169/2025 Bergstaðastræti

Árið 2026, föstudaginn 27. febrúar, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Unnþór Jónsson varaformaður, Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur.

Fyrir var tekið mál nr. 169/2025, kæra á ákvörðunum byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 3. október 2025 um að synja afturköllun á ákvörðun embættisins um að gera kærendum að færa steyptan garðvegg á lóð Bergstaðastrætis 78 til fyrra horfs og frá 16. s.m. um álagningu dagsekta að upphæð 25.000 kr. vegna garðveggjarins.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 31. október 2025, er barst nefndinni sama dag, kæra eigendur Bergstaðastrætis 78 þá ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 3. s.m. að afturkalla ekki ákvörðun embættisins frá 2. júlí s.á. um að gera kærendum að færa steyptan garðvegg á lóð þeirra, sem búið var að rífa niður að hluta, til fyrra horfs. Jafnframt er kærð sú ákvörðun byggingarfulltrúa frá 16. október s.á. að leggja á kærendur dagsektir að upphæð 25.000 kr. þar til hinn steypti garðveggur hefur verið færður til fyrra horfs. Er þess krafist að ákvarðanirnar verði felldar úr gildi, en til vara að upphæð dagsekta verði lækkuð verulega. Þess var jafnframt krafist undir meðferð málsins að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar um álagningu dagsekta yrði frestað á meðan málið væri til meðferðar hjá úrskurðarnefndinni. Var fallist á þá kröfu kærenda með bráðabirgðaúrskurði uppkveðnum 14. nóvember 2025.

2. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjavíkurborg 22. desember 2025.

Málavextir

3. Kærendur eru eigendur fasteignarinnar á lóð Bergstaðastrætis 78 í Reykjavík. Ekkert deiliskipulag er í gildi fyrir svæðið, en hún er staðsett á svæðinu „innan Hringbrautar“ sem nýtur hverfis­verndar samkvæmt Aðalskipulagi Reykjavíkur 2040. Steyptur garðveggur er á lóðinni við húsið meðfram Bergstaðastræti en búið er að rífa vegginn niður að hluta og er svæði innan lóðarinnar nýtt sem bílastæði.

4. Með bréfi byggingarfulltrúa, dags. 2. júlí 2025, var kærendum gert að færa hinn steypta garðvegg til fyrra horfs. Í bréfinu var vísað til þess að skipulagsfulltrúi hefði 12. janúar 2023 tekið neikvætt í erindi fyrri eigenda Bergstaðastrætis 78 um að rífa garðvegg niður að hluta og byggja bílskúr á lóðinni þar sem hverfið nyti sérstakrar hverfisverndar. Þá var vísað til þess að með því yrði raskað umferðaröryggi gangandi vegfarenda og barna. Kærendum var veittur 60 daga frestur til þess að verða við kröfu byggingarfulltrúa og tilkynnt að áformað væri að beita dagsektum að upphæð 25.000 kr. fyrir hvern þann dag sem það kynni að dragast að ljúka verkinu. Tekið var fram að ákvörðun um að „fjarlægja steyptan garðvegg“ væri byggð á 2. mgr. 55. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki, en áform um álagningu dagsekta á 56. gr. sömu laga.

5. Kærendur andmæltu kröfu og áformum byggingarfulltrúa með tölvupósti 15. júlí 2025 þar sem m.a. var óskað eftir rýmri fresti til andmæla. Ítrekuðu kærendur andmæli sín með bréfi, dags. 31. ágúst s.á., þar sem farið var fram á að byggingarfulltrúi myndi afturkalla ákvörðunina. Kærendur bentu m.a. á að þeir hvorki tengdust fyrri eigendum Bergstaðastrætis 78 né þekktu til máls þeirra er varðaði fyrirspurn um að rífa niður garðvegg og byggja bílskúr á lóðinni. Þá hafi kærendur ekki talið að umrætt niðurrif á garðveggnum hafi kallað á byggingar­leyfisumsókn, en óskað væri eftir leiðbeiningum ef leggja þyrfti inn umsókn til byggingar­fulltrúa vegna framkvæmdarinnar.

6. Andmælum kærenda var svarað af hálfu byggingarfulltrúa með tölvupósti 3. október 2025 þar sem kröfu um afturköllun ákvörðunar byggingarfulltrúa frá 2. júlí s.á. var hafnað. Vísað var til þess að umrætt niðurrif hluta garðveggjar á lóð Bergstaðastrætis 78 og ný aðkeyrsla gengi gegn markmiðum Aðalskipulags Reykjavíkur 2040 um hverfisvernd svæðisins. Þá myndi niðurrifið raska öryggis- og almannahagsmunum með hliðsjón af m.a. öryggi vegfarenda.

7. Hinn 16. október 2025 sendu kærendur fyrirspurn til byggingarfulltrúa þar sem óskað var eftir, ef þörf krefði, leyfi vegna niðurrifs á hluta garðveggjar á lóð Bergstaðastrætis 78. Bent var á að garðveggurinn væri ekki á neinum teikningum, þ. á m. aðaluppdrætti. Með erindinu fylgdu skýringarmyndir með uppdráttum þar sem tilgreind var staðsetning garðveggjarins og niðurrif á honum. Sama dag var kærendum tilkynnt um þá ákvörðun byggingarfulltrúa að leggja á dagsektir fyrir hvern þann dag sem drægist að færa garðvegginn til fyrra og upprunalegs horfs.

8. Fyrirspurn kærenda var svarað af byggingarfulltrúa 21. nóvember 2025. Í svarinu kom fram að ekki þyrfti að sækja um byggingarleyfi þegar veggur, sem aldrei hefði verið samþykktur, væri tekinn niður. Ef um væri að ræða niðurrif á steyptum vegg þar sem einhver hluti af veggnum stæði eftir þyrfti að sækja um leyfi fyrir honum.

Málsrök kærenda

9. Kærendur telja að andmælaréttur þeirra hafi ekki verið virtur áður en byggingarfulltrúi hafi sent þeim bréf, dags. 2. júlí 2025, um að þeim bæri að færa steyptan garðvegg til fyrra horfs. Þá hafi 14. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 verið brotin þar sem kærendur hafi ekki fengið upplýsingar um meðferð málsins fyrr en með fyrrgreindu bréfi. Kærendur hafi ekki haft vitneskju um fyrirspurn fyrri eigenda fasteignarinnar að Bergstaðastræti 78 um rof á vegg og byggingu bílskúrs. Af þeim annmarka leiði að málið hafi ekki verið rannsakað með full­nægjandi hætti, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga, þar sem sjónarmiða kærenda hafi ekki verið aflað við málsmeðferðina.

10. Með því að veita kærendum 30 daga andmælafrest og frest til að færa garðvegginn til fyrra horfs hafi falist viðurkenning á því að kærendur hafi fram að því ekki notið andmælaréttar í málinu. Hafi byggingarfulltrúi með því veitt kærendum andmælarétt á sama tíma og hann hafi staðið fastur á ákvörðun sinni og áréttað fyrirmæli um að garðveggurinn skyldi færður til fyrra horfs. Veittur frestur hafi verið fullkomlega tilgangslaus þar sem afstaða stjórnvaldsins hafi legið fyrir.

11. Reykjavíkurborg hafi brotið gegn leiðbeiningarskyldu 7. gr. stjórnsýslulaga. Kærendur hafi bent byggingarfulltrúa á að það hafi verið óumflýjanlegt að rjúfa garðvegg við fasteign þeirra vegna nauðsynlegra jarðvegsskipta á lóð og viðhalds á húsinu. Veggurinn hafi verið farinn að halla út á gangstétt og sprungur í veggnum hefðu myndast þar sem hann hafi verið rofinn. Kærendur hafi ekki talið að leyfi byggingarfulltrúa hafi þurft til framkvæmdarinnar, en tekið fram að óskað væri leiðbeininga þar að lútandi, sbr. 7. gr. stjórnsýslulaga, og myndu kærendur þá fara í viðeigandi umsóknarferli. Byggingarfulltrúi hafi ekki veitt kærendum leiðbeiningar.

12. Forsendur og efnislegt mat byggingarfulltrúa við töku ákvarðana í málinu hafi verið rangar og rökstuðningi ábótavant. Á aðaluppdrætti fyrir húsið að Bergstaðastræti 78 sé engan garðvegg að finna, en teikningar nái ekki lengra en sem nemi viðbyggingu austan megin við húsið og hafi veggnum ekki verið raskað á því svæði. Ekkert tillit hafi verið tekið til þess að nauðsynlegt hafi reynst að rjúfa garðvegginn vegna jarðvegsskipta á lóð og viðhalds á húsinu. Það sé bæði rangt og órökstutt að niðurrif á garðveggnum raski öryggis- og almannahagsmunum. Ekkert mat liggi til grundvallar þeirri ályktun Reykjavíkurborgar og fari sú niðurstaða þvert gegn niðurstöðu borgarinnar í sambærilegum málum í nágrenninu.

13. Brotið sé gegn jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar, en mál kærenda hafi fengið allt aðra og harðari meðferð en sambærileg mál. Innkeyrslur og bílskúrar séu víða við Bergstaðastræti og leyfi hafi verið veitt fyrir þeim. Það skapi fordæmi og ákveðna heildarmynd og ásýnd hverfisins, sem ekki hafi verið tekið tillit til við meðferð málsins. Rof á garðvegg við fasteign kærenda raski ekki ásýnd hverfisins. Þá sé bent á nokkur dæmi, þ. á m. við Fjólugötu 7 og 19 auk Egilsgötu 32, þar sem byggingarfulltrúi hafi ýmist samþykkt bílastæði, bílskúra eða niðurrif veggja á lóðum í nágrenninu eða látið hjá líða að beita dagsektum vegna slíkra framkvæmda.

Málsrök Reykjavíkurborgar

14. Af hálfu borgaryfirvalda er vísað til þess að ákvörðun byggingarfulltrúa, dags. 2. júlí 2025, um að gera kærendum að færa steyptan garðvegg til fyrra horfs sé stjórnvaldsákvörðun í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Með bréfinu hafi kærendum orðið kunnugt um ákvörðunina og hafi kærufrestur byrja að líða við það tímamark. Af þeim sökum beri að vísa þeim hluta kærunnar frá úrskurðarnefndinni.

15. Byggingarfulltrúi hafi hafnað kröfu kærenda um afturköllun ákvörðunarinnar frá 2. júlí 2025 með tölvupósti 3. október s.á., en það hafi ekki falið í sér nýja ákvörðun í málinu heldur afstöðu til kröfu kærenda um að afturkalla ákvörðunina. Það hafi verið mat byggingarfulltrúa að ekki hafi verið tilefni til að afturkalla umrædda ákvörðun enda hafi lögmæt sjónarmið legið til grund­vallar henni. Almennt sé gengið út frá því í stjórnsýslurétti að stjórnvald geti afturkalli ákvörðun sína, sem þegar hafi verið birt, að eigin frumkvæði. Því skorti kærendur heimild til að krefjast afturköllunar á ákvörðun byggingarfulltrúa, sbr. 25. gr. stjórnsýslulaga. Bent sé á að aðilar máls hafi heimild til að krefjast endurupptöku máls, sbr. 24. gr. laganna, telji þeir að ákvörðun byggi á ófullnægjandi eða röngum upplýsingum eða atvik hafi breyst verulega.

16. Samkvæmt Aðalskipulagi Reykjavíkur 2040 sé Bergstaðastræti 78 á skilgreindu íbúðarsvæði ÍB12, Skólavörðuholt. Svæðið innan Hringbrautar sé á sérstöku hverfisverndarsvæði sam­kvæmt hverfisverndarákvæðum skipulagslaga nr. 123/2010. Markmið hverfisverndar sé m.a. að varðveita og styrkja söguleg og fagurfræðileg einkenni byggðarinnar. Steyptir garðveggir setji svip sinn á byggðina og hafi mikið umhverfisgildi. Lóð nr. 78 við Bergstaðastræti njóti þannig sérstakrar umhverfisverndar í gildandi aðalskipulagi. Uppbrot á steyptum garðvegg og ný aðkeyrsla inn á lóðina gangi gegn markmiðum aðalskipulagsins um hverfisvernd. Niðurrif mannvirkis sé byggingarleyfisskyld framkvæmd, sbr. 1. mgr. 9. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki. Skilyrði fyrir samþykki byggingaráforma og útgáfu byggingarleyfis sé að notkun þess samræmist skipulagsáætlunum á svæðinu, sbr. gr. og 1. tl. 1. mgr. 13. gr. laganna. Því hafi byggingarfulltrúa verið heimilt að gera kærendum að færa steyptan garðvegg til fyrra horfs, sbr. 1. mgr. 55. gr. laga um mannvirki.

17. Ekki liggi annað fyrir en að byggingarfulltrúi hafi fylgt málsmeðferðar­reglum stjórnsýslulaga við undirbúning ákvörðunar um dagsektir og að meðalhófs hafi verið gætt. Þá hafi verið færð fram rök að baki ákvörðuninni með vísan til málsatvika og viðeigandi réttarheimilda, sbr. 21. og 22. gr. stjórnsýslulaga. Við ákvörðun dagsekta hafi því verið uppfyllt skilyrði 56. gr. laga um mannvirki og gr. 2.9.2. í byggingarreglugerð nr. 112/2012.

18. Óumdeilt sé að rof á steyptum garðvegg hafi ekki fengist samþykkt af byggingarfulltrúa og hafi niðurrif hans því verið gert í óleyfi. Ástæða þess að samþykki byggingarfulltrúa liggi ekki fyrir sé sú að með því væri farið gegn ákvæðum aðalskipulags um hverfisvernd. Líta verði svo á að byggingarfulltrúa hafi verið heimilt að leggja dagsektir á kærendur, en hafa beri í huga að öryggis- og heilbrigðishagsmunir búi að baki byggingarleyfisskyldu mannvirkja og skipulags­hagsmunir að baki kröfu um að mannvirki séu í samræmi við gildandi skipulag. Ákvörðun um álagningu dagsekta þyki því ekki vera úr hófi.

19. Varðandi meðalhóf beri að líta til þess að hin kærða ákvörðun hafi byggt á því að rof á steyptum garðvegg hafi verið án byggingarleyfis og í andstöðu við gildandi aðalskipulag. Kærendum hafi verið veittur frestur til andmæla, sem hafi borist með bréfi dags. 31. ágúst 2025, og hafi þau verið tekin fyrir á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 4. september s.á. Í ljósi þess að engar nýjar upplýsingar eða sjónarmið hafi komið fram í andmælabréfi kærenda og kröfum byggingarfulltrúa hafi ekki verið fylgt eftir verði ekki séð að önnur og vægari úrræði hafi verið möguleg í málinu.

20. Þótt færa megi rök fyrir því að byggingarfulltrúi hefði mátt veita kærendum andmælarétt áður en ákvörðunin hafi verið tekin sé örðugt að sjá að andmæli þeirra hefðu nokkru breytt um niðurstöðu málsins. Kærendum hafi verið ljóst á hvaða grundvelli umrædd ákvörðun hafi verið tekin og þeim verið gefið tækifæri til að koma að andmælum síðar, sem þau hafi og gert. Þá hafi byggingarfulltrúi veitt ítarlegri rökstuðning í tölvupósti 3. október 2025.

21. Því sé hafnað að brotið hafi verið á jafnræðisreglu stjórnsýslulaga. Byggingarfulltrúi hafi að undanförnu afgreitt sambærileg mál með sama hætti. Í því samhengi sé bent á nýlegt bréf byggingarfulltrúa til eigenda Bergstaðastrætis 81 vegna framkvæmda á lóðinni. Þar hafi hluti af steyptum garðvegg verið fjarlægður og aðkomu á lóð breytt með sambærilegum hætti og á lóð kærenda. Í fyrrgreindu bréfi hafi eigendum verið gert að færa steyptan garðvegg til fyrra horfs ellegar kæmi til álagningar dagsekta. Nokkru síðar hafi byggingarfulltrúi tekið ákvörðun um álagningu dagsekta.

22. Kærendur byggi m.a. á því að aðstæður á Fjólugötu 7 hafi verið sambærilegar aðstæðum á lóð þeirra og hafi skipulags- og byggingaryfirvöldum því borið að afgreiða málin með sama hætti. Á þeirri lóð hafi hins vegar verið hlaðinn veggur úr grásteini, um 50-60 cm á hæð, sem ekki hafi verið talinn hafa ríkt sögulegt, fagurfræðilegt eða byggingarlistarlegt einkenni fyrir gamla bæinn. Aðstæður hafi því ekki verið sambærilegar.

23. Kærendur hafi sent fyrirspurn til byggingarfulltrúa 16. október 2025 þar sem óskað hafi verið, ef þörf krefði, eftir leyfi vegna rofs á garðveggnum á lóð Bergstaðastrætis 78. Byggingarfulltrúi hafi svarað fyrirspurninni 21. nóvember s.á. Í fyrirspurninni hafi hvorki verið upplýst um kærumálið fyrir úrskurðarnefndinni né að garðveggurinn væri steyptur. Engin hönnunargögn hafi fylgt erindinu líkt og áskilið sé þegar sótt sé um byggingarleyfi. Erindið hafi verið afgreitt sem fyrirspurn, en fyrirspurn um afstöðu byggingarfulltrúa verði ekki lögð að jöfnu við byggingarleyfisumsókn og hafi ekkert vægi við úrlausn þessa máls.

Viðbótarathugasemdir kæranda

24. Reykjavíkurborg hafi tekið ákvörðun í málinu með bréfi, dags. 2. júlí 2025, og áréttað þá ákvörðun með tölvupósti 18. s.m. Því sé rangt að kærendur hafi nýtt sér andmælarétt sinn, enda hafi hann í raun verið markleysa og efnislega án innihalds í ljósi þess að Reykjavíkurborg hafði þá þegar mótað afstöðu sína í málinu. Krafa um frávísun á grundvelli þess að kærufrestur sé liðinn sé hvorki réttmæt né sanngjörn.

25. Því sé mótmælt að rof á steyptum garðvegg gangi gegn markmiðum aðalskipulags um hverfisvernd. Þá séu skilyrði laga nr. 160/2010 um mannvirki ekki uppfyllt við ákvörðun um álagningu dagsekta. Ákvörðun um dagsektir að upphæð kr. 25.000 sé fjarri öllu meðalhófi. Kærendur gætu staðið frammi fyrir því að þurfa að útvega iðnaðarmenn til þess að endurreisa hluta veggjarins við hús sitt án fyrirvara, á meðan dagsektir safnist upp. Taka myndi vikur eða mánuði að fá iðnaðarmenn til að hefja verkið og klára það á þessum tíma árs. Dagsektirnar væru afar þungbærar á meðan svo stæði á.

26. Reykjavíkurborg viðurkenni að færa megi rök fyrir því að byggingarfulltrúi hefði mátt veita kærendum andmælarétt áður en ákvörðun hafi verið tekin og taki þannig undir með kærendum að því leyti. Hins vegar segi Reykjavíkurborg í framhaldi af því að örðugt væri að sjá að and­mæli kærenda hefðu einhverju breytt um ákvörðun byggingarfulltrúa. Þessi nálgun borgarinnar sé röng og varhugaverð, en stjórnvöldum sé ekki heimilt að skammta borgurum andmælarétt eftir því hvort og hvenær stjórnvöld telji að andmæli kunni að skipta máli. And­mælarétturinn sé ekki háður slíku mati stjórnvalda skv. 13. gr. stjórnsýslulaga eða almennum óskráðum reglum stjórnsýsluréttar. Undantekning 13. gr. laganna um að það sé „augljóslega óþarft“ eigi ekki við hér, heldur einungis ef afstaða borgarans myndi bersýnilega engu breyta.

27. Þótt það sé rétt sem komi fram í umsögn borgarinnar að byggingarfulltrúi hafi afgreitt sambærileg mál með sama hætti breyti það því ekki að skyndileg og gjörbreytt framkvæmd borgarinnar geti ekki skapað nýja framkvæmd, enda kunni að vera að í þeim málum felist einnig brot gagnvart borgurum með sama hætti og gagnvart kærendum.

28. Ekki hafi verið hægt að upplýsa um kærumál til úrskurðarnefndarinnar í erindi kærenda til byggingarfulltrúa, dags. 16. október 2025, þar sem kæra hafi á þeim tíma ekki verið lögð inn til úrskurðarnefndarinnar. Í umræddu erindi hafi sérstaklega verið fjallað um rof á garðvegg á lóð Bergstaðastrætis 78. Fyrirspurnin hafi verið skýr og afdráttarlaus. Óskað hafi verið eftir leiðbeiningum ef talið væri að framkvæmdin kallaði á umsókn til byggingarfulltrúa, en þær hafi ekki verið veittar heldur hafi dagsektum verið hótað.

29. Af svari byggingarfulltrúa, dags. 21. nóvember s.á., megi ráða að sá veggur, sem kærumálið lúti að, hafi aldrei verið samþykktur. Í svarinu staðfesti byggingarfulltrúi að ekki þurfi að sækja um byggingarleyfi fyrir því að taka niður slíkan vegg. 

—–

 Aðilar máls þessa hafa fært fram ítarlegri rök fyrir máli sínu, sem ekki verða rakin hér frekar, en úrskurðarnefndin hefur haft þau öll til hliðsjónar við úrlausn málsins. 

Niðurstaða

31. Í máli þessu er m.a. deilt um lögmæti þeirrar ákvörðunar byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 16. október 2025 að leggja á kærendur dagsektir að upphæð 25.000 kr. þar til steyptur garð­veggur á lóð þeirra, sem búið er að rífa niður að hluta til, yrði færður til fyrra og upprunalegs horfs. Undanfari hinnar kærðu álagningar var ákvörðun byggingarfulltrúa sem tilkynnt var kærendum með bréfi, dags. 2. júlí s.á., um að gera þeim að færa hinn steypta garðvegg til fyrra horfs. Byggði sú ákvörðun á þeim forsendum að lóðin væri á svæði sem nyti hverfisverndar samkvæmt Aðalskipulagi Reykjavíkur 2040 og að framkvæmdin myndi raska umferðaröryggi gangandi vegfarenda og barna. Jafnframt er kærð sú ákvörðun byggingar­fulltrúa frá 3. október s.á. um að afturkalla ekki greinda ákvörðun embættisins frá 2. júlí s.á. Kæruheimild er í 59. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki og barst kæra innan kærufrests beggja ákvarðana.

32. Það er hlutverk byggingarfulltrúa hvers sveitarfélags að hafa eftirlit með mannvirkjagerð og beita eftir atvikum þvingunarúrræðum, sbr. 55. og 56. gr. laga um mannvirki. Í 1. mgr. 55. gr. er að finna fyrirmæli er varða heimild leyfisveitanda til að stöðva framkvæmdir eða notkun og fyrirskipa lokun mannvirkis. Þá er kveðið á um það í 2. mgr. 55. gr. laganna að sé byggingar­framkvæmd hafin án þess að leyfi sé fengið fyrir henni eða hún brjóti í bága við skipulag geti byggingarfulltrúi krafist þess að hið ólöglega mannvirki eða byggingarhluti sé fjarlægt, jarðrask afmáð eða starfsemi hætt. Tekið er fram í athugasemdum við 55. gr. með frumvarpi því sem varð að mannvirkjalögum að sú breyting sé gerð frá fyrri lögum varðandi mannvirki sem reist séu í óleyfi, að byggingarfulltrúa sé heimilt en ekki skylt að krefjast niðurrifs þeirra, að jarðrask sé afmáð eða starfsemi sé hætt. Að auki er tekið fram að eðlilegt sé að ákvörðun um beitingu slíkra úrræða sé metin í hverju tilviki, m.a. með tilliti til meðalhófs.

33. Í bréfi byggingarfulltrúa til kærenda, dags. 2. júlí 2025, er því lýst að ákvörðunin byggi á 2. mgr. 55. gr. laga um mannvirki, en komi til þess að dagsektir verði innheimtar muni það byggja á 56. gr. sömu laga. Téð ákvæði 2. mgr. 55. gr. felur í sér heimild fyrir byggingarfulltrúa að krefja eiganda mannvirkis um að bregðast við með tilteknum hætti í þeim tilvikum þegar byggingar­framkvæmd er hafin án leyfis eða hún brýtur í bága við skipulag. Eru þær kröfur tæmandi upptaldar í ákvæðinu, en sem fyrr greinir lúta þær að því að ólöglegt mannvirki eða byggingar­hluti verði fjarlægt, jarðrask afmáð eða starfsemi hætt. Svo háttar til í máli þessu að krafa byggingarfulltrúa lýtur að því að endurgera hluta steypts garðveggjar. Með hliðsjón af almennum málskilningi verður að telja að endurbygging byggingarhluta geti ekki fallið undir það að byggingarhluti verði fjarlægður. Við mat á því hvort túlka beri ákvæðið með rýmkandi hætti, þannig að undir það að fjarlægja geti einnig falist að endurbyggja, ber að horfa til þess að þvingunarúrræði stjórnvalda eru íþyngjandi í eðli sínu. Skýra lagaheimild þarf því til þess að þeim verði beitt og ber að túlka slíkar heimildir þröngt. Þá má og ráða af fyrrgreindum athuga­semdum við 55. gr. að beita beri þvingunarúrræðum af varfærni. Að teknu tilliti til alls þessa er það niðurstaða úrskurðarnefndarinnar að ákvörðun byggingarfulltrúa frá dags. 2. júlí 2025 hafi ekki byggst á gildum lagagrundvelli.

34. Í 56. gr. laga nr. 160/2010 er að finna lagafyrirmæli um aðgerðir sem byggingarfulltrúi getur gripið til í því skyni að knýja fram úrbætur. Er þar tekið fram í 1. mgr. að sé ásigkomulagi, frágangi, umhverfi eða viðhaldi húss, annars mannvirkis eða lóðar ábótavant að mati byggingarfulltrúa eða frágangur er ekki samkvæmt samþykktum uppdráttum, lögum, reglu­gerðum og byggingarlýsingu, skuli gera eiganda eða umráðamanni eignarinnar aðvart og leggja fyrir hann að bæta úr því sem áfátt sé. Sé það ekki gert er heimilt að beita dagsektum eða láta vinna verk á kostnað þess sem vanrækt hefur að vinna verkið, sbr. 2. og 3. mgr. nefnds lagaákvæðis. Hin kærða álagning dagsekta verður þó ekki talin eiga sér stoð í ákvæði 1. mgr. 56. gr. án nánari skoðunar byggingarfulltrúa í ljósi þess að skilyrði fyrir beitingu þess úrræðis eru ekki að öllu leyti þau sömu og fjallað er um í 2. mgr. 55. gr.

35. Með hliðsjón af því að hin kærða ákvörðun um álagningu dagsekta byggðist á ólögmætri ákvörðun byggingarfulltrúa verður fallist á kröfu kæranda um að ógilda fyrrnefnda ákvörðun. Með sömu röksemdum verður einnig felld úr gildi sú ákvörðun byggingarfulltrúa frá 3.s.m. að afturkalla ekki ákvörðun embættisins frá 2. júlí s.á. um að gera kærendum að færa steyptan garðvegg á lóð þeirra til fyrra horfs.

Úrskurðarorð

Felld er úr gildi ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 3. október 2025 um að afturkalla ekki þá ákvörðun embættisins frá 2. júlí 2025 að gera kærendum að færa steyptan garðvegg á lóð þeirra til fyrra horfs.

Felld er úr gildi ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 16. október 2025 um álagningu dagsekta að upphæð 25.000 kr. vegna garðveggjar á lóð Bergstaðastrætis 78.