UUA2512013 Menntasveigur

Árið 2026, föstudaginn 13. mars, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Unnþór Jónsson varaformaður, Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur.

Fyrir var tekið mál nr. UUA2512013, kæra á ákvörðun borgarráðs Reykjavíkur frá 16. október 2025 um að samþykkja breytingu á deiliskipulagi Háskólans í Reykjavík vegna Borgarlínu og frekari uppbyggingar á svæðum 1a og 1b. 

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 22. desember 2025, er barst nefndinni sama dag, kæra Háskólinn í Reykjavík ehf. og Grunnstoð ehf. þá ákvörðun borgar­ráðs Reykjavíkur frá 16. október 2025 að samþykkja breytingu á deiliskipulagi Háskólans í Reykjavík vegna Borgarlínu og frekari uppbyggingar á svæðum 1a og 1b. Er þess krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi.

2. Kærendur gerðu jafnframt þá kröfu að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar yrði frestað á meðan málið væri til meðferðar fyrir úrskurðarnefndinni. Með úrskurði nefndarinnar upp­kveðnum 12. janúar 2026 var þeirri kröfu hafnað.

3. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjavíkurborg 9. janúar 2026.

Málavextir

4. Árið 2005 gerðu Reykjavíkurborg og Grunnstoð ehf., handhafi lóðarleiguréttinda á lóðum nr. 1, 2, 4, 6 og 8 við Menntasveig, sem hin kærða deiliskipulagsbreyting nær til, samkomulag um úthlutun á byggingarrétti til háskólabygginga og tengdrar starfsemi. Var kærendum tryggð sjálfstæð nýting á um 6,2 ha svæði undir starfsemi sína. Í samkomulaginu var einnig kveðið á um samráðsskyldu vegna allra meiriháttar breytinga á skipulagi svæðisins.

5. Með auglýsingu í B-deild Stjórnartíðinda 30. október 2025 tók gildi rammahluti Aðalskipulags Reykjavíkur 2040, Borgarlína fyrsta lota, Ártún–Fossvogsbrú. Þar kemur fram að í rammahluta séu settar fram forsendur og viðmið fyrir framkvæmdum, bindandi stefna um legu Borgarlínu og staðsetningu kjarnastöðva, ásamt leiðbeiningum um forgangsröðun ferðamáta og skipulag göturýmis. Jafnframt væru kynnt þau viðmið sem líta bæri til við útfærslu Borgarlínu, hvort sem væri í „deiliskipulagi göturýmis“ eða hönnun innviða Borgarlínu. Nákvæm útfærsla hennar yrði ákvörðuð í deiliskipulagi fyrir hvern legg.

6. Í upphafi árs 2025 áttu skipulagsyfirvöld í samskiptum við kærendur vegna fyrirhugaðra breytinga á deiliskipulagi svæðis Háskólans í Reykjavík. Var kærendum gefinn kostur á að fara yfir og gera athugasemdir við fyrirhugaða tillögu áður en hún yrði lögð fram til auglýsingar.

7. Á fundi umhverfis- og skipulagsráðs 14. maí 2025 var samþykkt að auglýsa framlagða tillögu að breytingu á deiliskipulagi svæðis Háskólans í Reykjavík vegna legu Borgarlínu í gegnum svæðið og frekari uppbyggingar við háskólann. Tillagan var hluti af fyrstu lotu Borgarlínu og var því lýst í greinargerð með tillögunni að henni væri ætlað að móta byggð og samgöngur deiliskipulagssvæðisins. Lega línunnar í gegnum lóð Háskólans í Reykjavík væri skilgreind auk nýrrar biðstöðvar við torg vestan skólabyggingarinnar. Áhersla væri lögð á að tryggja flæði Borgarlínunnar og hlutverk hennar sem meginsamgöngumáta á svæðinu. Byggingarheimildir við Háskólann í Reykjavík væru endurskilgreindar og svæðið styrkt sem öflugur kjarni fyrir háskólastofnanir og tengd þekkingar- og rannsóknarfyrirtæki. Þá yrði lóðum vestan við götuna Menntasveig fækkað í þrjár. Var málinu vísað til borgarráðs sem samþykkti afgreiðsluna á fundi sínum 22. s.m.

8. Hinn 11. júní 2025 var fyrrgreind breytingartillaga auglýst með fresti til athugasemda til 23. júlí s.á. Bárust þrjár athugasemdir á kynningartíma tillögunnar, þar á meðal frá kærendum. Á fundi umhverfis- og skipulagsráðs 8. október s.á. var tillagan lögð fram að nýju ásamt umsögn og breytingatillögum skipulagsfulltrúa, dags. 30. september s.á. Var tillagan samþykkt og vísað til borgarráðs sem samþykkti breytingu á deiliskipulagi á fundi sínum 16. október s.á. Deiliskipulagsbreytingin tók gildi með birtingu auglýsingar í B-deild Stjórnartíðinda 28. nóvember 2025.

Málsrök kæranda

9. Kærendur vísa til þess að ekki hafi verið tekin nægilega efnisleg afstaða til þeirra sjónarmiða sem sett hafi verið fram varðandi meðal annars bílastæði og hjólastæði. Í athugasemdum kærenda við deiliskipulagstillöguna hafi verið raktar skýrar áhyggjur af umfangi þeirra breytinga sem tillagan hefði í för með sér, einkum með tilliti til þeirra forsendna sem lagðar væru til grundvallar um aukna notkun hjóla og almenningssamgangna, sem kærendur telji óraunhæfar.

10. Sérstaklega hafi verið vísað til samkomulags Háskólans í Reykjavík og Reykjavíkurborgar frá árinu 2005, auk síðara samkomulags aðila frá árinu 2007. Skipulagsfulltrúi hafi hvorki tekið efnislega afstöðu til greindra samkomulaga né þeirra skuldbindinga sem af þeim kynnu að leiða fyrir borgina. Jafnframt skorti skýra umfjöllun um ábyrgð, uppsetningu, gerð og rekstur hjóla­geymslna í því umfangi sem tillagan geri ráð fyrir. Í stað efnislegrar umfjöllunar um þessi atriði hafi skipulagsfulltrúi látið nægja að vísa til samgöngumats frá árinu 2021.

11. Ekki hafi verið minnst á athugasemdir sem hafi borist vegna varanlegra breytinga sem skipulagstillagan muni hafa í för með sér varðandi aðkomu og innra flæði á svæðinu. Kærendur hafi sérstaklega í athugasemdum sínum bent á að fyrirhuguð lega Borgarlínu myndi hafa veruleg áhrif á aðgengi að byggingum háskólans og umferðarflæði innan svæðisins með tilheyrandi röskun á starfsemi skólans. Þessi sjónarmið hafi ekki fengið efnislega umfjöllun í svörum skipulagsfulltrúa auk þess sem ekki hafi verið fjallað um skerðingu á lóðarmörkum og byggingarreitum kærenda, sem þeir hafi mikla hagsmuni af.

12. Umfjöllun um tímalínu Borgarlínu og áhrif hennar á rekstur Háskólans í Reykjavík, áhrif á framtíðaruppbyggingu skólans auk rekstraráhættu og óvissuþátta sem af tillögunni kunna að leiða hafi verið almenns eðlis. Í svörum skipulagsfulltrúa hafi þessum sjónarmiðum verið mætt með almennum tilvísunum til þess að kærendur fengju að koma að málinu á síðari stigum. Í ljósi þess skorts sem þegar hafi verið á efnislegu samráði og þeirrar takmörkuðu umfjöllunar sem athugasemdir kærenda hefðu hlotið, séu slík loforð ekki til þess fallin að vekja traust. Þá megi vísa til rannsóknarreglu stjórnsýsluréttar, en af henni leiði að borgarstjórn hafi verið skylt að taka athugasemdir kærenda til skoðunar og taka afstöðu til þeirra með skýrum svörum. Það hafi ekki verið gert.

13. Kærendur hafi í kjölfar samþykktar breytingar deiliskipulagsins óskað eftir fundi með Reykjavíkurborg til að virkja það samráð sem vísað hefði verið til í svörum skipulagsfulltrúa. Ekki hafi verið orðið við þeirri beiðni þó boðað hafi verið til fundar að loknum kærufresti.

Málsrök Reykjavíkurborgar

14. Reykjavíkurborg vísar til þess að meðferð hinnar samþykktu deiliskipulagsbreytingar hafi verið að öllu leyti í samræmi við reglur skipulagslaga nr. 123/2010. Gerð skipulagsáætlana innan marka sveitarfélaga sé í höndum sveitarstjórna, sem hafi mat um það hvernig deili­skipulagi skuli háttað svo fremi sem byggt sé á stefnu gildandi aðalskipulags. Með ákvörðun á breytingu á deiliskipulagi Háskólans í Reykjavík hafi verið gætt að ákvæðum skipulagslaga og skipulagsreglugerðar nr. 90/2013, sem og lögmætisreglu stjórnsýsluréttarins, enda hafi verið stefnt að lögmætum markmiðum með hinni kærðu ákvörðun, svo sem að móta byggð og samgöngur út frá nýrri legu Borgarlínu.

15. Með samþykktri breytingartillögu hafi lega Borgarlínu gegnum lóð kæranda verið skilgreind auk staðsetning nýrrar biðstöðvar við torg vestan skólabyggingar kærenda. Lögð hafi verið áhersla á að tryggja flæði Borgarlínu og hlutverk hennar sem meginsamgöngumáta á skipulags­svæðinu. Enn fremur hafi tilgangur skipulagsbreytinganna verið að endurskilgreina byggingar­heimildir við skólann og styrkja svæðið sem öflugan kjarna fyrir háskólastofnanir og tengd þekkingar- og rannsóknarfyrirtæki.

16. Haft hafi verið samband við hagsmunaaðila innan hins deiliskipulagða svæðis þegar vinna hafi hafist við fyrirhugaðar breytingar og hafi kærendur verið þar á meðal. Fyrirhugaðar breytingar hafi verið kynntar að frumkvæði skipulagsyfirvalda áður en endanleg tillaga hafi verið sam­þykkt til auglýsingar. Fjöldi funda, samtala og bréfaskrifta hafi átt sér stað og hafi kærendur verið upplýstir á öllum stigum vinnunnar um markmið og tilgang breytinganna. Kærendur hafi meðal annars fengið breytingartillöguna til skoðunar og rýni áður en hún hafi farið fyrir umhverfis- og skipulagsráð en engar athugasemdir hafi borist.

17. Þrátt fyrir að í skipulagslögum sé áskilið samráð við almenning við gerð skipulagsáætlana og að leita skuli eftir sjónarmiðum og tillögum íbúa, viðkomandi stjórnvalda og annarra er hags­muna eigi að gæta um mörkun stefnu, geri lögin ekki kröfu um að skipulagsyfirvöld afli samþykkis eigenda vegna skipulagsákvarðana er taki til beinna eða óbeinna eignarréttinda, enda verði þeim ekki ráðstafað með skipulagsáætlunum. Slíkum réttindum verði einungis ráðstafað með samningi eða eftir atvikum eignarnámi.

18. Fullt samráð hafi verið viðhaft við kærendur þegar skipulagstillagan hafi verið auglýst í sam­ræmi við ákvæði skipulagslaga. Kærendur hafi komið að athugasemdum við málsmeðferð sem skipulagsfulltrúi hafi svarað efnislega og vísað til umsagnar skipulagsfulltrúa um athugasemdir kærenda frá 30. september 2025.

19. Áréttað sé að deiliskipulag geti ekki ráðstafað eignarréttindum manna nema að undangengnum samningi eða eftir atvikum eignarnámi. Þá sé bent á að það felist ekki í skyldu sveitarfélags til samráðs að fallast verði á allar athugasemdir sem kunni að koma fram við málsmeðferð deiliskipulagstillögu. Sveitarstjórnir hafi samkvæmt lögum víðtækt vald til ákvarðana um skipulag, sem eftir atvikum geti haft í för með sér röskun á einstökum fasteignaréttindum að viðlagðri bótaskyldu.

20. Athugasemdir kærenda um aðgengi að háskólanum á framkvæmdatíma, skort á framkvæmda­áætlun og skiptingu kostnaðar við framkvæmdir eigi ekki efnislega við um breytingu á deiliskipulagi heldur eigi þær við um útgáfu framkvæmdaleyfis eða eftir atvikum byggingarleyfis. Kærendur muni fá tækifæri síðar til að koma sjónarmiðum sínum að og gera kröfu um um framkvæmdaáætlun áður en framkvæmdir hefjist. Þá hafi kærendur tækifæri til að leysa úr ágreiningi um kostnaðarskiptingu vegna framkvæmdanna í samtölum við Reykja­víkurborg og framkvæmdaraðila.

Viðbótarathugasemdir kæranda

21. Kærendur benda á, eins og samskipti kærenda við Reykjavíkurborg fyrir auglýsingu skipulags­breytingarinnar beri með sér, að um hafi verið að ræða vangaveltur og umræður sem ekki hafi náð að mótast í skýrri eða endanlegri afstöðu af hálfu kærenda. Kærendur hafi með því ekki verið að veita samþykki fyrir deiliskipulagsbreytingunni í óbreyttri mynd. Tillagan hafi verið auglýst skömmu síðar án þess að tekið hefði verið tillit til athugasemda.

22. Til viðbótar við hina almennu samráðsskyldu sem leiði af málsmeðferðarreglum skipulagslaga nr. 123/2010 hvíli sérstök samráðsskylda á Reykjavíkurborg í þessu máli sem byggi að samkomulagi milli kærenda og borgarinnar frá árunum 2005 og 2007. Þar sé kveðið skýrt á um samráð við kærendur vegna breytinga á skipulagi svæðisins. Í gr. 2.3 beggja samkomulaga komi fram að Reykjavíkurborg muni skilgreina svæðið og gera deiliskipulag í nánu samstarfi við Háskólann í Reykjavík. Þá segi jafnframt í gr. 8.3 að rísi ágreiningur aðila um framkvæmd samningsins þá skuli reyna að leiða þann ágreining til lykta með viðræðum aðila.

23. Þýðingarmest sé þó gr. 7.2 í samkomulaginu sem fjalli sérstaklega um skipulagsvinnu, en þar segi: „Reykjavíkurborg mun hafa náið samráð við HR í skipulagsvinnu Vatnsmýrarsvæðisins í heild. Er gert ráð fyrir virkri þátttöku HR í þeirri vinnu og að tekið verði tillit til þarfa skólans.“ Af þessu leiði að borgin hafi með samningsbundnum hætti undirgengist ríkari samráðsskyldu en almennt leiði af skipulagslöggjöf, sem feli í sér að gera verði ríkari kröfur til samráðs við kærendur. Af orðalagi ákvæðanna verði jafnframt ráðið að gert hafi verið ráð fyrir raun­verulegri aðkomu kærenda að mótun skipulagsins, sem gangi lengra en hefðbundið umsagnar- eða athugasemdaferli. Það megi jafnframt af framangreindu ráða að Reykjavíkur­borg hafi í reynd þurft að tryggja formlegt samþykki kærenda við mótun á umræddri deili­skipulags­breytingu sem og að taka sérstakt tillit til þarfa og hagsmuna kærenda. Verði í það minnsta að gera talsvert ríkari kröfur til samráðs en almennt tíðkist í skipulagsmálum, sem kærendur hafi ekki fengið að njóta í málinu. Greind vanræksla hafi verulega þýðingu við mat á trúverðugleika þeirrar staðhæfingar Reykjavíkurborgar að fullnægjandi samráð hafi farið fram.

24. Reykjavíkurborg hafi verið skylt að taka athugasemdir kærenda til skoðunar og taka afstöðu til þeirra sjónarmiða sem þar hafi komið fram, en það hafi ekki verið gert. Sú nálgun borgarinnar að gera ráð fyrir frekari umfjöllun um tiltekna þætti í athugasemdum kærenda á síðara framkvæmdaleyfisstigi sé varhugaverð, enda feli deiliskipulag í sér grundvallarforsendur fyrir framkvæmdum og geti bundið hendur kærenda áður en leyfisveitingar fari fram, jafnvel þannig að raunhæfar mótvægisaðgerðir verði óframkvæmanlegar síðar. Þá verði einnig að líta til þess að boðaður samráðsfundur á haustmánuðum 2025 af hálfu Reykjavíkurborgar hafi ekki farið fram fyrr en í janúar 2026. Það veiki traust kærenda til þess að áframhaldandi samráð verði tryggt. Því sé brýnt að tekin verði fullnægjandi efnisleg afstaða til athugasemda kærenda á þessu stigi málsins. Þetta eigi sérstaklega við í ljósi þeirrar ríku samráðsskyldu sem hvíli á Reykjavíkurborg, þar sem borgin hafi skuldbundið sig til nánara og virkara samstarfs við kærendur en almennt gerist í skipulagsmálum.

25. Stjórnsýsla Reykjavíkurborgar brjóti verulega í bága við meginreglur um vandaða stjórn­sýsluhætti. Ekki hafi verið lagður fram skýr og greinargóður rökstuðningur fyrir því að athuga­semdir kærenda hafi sætt nægilegri efnislegri umfjöllun í samræmi við almennar reglur stjórn­sýsluréttarins. Þá sé ekki vikið að rannsóknarreglunni sem kveði á um skyldu stjórnvalds til að upplýsa mál nægilega áður en ákvörðun sé tekin, þar á meðal að taka athugasemdir aðila til efnislegrar skoðunar og leggja fram fullnægjandi afstöðu til þeirra. Sú skylda sé sérstaklega rík í máli þessu, enda varði hin kærða deiliskipulagsbreyting verulega hagsmuni kærenda og feli í sér íþyngjandi áhrif á réttarstöðu þeirra.

26. Þrátt fyrir að deiliskipulag geti ekki ráðstafað eignarréttindum leiði það ekki til þess að kærendum verði synjað um rétt til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri vegna þeirra breytinga sem deiliskipulagsbreytingin kveði á um. Þá leysi hún Reykjavíkurborg ekki undan því að fylgja markmiðum skipulagslaga, sem tíunduð séu í 1. gr. þeirra, svo og öðrum efnis­reglum skipulagsréttar og ákvæðum samkomulags aðila.

27. Deiliskipulagsbreytingin feli meðal annars í sér kvaðir og skerðingar á lóðum kærenda, til dæmis vegna Borgarlínustöðvar, hjólastæða og annarra mannvirkja. Það hafi bein og veruleg áhrif á nýtingu lóðarréttinda kærenda og eignarrétt þeirra. Slíkar ráðstafanir geti haft íþyngjandi áhrif á réttarstöðu kærenda og falli því ótvírætt undir það sem þeir eigi lögvarða hagsmuni af að tjá sig um í skipulagsferlinu og ekki sé heimild til að virtu samkomulagi aðila. 

Niðurstaða

28. Í máli þessu er deilt um lögmæti þeirrar ákvörðunar borgarráðs Reykjavíkur frá 16. október 2025 að samþykkja breytingu á deiliskipulagi svæðis Háskólans í Reykjavík vegna Borgarlínu og frekari uppbyggingar á svæðum 1a og 1b. Kærendur hafa borið því við að skort hafi á samráð og að svör við athugasemdum þeirra hafi ekki verið í samræmi við ákvæði skipulags­laga nr. 123/2010. Kæruheimild er í 52. gr. laganna og barst kæra innan kærufrests.

29. Skipulagslög áskilja að samráð sé haft við almenning við gerð skipulagsáætlana þannig að honum sé gefið tækifæri til að hafa áhrif á ákvörðun stjórnvalda við gerð slíkra áætlana, sbr. c-lið og d-lið 1. gr. skipulagslaga. Er það markmið áréttað í 4. mgr. 12. gr. laganna þar sem segir að við gerð skipulagsáætlana skuli eftir föngum leita eftir sjónarmiðum og tillögum íbúa, viðkomandi stjórnvalda og annarra þeirra sem hagsmuna eiga að gæta um mörkun stefnu. Í athugasemdum við nefnda grein í frumvarpi því er varð að skipulagslögum er því lýst að sam­ráð við hagsmunaaðila sé „einn af hornsteinum við gerð skipulags“.

30. Á öllum skipulagsstigum er lögð áhersla á samráð við almenning og hagsmunaaðila. Í gr. 5.2. í skipulagsreglugerð nr. 90/2013 er nánar fjallað um kynningu og samráð við gerð deili­skipulags og um samráð og samráðsaðila er sérstaklega fjallað í gr. 5.2.1. Samkvæmt 1. mgr. þeirrar greinar skal eftir föngum leita eftir sjónarmiðum og tillögum íbúa, umsagnaraðila og annarra þeirra sem hagsmuna eigi að gæta.

31. Í samræmi við ákvæði 41. gr. skipulagslaga skal hverjum þeim aðila sem telur sig eiga hagsmuna að gæta gefinn kostur á að gera athugasemdir við tillöguna innan ákveðins frests. Jafnframt eiga þeir sem gera athugasemdir við auglýsta skipulagstillögu rétt á því að skipu­lagsyfirvöld taki afstöðu til athugasemda, sbr. 2. málsl. 3. mgr. 41. gr. skipulagslaga. Fela þessi ákvæði í sér andmælarétt þeirra sem telja sig eiga hagsmuna að gæta vegna fyrirhugaðra deili­skipulagsákvarðana, en eru jafnframt þáttur í rannsókn máls af hálfu viðkomandi sveitarfélags. Hafa ber þó hugfast að sveitarfélögum er að lögum ætlað víðtækt vald til ákvarð­ana um skipulag og eðli málsins samkvæmt er þeim ekki skylt að fallast á allar þær athuga­semdir sem kunna að koma fram við málsmeðferð deiliskipulagstillögu. Verður þrátt fyrir það að gera þær kröfur að í afstöðu sveitarfélaga við framkomnum athugasemdum sé að finna málefnalegan og viðhlítandi rökstuðning.

32. Samkvæmt Aðalskipulagi Reykjavíkur 2040 er hin umdeilda deiliskipulagsbreyting á skilgreindu miðsvæði, merkt M5, þar sem einkum er gert ráð fyrir háskólastarfsemi, rannsóknarstofnunum og hátækni- og þekkingarfyrirtækjum, auk íbúðarhúsnæðis fyrir nemendur. Vegna eðlis Borgarlínuverkefnisins var mótaður sérstakur skipulagsrammi utan um verkefnið og skipulag þess sett fram sem rammahluti aðalskipulags. Þar eru settar fram forsendur og viðmið fyrir framkvæmdum, bindandi stefna um legu Borgarlínu og staðsetningu kjarnastöðva, ásamt leiðbeiningum um forgangsröðun ferðamáta og skipulag göturýmis. Þá kemur fram að nákvæm útfærsla Borgarlínu verði ákveðin í deiliskipulagi fyrir hvern legg. Með þessu er hið kærða deiliskipulag í samræmi við stefnu aðalskipulags, sbr. 7. mgr. 12. gr. og 3. mgr. 37. gr. skipulagslaga.

33. Í greinargerð hins kærða deiliskipulags er því lýst að skipulagssvæðið afmarkist af deiliskipulagsmörkum Reykjavíkurflugvallar til vesturs, deiliskipulagsmörkum Öskjuhlíðar til austurs, deiliskipulagsmörkum Nauthólsvíkur, aðkomutengingar Fossvogsbrúar, til suðurs og Flugvallarvegi til norðurs. Þá er því lýst að Borgarlínu sé ætlað að liggja eftir Nauthólsvegi til suðurs í átt að Háskólanum í Reykjavík, ásamt hjóla- og göngustígum, og liggja svo um Menntasveig í átt að Fossvogsbrúnni. Á þeim kafla sé gert ráð fyrir biðstöð við skólann.

34. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum var kærendum kynnt áform um fyrirhugaðar breytingar á deiliskipulagi á svæði Háskólans í Reykjavík í janúar 2025. Áttu þeir í nokkrum samskiptum við skipulagsyfirvöld vegna áformanna, en meðal annars voru drög að deiliskipulagstillögu send til starfsmanna háskólans í lok mars. Í tölvupósti forstöðumanns fasteignasviðs Háskólans í Reykjavík til verkefnastjóra umhverfis- og skipulagssviðs Reykjavíkur 23. mars s.á. kom fram að helsta áhyggjuefni þeirra varðandi fyrirhuguð áform væri varðandi kostnaðarskiptingu. Hinn 22. maí s.á. staðfesti borgarráð þá afgreiðslu umhverfis- og skipulagsráðs að auglýsa fram­lagða skipulagstillögu. Var hún auglýst til kynningar 11. júní s.á. í samræmi við ákvæði 1. mgr. 41. gr., sbr. 1. mgr. 43. gr. skipulagslaga. Athugasemdir bárust frá þremur aðilum á auglýsinga­tíma skipulagstillögunnar, þar á meðal frá kærendum.

35. Við auglýsingu deiliskipulagsbreytingartillögunnar gerðu kærendur þónokkrar athugasemdir, þar á meðal að á framkvæmdatíma yrði aðgengi að Háskólanum í Reykjavík með almennings­samgöngum verulega takmarkað á sama tíma og bílastæðaaðstaða yrði skert án mótvægis­aðgerða. Var þess krafist að gripið yrði til aðgerða til að tryggja aðgengi að háskólanum á meðan skipt væri um samgöngukerfi. Óskað var eftir upplýsingum um mögulegt bílastæðahús á svæðinu, fyrirhugaða gjaldskyldu bílastæða, vísað til íþyngjandi fjölgunar hjólastæða sem myndi leiða til verulegs kostnaðar, byggingarmagns auk rekstrar- og viðhaldskostnaðar sem ekki lægi fyrir hver kæmi til með að bera ábyrgð á. Þá var þess krafist að lögð yrði fram lausn varðandi nýja akstursleið og umferðarskipulag á lóð háskólans áður en skipulagsbreytingin yrði samþykkt.

36. Skipulagsfulltrúi tók saman þær athugasemdir sem bárust á auglýsingatíma deiliskipulags­tillögunnar og svaraði þeim efnislega með umsögn, dags. 30. september 2025, sem borgarráð síðar meir staðfesti. Var málsmeðferðin því að formi til í samræmi við ákvæði 3. mgr. 41. gr. skipulagslaga. Í umsögn sinni vísaði skipulagsfulltrúi meðal annars til þess að deiliskipulags­tillagan hefði verið samvinnuverkefni borgarinnar og Háskólans í Reykjavík undanfarin ár og að háskólinn hefði átt fulltrúa í starfshópi allan vinnslutímann. Áður en tillagan hefði verið sam­þykkt til auglýsingar hefði hún verið lögð fyrir fulltrúa háskólans til rýni. Tillagan byggðist á samgöngumati sem gert hefði verið fyrir svæðið árið 2021. Þau bílastæði sem þyrftu að víkja væru vegna staðsetningar þeirra í vegstæði og/eða innan framkvæmdasvæðis, en önnur bíla­stæði væru óbreytt. Gjaldskylda hefði verið rædd við kærendur í ferlinu og legið fyrir um nokkurt skeið. Þá vísaði skipulagsfulltrúi til samráðsvinnu við samræmingu og lausnir á umferðarflæði meðan á framkvæmdum stæði og að fulltrúar háskólans ættu að koma að þeirri vinnu, ásamt öðrum hag- og framkvæmdaraðilum. Það hefði þó ekki áhrif á framsetningu breytingar­tillögunnar.

37. Af framangreindu er ljóst að haft var samráð við kærendur við undirbúning deiliskipulags­breytingartillögunnar og þeim gefinn kostur á að koma að ábendingum og athugasemdum fyrir auglýsingu hennar. Þá komu kærendur einnig að athugasemdum á kynningartíma tillögunnar. Að þessu virtu verður ekki fallist á að skort hafi á samráði við kærendur vegna deiliskipulags­breytingarinnar.

38. Því hefur verið borið við í máli þessu af hálfu kærenda að svör skipulagsfulltrúa við athuga­semdum þeirra hafi ekki verið fullnægjandi. Reykjavíkurborg hefur bent á að þeim hafi verið svarað efnislega, en jafnframt að hluti athugasemdanna hafi varðað atriði sem eigi við um útgáfu framkvæmdaleyfis, en ekki breytingu á deiliskipulagi. Tekið var og fram að kærendur myndu fá tækifæri til að koma að athugasemdum á síðari stigum.

39. Í svörum skipulagsfulltrúa voru þær athugasemdir sem kærendur gerðu dregnar saman og þeim svarað efnislega. Í ljósi þess hversu umfangsmiklar athugasemdir kærenda voru má fallast á að svörin hefðu mátt vera efnismeiri, t.a.m. varðandi fjölda hjólastæða. Á hinn bóginn er til þess að líta að meginefni athugasemdanna laut að aðgengi og raski á svæðinu á framkvæmdatíma. Verður að taka undir þau svör Reykjavíkurborgar að þar sé um að ræða atriði sem taka þarf á við undirbúning leyfisveitinga. Verður ekki talið að slíkur ágalli hafi verið á svörum skipulagsfulltrúa við athugasemdum kærenda að raskað geti gildi hinnar kærðu ákvörðunar.

—–

40. Í máli þessu hefur verið vísað til samninga milli kærenda og Reykjavíkurborgar, dags. 16. september 2005 og 13. febrúar 2007, þar sem gert var samkomulag um ráðstöfun lands undir starfsemi Háskólans í Reykjavík og tengda starfsemi. Í báðum samningum er kveðið á um að Reykjavíkurborg muni hafa náið samráð við skólann í skipulagsvinnu Vatnsmýrarsvæðisins í heild og að gert sé ráð fyrir „virkri þátttöku HR í þeirri vinnu og að tekið verði tillit til þarfa skólans.“ Vilja kærendur meina að Reykjavíkurborg hafi með samningsbundnum hætti undir­gengist ríkari samráðsskyldu en almennt leiði af skipulagslöggjöf, sem feli í sér að gera verði ríkari kröfur til samráðs við kærendur.Álitaefni er varða réttindi sem leiða má af framan­greindum samningum eru einkaréttarlegs eðlis og verður ágreiningur þar um ekki til lykta leiddur fyrir úrskurðarnefndinni, enda fellur það utan valdsviðs nefndarinnar að skera úr slíku. Má um leið athuga að einkaréttaralegur samningur getur almennt ekki haft áhrif á skipulags­heimildir sveitarfélaga og er vandséð að brot á slíkum samningi geti ráðið úrslitum um lögmæti skipulagsákvörðunar. Rétt þykir þó að benda á að þeir sem telja sig eiga hagsmuna að gæta og sýnt geta fram á tjón vegna breytinga á deiliskipulagi eiga eftir atvikum rétt á bótum af þeim sökum, sbr. 51. gr. skipulagslaga. Það álitaefni á hins vegar ekki undir úrskurðar­nefndina.

41. Með vísan til alls þess sem að framan er rakið og þar sem ekki verður séð að neinir þeir annmarkar liggi fyrir á hinni kærðu deiliskipulagsbreytingu sem varðað geta ógildingu hennar verður kröfu kærenda þar um því hafnað.

Úrskurðarorð

Hafnað er kröfu kæranda um að ógilda ákvörðun borgarráðs Reykjavíkur frá 16. október 2025 um að samþykkja breytingu á deiliskipulagi Háskólans í Reykjavík vegna Borgarlínu og frekari uppbyggingar á svæðum 1a og 1b.