UUA2601020 Dalaþing

Árið 2026, miðvikudaginn 1. apríl, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, fyrir:

Mál nr. UUA2601020, kæra á þeirri afgreiðslu byggingarfulltrúa Kópavogsbæjar frá 18. október 2024 að gefa út vottorð um fokheldi byggingar að Dalaþingi 13c. 

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 27. janúar 2026, er barst nefndinni þann sama dag, kærir eigandi, Dalaþingi 13c, Kópavogi, þá afgreiðslu byggingarfulltrúa Kópavogsbæjar frá 18. október 2024 að gefa út vottorð um fokheldi byggingar að Dalaþingi 13c. Skilja verður málskot kæranda svo að krafist sé ógildingar afgreiðslunnar.

2. Með tölvubréfi til úrskurðarnefndarinnar hinn 27. febrúar 2026 kom kærandi því á framfæri að málsmeðferð byggingarfulltrúa vegna hinnar kærðu afgreiðslu væri einnig kærð. Krafðist kærandi þess að Kópavogsbær veitti skriflegt og rökstutt svar um það á hvaða lagagrundvelli og af hvaða ástæðum ekki hefði verið gefinn gaumur að þeim annmörkum sem hann hefði vísað til.

3. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Kópavogsbæ 27. febrúar 2026.

Málavextir

4. Lóð nr. 13 við Dalaþing í Kópavogi er á deiliskipulagssvæðinu Vatnsendi. Þing (Suðursvæði), en deiliskipulag svæðisins tók gildi með auglýsingu nr. 661/2005 sem birt var í B-deild Stjórnartíðinda 12. júlí 2005. Skipulagi svæðisins hefur alloft verið breytt vegna einstakra lóða á svæðinu og tók breyting vegna lóðar nr. 13 við Dalaþing gildi með auglýsingu nr. 1214/2021 sem birt var í B-deild Stjórnartíðinda 28. október 2021. Samkvæmt gildandi skipulagi er heimilt að byggja á lóðinni tvö einbýlishús ásamt einu parhúsi og eru á uppdrætti sýndir byggingarreitir þeirra, nr. 13a–13d, á sameiginlegri lóð.

5. Byggingaráform vegna einbýlishúss að Dalaþingi 13c voru samþykkt af byggingarfulltrúa Kópavogsbæjar 22. júní 2022 og gaf hann út byggingarleyfi vegna þeirra 7. ágúst 2024. Byggingarfulltrúi gaf hinn 18. október s.á. út vottorð um byggingarstig mannvirkisins og kom fram að það hefði orðið fokhelt þann dag.

6. Kærandi og byggingarfulltrúi Kópavogsbæjar hafa átt í tölvupóstssamskiptum vegna útgáfu vottorðsins, þ. á m. 26. nóvember 2025. Greindi kærandi þar frá því að hann væri ósáttur við að vottorð um fokheldi hefði verið gefið út án þess að skilyrðum til þess væri fullnægt og vísaði til þess að byggingarfulltrúi gæti beitt sér í málinu. Með tölvubréfi frá 18. janúar 2026, sem byggingarfulltrúi fékk afrit af, leitaði kærandi atbeina bæjarfulltrúa í Kópavogsbæ vegna málsins. Þar benti hann m.a. á annmarka sem hann áleit væri til að dreifa og gerðu að verkum að mannvirkið hefði ekki uppfyllt skilyrði um fokheldi sem og að útgáfa vottorðsins hefði verið sérlega bagaleg vegna ákvæða í kaupsamningi.

Málsrök kæranda

7. Af hálfu kæranda er byggt á því að hin kærða afgreiðsla sé haldin verulegum form- og efnisannmörkum og sé nauðsynlegt að málið verið tekið upp að nýju. Færir hann fram röksemdir fyrir því að skilyrði byggingarreglugerðar nr. 112/2012 hafi ekki verið uppfyllt og mannvirkið hafi ekki getað talist fokhelt í skilningi hennar.

Málsrök Kópavogsbæjar

8. Af hálfu bæjaryfirvalda er krafist frávísunar málsins þar sem ekki sé neinni kæranlegri ákvörðun til að dreifa í skilningi stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Samkvæmt 1. gr. þeirra gildi lögin þegar stjórnvöld taki ákvarðanir um réttindi eða skyldur manna. Geti útgáfa vottorðs um fokheldi ekki talist stjórnvaldsákvörðun í skilningi laganna, en útgáfa þess sé einungis staðfesting, með úttekt byggingarfulltrúa, á því að bygging hafi náð því byggingarstigi að teljast fokheld, þ.e. á byggingarstigi 4, fullreist bygging sem lokað hafi verið fyrir veðri og vindum samkvæmt staðlinum ÍST-51. Slíkt vottorð sé staðfesting á staðreyndum en ekki ákvörðun um rétt eða skyldu aðila. Væri um kæranlega ákvörðun að ræða væri kærufrestur til úrskurðarnefndarinnar auk þess löngu liðinn.

Niðurstaða

9. Samkvæmt 1. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er það hlutverk nefndarinnar að úrskurða í kærumálum vegna stjórnvaldsákvarðana og í ágreinings­málum vegna annarra úrlausnaratriða á sviði umhverfis- og auðlindamála eftir því sem mælt er fyrir um í lögum á því sviði. Slíka kæruheimild er t.a.m. að finna í 59. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki þar sem segir að stjórnvaldsákvarðanir sem teknar séu á grundvelli laganna sæti kæru til nefndarinnar. Til slíkra ákvarðana teljast ákvarðanir um rétt eða skyldu manna, sbr. 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Vegna þessara marka á valdsviði nefndarinnar verður að taka afstöðu til þess hvort hin kærða afgreiðsla byggingarfulltrúa um útgáfu vottorðs um fokheldi hafi verið á grundvelli laga um mannvirki.

10. Í 16. gr. laga nr. 160/2010 er mælt fyrir um hlutverk útgefanda byggingarleyfis. Samkvæmt 2. mgr. lagagreinarinnar annast hann úttektir í samræmi við ákvæði skoðunarhandbóka og gefur út viðeigandi vottorð, sbr. 3. mgr. Þar eru talin upp þau vottorð sem hann fer með útgáfu á og eru það vottorð vegna öryggis- og lokaúttektar sem og við lok niðurrifs. Í lögunum er hvergi getið fokheldis mannvirkja eða úttekta af því tilefni. Í því frumvarpi er varð að lögum um mannvirki er heldur hvergi minnst á fokheldi mannvirkja, en málefnið kom þó til umræðu við þinglega meðferð frumvarps þess er varð að lögunum. Í áliti umhverfisnefndar um frumvarpið við aðra umræðu kom fram að nefndinni hafi verið kynnt sjónarmið um að mikilvægt væri að lögbinda fokheldisúttekt, enda fæli fokheldisvottorð í sér skýra stöðu um lánshæfi byggingar, brunatryggingar væri fyrst krafist við fokheldisstig og álagning fasteignagjalda miðist við fokheldisstig. Nefndin taldi engu að síður óþarft að lögbinda fokheldisúttekt enda ætti hún misvel við margvísleg mannvirki. Var um leið áréttað að lánveitingar og tryggingar bygginga heyrðu ekki undir mannvirkjamál og bent á að þótt ekki væri kveðið á um fokheldisúttekt í lögunum væri ekkert því til fyrirstöðu að það yrði gert í byggingar­reglugerð, þar sem þörf væri talin á.

11. Í byggingarreglugerð nr. 112/2012 er á einum stað vikið að fokheldi bygginga og er það í gr. 7.2.4. um frágang lóða, þar sem fram kemur að lóðarhafa sé skylt að ganga frá lóð byggingar í u.þ.b. rétta hæð og fjarlægja þann uppgröft, sem ekki þurfi að nota á lóð, áður en byggingin sé fokheld. Í gr. 2.8.1. reglugerðarinnar, sem varðar hlutverk leyfisveitanda með líkum hætti og 16. gr. laga nr. 160/2010, eru talin vottorð sem leyfisveitandi fer með útgáfu á og er ekki getið vottorðs um fokheldi.

12. Af hálfu úrskurðarnefndarinnar hafa ákvarðanir byggingarfulltrúa um útgáfu vottorða vegna loka- og öryggisúttekta og vegna úttekta við lok niðurrifs verið álitnar stjórnvaldsákvarðanir sem kæranlegar geti verið til nefndarinnar, enda teknar á grundvelli laga nr. 160/2010, sbr. 3. mgr. 16. gr. laganna. Hið sama verður ekki talið eiga við um ákvörðun um útgáfu þess vottorðs sem um er deilt í máli þessu. Þar sem kæranlegri ákvörðun til úrskurðarnefndarinnar er samkvæmt því ekki til að dreifa verður máli þessu vísað frá nefndinni.

13. Hvað sem framanröktu líður verður ekki um það deilt að útgáfa vottorðs um fokheldi mannvirkis kann að vera af þýðingu fyrir eiganda mannvirkis og/eða byggingaraðila þess, enda markar sá áfangi það tímamark þá mannvirki eða einstakir hlutar þess verða teknir í fasteignamat, sbr. 3. tölulið 6. gr. reglugerðar um fasteignaskráningu og fasteignamat nr. 406/1978, en reglugerðin er sett með stoð í lögum um skráningu, merki og mat fasteigna nr. 6/2001. Ákvarðanir um skráningu mannvirkja í fasteignaskrá verða þó ekki bornar undir úrskurðarnefndina.

Úrskurðarorð

Kærumáli þessu er vísað frá úrskurðarnefndinni.