UUA2605006 Borgarás

Árið 2026, þriðjudaginn 30. júní, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Arnór Snæbjörnsson formaður, Unnþór Jónsson varaformaður og Karólína Finnbjörnsdóttir lögmaður.

Fyrir var tekið mál nr. UUA2605006, kæra vegna dráttar á afgreiðslu bæjaryfirvalda Garðabæjar á kröfu um afturköllun byggingarleyfis og beitingu þvingunarúrræða vegna framkvæmda að Borgarási 10. 

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 11. maí 2026, er barst nefndinni 15. s.m., kæra íbúar að Borgarási 12, Garðabæ, óhæfilegan drátt bæjaryfirvalda í Garðabæ á afgreiðslu kröfu þeirra um afturköllun byggingar­leyfis og beitingu þvingunarúrræða vegna framkvæmda að Borgarási 10. Er þess krafist að úrskurðarnefndin leggi fyrir bæjaryfirvöld í Garðabæ að taka erindi kærenda frá 7. janúar 2026 til efnislegrar afgreiðslu og ljúka málinu með formlegri stjórnvaldsákvörðun án ástæðulauss dráttar.

2. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Garðabæ 15. júní 2026.

Málavextir

3. Með úrskurði úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála 22. desember 2025 í máli nr. 129/2025 var felld úr gildi ákvörðun bæjarráðs Garðabæjar frá 16. júlí 2025 um að synja beiðni kærenda um afturköllun eða endurupptöku ákvörðunar um að samþykkja útgáfu byggingar­leyfis, dags. 30. janúar 2024. Í leyfinu fólst heimild til að endurbyggja efri hæð og endurnýja þak tvíbýlishússins á lóð nr. 10 við Borgarás. Byggði niðurstaða úrskurðarnefndarinnar á því að rökstuðningi hinnar kærðu ákvörðunar hefði verið svo áfátt að fella yrði hana úr gildi.

4. Með bréfi kærenda til sveitarfélagsins, dags. 7. janúar 2026, sem stílað var á bæjarráð, bæjarstjóra og byggingarfulltrúa, fóru kærendur að nýju fram á að byggingarleyfi vegna framkvæmda að Borgarási 10 yrði endurupptekið og það afturkallað eða leiðrétt til samræmis við lög og deiliskipulag. Felldar yrðu brott heimildir fyrir þeim framkvæmdum sem úrskurðarnefndin hefði staðfest að brytu í bága við skipulag og lögmæta málsmeðferð, einkum varðandi stækkun og staðsetningu stiga. Þá var farið fram á beitingu þvingunarúrræða skv. 55. og 56. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki til að tryggja að ólögmætt ástand myndi ekki vara lengur en þörf krefði. Með vísan til þeirra tafa sem þegar hefðu orðið á málinu var þess krafist að tekin yrði ný ákvörðun í málinu svo fljótt sem verða mætti og eigi síðar en innan 14 daga frá dagsetningu bréfsins. Var erindi kærenda lagt fram á fundi bæjarráðs 13. janúar 2026.

5. Kærendur óskuðu upplýsinga um stöðu málsins með tölvupósti 23. janúar 2026 og var fyrirspurnin ítrekuð 30. s.m. Var fyrirspurninni svarað með tölvupósti samdægurs þar sem fram kom að erindið væri til vinnslu á umhverfissviði bæjarins og hjá lögmönnum. Kærendur óskuðu að nýju eftir upplýsingum um stöðu málsins með tölvupósti 17. febrúar s.á. og með svari 18. s.m. var upplýst að málið væri til skoðunar hjá lögmanni bæjarins. Hinn 23. mars s.á. fóru kærendur fram á að sveitarfélagið upplýsti þau um stöðu málsins og hvenær mætti vænta þess að málið yrði tekið fyrir að nýju.

Málsrök kærenda

6. Kærendur vísa til meginreglu 1. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 þar sem fram komi að ákvarðanir skuli teknar svo fljótt sem unnt sé. Fjórir mánuðir hafi liðið frá því að erindi þeirra hafi verið lagt fram og ríflega fjórir og hálfur mánuður frá því að fyrri ákvörðun sveitarfélagsins hafi verið felld úr gildi. Afgreiðsla málsins hafi því dregist óhæfilega. Ekki hafi verið upplýst um ástæður tafa og hvenær ákvörðunar væri að vænta líkt og 3. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga kveði á um, en almenn svör um að mál sé í vinnslu uppfylli ekki þær kröfur.

7. Fyrir liggi bindandi úrskurður á stjórnsýslustigi um að fyrri afgreiðsla byggingarleyfisins hafi verið haldin verulegum annmörkum og að framkvæmdin hafi ekki verið í samræmi við deiliskipulag. Sveitarfélaginu beri skylda skv. 55. og 56. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki til að bregðast við ólögmætu ástandi. Þegar litið sé til þeirra ríku hagsmuna sem kærendur hafi af því að grenndarréttindi þeirra séu virt verði að gera ríkar kröfur til málshraða af hálfu leyfisveitanda. Mikilvægt sé að málið fái skjóta afgreiðslu, sérstaklega í ljósi þeirrar forsögu sem málið hafi þegar haft hjá Garðabæ og úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála. Aðilar eigi lögvarinn rétt á því að stjórnvöld fylgi lögmæltum málsmeðferðarreglum, þ.m.t. málshraðareglu 1. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga. Það að fá fimm sinnum yfir margra mánaða tímabil sömu almennu svörin um að málið sé í vinnslu og til skoðunar uppfylli hvorki kröfur um málshraða né upplýsingaskyldu stjórnvalda.

Málsrök Garðabæjar

8. Sveitarfélagið vísar til þess að frá því að erindi kærenda, dags. 7. janúar 2026, hafi verið lagt fram á fundi bæjarráðs 13. s.m. hafi málið ekki verið í afmörkuðum farvegi þar til kæra þessa máls hafi borist hinn 15. maí s.á. Frá því að kæran barst hafi málið hins vegar verið tekið til ítarlegrar skoðunar og ljóst sé að grípa þurfi til viðeigandi aðgerða í samræmi við athugasemdir í úrskurði nefndarinnar frá 22. desember 2025. Undirbúningur að næstu skrefum í málinu sé hafinn og stefnt sé að því að koma málinu í réttan farveg án frekari tafa.

Viðbótarathugasemdir kærenda

9. Kærendur benda á að skýring sveitarfélagsins um ástæður tafa standist ekki ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Rík skylda hvíli á byggingarfulltrúa að beita þvingunarúrræðum á grundvelli 55. og 56. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki, enda hafi í umsögn sveitarfélagsins verið viðurkennt að hinn umdeildi stigi sé nær lóðamörkum en eldri stigi hafi verið og hafi hann því verið reistur í bága við skipulag. Áframhaldandi dráttur og vanræksla á beitingu lögmæltra þvingunarúrræða geti bakað sveitarfélaginu skaðabótaábyrgð. 

Niðurstaða

10. Í máli þessu er kærður dráttur á afgreiðslu erindis kærenda um afturköllun byggingarleyfis og beitingu þvingunarúrræða vegna framkvæmda að Borgarási 10. Í 1. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 kemur fram að stjórnvald skuli taka ákvarðanir í málum svo fljótt sem unnt er. Þá segir í 4. mgr. ákvæðisins að unnt sé að kæra óhæfilegan drátt á afgreiðslu máls til þess stjórnvalds sem ákvörðun í málinu verður kærð til.

11. Við úrlausn á því hvort um óhæfilegan drátt á afgreiðslu máls sé að ræða verður að horfa til þess að samkvæmt upplýsingum frá Garðabæ var erindi kærenda frá 7. janúar 2026 ekki tekið til meðferðar fyrr en kæra máls þessa barst sveitarfélaginu 15. maí s.á., eða rúmum 4 mánuðum síðar. Þá verður og ekki litið fram hjá því að í úrskurði nefndarinnar frá 22. desember 2025 var sveitarfélaginu bent á að ekki hefði verið nægilega gætt að málshraðareglu 1. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga gagnvart kærendum, enda hafa þeir átt í samskiptum við sveitarfélagið og farið fram á aðgerðir af hálfu þess allt frá því í apríl 2024.

12. Þrátt fyrir að Garðabær muni nú vera með erindi kærenda til skoðunar og stefni að því að koma því í réttan farveg án frekari tafa er ljóst að óhæfilegur dráttur hefur orðið á meðferð þess. Verður að því virtu lagt fyrir bæjaryfirvöld í Garðabæ að svara erindi kærenda án ástæðulauss dráttar.

Úrskurðarorð

Bæjaryfirvöld í Garðabæ skulu taka fyrirliggjandi erindi kærenda um afturköllun byggingarleyfis og beitingu þvingunarúrræða vegna framkvæmda að Borgarási 10 til endanlegrar afgreiðslu án ástæðulauss dráttar.