur til frekari málsreifana, málsástæðna og lagaraka sé þess krafist.

III.

Í greinargerð kærða dags. 30. maí 2005 vísar kærði til þess að borist hafi umsókn frá kæranda, á grundvelli 34. gr. rgl. nr. 558/1993 um merkingu auglýsingu og kynningu matvæla.  Með ákvörðun kærða sem birt hafi verið með erindi dags. 14.12.2004 hafi kæranda verið hafnað á grundvelli 34. sbr. 35. sbr. einnig 36. gr. reglugerðar nr. 588/1993 að nota fullyrðingarnar “Lactose free” og “Low fat” á vöruna “Veggie slices” sem fyrirtækið kallaði í umsókn sinni ostalíki og eru notuð í stað hefðbundinna mjólkurosta.

Kærði vísar til þess að í kæru komi fram að varan sé framleidd í Bandaríkjunum og að hún sé sérvara, viðurkennd af United States Department of Agriculture (USDA) og US Health Associations (USHA).  Kærði telur það málinu óviðkomandi að vara þessi sé framleidd í Bandaríkjunum og viðurkennd af ofangreindum þarlendum stofnunum þar sem í ríkjum Bandaríkja Norður-Ameríku gildi aðrar reglur en á markaðssvæði samningsins um Evrópska Efnahagssvæðið (EES).

Kærði kveðst hafa hafnað fullyrðingunni “Lactose Free” á Veggie slices” þar sem hún brjóti í bága við c-lið 35. gr. rgl. Nr. 588/1993 um merkingu, kynningu og auglýsingu matvæla en þar segi að ekki megi halda því fram að vara sé án ákveðins efnis þegar aðrar samskonar eða sambærilegar vörur séu líka án þessa efnis.  Efnið sem um ræði í þessu tilviki sé laktósi og sé það mat UST að samskonar eða sambærileg vara við jurtaosta séu hefðbundnir brauðostar unnir úr mjólk. Kærði bendir á að kærandi haldi því fram að fullyrðingin “Lactose Free” eða “án laktósa” geti staðið á umbúðum um “Veggie slices” vegna þess að aðrir jurtaostar geti innihaldið leifar af laktósa (mjólkursykri).  Í umsókn kæranda hafi ekki verið gerð nein tilraun til að sýna fram á að aðrir jurtaostar en Veggie slices innihaldi mjólkursykur.  Komi þar einungis fram samanburður við mjólkurost eins og sjá megi í eftirfarandi setningu : “Fullyrðingin “Lactose Free” er til þess fallin að vekja athygli á vörunni og benda þeim einstaklingum sem þurfa að forðast laktósa á þennan valkost í stað venjulegs mjólkurosts”.  Komi það fyrst fram í kærunni að bera skuli “Veggie slices” saman við aðra jurtaosta og hafnar kærði þeim samanburði.  Mat kærða sé að jurtaostar skuli bornir saman við hefðbundna brauðosta unna úr mjólk eins og fram hafi komið í umsókninni.  Með því að nota fullyrðinguna “án laktósa” á “Veggie slices” sé verið að segja að varan innihaldi ekki laktósa en hefðbundnir brauðostar unnir úr mjólk innihaldi heldur ekki laktósa.  Því sé verið að gefa í skyn með fullyrðingunni að varan sé einstök umfram aðrar samskonar og sambærilegar vörur sem hún sé ekki í þessu tilliti.

Kærði telur því að fullyrðingin “Lactose free” sé ekki í samræmi við ofangreind ákvæði rgl. nr. 588/1993 um merkingu, auglýsingu og kynningu matvæla.  Sé það mat stofnunarinnar að sé þessi fullyrðing notuð um “Veggie slices” sé verið að villa um fyrir neytendum og sé því jafnframt um að ræða brot á a-lið 35. gr. ofangreindrar reglugerðar nr. 588/1993.

Fullyrðingin “Low fat”.  Kærði bendir á að kærandi krefjist þess einnig að fullyrðingin “Low fat” verði heimiluð á umbúðum “Veggie slices”.  Vert sé fyrst að skoða hvað þessi fullyrðing táknar.  Kærði kveður að samkvæmt upplýsingum frá íslenskri Málstöð þýði “Low fat” lítil fita eða lágt í fitu. Því sé um að ræða magn fitu í vörunni sjálfri og ekki um neinn samanburð við aðrar vörur að ræða.  Væri um að ræða samanburð við aðrar vörur og merkingin “Lower fat” (minni fita) eða “Reduced fat” (fituskert) hefði staðið á umbúðum vörunnar hefði varan uppfyllt skilyrði 36. gr. rgl. nr. 588/1993 um merkingu, kynningu og auglýsingu matvæla og kæranda hefði því verið heimilt að nota slíka fullyrðingu þar sem um sé að ræða 25% skerðingu eða meira á fitumagni í “Veggie slices” samanborið við sams konar eða sambærilegar vörur.  Kærði kveður ennfremur að í staðli Alþjóðlega staðalaráðsins, CODEX, megi finna reglur um merkingar matvæla sem kærði telji lögmætt og málefnalegt að taka mið af við mat sitt á því hvort fullyrðingar séu í samræmi við ákvæði í 5. sbr. og 35. gr. reglugerðarinnar.  Reglur um næringarfræðilegar fullyrðingar séu settar fram í staðli CAC/GL 23-1997.  Samkvæmt þessum staðli megi nota fullyrðinguna “Low fat” um matvæli ef fituinnihald sé að hámarki 3g af fitu í hverjum 100g af vöru eða að hámarki 1.5g í hverjum 100 ml af vöru.  Þessi sömu gildi séu í lokadrögum Evrópuþingsins og Evrópuráðsins(COM(2003)42 final) í reglugerð um næringar- og heilsufarsfullyrðingar sem nota megi um matvæli og sem væntanlega verði að reglum á EES svæðinu innan tíðar.  Merkingunni “ Low fat” sé þannig ætlað að gefa til kynna að  í viðkomandi matvælum sé minna en 3g af fitu í hverjum 100g af vöru.  Fitumagn í “Veggie slices” sé hins vegar 9 g. í hverjum 10g af vöru skv. upplýsingum á umbúðum vörunnar.  Telur kærði að yrði fullyrðingin leyfð myndi það leiða til þess að neytendur telji að umrædd vara sé fituminni en hún í raun sé.  Merkinginin sé þá blekkjandi. Því sé það óhögguð skoðun kærða að fullyrðingin “Low fat” á þessari vöru sé blekkjandi fyrir neytendur og samræmist því ekki ákvæðum 5. sbr. og 35. gr. rgl. nr. 588/1993 um merkingu, kynningu og auglýsingu matvæla.

Kærði bendir á að kærandi víki að fullyrðingunni “Cholesterol Free” eða “án kólesteróls” sem bent sé á að notað sé á Bretlandi.  Kæranda var ekki synjað um leyfi til notkunar á þessari fullyrðingu, eins og haldið er fram í kærunni í ákvörðun frá 14. desember 2004.

Kærði bendir á að í kærunni sé reifað hvernig fullyrðingar á umbúðum “Veggie slices” séu nauðsynlegar til þess að hinn almenni neytandi fái vitneskju um staðreyndir og hvernig hann geti tekið upplýsta ákvörðun um hvaða vöru hann vilji neyta.  Kærði sé því sammála að neytendur eigi að fá sem gleggstar upplýsingar um innihald matvæla.  Hins vegar geti kærði ekki stuðlað að því að villandi og blekkjandi upplýsingar nái til neytenda enda væri hann þá að vinna gegn markmiði laga nr. 93/1995 um matvæli og rgl. nr. 588/1993 um merkingu, auglýsingu og kynningu matvæla.  Sé matvara ekki með lágt fituinnihald þá á hún ekki að vera merkt eða auglýst á þann hátt.  Sama gildi ef fullyrt sé að vara sé án laktósa ef sambærilegar vörur eru án laktósa.

Kærði bendir á að stjórnvöld hér á landi sem og annars staðar leggi sífellt meiri áherslu á heilbrigt líferni jafnt á heilbrigða hreyfingu sem og heilbrigt mataræði.  Þeir sem eru með mjólkursykuróþol ættu að varast mjólkursykur (laktósa) þeir sem eru með hátt hlutfall kólesteróls í blóði ættu að forðast fitu og kólesteról og þeir sem eru of feitir ættu að forðast mikla fitu frá matvælum.  Í innihaldslýsingu matvæla megi finna hver innihaldsefni þeirra séu.  Ef um sé að ræða næringargildismerkingu á umbúðum matvæla megi finna upplýsingar um magn innihaldsefna.    Þó svo að fullyrðinga um eiginleika matvæla s.s. “Low fat” njóti ekki við, geti neytendur auðveldlega lesið innihaldslýsingu og næringargildismerkingu til að fá hugmynd um samsetingu vörunnar og geti því tekið upplýsta ákvörðun um hvort umrædd matvara henti þeim.  Fullyrðingar sem settar séu fram með villandi hætti geri neytendum erfiðara fyrir að átta sig á eiginleikum vörunnar, bæði sem slíkrar og í samanburði við aðrar sams konar eða sambærilegar vörur.

Kærði hafnar athugasemdum kæranda um að stofnun sé að blekkja neytendur með því að synja kæranda um leyfi til notkunar á fullyrðingunni “Low fat”.  Þvert á móti kveðst kærði gæta hagsmuna neytenda með því að stuðla að því að réttar upplýsingar komist til neytenda um samsetningu matvæla og að þeir geti tekið rétta og upplýsta ákvörðun.

Kærði kveður að  kærandi telji í kæru að kærði hafi ekki tekið tillit til allra þátta sem fram hafi komið í umsókn kæranda og hafi kærði þar með brotið 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.  Kærði hafnar slíkum ummælum alfarið enda taki kærði ávallt tillit til allra þeirra þátta sem hann telji sig geta til að taka efnislega rétta ákvörðun í málum sem hann sinni.  Í umsókn kæranda hafi einfaldlega verið þættir sem kærði hafi ekki getað tekið tillit til sbr. umfjöllun í greinargerð.

Einnig komi fram í kæru að kærði hafi ekki valið vægasta úrræðið sem kærði hafði til að ná fram markmiðum sínum og þar með hafi kærði brotið 12. gr. stjórnsýslulaga.  Kærði telur að ekki hafi verið hægt að ná fram því lögmæta markmiði að tryggja að neytendur verði ekki blekktir, sbr. 1. gr. og 3. gr. laga nr. 93/1995 um matvæli sem og 5. gr. sbr. og 35. gr. rgl. nr. 588/1993 um merkingu, kynningu og auglýsingu matvæla með öðrum og vægari hætti en að hafna fullyrðingunum “Lactose free” og “Low fat” og er aftur vísað til umfjölllunar í greinargerð.  Leggi kærandi enda ekki neitt til í þeim efnum sjálfur sem líta mætti á sem vægara úrræði sem samt sem áður nái ofangreindu lögmætu markmiði.

Varðandi meint brot kærða á 21. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 skuli tekið fram að kærði telji sig hafa rökstutt ákvörðun sína ítarlega í erindi dags. 14. des. 2004 og því ekki nauðsyn á að skýra kæranda frá heimild til að óska eftir því að fá ákvörðunina rökstudda í samræmi við ákvæði stjórnsýslulaga sbr. 2. mgr. 20. gr. s. l.  Hafi kærandi talið sig þurfa frekari skýringa við, hefði honum verið í lófa lagið að óska eftir slíku við kærða, en það hafi kærandi ekki gert.

Kærði hafnar því alfarið að bera kostnað af málatilbúnaði kæranda.  Ekkert í störfum kærða gefi tilefni til þess né heldur nein rök sett fram af hálfu kæranda kröfugerð sinni til stuðnings.  Þá séu ekki fordæmi fyrir slíku í úrskurðum nefndarinnar.

IV.

Deilt er í máli þessu um notkun fullyrðinga á vörur.  Hefur kærði ekki samþykkt notkun tveggja fullyrðinga sem kærandi vill nota.  Kærandi krefst þess að mega nota fullyrðingarnar “Lactose Free”,“Cholesterol Free” og Low fat” á umbúðum Veggie Slices vara.  Kærði hafnar notkun kæranda á fullyrðingunum “Lactose Free” og “Low fat”  á tilgreindum vörum, en hefur staðfest að kærandi megi nota fullyrðinguna “Cholesterol Free” á vöruna.

Kærði vísar til þess að  með því að nota fullyrðinguna “án laktósa” (lactose free) sé verið að segja að varan innihaldi ekki laktósa en hefðbundir brauðostar unnir úr mjólk innihaldi heldur ekki laktósa.  Brjóti því fullyrðing þessi í  bága við c-lið 35. gr. reglugerðar nr. 588/1993 þar sem fram komi að fullyrðing þurfi að uppfylla það skilyrði að aðrar sams konar og/eða sambærilegar vörur innihaldi efnið.  Varðandi fullyrðinguna “Low fat” megi nota hana um matvæli sé fituinnihald að hámarki 3 g. af fitu í hverjum 100g.  Fitumagn í Veggie slices sé hins vegar 9g af hverjum 100g. af vöru skv. merkingu á vörunni sjálfri.  Með tilvísun til þessa er hafnað kröfum kæranda í máli þessu um notkun fullyrðinganna ”Low fat” og ”Lactose free”.

Ekki er á valdsviði nefndarinnar að úrskurða um kostnað vegna mála fyrir nefndinni.  Þeirri kröfu er því vísað frá.

ÚRSKURÐARORÐ:

Hafnað er kröfum kæranda í máli þessu um notkun fullyrðinganna “Low Fat” og “Lactose Free” á umbúðir Veggie Slices vara.  Kröfu um úrskurð um kostnað vegna kærunnar er vísað frá.

Steinunn Guðbjartsdóttir

Gísli Gíslason                              Guðrún Helga Brynleifsdóttir

Date: 12/28/06

jan 09
Love0

6/2006 Úrskurður vegna kæru Rafmagnsveitu ríkisins (RARIK) gegn Heilbrigðiseftirliti Austurlands.

Með

Úrskurðarnefnd skv. 31. gr. laga nr. 7/1998.

Ár 2006 föstudaginn  15. desember, kom nefnd skv. 31.gr. l. nr. 7/1998 saman til fundar á skrifstofu formanns nefndarinnar að Suðurlandsbraut 6 í Reykjavík.    Mætt voru Steinunn Guðbjartsdóttir, Gunnar Eydal og Guðrún Helga Brynleifsdóttir.

Fyrir var tekið mál nr. 6/2006  Rafmagnsveitur ríkisins (RARIK), Rauðarárstíg 10, Reykjavík, hér eftir nefndur kærandi  gegn Heilbrigðiseftirliti Austurlands (HAUST) Búðareyri 7, Reyðarfirði, hér eftir nefnt kærði.

Í málinu er kveðinn upp svofelldur

úrskurður :

I.

Stjórnsýslukæra Indriða Þorkelssonar hdl. f.h. RARIK er dags. 7. mars, 2006.  Kærð er ákvörðun Heilbrigðiseftirlits Austurlands (HAUST) frá 18. janúar 2006, sem kynnt var kæranda með bréfi dags. 26. janúar 2006.  Ákvörðun sú sem kærð er var þannig bókuð á fundi kærða: “ Rarik- kyndistöð í Neskaupstað.  ÁJÓ gerir grein fyrir málinu.  Unnið er að úrbótum í kjölfar hávaðamengunar í nóvember en greinargerðir hafa ekki borist í samræmi við kröfur HAUST.  Gögn verða send fljótlega.  Starfsemin er að mati HAUST starfsleyfisskyld, en RARIK ósammála.  Heilbrigðisfulltrúar vinni málið áfram í samræmi við ákvæði hollustuháttalaga”.

Krafa lögmanns kæranda er að ákvörðun kærða um að kærandi þurfi að sækja um starfsleyfi fyrir “kyndistöð” kæranda að Stekkjargötu 6, Neskaupstað verði felld úr gildi.

Fylgiskjöl með stjórnsýslukærunni eru :

1)      Afrit af skýrslu kærða til kæranda dags. 11. nóvember 2005.

2)      Afrit af bréfi kærða til kæranda dags. 11. nóvember 2005, kröfur um úrbætur.

3)      Afrit af bréfi kæranda til kærða dags. 16. 11.2005.

4)      Afrit af bréfi kærða til kæranda dags. 26. janúar 2006.

II.

Lögmaður kæranda kveður málavexti þá að kærandi starfræki varaaflsstöð að Stekkjargötu 6, Neskaupstað.  Þar séu staðsettar 5 díselvélar þar af 3 gangfærar.  Starfsemi kæranda hafi falið í sér tilfallandi rekstur þessara díselvéla.  Vélarnar séu varaafl, þ.e. þær séu ekki í stöðugum rekstri heldur séu þær einungis gangsettar, ein eða fleiri, þegar nauðsyn krefji.  Það eigi einkum við ef skortur verði á framleiðslu raforku með hefðbundnum hætti og/eða skortur frá flutnings- og dreifikerfum Landsnets hf. og kæranda sem einkum geti orsakast af bilun eða vinnu við kerfið.   Við slíkar aðstæður sé möguleiki á að ræsa eina eða fleiri díselvélar eftir þörfum hverju sinni.

Lögmaður kæranda bendir á að í bréfi framkvæmdastjóra kærða til kæranda dags. 11. nóvember 2005 komi fram sú skoðun, að starfsemi kæranda að Stekkjargötu 6, Neskaupstað falli undir a-lið í gr. 9.1 í fylgiskjali 2 með reglugerð 785/1999 um starfsleyfi fyrir atvinnurekstur sem geti haft í för með sér mengun.  Hafi það verið skoðun framkvæmdastjóra kærða að kæranda bæri að sækja um starfsleyfi fyrir þessa starfsemi.  Hafi kæranda verið gefinn 10 daga frestur til andmæla.  Hafi kærandi mótmælt þessu með bréfi dags. 16. nóvember 2005 og í bréfi fyrirtækisins komi m.a. fram að kærandi hafi óskað eftir frekari rökstuðningi kærða vegna þeirrar skoðunar að starfsemin væri starfsleyfisskyld.  Á fundi kæranda þann 18. janúar 2006 hafi ágreiningsmál þetta verið tekið fyrir og sé þá m.a. bókað að kærði telji starfsemi kæranda starfsleyfisskylda.  Hafi bókun þessi verið kynnt kæranda með bréfi dags. 26. janúar 2006.  Lögmaður kæranda kveður kæranda ekki fallast á þessa ákvörðun kærða sem fram komi í þeirri bókun sem gerð hafi verið á fundi þann 18. janúar 2006 og kæri því framangreinda ákvörðun til úrskurðarnefndar skv. 31. gr. l. nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir.  Lögmaður kæranda bendir á að kærandi telji að starfsemi þess að Stekkjargötu 6, Neskaupstað falli ekki undir þá skilgreiningu reglugerðarákvæðisins að vera “virkjun og/eða orkuveita” af stærðinni 2-10 MW.  Að mati kæranda er hvorki unnt að flokka rekstur díselvéla undir virkjun né orkuveitu.  Bendir lögmaður kæranda á að hugtakið “orkuveita” sé reyndar hvergi skilgreint en hafi verið notað sem sameiginlegt hugtak yfir starfsemi sem feli í sér rafveitu og hitaveitu.  Rekstur díselstöðvanna falli heldur ekki undir hugtakið “kyndistöð” en í einhverjum tilvikum virðist sem að það gæti einhvers misskilnings varðandi notkun þess orðs.

Bendir lögmaður kæranda á að í skýrslu kærða til kæranda fskj. nr. 1. komi fram að þann 8. nóvember 2005 hafi kyndistöð kæranda verið skoðuð.  Við þá skoðun hafi komið í ljós að af alls 5 díselvélum sem þar voru hafi 2 verið bilaðar.  Hafði önnur þeirra verið biluð lengi og ósennilegt að hin bilaða vél yrði gangsett að nýju.  Var því um að ræða þrjár gangfærar díselvélar þar af séu tvær innandyra.  Geti önnur þeirra afkastað 1450 KW en hin 1500-1900 KW.  Fimmta díselvélin sem sé utandyra sé olíukynnt færanleg gastúrbína sem sé í gámi á hjólum.  Standi gámurinn á lóð kæranda og sé vélin notuð þegar á þurfi að halda.  Eigi þessi vél að geta afkastað 1200 KW en að sögn forsvarsmanns kæranda sé hún aldrei keyrð á meira afli en 1000KW.  Þessi færanlega díselvél sé ekki bundin við starfsstöð kæranda á Neskaupstað, heldur sé unnt að færa hana eftir þörfum hvert sem er.  Sé um að ræða svokallað færanlegt varaafl.  Samkvæmt þessu nái engin díselvélanna því viðmiði sem fram komi í reglugerðarákvæðinu þ.e. að vera 2-10 MW.  Bendir lögmaður kæranda á að umrætt reglugerðarákvæði sé íþyngjandi ákvæði.  Leiki minnsti vafi á því hvort starfsemi kæranda að Stekkjargötu 6, Neskaupstað falli undir reglugerðarákvæðið beri að hafna því að kæranda beri að sækja um starfsleyfi.  Slík skylda verði ekki lögð á kæranda nema að fyrirmæli í lögum og reglugerð séu skýr og afdráttarlaus.

III.

Greinargerð kærða,  Heilbrigðisefitirlits Austurlands, er dags. 31. mars 2006.  Bendir framkvæmdastjóri kærða á að rökstuðningur kæranda um að ekki sé um starfsleyfisskylda starfsemi að ræða byggi fyrst og fremst á því að mat kæranda sé að hvorki sé unnt að flokka rekstur díselvélanna undir virkjun né orkuveitur og að samkvæmt þessu nái engin díselvélanna því viðmiði sem fram komi í reglugerðarákvæðinu þ.e. að vera 2-10 MW.

Kveður kærði og að nauðsynlegt sé að fram komi, að í kjölfar bréfs kæranda dags. 16.11.2005 þar sem mótmælt sé kröfu kærða um að sótt verði um starfsleyfi og óskað frekari rökstuðnings kærða vegna kröfunnar, hafi kærði sent bréf til Umhverfisstofnunar dags. 30.11.2005 og óskað túlkunar á reglugerðarákvæðinu.  Kveður kærði að svar hafi ekki borist frá Umhverfisstofnun og því hafi kærði ekki enn sent frekari rökstuðning.

Kærði óskar eftir að koma því á framfæri að hugtakið “kyndistöð” noti Norðfirðingar í daglegu tali í bland við hugtakið “rafstöð” um starfsstöð kæranda að Stekkjargötu í Neskaupstað og því sé ekki óeðlilegt að orðið sé notað í eftirlitsskýrslu burtséð frá skilgreiningum í laga- og reglugerðartexta.

Kærði bendir á að ekki verði komst hjá því að skilgreina varaaflstöðina sem orkuveitu, enda sé um framleiðslu á rafmagni að ræða og dreifingu þess inn á dreifikerfi Landsnets hf. og Rarik.  Kveður kærði að óumdeilt sé að í starfsstöðinni séu þrjár starfhæfar díselvélar auk tveggja sem nú séu bilaðar.  Afkastageta vélanna sé þannig að engin vélanna ein og sér afkasti meira en 2 MW. Samtals hafi vélarnar framleitt 4.5 MW þ.e. orkuframleiðslan hafi verið á bilinu 2-10 MW.

Um markmið starfsleyfis og eftirlitsskyldu vísar kærði til 1. gr. rgl. nr. 785/1999 um starfsleyfi fyrir atvinnurekstur sem getur haft í för með sér mengun, en af því ákvæði megi ljóst vera að markmið með því að unnin séu starfsleyfi og viðhaft eftirlit, sé að koma í veg fyrir eða draga úr mengun t.d. þar sem hávaði af völdum véla eða magn olíu í starfsstöð geti haft í för með sér mengun í umhverfi. Kærði bendir á að ástæða þess að virkjanir og orkuveitur séu taldar upp í fylgiskjali 2 með rgl. nr. 785/1999 um starfsleyfi fyrir atvinnurekstur sem geti haft í för með sér mengun sé sú, að við starfsemina sé hætta á mengun, m.a. frá olíu sem notuð sé við vélakost. Kærandi bendir á að skv. upplýsingum frá RARIK séu á lóð starfsstöðvarinnar í Neskaupstað tveir 30.000 lítra olíugeymar og einn úrgangsolíugeymir auk dagtanks sem sé inni í aðstöðuhúsinu.  Jafnvel þótt aðeins annar stærstu tankanna sé að jafnaði notaður sé að jafnaði umtalsvert magn olíu í starfsstöðinni.  Telur kærði að óumdeilt sé að geymsla og meðhöndlun olíu í miklu magni geti haft í för með sér mengun.  Vegna þessa sé í gildi sérstök reglugerð þar um þ.e. rgl. nr. 35/1994 um varnir gegn olíumengun frá starfsemi í landi.  Í 82. gr. reglugerðarinnar komi fram að þar sem olíugeymar stærri en 10 m3 séu tengdir starfsleyfisskyldri starfsemi sem heilbrigðiseftirlit vinni starfsleyfi fyrir skuli heilbrigðiseftirlit fara með eftirlit með tönkunum.  Séu tankar ekki tengdir starfsleyfisskyldri starfsemi sé eftirlit með þeim í höndum Umhverfisstofnunar.  Kærandi bendir á að nú standi yfir vinna við endurskoðun reglugerðar um meðferð olíu.  Í drögum þeirrar reglugerðar sé gert ráð fyrir að allar olíugeymslur verði háðar starfsleyfi, annað hvort Umhverfisstofnunar eða heilbrigðiseftirlits.  Telur kærandi að ljóst sé af framansögðu að burtséð frá skilgreiningu starfsstöðvar kæranda í Neskaupstað sem orkuveitu eða ekki, geri löggjafinn ráð fyrir að eftirlit sé með starfsstöð vegna magns olíu sem sé á lóð starfsstöðvarinnar.

Ítrekar kærði að rök hafi verið færð fyrir því að starfsstöð kæranda við Stekkjargötu 6 í Neskaupstað sé orkuveitustöð með meira en 2ja MW framleiðslugetu.  Í samræmi við það beri kæranda að sækja um starfsleyfi fyrir starfsstöðina sbr. lið 9,1 í fylgiskjali 2 í reglugerð nr. 784/1999 um starfsleyfi fyrir atvinnurekstur sem geti haft í för með sér mengun.

IV.

Ágreiningur máls þessa snýst um hvort starfsleyfi þurfi fyrir varaaflsstöð í Neskaupstað.  Krafa lögmanns kæranda er að ákvörðun kærða um að kærandi þurfi að sækja um starfsleyfi fyrir “kyndistöð” kæranda að Stekkjargötu 6, Neskaupstað verði felld úr gildi. Krafa kærða er að staðfest verði að kæranda beri að sækja um starfsleyfi.  Í reglugerð nr. 784/1999, lið 9,1 í fylgiskjali 2 kemur fram að sækja þurfi um starfsleyfi fyrir orkuveitur.  Líta verður svo á að þrátt fyrir þá orðnotkun að varaaflstöðin sé nefnd “kyndistöð” sé hér um að ræða orkuveitu í skilningi liðar 9,1 í reglugerð 784/1999.  Þá ber og að líta til þess að þrátt fyrir að hver díselvél nái ekki því viðmiði sem fram kemur í reglugerð þá er samanlögð afkastageta díselvélanna töluvert yfir þeim viðmiðum.   Með tilvísun til þessa er það niðurstaða nefndarinnar að starfsemi RARIK að Stekkjargötu 6, Neskaupstað sé starfsleyfisskyld.

ÚRSKURÐARORÐ:

Starfsemi RARIK að Stekkjargötu 6, Neskaupstað er starfsleyfisskyld samkvæmt reglugerð 784/1999.

  Steinunn Guðbjartsdóttir

Gunnar Eydal                    Guðrún Helga Brynleifsdóttir

Date: 12/28/06

jan 09
Love0

6/2005 Úrskurður vegna kæru Dreifingar ehf. gegn Umhverfisstofnun.

Með

Úrskurðarnefnd skv. 31. gr. laga nr. 7/1998.

Ár 2006, föstudaginn 15.desember 2006 kom nefnd skv. 31.gr. l. nr. 7/1998 saman til fundar á skrifstofu formanns nefndarinnar að Suðurlandsbraut 6, Reykjavík.   Mætt voru  Steinunn Guðbjartsdóttir, Guðrún Helga Brynleifsdóttir og Gísli Gíslason.

Fyrir var tekið mál nr. 6 /2005  Dreifing ehf., Vatnagörðum 8, Reykjavík gegn Umhverfisstofnun.

Í málinu er kveðinn upp svofelldur

úrskurður :

I.

Stjórnsýslukæra Einars Arnar Davíðssonar hdl. f.h. Dreifingar ehf., hér eftir nefndur kærandi,  barst úrskurðarnefnd í desember 2005.  Kærð er synjun Umhverfisstofnunar, hér eftir nefnd kærði dags. 2. september  2005 á umsókn kæranda um heimild til íblöndunar í Galaxy Veggies. (All Flavors).   Gerir lögmaður kæranda þær kröfur að ákvörðun kærða um að synja umsókn um heimild til íblöndunar í Galaxy Veggies (All flavors) verði felld úr gildi og að kæranda verði heimilt að nota umbeðin íblöndunarefni í Galaxy Veggies (All Flavors).  Þá gerir kærandi kröfu um að réttaráhrifum hinnar kærðu stjórnvaldsákvörðunar verði frestað meðan kæra sé til meðferðar hjá úrskurðarnefnd og að í niðurstöðu nefndarinnar verði kærða gert að greiða kostnað við að hafa kæruna uppi.

Fylgiskjöl með erindi kæranda eru:

1)      Afrit af umsókn kæranda um heimild til notkunar bætiefna í Galaxy jurtaost Pepper Jack Flavor.

2)      Afrit af umsókn kæranda um heimild til notkunar bætiefna í Galaxy jurtaost American Flavor.

3)      Afrit af umsókn kæranda um heimild til notkunar bætiefna í Galaxy jurtaost Mozzarella Shredded.

4)      Afrit af umsókn kæranda um heimild til notkunar bætiefna í Galaxy jurtaost Provolone Flavor

5)      Afrit af umsókn kæranda um heimild til notkunar bætiefna í Galaxy jurtaost Caesar’s Parmessan.

6)      Afrit af umsókn kæranda um heimild til notkunar bætiefna í Galaxy jurtaost

Blue Cheese Flavor.

7)  Afrit af umsókn kæranda um heimild til notkunar bætiefna í Galaxy jurtaost

Veggie Parmessan.

8)  Afrit af umsókn kæranda um heimild til notkunar bætiefna í Galaxy jurtaost

Cheddar shredded.

9)  Afrit af umsókn kæranda um heimild til notkunar bætiefna í Galaxy jurtaost

Veggie Butter.

10)  Afrit af umsókn kæranda um heimild til notkunar bætiefna í Galaxy jurtaost

Cheddar Flavor sneiðar.

11)  Afrit af umsókn kæranda um heimild til notkunar bætiefna í Galaxy jurtaost

Swiss Flavor.

12)  Afrit af umsókn kæranra um heimild til notkunar bætiefna í Galaxy jurtaost

Mozzarella Flavor.

13)  Afrit af umsókn kæranda um heimild til notkunar bætiefna í Galaxy jurtaost

Caesar´s Parmessan.

14)               Afrit af erindi Lýðheilsustöðvar daga. 9. september 2004 til Umhverfisstofnunar.

15)               Afrit af erindi Umhverfisstofnunar dags. 8. júlí 2005.

16)               Afrit af erindi Umhverfisstofnunar dags. 30.08. 2005

17)               Afrit af erindi Umhverfisstofnunar dags. 02.09.2005.

Afrit af stjórnsýslukæru og meðfylgjandi gögnum var sent kærða sem sendi greinargerð dags. 15. mars 2006.  Greinargerð sú var send kæranda.

II.

Í stjórnsýslukæru lögmanns kæranda kemur fram að kærandi hafi um langt skeið flutt inn til landsins og selt ýmsar vörur og matvæli.  Meðal annars hafi kærandi flutt inn jurtaostinn Galaxy Veggie Slices.  Hafi kærandi lagt inn umsóknir til kærða í nóvember 2004 sbr. fylgiskjöl 1-13.  Hafi kærði stutt ákvörðun sína við umsögn Lýðheilsustöðvar dags. 9. september 2004.  Hafi umsóknum kæranda verið hafnað sbr. fylgiskjal nr. 17.

Lögmaður kæranda kveður Galaxy Veggie Slices vera jurtaost framleiddan í Bandaríkjunum og seldan á öllum helstu mörkuðum.  Sé framleiðslan sérval þeirra sem vilji neyta jurtafæðu og sneiða hjá neyslu vöru framleiddri úr dýraríkinu. Sé varan viðurkennd af USDA og US Health Association.  Lögmaður kæranda gerir grein fyrir kröfum kæranda og vísar um frestun réttaráhrifa til 2. mgr. 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.  Til stuðnings kröfu þessari vísar lögmaður kæranda til þess að kæran sé í raun þýðingarlaus ef hinni kærðu ákvörðun er hrundið í framkvæmd áður en úrskurðarnefndin kemst að niðurstöðu í málinu.  Verði umræddar vörur kæranda teknar úr hillum matvörubúða sé nær tilgangslaust fyrir kæranda að nýta lögmæta heimild sína til að kæra ákvörðun kærða þar sem kærandi hafi þá þegar orðið fyrir tjóni.  Vísað er og til meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga.  Telur lögmaður kæranda að kærði eigi ekki að leita strangari leiða í framkvæmd sinni en nauðsyn beri til.  Vísar kærandi til þess að við framkvæmd ákvörðunar skuli velja það úrræði sem vægast sé þar sem fleiri úrræða sé völ er þjónað gætu því markmiði sem að er stefnt.  Ennfremur er vísað til þess að stjórnvald gæti hófs í beitingu þess úrræðis sem valið sé.

Lögmaður kæranda telur að kærði hafi ekki litið til allra þátta við ákvörðun sína og að stofnunin hafi brotið 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Vísar lögmaður kæranda til umsókna sbr. fylgiskjöl nr. 1-13 um efnisinnihald og aðrar staðreyndir um vörurnar.  Hafi verið sótt um leyfi fyrir 10 íblöndunarefni í vöruna en kærði hafi aðeins tekið fyrir áhættumat fyrir A-vítamín.  Magn A-vítamíns er 500 µg í 100 gr. og teljist það að sögn kærða 63% af ráðlögðum dagsskammti RDS, hvers venjulegs manns.  Kærandi byggi á því að við ákvörðun sína hafi kærði ekki tekið tillit til þess að Galaxy Veggie Slices sé jurtaostur og að varan sé vinsæl hjá ákveðnum hópi neytenda, þ.e. neytendum með mjólkurofnæmi og neytendum sem leggi mikið upp úr heilsufæði.  Bendir lögmaður kæranda á að það hljóti að teljast mikilvægur þáttur í mati kærða hvaða þjóðfélagshópur neyti þeirra vöru sem sé í áhættumati hverju sinni.  Við ákvörðun sína hafi kærði stuðst við gögn frá Lýðheilsustöð um neyslu landsmanna á A-vítamíni.  Gerir lögmaður kæranda athugasemdir við málsmeðferð kærða.  Leggur lögmaður kæranda á það áherslu að aðferðir kærða standist ekki almenna rökhugsun.  Byggi kærði upplýsingar um heildarneyslu þjóðarinnar á þeim bætiefnum sem sótt hafi verið um, á hæpnum forsendum sbr. umfjöllun um gildi tilgreindra upplýsinga.  Einnig tilgreini kærði að hann hafi aflað upplýsinga um ákveðna þjóðfélagshópa en líti ekki til þeirra þjóðfélagshópa sem varan höfði sérstaklega til, neytenda með mjólkuróþol og neytenda sem leggi áherslu á að neyta heilsufæðis.

Lögmaður kæranda bendir á að í ákvörðun kærða dags. 2. september sé vinnuregla kærða skýrð.  Byggi kærði á því að þar sem neysla 95% þjóðarinnar sé yfir tilgreindum mörkum sé ekki svigrúm fyrir vörur kæranda á markaði.  Samkvæmt vinnureglu kærða komi ákveðnir þjóðfélagshópar ekki einu sinni til skoðunar.  Bendir lögmaður kæranda á að formreglur kærða, sem að öllum líkindum séu innanhússreglur settar með það að markmiði að auðvelda störf, séu í þessu tilfelli að hamla eðlilegri efnislegri niðurstöðu. Byggi kærandi á að svo íþyngjandi regla þurfi í fyrsta lagi að byggjast á tilvísuðum réttarheimildum og í öðru lagi verði kærði að horfa til þess að við svo íþyngjandi ákvörðun verði að gera strangari kröfur til áreiðanleika þeirra heimilda sem ákvörðunin byggi á.  Kærði vísaði í ákvörðun sinni ekki til heimilda fyrir vinnureglum sínum og hafi því ekki byggt ákvörðun sína á áreiðanlegum heimildum.

Lögmaður kæranda dregur gildi upplýsinga sem kærði vísar til í efa og einnig þær ályktanir sem dregnar séu af þeim.  Telur lögmaður kæranda tilvitnaða  könnun “ Könnun á mataræði Íslendinga 2002” ekki uppfylla almenn skilyrði til þess að vera traustur grundvöllur fyrir svo veigamikilli ákvörðun.  Sér í lagi þegar íþyngjandi ákvörðun eins og hér um ræði sé á henni byggð.

Lögmaður kæranda vísar til eftirfarandi atriða.

1)  Áreiðanleiki könnunar og gildi upplýsinga hennar sé takmarkað sbr. bls. 12 í könnuninni sjálfri.  Könnunin sé eins konar nálgun á sannleikann, geti aldrei sýnt fullkomna mynd af raunverulegri neyslu fólks.

a)  Fólk muni ekki endilega allt sem það lætur ofan í sig.

b)  Upplýsingar skolast til í viðtali.

c)  Gagnagrunnar séu ekki fullkomnir.

d)  Ekki séu allir jafn fúsir að láta upplýsingar.

e) Engin viðmiðunarkönnun eða samanburðarrannsókn hafi veirð gerð. Ekki hafi sama aðferðarfræði verið notuð í könnun sem gerð hafi verið árið 1999 og því ekki sambærileg.

2.  Kærandi vísi einnig til þess sem áður greinir, að ekki sé við ákvörðun kærða litið til þeirra þjóðfélagshópa sem vara kæranda höfði til.

Vísar lögmaður kæranda til þess að gera þurfi strangari kröfur til áreiðanleika heimilda þegar svo íþyngjandi ákvörðun sé tekin.  Könnun Lýðheilsustöðvar uppfylli engan veginn kröfur til áreiðanleika og alls ekki þegar litið sé til þess að um mjög íþyngjandi ákvörðun sé að ræða og að niðurstaðan varði kæranda miklu.

Lögmaður kæranda byggir á því að einstaklingar sem hafi mjólkuróþol neyti Galaxy Veggie Slices og að rangt sé að setja neytendur með mjólkuróþol í sama flokk og þann hóp manna sem ekki hafi mjólkuróþol.  Neytendur með mjólkuróþol verði ástands síns vegna að sneiða hjá öllum mjólkurvörum og komi vara kæranda í stað venjulegs osts í mörgum tilfellum.  Sama megi segja um einstaklinga sem hugi almennt að heilsu sinni.  Þeir neyti vöru kæranda meðvitaðir um kosti hennar framar venjulegum mjólkurosti.

Lögmaður kæranda byggir á því að kærði geti ekki horft fram hjá því við ákvörðun sína, hverjum vara kæranda beinist sérstaklega að.  Einstaklingar sem hafi mjólkuróþol svo og einstaklingar sem hugi mjög að heilsu sinni geti notið Galaxy Veggie Slices meðvitaðir um kosti hennar framar venjulegum mjólkurosti.

Kærandi telur kærða ekki hafa litið til allra þátta við ákvörðun sína og að kærði hafi brotið gegn 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.  Þá vísar lögmaður til þess að kærði eigi ekki að leita strangari leiða í framkvæmd sinni en nauðsyn beri til.  Skuli við framkvæmd velja það úrræði sem vægast er þar sem fleiri úrræða er völ, er þjónað geti því markmiði sem að sé stefnt.  Þá telur lögmaður kæranda að gæta skuli hófs í beitingu þess úrræðis sem valið sé.  Kærandi telji ennfremur með vísan til 21. gr. stjórnsýslulaga sér í lagi 1. liðar 2. mgr. að kærði hafi ekki rökstutt ákvörðun sína nægilega.

Lögmaður kæranda gerir þá kröfu að kærði beri kostnað kæranda við að hafa kæruna uppi.  Farið sé fram á að nefndin ákvarði upphæð greiðslu kærða til kæranda við að hafa kæruna uppi og að fjárhæð verði tiltekin í niðurstöðu nefndarinnar.

Lögmaður kæranda telur kærða hafa með ákvörðun sinni brotið gegn meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga, kærði eigi ekki að leita strangari leiða í framkvæmd sinni en nauðsyn beri til og við framkvæmd ákvörðunar skuli velja það úrræði sem vægast sé þar sem fleiri úrræða sé völ.

Lögmaður kæranda vekur sérstaka athygli á að ekki sé um mjólkurost að ræða heldur jurtaost.  Varan sé fyrst og fremst valkostur þeirra sem ekki geti eða ekki vilji neyta afurða úr dýraríki.

III.

Í greinargerð kærða dags. 15.mars, 2006 vísar kærði til þess að borist hafi umsókn frá kæranda, á grundvelli 19. gr. rgl. nr. 285/2002 um aukefni í matvælum, um leyfi til íblöndunar í Galaxy Veggie Slices (All Flavours).  Sótt hafi verið um leyfi fyrir íblöndun  á 10 bætiefnum í vöruna og hafi kærði lagt megináherslu á að framkvæma áhættumat fyrir A-vítamín sem sé í formi retínóls í vörunni.  Það hafi verið gert vegna þess að A-vítamín í umframmagni sé talið valda meira heilsutjóni en önnur bætiefni.  Magn A-vítamíns í vörunni sé 500 µg í 100 grömmum (63% af ráðlögðum dagskammti RDS). Kveður kærði að upplýsingar um neyslu landsmanna á A-vítamíni hafi verið sendar umsækjanda þann 8. júlí 2005 og honum kynnt það áhættumat sem notað er við umfjöllun á umsóknum um íblöndun bætiefna í matvæli.  Hafi umsækjanda verið gefinn frestur til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri til 11. ágúst 2005.  Engar athugasemdir hafi borist kærða.  Kærði hafi  tekið ákvörðun á grundvelli 19. gr. reglugerðar nr. 285/2002 um aukefni í matvælum sbr. einnig 10. gr. laga nr. 93/1995 um matvæli, að heimila ekki íblöndun A-vítamíns í Galaxy Veggie Slices og hafi sú ákvörðun verið kynnt umsækjanda með bréfi dags. 2. september 2005.  Í bréfinu hafi verið vakin athygli á því að þegar ljóst var að ekki yrði hægt að veita heimild fyrir íblöndun á A-vítamíni í vöruna hafi verið ákveðið að taka ekki afstöðu til hinna bætiefnanna nema að þess yrði sérstaklega óskað af hálfu umsækjanda.  Engar athugasemdir hafi borist.  Kærði bendir á að kærandi leggi fram með kærunni 13 útfylltar umsóknir um heimild til notkunar á bætiefnum í ýmsar gerðir jurtaosta frá Galaxy.  Þessar umsóknir hafi aldrei borist kærða og ekki sé ljóst hvers vegna þær séu fylgiskjöl með kærunni.  Í greinargerð þessari einskorðaði kærði sig við umsóknina sem borist hafi henni þann 11. nóvember 2004 fyrir Galaxy Veggie Slices og hafi verið hafnað eins og áður er sagt þann 2. september 2005.  Kærði vekur athygli á því að séu einhverjar þessara 13 vara á íslenskum markaði sé það ólögmætt þar sem ekki hafi verið sótt um leyfi fyrir íblöndun bætiefna í vörurnar til kærða.

Kærði bendir á að í kæru kæranda komi fram að að Galaxy Veggie Slices sé framleiddur í Bandaríkjunum og að varan sé viðurkennd af United States Department of Agriculture (USDA) og US Health Associations (USHA).  Kærði telur það málinu óviðkomandi að varan sé framleidd í Bandaríkjunum og viðurkennd af ofangreindum þarlendum stofnunum, þar sem í ríkjum Bandaríkja Norður-Ameríku gildi aðrar reglur en á Íslandi.

Kærði hafnar því að réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar verði frestað með vísan til 1. mgr. 29. gr. stjórnsýslulaga þar sem neytendum stafi hætta af neyslu vörunnar.  Við ákvörðun í málinu hafi að sjálfsögðu verið litið til meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar, 12. gr. stjórnsýslulaga.  Niðurstaða úr áhættumati stofnunar hafi verið að varan væri hættuleg til neyslu fyrir neytendur á Íslandi og því ekki um annað að ræða en að hafna umsókninni.  Engin vægari úrræði séu möguleg sem nái sama markmiði, þ.e. því lögmæta markmiði að vernda neytendur gegn skaðlegum matvælum.  Enda leggi kærandi ekkert til sem gæti náð sama markmiði, en með vægara úrræði.

Kærði vísar til umfjöllunar um hvernig staðið sé að áhættumati þegar ákvörðun sé tekin um að heimila eða synja íblöndun bætiefna í matvörur.  Jafnframt sé vísað til þess að leitað hafi verið umsagnar Lýðheilsustöðvar og kæranda gefið tækifæri á að koma sjónarmiðum sínum á framfæri við stofnunina áður en endanleg ákvörðun var tekin í málinu.  Því hafi málið verið nægilega rannsakað og því ekki um brot á 10. gr. stjórnsýslulaga að ræða.  Þá vísar kærandi ennfremur í umsóknir, sbr. fylgiskjöl 1-13 máli sínu til stuðnings, þar sem því sé haldið fram að stofnunin hafi brotið 10. gr. stjórnsýslulaga.  Kærði hafnar þessu og bendir á að ofangreindar umsóknir hafi ekki verið sendar stofnuninni og hafi því ekki komið til álita við ákvarðanatöku.

Kærði bendir á að kærandi fjalli um að umrædd vara sé jurtaostur og því vinsæl vara hjá ákveðnum hópum neytenda m.a. hjá neytendum með mjólkurofnæmi.  Í sömu kæru sé einnig vísað í öðrum tilvikum til einstaklinga með mjólkuróþol.    Til að forðast allan misskilning vill kærði taka fram að mjólkuróþol og mjólkurofnæmi sé alls ekki sami hluturinn.  Einstaklingar með mjólkurofnæmi þoli alls ekki ákveðin mjólkurprótein en við neyslu þeirra komi ofnæmiseinkenni í ljós.   Fólk með ofnæmi þoli nær ekkert magn af ofnæmisvaldi til að fá einkenni.  Samkvæmt innihaldslýsingu fyrir tilgreinda vöru séu mjólkurprótein í henni og einnig komi fram viðvörun á henni þar sem segi m.a. að varan innihaldi innihaldsefni mjólkur.  Umrædd vara sé því ekki ætluð einstaklingum með mjólkurofnæmi.  Hvað varði mjólkuróþol þá geti einstaklingar með mjólkuróþol ekki brotið niður mjólkursykur vegna skorts á ensími (laktasi).  Meiri möguleiki sé á því að það sé laktósi í jurtaostinum en hefðbundnum mjólkurosti þar sem mjókurpróteinum sé bætt í jurtaostinn og með mjólkurpróteinum fylgi oft leifar af mjólkursykri.

Ekki eigi við nein rök að styðjast að einstaklingar með mjólkuróþol hafi ekki neinn annan valkost en jurtaost ef viðkomandi vill neyta osts sem áleggs og neytendur með mjólkurofnæmi séu beinlínis varaðir við neyslu sbr. tilgreinda aðvörun.  Þá kemur og fram í kæru að kærði hafi ekki litið til þess að varan sé vinsæl hjá neytendum sem leggi mikið upp úr heilsufæði.  Við meðhöndlun á umsóknum um íblöndun bætiefna í matvæli sé aðeins litið til þess að varan valdi ekki heilsutjóni sbr. 10. gr. laga nr. 93/1995 um matvæli og þannig séu allar umsóknir meðhöndlaðar, þ.e. á grundvelli mögulegrar hættu gagnvart neytendum sbr. dóma Evrópudómstóls.

Kærði bendir á að kærandi geri athugasemdir við gögn sem kærði noti frá Lýðheilsustöð sem komi frá landskönnun um mataræði frá 2002.  Til að geta framkvæmt áhættumat fyrir matvæli sem sótt sé um að blanda bætiefnum í sé nauðsynlegt að hafa neyslutölur og noti kærði einungis upplýsingar sem fengnar eru með vísindalegum viðurkenndum aðferðum og af hinu opinbera sem hafi engra hagsmuna að gæta varðandi niðurstöður slíkra rannsókna.  Vegna athugasemda kæranda óskaði kærði eftir greinargerð frá Lýðheilsustöð um hvernig neyslutölur séu fengnar.  Sjá meðfylgjandi bréf frá Lýðheilsustöð dags. 6. mars 2006 þar sem finna megi mótrök gegn athugasemdum kæranda.

Kærði nefnir að kærandi vísi í vinnureglur sem kærði noti og sé lýst í ákvörðun kærða dags. 2. september s.l.  Þessar vinnureglur sem vísað sé í, séu í raun áhættumat sem stofnunin notar og er lýst ítarlega á heimasíðu kærða ásamt heimildum.  Til að fara yfir staðreyndir málsins ítrekar kærði hvernig allar umsóknir um íblöndun bætiefna í matvæli eru meðhöndlaðar hjá kærða.

1)       Sækja þurfi um leyfi fyrir íblöndun bætiefna (þ.e. vítamín, steinefni og lífsnauðsynlegar fitusýrur og amínósýrur) í matvæli til kærða skv. 19. gr. rgl. nr. 285/2002 um aukefni.  Í sömu grein segir einnig að stofnuninni sé heimilt að afturkalla leyfi til notkunar bætiefnis ef fram komi upplýsingar um að sú notkun efnisins sem leyfið tekur til geti valdið heilsutjóni.

Kærði kveðst meðhöndla allar umsóknir á sama máta hvort sem dreifingaraðili telur að vara sé vinsæl eða ekki.

2)       Grundvallaratriði við umfjöllun á umsóknum um íblöndun bætiefna í matvæli sé einmitt það að íblöndunin valdi ekki heilsutjóni og vísar kærði til 3. gr. l. nr. 93/1995 um matvæli svo og 10. gr. sömu laga.

3)       Þegar fjallað sé um umsóknir um íblöndun bætiefna í matvæli sé ávallt framkvæmt áhættumat, þ.e. mat á þeirri áhættu sem neytendum eða ákveðnum neytendahópum kann að stafa af neyslu vörunnar sem um ræði.  Ákveðin bætiefni séu skaðmeiri en önnur og því mikilvægt að úr því sé skorið hvort neysla geti skapað hættu fyrir neytendur.  A-vítamín í formi retínóla sé dæmi um bætiefni sem talið sé meiri skaðvaldur í umframmagni en önnur bætiefni.

4)       Við áhættumatið noti kærði upplýsingar um bætiefnin sjálf sem finna megi í niðurstöðum fjölda rannsókna.  Þá hafi ýmis samtök, rannsóknarstofnanir og yfirvöld tjáð sig um hin ýmsu bætiefni og séu þessar upplýsingar einnig nýttar við áhættumatið.  Upplýsingar sem kærði noti komi  frá hinum ýmsu stofnunum sem nánar eru tilgreindar í upptalningu.  Auk þess að skoða hvort bætiefnin sem sótt er um séu skaðlaus eða skaðleg í því magni sem sótt er um, fær kærði upplýsingar um heildarneyslu þjóðarinnar eða ákveðinna þjóðfélagshópa á þessum efnum.

5)       Kærði kveður að til að undirstrika að ekki sé unnt að gefa í skyn að opinber stofnun eins og kærði vinni í samræmi við það sem kærandi heldur fram að séu innanhússreglur með það að markmiði að auðvelda störf, er bent á að áhættumatið sem farið er eftir er byggt á vísindalegum aðferðum sem birst hafa í viðurkenndum vísindatímaritum.  Til að tryggja öryggi neytenda þurfi að meta hvort svigrúm sé til íblöndunar.  Með því að skoða neyslu 95 hundraðshluta þjóðarinnar og bera saman við efri mörk sem sett séu fyrir neyslu á viðkomandi bætiefni, sé verið að tryggja öryggi neytenda.  Kærði hafnar því alfarið að í þessu tilviki hafi þessi aðferð hamlað eðlilegri efnislegri niðurstöðu.

6)       Til að geta framkvæmt áhættumat fyrir umsóknir um íblöndun bætiefna í matvæli kveðst kærði þurfa að hafa neyslutölur.  Þessar tölur séu fengnar hjá Lýðheilsustöð sem hýsi gögn frá landskönnun um mataræði sem hafi verið framkvæmd árið 2002 af Manneldisráði Íslands.  Þetta séu einu gögnin sem unnt sé að nota fyrir neyslu á næringarefnum og matvælum meðal Íslendinga en fólk á aldrinum 15-80 ára hafi verið valið til þátttöku.  Engin önnur nýlegri rannsókn sé til sem byggi á úrtaki sem sé lýsandi fyrir alla þjóðina og mismunandi samfélagshópa innan hennar.  Þá sé ennfremur staðreynd að varan sé seld í helstu matvöruverslunum landsins þar sem allir geti keypt hana.  Ef vera skyldi að um væri að ræða vöru sem nauðsynleg væri einstaklingum með ákveðinn sjúkdóm, þá þyrfti hún að uppfylla ákvæði reglugerðar nr. 605/2000 um matvæli til nota í sérstökum læknisfræðilegum tilgangi.  Matvæla sem falla undir þá reglugerð skal einungis neyta samkvæmt læknisráði.  Í þessu tilviki hefur verið rökstutt að Veggie Slices er ekki nauðsynleg einstaklingum með ákveðinn sjúkdóm eða sjúkdóma.

Kærði kveður að það sem sé mikilvægast í þessu tilviki sé að A-vítamíni sé bætt í vöruna.  Kærði bendir svo á staðreyndir um A-vítamín. Kveður kærði að A-vítamín sé samheiti yfir efni sem hafa sömu virkni og retínól.  Retínóleitrun sé mikið áhyggjuefni á Norðurlöndunum og þá sérstaklega á Íslandi þar sem neysla á A-vítamíni (í formi retínóls) sé tiltölulega há.  Þá kveður kærði vitað að A-vítamín í fæðubótarefnum og A-vítamín sem notað sé til íblöndunar hafi meiri eitrunaráhrif en A-vítamín sem komi náttúrulega fyrir hinum ýmsu matvælum.  Enn bendir kærði á að vísindanefnd Matvælaöryggisstofnunar Evrópu hafi sett efri mörk fyrir neyslu á A-vítamíni (í retínól formi) við 3000 µg á dag.  Fari neysla yfir þessi skilgreindu efri mörk sé hætta á óæskilegum áhrifum á heilsu manna.  Í þessu tilviki eru þessi mörk lág miðað við ráðlagðan dagsskammt sem er 800 µg fyrir fullorðna en rannsóknir hafa sýnt að fari neysla yfir efri mörkin veldur það fósturskaða hjá barnshafandi konum og við enn meiri neyslu sé hætta á lifrarskemmdum.  Efri mörkin eru lægri fyrir börn og unglinga.  Efri mörk fyrir konur eftir tíðarhvörf eru einungis 1500 µg á dag vegna aukinnar hættu á beinþynningu og þar af leiðandi á beinbrotum. Kærði vekur athygli á að efri mörk vísindanefndar Matvælaöryggisstofnunar Evrópu fyrir A-vítamín séu miðuð við það sem kemur samanlagt úr fæðu og úr fæðubótarefnum.  Neyslutölur sem kærði notar við áhættumatið innihalda ekki upplýsingar um neyslu á A-vítamíni t.d. frá fjölvítamínum og öðrum fæðubótarefnum að lýsi undanskildu.  Því kveður kærði nær öruggt að neysla á A-vítamíni sé mun meiri en það sem fram kemur í áhættumatinu.

Kærði bendir á að dómar Evrópudómstólsins geri ráð fyrir þvi að miða skuli við neyslumynstur þjóða en ekki vöruna sem verið sé að meta eina og sér þegar meta skuli hættu fyrir neytendur.  Neysla á A-vítamíni er mikil á Íslandi og skv. útskýrðu áhættumati er ekkert svigrúm til A-vítamínbætingar í matvæli hér á markaði.

Kærði hafnar kröfu kæranda um að hann verði látinn bera kostnað vegna málarekstursins og vísar máli sínu til stuðnings til úrskurðar nefndarinnar frá október 2005.  Kærði hafnar þvi að ákvörðun hafi ekki verið nægilega rökstudd í erindi kærða frá 2. september 2005.  Hafi kærandi talið að eitthvað skorti á rökstuðning stofnunarinnar hefði kærandi átt að óska eftir frekari rökstuðningi, en það gerði hann ekki.

Kærði kveðst í greinargerð hafa sýnt fram á að íblöndun A-vítamíns í vöruna Veggie Slices sé skaðleg neytendum geti neysla vörunnar m.a. valdið fósturskaða, lifrarskemmdum og beinþynningu.  Í ljósi þessa og á grundvelli 19. gr. reglugerðar nr. 285/2002 sbr. einnig 10. gr. laga nr. 93/1995 hafi kærði tekið þá ákvörðun að hafna umsókn kæranda um íblöndun.  Kærði kveðst hafa gert kæranda grein fyrir áhættumati í bréfi dags. 8. júlí 2005 og kynnt honum gögn sem stofnunin leggur til grundvallar við mat á umsóknum um heimild til notkunar bætiefna í matvæli. Hafi honum þá verið gefinn kostur á að tjá sig um aðferðafræðina og gögnin en hann hafi kosið að gera það ekki.  Kærði segir að áhættumatið sem hann noti við umfjöllun á tilgreindum umsóknum byggi á vísindalegum aðferðum þar sem nota skuli neyslu 95 hundraðshluta neytenda sem viðmiðun þannig að ef stærstur hluti neytenda (95%) sé undir efri mörkum í neyslu á umræddu bætiefni þá sé talið óhætt að bæta því í matvæli.  Hafi Lýðheilsustöð einnig stuðst við þessa aðferðafræði þegar hún gefi umbeðnar umsagnir.  Auk þessa hafi Danir notað áhættumat fyrir íblöndun í tæp 2 ár sem einnig byggi á skoðun neyslu 95 hundraðshluta landsmanna fyrir bætiefnið sem um ræði.

Í ljósi þess hve alvarlegar afleiðingar það hafi fyrir neytendur að fá of mikið af A-vítamíni, og í samanburði við áhættumat kærða, sé ljóst að ef vara kæranda er á markaði er raunveruleg hætta á heilsutjóni fyrir neytendur.  Byggði því kærði á málefnalegum og lögmætum sjónarmiðum við ákvörðun sína og gerir þá kröfu að niðurstaða úrskurðarnefndar verði sú að ákvörðun kærða verði metin gild að lögum.

IV.

Deilt er í máli þessu um synjun kærða á íblöndun aukefna í vöruna Galaxy Veggies (All Flavors).  Kröfur kæranda eru þær að ákvörðun kærða um að synja umsókn um heimild til íblöndunar í Galaxy Veggies verði felld úr gildi og að kæranda verði heimilt að nota umbeðin íblöndunarefni í Galaxy Veggies (All Flavors). Þá krefst kærandi þess að réttaráhrifum hinnar kærðu stjórnvaldsákvörðunar verði frestað meðan kæra er til meðferðar hjá úrskurðarnefnd og enn krefst kærandi þess að kærða verði gert að greiða kostnað við að hafa kæruna uppi. Kærði kannast einungis við að hafa fengið eina umsókn um íblöndun.

Niðurstaða verður því bundin við þá umsókn kæranda.

Í 3. gr. reglugerðar um íblöndun bætiefna í matvæli nr.526/2006 kemur fram að íblöndun bætiefna sé háð leyfi Umhverfisstofnunar. Við ákvörðun sína skuli stofnunin einkum meta hvort neysla vörunnar, með viðkomandi bætiefni eða bætiefnum, sé til þess fallin að valda heilsutjóni.  Umhverfisstofnun er heimilt að skilyrða leyfi til íblöndunar bætiefna, svo sem um sérstaka merkingu vörunnar.  Reglugerð þessi er dagsett 14. júní 2006.  Með tilvísan til þessa svo og 10. gr laga nr. 93/1995 verður talið að synjun kærða um íblöndun A-vítamíns í Galaxy Veggies (All Flavors) hafi verið lögmæt.   Ekki er því fallist á kröfu kæranda í málinu um að ákvörðun kærða um að synja umsókn um heimild til íblöndunar í Galaxy Veggies verði felld úr gildi.

Ekki er á valdsviði úrskurðarnefndar að úrskurða um kostnað vegna mála fyrir nefndinni.  Er þeirri kröfu því vísað frá.

ÚRSKURÐARORÐ:

Ekki er fallist á kröfu  kæranda í máli þessu.  Kröfu kæranda um úrskurð um málskostnað er vísað frá.

Steinunn Guðbjartsdóttir

                                                                                           Gísli Gíslason                                Guðrún Helga Brynleifsdóttir

Date: 12/28/06