Árið 2025, fimmtudaginn 25. september, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Unnþór Jónsson settur varaformaður, Karólína Finnbjörnsdóttir lögmaður og Þorsteinn Þorsteinsson byggingarverkfræðingur.
Fyrir var tekið mál nr. 95/2025, kæra á ákvörðun skipulags- og byggingarfulltrúa Suðurnesjabæjar frá 10. júní 2025 um að krefjast þess ekki að steinveggur á lóðarmörkum Gauksstaða í Garði verði fjarlægður.
Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur
úrskurður:
Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 29. júní 2025, er barst nefndinni sama dag, kæra hluti eigenda lóðarinnar Gauksstaða (L130742), Garði, þá ákvörðun skipulags- og byggingarfulltrúa Suðurnesjabæjar frá 10. júní 2025 að krefjast þess ekki að steinveggur á mörkum lóðar kærenda og Gauksstaða (L195820) verði fjarlægður. Verður að skilja málskot kærenda svo að krafist sé ógildingar hinnar kærðu ákvörðunar
Með kæru til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, er barst nefndinni 5. júlí 2025, kærir einn eigenda lóðarinnar Gauksstaða (L130742), sömu ákvörðun, en skilja verður kröfugerð þeirrar kæru á þann veg að krafist sé ógildingar hinnar kærðu ákvörðunar. Þar sem kærumálin varða sömu ákvörðun og hagsmunir kærenda þykja ekki standa því í vegi verður síðara kærumálið, sem er nr. 102/2025, sameinað máli þessu.
Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Suðurnesjabæ 18. júlí 2025.
Málavextir: Hinn 22. apríl 2025 sendi einn af kærendum þessa máls, sem einn af eigendum lóðar Gauksstaða (L130742), tölvupóst til skipulags- og byggingarfulltrúa Suðurnesjabæjar þar sem gerðar voru athugasemdir við steinvegg á lóð Gauksstaða (L195820) í Garði, en lóðirnar liggja að hvor annarri. Skipulags- og byggingarfulltrúi tilkynnti eiganda síðarnefndu lóðarinnar með tölvupósti 23. maí s.á. að borist hefði ábending um hugsanlega óleyfisframkvæmd á mörkum lóðanna. Um væri að ræða vegg úr forsteyptum einingum sem væri um 16 m langur og u.þ.b. 1 m hár þar sem hann væri hæstur. Vakin var athygli á að framkvæmdin gæti verið leyfisskyld og hugsanlega yrði farið fram á að veggurinn yrði fjarlægður ef ekki lægi fyrir samþykki eigenda aðliggjandi lóðar. Var eigandanum gefinn kostur á að koma sjónarmiðum sínum á framfæri en engar skýringar bárust embættinu. Með bréfi skipulags- og byggingarfulltrúa, dags. 10. júní 2025, var eiganda lóðarinnar tilkynnt að ekki væri ástæða til að krefjast þess að veggurinn yrði fjarlægður með vísan til þess að framkvæmdin væri í samræmi við skipulag og gengi ekki gegn almannahagsmunum þeim er búi að baki skipulagslögum nr. 123/2010 og lögum nr. 160/2010 um mannvirki, en þess aftur á móti krafist að umferðarleið um strandstíg yrði lagfærð ásamt því að komið yrði fyrir ásættanlegum fallvörnum.
Málsrök kærenda: Af hálfu kærenda er vísað til þess að samþykki þeirra, sem eigendur aðliggjandi lóðar, fyrir hinum umdeilda steinvegg liggi ekki fyrir. Veggurinn hindri aðgang almennings að strandlengjunni og sé þar að auki hættulegur þar sem hann sé einn metri að hæð. Í hinni kærðu ákvörðun komi fram að aðgangur almennings að strandlengjunni eigi að vera óheftur, en ekki sé hægt að sjá hvernig leysa eigi það nema með því að fjarlægja vegginn. Krafa um að setja eigi fallvarnir ofan á hleðsluvegginn geri hann enn hærri og loki enn frekar fyrir aðgang að strandlengjunni. Ekkert samráð hafi verið haft við kærendur, en malaruppfylling sem fylgi veggnum lendi öll á lóð kærenda. Brjóti það gegn 72. gr. stjórnarskrárinnar um vernd eignarréttar. Þá standist veggurinn ekki reglur sem gildi um slík mannvirki.
Málsrök Suðurnesjabæjar: Sveitarfélagið vísar til þess að hinn umræddi steinveggur sé innan ramma skipulagslaga nr. 123/2010, byggingarreglugerðar nr. 112/2012 og gildandi skipulags á svæðinu, að undanskildu því að hann torveldi að einhverju leyti gangandi umferð um strandstíg í þéttbýli Garðs. Vissulega sé það svo að nágrannalóðir skuli koma sér saman um fyrirkomulag girðinga eða stoðveggja á lóðamörkum og hafi eigendur nágrannalóðarinnar í þessu tilviki ekki gefið samþykki sitt fyrir framkvæmdinni. Sú lóð sé skráð sem íbúðarhúsalóð en sé í raun óræktað land. Byggingarfulltrúi hafi metið það svo, m.a. með tilliti til meðalhófs, að ekki yrði gerð krafa um að fjarlægja bæri vegginn jafnvel þó svo samþykki kærenda lægi ekki fyrir, enda gengi framkvæmdin ekki gegn almannahagsmunum né væri ásigkomulagi veggjarins ábótavant, af honum stafaði hætta eða hann teldist skaðlegur heilsu. Samt sem áður hafi verið farið fram á að umferð um strandstíg yrði lagfærð, ásamt því að komið yrði fyrir ásættanlegum fallvörnum í samráði við embætti byggingarfulltrúa og/eða kærendur.
Athugasemdir eiganda lóðarinnar Gauksstaða (L195820): Gerð er athugasemd við að ekki standi allir eigendur lóðarinnar Gauksstaða (L130742) að kærunum. Hinn umdeildi veggur sé í sömu hæð og sökkull aðliggjandi húss og hafi hann verið settur upp til þess að fegra umhverfið. Ekkert óeðlilegt sé við hæð, staðsetningu eða framkvæmd veggjarins, en ljóst sé að hann sé innan lóðarmarka. Ekki sé hægt að segja að veggurinn sé augljós hindrun á göngu um strandlengjuna. Um sé að ræða u.þ.b. 50 cm skref sem þurfi að taka upp eða niður vegginn, en til staðar sé steinn í grjótgarðinum sem nýtist sem hálfgerð trappa fyrir þá sem ráði illa við það. Einnig séu steyptar tröppur við íbúðarhúsið sem fólk geti nýtt sér ef það ráði illa við þetta.
Viðbótarathugasemdir kærenda: Kærendur taka fram að allir eigendur lóðarinnar Gauksstaða (L130742) séu sammála því að steinveggurinn þurfi að fara.
Niðurstaða: Í máli þessu er deilt um lögmæti þeirrar ákvörðunar skipulags- og byggingarfulltrúa Suðurnesjabæjar frá 10. júní 2025 að krefjast þess ekki að steinveggur á lóðarmörkum Gauksstaða (L195820) verði fjarlægður.
Það er hlutverk byggingarfulltrúa hvers sveitarfélags að hafa eftirlit með því að mannvirki og notkun þeirra sé í samræmi við útgefin leyfi og beita eftir atvikum þvingunarúrræðum, sbr. 55. og 56. gr. laga um mannvirki nr. 160/2010. Er nánar kveðið á um það í 2. mgr. 55. gr. laganna að sé byggingarframkvæmd hafin án þess að leyfi sé fengið fyrir henni eða hún brjóti í bága við skipulag geti byggingarfulltrúi krafist þess að hið ólöglega mannvirki eða byggingarhluti sé fjarlægt. Þá er fjallað um aðgerðir til að knýja fram úrbætur í 56. gr. laganna. Er þar m.a. tekið fram í 1. mgr. að sé ásigkomulagi, frágangi, umhverfi eða viðhaldi húss, annars mannvirkis eða lóðar ábótavant að mati byggingarfulltrúa eða frágangur ekki samkvæmt samþykktum uppdráttum, lögum, reglugerðum og byggingarlýsingu, skuli gera eiganda eða umráðamanni eignarinnar aðvart og leggja fyrir hann að bæta úr því sem áfátt sé. Sé það ekki gert er heimilt að beita dagsektum eða láta vinna verk á kostnað þess sem vanrækt hefur að vinna verkið, sbr. 2. og 3. mgr. nefnds lagaákvæðis.
Í athugasemdum með frumvarpi því sem varð að mannvirkjalögum er tekið fram að sú breyting hafi verið gerð frá fyrri lögum að byggingarfulltrúa sé heimilt en ekki skylt að beita þvingunarúrræðum. Þar kemur fram að eðlilegt sé að ákvörðun um beitingu úrræðanna sé metin í hverju tilviki, m.a. með tilliti til meðalhófs. Ákvörðun um beitingu þvingunarúrræða er því háð mati stjórnvalds hverju sinni og gefur sveitarfélögum kost á að bregðast við sé gengið gegn almannahagsmunum þeim er búa að baki mannvirkjalögum, svo sem skipulags-, öryggis- og heilbrigðishagsmunum. Fer það því eftir atvikum hvort nefndum þvingunarúrræðum verði beitt í tilefni af framkvæmd sem telst vera ólögmæt. Með hliðsjón af þessu verður ekki talið að lögin tryggi einstaklingum rétt til að knýja byggingaryfirvöld til beitingar þvingunarúrræða vegna einstaklingshagsmuna. Þótt beiting slíkra úrræða sé háð mati stjórnvalds þarf ákvörðun þess efnis að vera rökstudd með viðhlítandi hætti, m.a. með hliðsjón af þeim hagsmunum sem búa að baki fyrrgreindum lagaheimildum og fylgja þarf meginreglum stjórnsýsluréttarins, s.s. um rannsókn máls skv. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og að málefnaleg sjónarmið búi að baki ákvörðun.
Hin kærða ákvörðun skipulags- og byggingarfulltrúa um að krefjast þess ekki að steinveggur á lóðarmörkum Gauksstaða (L195820) verði fjarlægður var tekin með tilliti til meðalhófs og studd þeim rökum að framkvæmdin væri í samræmi við skipulag og gangi ekki almannahagsmunum þeim er búi að baki skipulagslögum og lögum um mannvirki, s.s. skipulags-, öryggis- eða heilbrigðishagsmunum. Jafnframt var vísað til þess að ásigkomulagi veggjarins væri ekki ábótavant auk þess sem af veggnum var ekki talin stafa hætta. Þrátt fyrir þá afstöðu var sú krafa gerð að umferðarleið um strandstíg yrði lagfærð og komið yrði fyrir ásættanlegum fallvörnum í samráði við embættið og/eða kærendur vegna „mögulegrar fallhættu“. Var rökstuðningur ákvörðunarinnar að því leytinu til í ákveðinni mótsögn, en sá annmarki er þó ekki þess eðlis að varði ógildingu hinnar kærðu ákvörðunar með hliðsjón af því að málefnaleg sjónarmið lágu að baki þeirri ákvörðun að krefjast þess ekki að veggurinn yrði fjarlægður. Auk þess þykir ekki tilefni til að gera athugasemd við það mat embættisins að ekki stafi slík hætta af veggnum að kalli á beitingu þvingunarúrræða. Verður ógildingarkröfu kærenda í máli þessu því hafnað.
Úrskurðarorð:
Hafnað er kröfu kærenda um að ógilda ákvörðun skipulags- og byggingarfulltrúa Suðurnesjabæjar frá 10. júní 2025 um að krefjast þess ekki að steinveggur á lóðarmörkum Gauksstaða (L195820) verði fjarlægður.
