69/2025 Einimelur

Árið 2025, fimmtudaginn 7. ágúst, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Ómar Stefánsson varaformaður, Karólína Finnbjörnsdóttir lögmaður og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur.

Fyrir var tekið mál nr. 69/2025, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 2. apríl 2025 um að aðhafast ekki frekar vegna girðingar á mörkum lóðanna Einimels 9 og 11.

 Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

Með kæru til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 2. maí 2025, er barst nefndinni sama dag, kæra eigendur, Einimel 11, Reykjavík, þá ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 2. apríl 2025 að aðhafast ekki frekar vegna girðingar á mörkum lóðanna Einimels 9 og 11. Er þess krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi.

Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjavíkurborg 4. júní 2025.

Málavextir: Á árinu 2022 var girðingu komið fyrir á lóðamörkum Einimels 9 og 11. Kærendur sendi í kjölfarið ábendingu vegna girðingarinnar sem barst afnota- og eftirlitsdeild Reykja­víkur­­borgar 30. ágúst 2024, þar sem fram kom að eigendur Einimels 9 hafi reist 230 cm háan vegg á lóðamörkunum. Kærendur hafi reynt að komast að samkomulagi um mannvirki sem gæti rúmast innan gildandi byggingarreglugerðar en án árangurs. Var óskað eftir aðstoð Reykja­víkurborgar við að öll ólögmæt mannvirki á lóðamörkum yrðu rifin niður.

Með bréfi, dags. 9. október 2024, tilkynnti byggingarfulltrúi eigendum Einimels 9 að um væri að ræða ólöglegt og ósamþykkt mannvirki á lóðamörkum og var þeim gert að sækja um byggingar­leyfi fyrir girðingunni. Starfsmenn afnota- og eftirlitsdeildar fóru á vettvang 26. mars 2025 þar sem girðingin var skoðuð og aðstæður kannaðar. Með bréfi til eigenda Einimels 9, dags. 2. apríl 2025, var fyrra bréf byggingarfulltrúa ítrekað og eigendunum gert að leggja fram skriflegt samþykki eigenda aðliggjandi lóðar innan 14 daga frá dagsetningu bréfsins. Að öðrum kosti yrðu þeir að fjarlægja viðkomandi girðingu innan 30 daga. Þá kom fram að byggingar­fulltrúi hygðist ekki aðhafast frekar vegna málsins og myndi ekki beita þvingunarúrræðum sem heimiluð væru í gr. 2.9.2 í byggingarreglugerð nr. 112/2012 þar sem almannahætta stafaði ekki af girðingunni.

Málsrök kærenda: Af hálfu kærenda er á það bent að í kjölfar þess að hin umdeilda girðing hafi verið sett upp á lóðamörkum Einimels 9 og 11 hafi þeir gert margar tilraunir til viðræðna við eigendur girðingarinnar sem hafi reynst árangurslausar. Hvorki hafi samþykkis kærenda verið aflað né hafi girðingin verið fjarlægð, þrátt fyrir tilmæli Reykjavíkurborgar og tilraunir kærenda til viðræðna.

Óskað hafi verið eftir því að byggingarfulltrúi beitti þeim þvingunarúrræðum sem heimiluð séu í gr. 2.9.2. í byggingar­reglugerð nr. 112/2012 og öðrum lögmæltum úrræðum til að knýja á um að girðingin yrði fjarlægð. Vísað sé til e-liðar gr. 2.3.5 í byggingarreglugerð en ágreiningslaust sé að umdeild girðing sé byggingarleyfisskyld og háð leyfi aðliggjandi lóðarhafa. Slíkt leyfi eða heimild liggi ekki fyrir af hálfu kærenda. Rökstuðningur byggingarfulltrúa fyrir því að hann muni ekki aðhafast í málinu sé byggður á því mati hans að girðingin valdi ekki almannahættu. Sú afstaða eigi sér ekki skýra lagastoð og sé það mat rangt og of þröngt. Byggingarfulltrúi virðist ekki hafa lagt mat á þá þætti sem tilgreindir eru í gr. 2.9.2. byggingarreglugerðar en ljóst sé að ásigkomulagi, frágangi og umhverfi umræddrar girðingar sé ábótavant, ásamt því að ekki hafi verið gengið frá henni samkvæmt áðurnefndri grein reglugerðarinnar. Girðingin sé hálfum metra of há, liggi of nálægt lóðarmörkum og ekkert samþykki liggi fyrir henni. Markmið byggingarreglugerðar sé meðal annars að tryggja faglegan undirbúning mannvirkjagerðar og virkt eftirlit með því að kröfum um öryggi mannvirkja og heilnæmi sé fullnægt. Hún hafi takmörkuð réttaráhrif ef stjórnvöld framfylgi henni ekki.

Girðingin hafi umtalsverð neikvæð áhrif á hagsmuni kærenda. Um sé að ræða varanleg óþægindi enda skyggi hún á aðliggjandi lóð og valdi því að gras og annar gróður á lóð kærenda hafi visnað. Þá skeri girðingin sig úr hvað varði útlit fasteigna og girðinga í íbúabyggðinni. Hafið sé yfir vafa að girðingin rýri verðmæti fasteignar kærenda, enda sé viðbúið að hugsan­legir kaupendur í framtíðinni muni setja fyrir sig að á mörkum lóðarinnar sé girðing sem fari í bága við lög og reglur, skerði útsýni og valdi tjóni a gróðri. Girðingin skapi því óþægindi sem kærendur hafi ekki mátt búast við eða þurfi að sætta sig við. Þá hafi ákvörðun byggingarfulltrúa um að aðhafast ekki í málinu reynst kærendum þungbær en með beitingu þvingunarúrræða mætti leysa úr málinu með skjótum hætti.

Reykjavíkurborg virðist ekki hafa skoðað girðinguna með fullnægjandi hætti á vettvangi til að ganga úr skugga um að ásigkomulag, frágangur og umhverfi hennar sé ábótavant eða hvort gengið sé frá henni samkvæmt lögum eða reglugerðum. Því hafi skilyrði 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 ekki verið uppfyllt.

Málsrök Reykjavíkurborgar: Borgaryfirvöld vísa til þess að ákvæði um þvingunarúrræði í 56. gr. laga um mannvirki nr. 160/2010 og gr. 2.9.2. í byggingarreglugerð nr. 112/2012 feli í sér heimild byggingarfulltrúa til að taka ákvörðun um beitingu þvingunarúrræða. Ákvörðun um beitingu þeirra sé því háð mati byggingarfulltrúa. Í tilefni af framkvæmd sem teljist vera ólögmæt sé það ávallt mat á aðstæðum sem ráði því hvort þvingunarúrræðum sé beitt eða ekki. Það verði því ekki talið að einstaklingnum sé tryggður lögvarinn réttur til að knýja byggingar­yfirvöld til beitingar þvingunarúrræða vegna einstaklingshagsmuna enda sé þeim tryggð önnur réttarúrræði til þess að verja þá hagsmuni sína.

Starfsmenn afnota og eftirlitsdeildar á umhverfis- og skipulagssviði Reykjavíkurborgar hafi í tvígang mætt á staðinn en þá hafi meðal annars myndir verið teknar af vettvangi. Girðingin standi á lóðamörkum Einimels 9 og Einimels 11 og varði því ekki aðra en þinglýsta eigendur þeirra lóða. Eftir heildstæða skoðun á því hvort umrædd girðing yrði talin raska öryggis- og almannahagsmunum var svo ekki talið vera. Starfsmenn borgaryfirvalda hafi því verið búnir að kynna sér vel aðstæður á vettvangi fyrir töku ákvörðunarinnar og hafi hún verið tekin með hliðsjón af meðalhófsreglu og því að girðingin hafi ekki verið talin raska öryggis- og almanna­hagsmunum. Því sé umrædd ákvörðun byggingarfulltrúa byggð á efnislegum og málefnalegum rökum.

 Athugasemdir framkvæmdaraðila: Eigandi Einimels 9 kveðst hafa rætt við kæranda í apríl 2022 um fyrirhugaða girðingu á lóðamörkum og hafi kærandi gefið samþykki sitt fyrir girðingunni. Ástæða þess að hinn umdeildi veggur hafi verið reistur á lóðamörkum sé sorpskýli sem standi á lóð Einimels 11 við lóðarmörk Einimels 9. Vegna frágangs á umræddu sorpskýli hafi verið nauðsynlegt að reisa vegginn. Brunahætta sé af sorptunnuskýlum úr timbri og þá sé gerð og frágangur skýlisins að Einimel 11 verulega ábótavant. Úr því fjúki rusl og af því stafi lyktarmengun. Þá bendir eigandi Einimels 9 á að huga þurfi að fjarlægð sorptunnuskýlis frá lóðamörkum, útliti, frágangi og brunavörnum.

 Viðbótarathugasemdir kærenda: Varðandi samtal við kærendur sem eigandi Einimels 9 vísi í hafi það átt sér stað um það leyti sem uppsetning girðingar hafi verið rædd. Áréttað hafi verið að fyrirhuguð girðing yrði kynnt kærendum með teikningum eins og þeim hafi verið tjáð að yrði gert. Slíkar teikningar hafi aldrei borist og þar af leiðandi hafi samþykki aldrei legið fyrir framkvæmdinni. Eigendur Einimels 9 hafi þrátt fyrir það hafið framkvæmdir daginn eftir umrætt samtal. Mótmælt sé að girðingin hafi verið reist vegna eldhættu sem stafi af sorpskýli kærenda. Engar athugasemdir hafi verið gerðar af hálfu eigenda Einimels 9 og ekkert bendi til þess að raunveruleg hætta sé til staðar. Fjarlægð skýlisins frá girðingunni sé veruleg og því ósennilegt að tilgreind eldhætta sé raunhæf forsenda framkvæmdarinnar. Engar kvartanir hafi borist vegna sorptunna kærenda. Þær standi við bílskúrsvegg, í fjarlægð frá umdeildri girðingu. Það sé því rangt og órökrétt að tengja ákvörðun um að reisa girðingu við meint ónæði vegna sorptunna.

Niðurstaða: Í máli þessu er deilt um þá ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík að aðhafast ekki frekar vegna girðingar á mörkum lóðanna Einimels 9 og11.

Það er hlutverk byggingarfulltrúa hvers sveitarfélags að hafa eftirlit með því að mannvirki og notkun þeirra sé í samræmi við útgefin leyfi og beita eftir atvikum þvingunarúrræðum, sbr. 55. og 56. gr. laga um mannvirki nr. 160/2010. Er nánar kveðið á um það í 2. mgr. 55. gr. laganna að sé byggingarframkvæmd hafin án þess að leyfi sé fengið fyrir henni eða hún brjóti í bága við skipulag geti byggingarfulltrúi krafist þess að hið ólöglega mannvirki eða byggingarhluti sé fjarlægt. Þá er fjallað um aðgerðir til að knýja fram úrbætur í 56. gr. laganna. Er þar m.a. tekið fram í 1. mgr. að sé ásigkomulagi, frágangi, umhverfi eða viðhaldi húss, annars mann­virkis eða lóðar ábótavant að mati byggingarfulltrúa eða frágangur ekki samkvæmt sam­þykktum upp­dráttum, lögum, reglugerðum og byggingarlýsingu, skuli gera eiganda eða umráða­manni eignarinnar aðvart og leggja fyrir hann að bæta úr því sem áfátt sé. Sé það ekki gert er heimilt að beita dagsektum eða láta vinna verk á kostnað þess sem vanrækt hefur að vinna verkið, sbr. 2. og 3. mgr. nefnds lagaákvæðis.

Í athugasemdum með frumvarpi því sem varð að mannvirkjalögum er tekið fram að sú breyting hafi verið gerð frá fyrri lögum að byggingarfulltrúa sé heimilt en ekki skylt að beita þvingunar­úrræðum. Þar kemur fram að eðlilegt sé að ákvörðun um beitingu úrræðanna sé metin í hverju tilviki, m.a. með tilliti til meðalhófs. Ákvörðun um beitingu þvingunarúrræða er því háð mati stjórnvalds hverju sinni og gefur sveitarfélögum kost á að bregðast við sé gengið gegn almanna­hagsmunum þeim er búa að baki mannvirkjalögum, svo sem skipulags-, öryggis- og heil­brigðishagsmunum. Fer það því eftir atvikum hvort nefndum þvingunarúrræðum verði beitt í tilefni af framkvæmd sem telst vera ólögmæt. Með hliðsjón af þessu verður ekki talið að einstaklingum sé tryggður lögvarinn réttur til að knýja byggingaryfirvöld til beitingar þvingunarúrræða vegna einstaklingshagsmuna enda eru þeim tryggð önnur réttarúrræði til að verja þá hagsmuni sína. Þótt beiting þvingunarúrræða sé háð mati stjórnvalds þarf ákvörðun þess efnis að vera studd efnislegum rökum, m.a. með hliðsjón af þeim hagsmunum sem búa að baki fyrrgreindum lagaheimildum og fylgja þarf meginreglum stjórnsýsluréttarins, s.s. um rann­­sókn máls og að málefnaleg sjónarmið búi að baki ákvörðun.

Eins og að framan greinir hafa starfsmenn afnota- og eftirlitsdeildar á umhverfis- og skipu­lagssviði Reykjavíkurborgar í tvígang mætt á staðinn en þá hafi meðal annars myndir verið teknar af vettvangi. Að lokinni þeirri skoðun og annarri meðferð málsins var það mat embættis byggingarfulltrúa að öryggis- og almanna­hagsmunum væri ekki raskað með hinni umdeildu girðingu.

Með hliðsjón af því sem að framan er rakið verður að telja að ákvörðun byggingarfulltrúa um að aðhafast ekki frekar vegna girðingar á lóðamörkum Einimels 9 og 11 sé studd efnisrökum að lokinni viðhlítandi rannsókn málsins. Verður kröfu kærenda um ógildingu hinnar kærðu ákvörðunar af þeim sökum hafnað

Úrskurðarorð:

Hafnað er kröfu kærenda um ógildingu ákvörðunar byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 2. apríl 2025 um að aðhafast ekki frekar vegna girðingar á mörkum lóðanna Einimels 9 og 11.