UUA2511056 Bergstaðastræti

Árið 2026, föstudaginn 27. febrúar, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Unnþór Jónsson varaformaður, Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur.

Fyrir var tekið mál nr. UUA2511056, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 21. október 2025 um álagningu dagsekta að upphæð kr. 25.000 vegna garðveggjar á lóð Bergstaðastrætis 81.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 20. nóvember 2025, er barst nefndinni sama dag, kærir Geir Valur Ágústsson, eigandi Bergstaðastrætis 81, þá ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 21. október 2025 að leggja á kæranda dagsektir að upphæð kr. 25.000 vegna garðveggjar á lóð hans. Er þess krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi og að lagt verði fyrir byggingarfulltrúa að taka óafgreidda byggingarleyfisumsókn kæranda til lögmætrar meðferðar. Jafnframt var þess krafist að réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar yrði frestað á meðan málið væri til meðferðar hjá úrskurðar­nefndinni. Var fallist á þá kröfu kæranda með bráðabirgðaúrskurði uppkveðnum 24. nóvember 2025.
2. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjavíkurborg 8. janúar 2026.

Málavextir

3. Kærandi er eigandi fasteignarinnar á lóð Bergstaðastrætis 81. Ekkert deiliskipulag er í gildi fyrir svæðið, en lóðin er staðsett á svæðinu „innan Hringbrautar“ sem nýtur hverfisverndar samkvæmt Aðalskipulagi Reykjavíkur 2040. Á lóðinni er steyptur garðveggur sem liggur meðfram gangstétt götunnar Bergstaðastrætis.

4. Á árinu 2021 sótti kærandi um byggingarleyfi fyrir bílageymslu á lóðinni og uppbrot á garð­vegg. Byggingarfulltrúi synjaði umsókninni á afgreiðslufundi sínum 16. nóvember s.á. með vísan til neikvæðrar umsagnar skipulagsfulltrúa. Byggðist umsögnin m.a. á því að lóðin væri á hverfisverndarsvæði þar sem markmiðið væri m.a. að varðveita og styrkja söguleg og fagur­fræðileg einkenni byggðar. Vísað var til þess að steyptir garðveggir settu svip sinn á margar götur og hefðu mikið umhverfisgildi. Var sú ákvörðun kærð til úrskurðarnefndar um­hverfis- og auðlindamála sem með úrskurði, uppkveðnum 15. júní 2022 í máli nr. 168/2021, hafnaði kröfu um ógildingu hennar.

5. Í kjölfar úrskurðarins var bílastæði komið fyrir á sérafnotareit á lóðinni, en framkvæmdin fól í sér að op á hinum steypta garðvegg var stækkað fyrir aðkomu inn á lóðina. Þá sótti kærandi um byggingarleyfi fyrir þegar gerðum framkvæmdum 18. desember 2023. Erindi kæranda var lagt fram á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 9. janúar 2024, en þar var málinu frestað og vísað til umsagnar skipulagsfulltrúa. Í umsögn hans, dags. 22. s.m., var neikvætt tekið í erindi kæranda og farið fram á að garðveggurinn yrði lagfærður og endurreistur í upprunalegt horf. Í umsögninni kom m.a. fram að svæðið innan Hringbrautar nyti hverfisverndar í aðal­skipulagi og að almennt markmið aðalskipulags væri að draga úr notkun einkabílsins, sér­staklega í miðborginni þar sem stutt væri í þjónustu og almenningssamgöngur. Ekki væri æski­legt að fjölga bílastæðum og innkeyrslum á einkalóðir í miðborginni á kostnað sameiginlegra bílastæða. Á útgefnu mæliblaði og samþykktum aðaluppdráttum fyrir lóðina væri ekkert bíla­stæði heimilað. Þá væri brunahani við garðvegginn og væri svæðið næst honum gulmerkt og skilgreint sem aðkomusvæði slökkviliðsins. Almennt væri ekki heimilt að leggja þar og því ekki heldur heimilað að setja þar innkeyrslu og bílastæði inn á lóðina. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 5. mars 2024 var umsókn kæranda synjað með vísan til greindrar umsagnar skipulagsfulltrúa.

6. Með bréfi byggingarfulltrúa, dags. 2. júlí 2025, var kæranda gert að færa steyptan garðvegg á lóð nr. 81 við Bergstaðastræti til fyrra horfs. Veittur var 60 daga frestur til að verða við kröfu byggingarfulltrúa og upplýst að ef ekki yrði orðið við þeirri kröfu áformaði embættið að leggja á dagsektir. Vísað var til umsagnar skipulagsfulltrúa frá 22. febrúar 2024 til rökstuðnings ákvörðuninni. Þá var kæranda veittur sjö daga frestur til að koma að andmælum vegna áform­anna. Tekið var fram að áformin byggðust á 55. og 56. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki.

7. Hinn 7. ágúst 2025 mun arkitekt á vegum kæranda hafa sótt um byggingarleyfi fyrir hinum umdeildu framkvæmdum. Með bréfi kæranda til byggingarfulltrúa, dags. 13. s.m., var ákvörðun embættisins um að gera kæranda að færa steyptan garðvegg til fyrra horfs andmælt. Var þar m.a. vísað til þess að brunahaninn sem hafi verið staðsettur við garðvegginn hafi verið færður, en áður en það hafi verið gert hafi engin bílastæði verið við garðvegginn. Bílastæðum á lóð kæranda hafi því ekki verið fjölgað á kostnað sameiginlegra bílastæða. Í bréfinu kom einnig fram að byggingarleyfisumsókn hans frá 7. s.m. hefði ekki enn hlotið afgreiðslu.

8. Andmælum kæranda var svarað af hálfu byggingarfulltrúa með tölvupósti 10. október 2025 þar sem afturköllun á ákvörðun byggingarfulltrúa frá 2. júlí s.á. var hafnað. Vísað var til þess að það væri mat byggingarfulltrúa að niðurrif á steyptum garðvegg við Bergstaðastræti 81 raski öryggis- og almannahagsmunum með hliðsjón af m.a. öryggi vegfarenda. Þá kom fram að í málakerfi byggingarfulltrúa væri ekki að finna nein gögn varðandi leyfisumsókn kæranda frá 7. ágúst s.á.

9. Með bréfi byggingarfulltrúa til kæranda, dags. 21. október 2025, var tilkynnt um álagningu dagsekta að upphæð 25.000 kr. fyrir hvern þann dag sem myndi dragast að verða við kröfum byggingarfulltrúa um að færa steyptan garðvegg til upprunalegs horfs. Vísað var til bréfs embættisins frá 2. júlí s.á. þar sem tilkynnt hafi verið um fyrirhugaða álagningu dagsekta.

10. Í tölvupóstasamskiptum við borgaryfirvöld 18. nóvember 2025 var arkitekt kæranda tjáð að uppfærðar teikningar vegna framkvæmda á lóð Bergstaðastrætis 81 frá 7. ágúst s.á. hafi verið skráðar inn í byggingarleyfisumsókn hans sem hefði verið synjað 5. mars 2024 með vísan til umsagnar skipulagsfulltrúa 22. febrúar s.á. Þá sótti kærandi um byggingarleyfi að nýju 18. desember 2025 á meðan málið var til meðferðar hjá úrskurðarnefndinni.

Málsrök kæranda

11. Af hálfu kæranda kemur fram að þegar hann hafi keypt fasteignina að Bergstaðastræti 81 á árinu 2019 hafi hún verið í slæmu ástandi að innan og utan. Á árunum 2019–2024 hafi hann staðið straum af verulegu fjárútláti vegna endurgerðar hússins og í því sambandi lagt mikla áherslu á að halda grunngildi þess. Umræddur garðveggur hafi hins vegar verið mjög illa farinn, víða brotinn og hallað verulega út á gangstéttina við Bergstaðastræti þannig að gangandi vegfarendum hafi staðið hætta af. Kærandi hafi staðið í þeirri trú að heimilt væri að útbúa sérafnotareit fyrir bílastæði á lóðinni með því að stækka lítillega op á garðveggnum, sem hafi þegar verið til staðar, enda hafi viðgerðir á honum verið nauðsynlegar. Talið hafi verið að slíkt færi ekki gegn hverfisvernd svæðisins þar sem annað hvert hús við Bergstaðastræti væri með sambærileg bílastæði eða innkeyrslu.

12. Í október 2023 hafi kærandi fengið áminningu frá bílastæðasjóði um að bifreið hans væri lagt þar sem ekki væri gert ráð fyrir bílastæði. Umræddri áminningu hafi verið mótmælt og í kjölfarið hafi Bílastæðasjóður Reykjavíkur farið í daglegar ferðir að heimili kæranda. Vegna ágangs bílastæðasjóðs hafi kærandi sent inn umsókn til byggingarfulltrúa, dags. 18. desember 2023, um breytta aðkomu að lóðinni, en henni verið synjað 5. mars 2024 með vísan til umsagnar skipulagsfulltrúa frá 22. febrúar s.á. Þá hafi byggingarfulltrúi jafnframt gert þá kröfu að garðveggurinn yrði endurreistur í upprunalegri mynd. Þar sem umsögn skipulags­fulltrúa hafi að stórum hluta byggst á þeirri forsendu að við garðvegginn væri staðsettur bruna­hani hafi kærandi hafið vinnu við að skoða möguleika á að færa hann. Brunahaninn hafi svo verið fjarlægður 13. ágúst 2024 og í kjölfarið hafi starfsmenn Reykjavíkurborgar afmáð gular merkingar við aðkomu lóðarinnar. Þá hafi kærandi staðið í þeirri trú að hann væri í rétti til að nýta bílastæði á einkalóð sinni og byggingarfulltrúi hafi ekki fylgt eftir kröfu um að lagfæra garðvegginn fyrr en í júlí 2025.

13. Með hinni kærðu ákvörðun hafi verið gengið gróflega inn á heimildir kæranda til að nýta eign sína. Þrátt fyrir skipulagsvald sveitarfélaga séu takmarkanir á því hvernig því sé beitt. Lóð kæranda sé á ódeiliskipulögðu svæði þrátt fyrir að á lóðaleigusamningi lóðarinnar frá 2021 sé sérstaklega vísað til þess að um bílastæði á lóðinni fari eftir deiliskipulagi. Liggja þurfi fyrir óyggjandi heimildir til að takmarka heimildir kæranda til að nýta eignarheimild sína. Fari ákvörðunin því í bága við 72. gr. stjórnarskrárinnar. Þá þurfi málefnaleg rök og aðstæður að búa að baki íþyngjandi ákvörðunum.

14. Sú forsenda ákvörðunarinnar að ekki sé heimilt að gera innkeyrslu og bílastæði inn á lóð kæranda, þar sem bann sé lagt við því að leggja bifreiðum á aðkomusvæði slökkviliðs, eigi ekki lengur við þar sem brunahani er áður hafi verið við garðvegginn hafi verið fjarlægður. Þá sé bílastæðum ekki fjölgað á lóðinni á kostnað sameiginlegra bílastæða, enda hafi engin bíla­stæði verið fyrir framan upprunalegan garðvegg brunahanans.

15. Í umsögn skipulagsfulltrúa hafi verið vísað til ritsins Húsvernd í Reykjavík, en þær reglur hafi ekki þýðingu í málinu þar sem umsókn kæranda hafi varðað byggingarleyfisumsókn en ekki beiðni um gerð skipulagsáætlunar. Hafi sveitarfélagið ætlað að vernda umrædda garðveggi hefði þurft að kveða á um slíkar takmarkanir með skýrum hætti í aðalskipulagi eða í deili­skipulagi. Umræddar reglur geti ekki verið grundvöllur hinnar kærðu ákvörðunar.

16. Hin kærða ákvörðun feli í sér brot á jafnræðisreglu stjórnsýsluréttarins, sbr. 11. gr. stjórnsýslu­laga nr. 37/1993. Fordæmi séu fyrir bílskúrum og bílastæðum innan lóða Bergstaðastrætis, en þær framkvæmdir hafi falið í sér breikkun á aðkomu um steypta garðveggi. Umræddar framkvæmdir hafi flestar verið unnar á síðustu 20 árum. Þá sé vísað til framkvæmda frá árinu 2021 við lóð nr. 86 við Bergstaðastræti sem hafi falið í sér uppbrot á steyptum garðvegg, gerð bílastæðis innan lóðar og uppsetningu á rafhleðslustöð. Byggingarfulltrúi hafi svarað tilvísun í þau fordæmi með því að benda á að ekki yrði séð að um samþykkta framkvæmd hafi verið að ræða við Bergstaðastræti 86. Um þetta vísi kærandi til opinberra fundargerða Reykjavíkur­borgar sem vísi meðal annars til jákvæðrar umsagnar um umræddar framkvæmdir árið 2015 og afgreiðslu byggingarfulltrúa og umfjöllunar um framkvæmdirnar aftur á árinu 2021. Fordæmis­gildi þessara framkvæmda sé því augljóst. Með vísan til fleiri framkvæmda á svæðinu sem Reykjavíkurborg hafi samþykkt, sem falið hafi í sér gerð bílastæða á einkalóðum og niðurbrot á garðveggjum, virðist vera að hending ein ráði því hvenær bílastæði á einkalóðum séu heimiluð og hvenær ekki.

17. Framkvæmdin gangi ekki gegn almannahagsmunum þeim er búi að baki lögum nr. 160/2010 um mannvirki. Ekki hafi verið um að ræða niðurrif á steyptum garðvegg heldur nauðsynlegar lagfæringar á umræddum garðvegg. Hvorki hafi almannahagsmunum verið raskað né hafi framkvæmdin umtalsverð neikvæð áhrif á hagsmuni aðliggjandi lóða. Þá verði ekki séð að fyrir hendi séu nokkrir öryggis- og almannahagsmunir, en garðveggurinn sé ekki hár og hægt sé að horfa í gegnum hann. Hin kærða ákvörðun brjóti gegn meðalhófsreglu þar sem það myndi fela í sér veruleg fjárútlát að færa umræddan garðvegg í fyrra horf auk þess sem breyta þyrfti skipulagi garðsins þannig að ekki verði hægt að nota sérafnotareit. Við mat á meðalhófi og íþyngjandi ákvörðunum verði að horfa til þeirra sjónarmiða sem löggjafinn vísi til, þ.e. að forðast skuli ákvarðanir og ráðstafanir sem feli í sér eyðileggingu verðmæta.

18. Byggingarfulltrúi hafi ekki horft til eða skoðað þau andmæli sem lögð hafi verið fram í bréfi kæranda 13. ágúst 2025, en með því hafi verið brotið á andmælarétti kæranda. Ákvörðunin hafi lítið sem ekkert verið rökstudd né hafi afstaða verið tekin til þeirra málsatvika sem ættu að hafa áhrif, t.a.m. vegna breyttra aðstæðna. Feli það í sér brot á 22. gr. stjórnsýslulaga.

Málsrök Reykjavíkurborgar

19. Af hálfu borgarinnar kemur fram að samkvæmt Aðalskipulagi Reykjavíkur 2040 sé Bergstaða­stræti 81 á sérstöku hverfisverndarsvæði. Markmiðið með hverfisvernd svæðisins sé m.a. að varðveita og styrkja söguleg og fagurfræðileg einkenni byggðarinnar. Steyptir garðveggir setji svip sinn á byggðina og hafi mikið umhverfisgildi. Framkvæmd kæranda gangi gegn mark­miðum aðalskipulagsins um hverfisvernd. Byggingarfulltrúa hafi því verið heimilt að gera honum að færa steyptan garðvegg til fyrra horfs, sbr. 2. mgr. 55. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki. Kærandi hafi ekki brugðist við þeirri kröfu byggingarfulltrúa. Því hafi verið óhjákvæmilegt að grípa til aðgerða á grundvelli X. kafla laga um mannvirki.

20. Byggingarfulltrúi hafi fylgt málsmeðferðarreglum stjórnsýslulaga við undirbúning álagningar dagsekta og gætt meðalhófs. Færð hafi verið rök að baki ákvörðuninni með vísan til málsatvika og viðeigandi réttarheimilda, sbr. 21. og 22. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

21. Óumdeilt sé að ekki hafi fengist samþykki byggingarfulltrúa fyrir rofi á steyptum garðvegg og hafi því niðurrif hluta veggjarins verið gert í óleyfi. Ástæða þess að samþykki byggingarfulltrúa liggi ekki fyrir sé sú að með því yrði farið gegn ákvæðum aðalskipulags um hverfisvernd. Byggingarfulltrúi hafi beint þeim tilmælum til kæranda að færa steyptan garðvegg til fyrra horfs og af því tilefni hafi verið vakin athygli á því að til álita kæmi að leggja á dagsektir ef ekki yrði brugðist við þeim tilmælum. Kærandi hafi ekki fylgt þeim tilmælum heldur þess í stað spurst fyrir um leyfi byggingarfulltrúa vegna rofs á garðvegg.

22. Þótt færa megi rök fyrir því að byggingarfulltrúi hefði mátt veita kærendum andmælarétt áður en ákvörðunin hafi verið tekin sé örðugt að sjá að andmæli þeirra hefðu nokkru breytt um niðurstöðu málsins. Kæranda hafi verið ljóst á hvaða grundvelli umrædd ákvörðun hafi verið tekin og honum gefið tækifæri til að koma að andmælum síðar, sem hann hafi og gert. Þá hafi byggingarfulltrúi veitt ítarlegri rökstuðning í tölvupósti 10. október 2025.

23. Því sé hafnað að brotið hafi verið á jafnræðisreglu stjórnsýslulaga. Byggingarfulltrúi hafi að undanförnu afgreitt sambærileg mál með sama hætti. Í því samhengi sé bent á nýlegt bréf byggingarfulltrúa til eigenda Bergstaðastrætis 78 vegna framkvæmda á lóðinni. Þar hafi hluti af steyptum garðvegg verið fjarlægður og aðkomu lóðar breytt með sambærilegum hætti og á lóð kærenda. Í fyrrgreindu bréfi hafi eigendum verið gert að færa garðvegginn til fyrra horfs ellegar kæmi til álagningar dagsekta. Nokkru síðar hafi byggingarfulltrúi tekið ákvörðun um álagningu dagsekta.

24. Samkvæmt þinglýstum lóðarleigusamningi um lóð Bergstaðastrætis 81 gildi sú kvöð að fjöldi bílastæða, frágangur þeirra og aðkoma skuli vera í samræmi við gildandi deiliskipulag. Væri ekki í gildi deiliskipulag skuli styðjast við gilt mæliblað. Samkvæmt mæliblaði/lóðauppdrætti, sem teljist hluti lóðarleigusamnings, sé ekki gert ráð fyrir bílastæði eða bílskýli innan lóðar. Framkvæmdin sé því í andstöðu við gilt mæliblað og aðaluppdrætti sem fylgi fasteigninni. Gerð bílastæða sé byggingarleyfisskyld framkvæmd samkvæmt lögum um mannvirki og því ljóst að umþrætt framkvæmd á lóð Bergstaðastrætis 81 sé í andstöðu við lög um mannvirki, byggingar­reglugerð nr. 112/2012, skipulagslög nr. 123/2010 og Aðalskipulag Reykjavíkur 2040.

Viðbótarathugasemdir kæranda

25. Í athugasemdunum eru sjónarmið er fram koma í kæru ítrekuð. Lögð sé áhersla á að ekki hafi verið um að ræða „rof“ á steyptum garðvegg heldur hafi op, sem hafi verið á veggnum frá upphafi, verið stækkað örlítið. Fáist ekki séð hvernig það geti breytt götumynd Þingholtanna þegar fyrir liggi að innkeyrslur á bílastæði séu við nær öll hús að Bergstaðastræti.

26. Í umsögn borgarinnar segi að byggingarfulltrúi hefði mátt veita kæranda andmælarétt áður en ákvörðun hafi verið tekin, en telji samt sem áður að andmæli kæranda hefðu engu breytt um niðurstöðu málsins. Andmælaréttur sé grundvöllur að réttri málsmeðferð og stjórnvöld hafi ekki heimild til að ákveða hvenær sá réttur skuli veittur. Undantekning 13. gr. um að það sé „augljóslega óþarft“ geti ekki átt við í þessu máli.

27. Reykjavíkurborg byggi á að framkvæmd kæranda sé í andstöðu við gilt mæliblað og aðal­uppdrætti sem fylgi fasteigninni. Málið varði þá kröfu Reykjavíkurborgar að umræddum garð­veggi verði komið í „upprunalegt horf“ en í því samhengi sé bent á að hann sé ekki að finna á teikningum af húsnæðinu, lóðablöðum eða aðaluppdráttum. Því megi ætla að í raun þurfi ekki að koma til byggingarleyfis vegna breytinga á umræddum garðvegg, enda hafi teikningar aldrei gert ráð fyrir tilvist hans. 

—– 

28. Aðilar máls þessa hafa fært fram ítarlegri rök fyrir máli sínu, sem ekki verða rakin hér frekar, en úrskurðarnefndin hefur haft þau öll til hliðsjónar við úrlausn málsins. 

Niðurstaða

29. Í máli þessu er deilt um lögmæti þeirrar ákvörðunar byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 21. október 2025 um álagningu dagsekta að upphæð kr. 25.000 vegna niðurrifs á hluta garðveggjar á lóð Bergstaðastrætis 81. Undanfari hinnar kærðu álagningar var ákvörðun byggingarfulltrúa sem tilkynnt var kæranda með bréfi, dags. 2. júlí s.á., um að gera honum að færa hinn steypta garðvegg til fyrra horfs. Byggðist sú ákvörðun m.a. á þeim forsendum að lóðin væri á svæði sem nyti hverfisverndar samkvæmt Aðalskipulagi Reykjavíkur 2040. Kæruheimild er í 59. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki og barst kæra innan kærufrests.

30. Það er hlutverk byggingarfulltrúa hvers sveitarfélags að hafa eftirlit með mannvirkjagerð og beita eftir atvikum þvingunarúrræðum, sbr. 55. og 56. gr. laga um mannvirki. Í 1. mgr. 55. gr. er að finna fyrirmæli er varða heimild leyfisveitanda til að stöðva framkvæmdir eða notkun og fyrirskipa lokun mannvirkis. Þá er kveðið á um það í 2. mgr. 55. gr. laganna að sé byggingar­framkvæmd hafin án þess að leyfi sé fengið fyrir henni eða hún brjóti í bága við skipulag geti byggingarfulltrúi krafist þess að hið ólöglega mannvirki eða byggingarhluti sé fjarlægt, jarð­rask afmáð eða starfsemi hætt. Tekið er fram í athugasemdum við 55. gr. með frumvarpi því sem varð að mannvirkjalögum að sú breyting sé gerð frá fyrri lögum varðandi mannvirki sem reist séu í óleyfi, að byggingarfulltrúa sé heimilt en ekki skylt að krefjast niðurrifs þeirra, að jarðrask sé afmáð eða starfsemi sé hætt. Að auki er tekið fram að eðlilegt sé að ákvörðun um beitingu slíkra úrræða sé metin í hverju tilviki, m.a. með tilliti til meðalhófs.

31. Í bréfi byggingarfulltrúa til kæranda, dags. 2. júlí 2025, er því lýst að ákvörðun um að gera kæranda að færa garðvegg til fyrra horfs og áform hans um að leggja á dagsektir byggist á 55. og 56. gr. mannvirkjalaga. Þykir ljóst að með því var átt við að krafan um að endurbyggja garð­vegginn væri reist á fyrrgreindri 2. mgr. 55. gr., en möguleg álagning dagsekta yrði byggð á 2. mgr. 56. gr. laganna. Téð 2. mgr. 55. gr. felur í sér heimild fyrir byggingar­fulltrúa að krefja eiganda mannvirkis um að bregðast við með tilteknum hætti í þeim tilvikum þegar byggingar­framkvæmd er hafin án leyfis eða hún brýtur í bága við skipulag. Eru þær kröfur tæmandi upptaldar í ákvæðinu, en sem fyrr greinir lúta þær að því að ólöglegt mannvirki eða byggingar­hluti verði fjarlægt, jarðrask afmáð eða starfsemi hætt. Svo háttar til í máli þessu að krafa byggingarfulltrúa lýtur að því að endurgera hluta steypts garðveggjar. Með hliðsjón af almennum málskilningi verður að telja að endurbygging byggingarhluta geti ekki fallið undir það að byggingarhluti verði fjarlægður. Við mat á því hvort túlka beri ákvæðið með rýmkandi hætti, þannig að undir það að fjarlægja geti einnig falist að endurbyggja, ber að horfa til þess að þvingunarúrræði stjórnvalda eru íþyngjandi í eðli sínu. Skýra lagaheimild þarf því til þess að þeim verði beitt og ber að túlka slíkar heimildir þröngt. Þá má og ráða af fyrrgreindum athuga­semdum við 55. gr. að beita beri þvingunarúrræðum af varfærni. Að teknu tilliti til alls þessa er það niðurstaða úrskurðarnefndarinnar að ákvörðun byggingarfulltrúa frá 2. júlí 2025 hafi ekki byggst á gildum laga­grundvelli.

32. Í 56. gr. laga nr. 160/2010 er að finna lagafyrirmæli um aðgerðir sem byggingarfulltrúi getur gripið til í því skyni að knýja fram úrbætur. Er þar tekið fram í 1. mgr. að sé ásigkomulagi, frágangi, umhverfi eða viðhaldi húss, annars mannvirkis eða lóðar ábótavant að mati byggingarfulltrúa eða frágangur er ekki samkvæmt samþykktum uppdráttum, lögum, reglu­gerðum og byggingarlýsingu, skuli gera eiganda eða umráðamanni eignarinnar aðvart og leggja fyrir hann að bæta úr því sem áfátt sé. Sé það ekki gert er heimilt að beita dagsektum eða láta vinna verk á kostnað þess sem vanrækt hefur að vinna verkið, sbr. 2. og 3. mgr. nefnds lagaákvæðis. Hin kærða álagning dagsekta verður þó ekki talin eiga sér stoð í ákvæði 1. mgr. 56. gr. án nánari skoðunar byggingarfulltrúa í ljósi þess að skilyrði fyrir beitingu þess úrræðis eru ekki að öllu leyti þau sömu og fjallað er um í 2. mgr. 55. gr.

33. Með hliðsjón af því að hin kærða ákvörðun um álagningu dagsekta byggðist á ólögmætri ákvörðun byggingarfulltrúa verður fallist á kröfu kæranda um að ógilda fyrrnefnda ákvörðun.

34. Í kæru er þess einnig krafist að lagt verði fyrir byggingarfulltrúa að taka óafgreidda umsókn kæranda um byggingarleyfi til lögmætrar meðferðar. Hlutverk úrskurðarnefndarinnar skv. 1. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er að úr­skurða í kæru­málum vegna stjórnvaldsákvarðana og í ágreinings­málum vegna annarra úrlausnar­­atriða á sviði umhverfis- og auðlindamála, eftir því sem mælt er fyrir um í lögum á því sviði. Nefndin tekur því lögmæti kærðrar stjórnvalds­á­kvörðun­ar til endur­skoðunar, en tekur almennt ekki nýja ákvörðun í máli eða leggur fyrir stjórn­völd að framkvæma tilteknar athafnir. Verður því ekki tekin afstaða til greindrar kröfu kæranda. Að gefnu tilefni skal bent á að skv. 4. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 er heimilt að kæra óhæfilegan drátt á afgreiðslu máls til þess stjórnvalds sem ákvörðun í málinu verður kærð til.

Úrskurðarorð

Felld er úr gildi ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 21. október 2025 að leggja á kæranda dagsektir að upphæð kr. 25.000 vegna garðveggjar á lóð Bergstaðastrætis 81.