Árið 2026, mánudaginn 23. mars, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, fyrir:
Mál nr. UUA2603004, kæra á ákvörðun bæjarstjórnar Garðabæjar fá 2. október 2025 um að samþykkja deiliskipulag Vetrarmýrar og Smalaholts.
Í málinu er nú kveðinn upp til bráðabirgða svofelldur
úrskurður
um kröfu kærenda um frestun réttaráhrifa:
- Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 12. mars 2026, er barst nefndinni sama dag, kæra eigendur, Þorrasölum 9 í Kópavogi, þá ákvörðun bæjarstjórnar Garðabæjar frá 2. október 2025 að samþykkja deiliskipulag Vetrarmýrar og Smalaholts. Er þess krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi. Til vara er þess krafist að ákvörðun bæjarstjórnar um lagningu Vorbrautar, sem tengist Arnarnesvegi um Þorrasali samkvæmt samþykktu deiliskipulagi, verði vísað aftur til Garðabæjar til endurskoðunar. Jafnframt er þess krafist að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar verði frestað til bráðabirgða á meðan málið sé til meðferðar fyrir úrskurðarnefndinni. Verður nú tekin afstaða til þeirrar kröfu.
- Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Garðabæ 21. mars 2026.
Málsatvik og rök
- Bæjarstjórn Garðabæjar auglýsti hinn 23. janúar 2025 vinnslutillögu að deiliskipulagi Vetrarmýrar og Smalaholts til forkynningar, sbr. 1. mgr. 40. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Fram kom að tillagan fjallaði um golfvöll í Vetrarmýri, íþróttaæfingasvæði við Miðgarð, útivistarskóg í Smalaholti og náttúrugarð við Vífilsstaðavatn. Að lokinni forkynningu var á fundi skipulagsnefndar 13. mars s.á. samþykkt að tillögunni, ásamt ábendingum og umsögnum um hana, yrði vísað til úrvinnslu hjá umhverfissviði og skipulagsráðgjöfum.
- Á fundi skipulagsnefndar 27. mars 2025 að auglýsa tillögu að deiliskipulagi Vetrarmýrar og Smalaholts í samræmi við 41. gr. skipulagslaga. Var ákvörðunin staðfest af bæjarstjórn 3. apríl s.á. og tillagan auglýst frá 10. apríl til og með 21. maí s.á. Á fundi skipulagsnefndar 18. september s.á. var tillaga að deiliskipulagi svæðisins lögð fram að nýju ásamt umsögnum og athugasemdum, greinargerð deiliskipulagsráðgjafa auk skýrslu um áhrif tillögunnar á umferð aðliggjandi svæða. Gerð var grein fyrir breytingum sem gerðar voru á greinargerð og uppdráttum tillögunnar eftir auglýsingu, með tilliti til umsagna og ábendinga. Var deiliskipulagstillagan samþykkt og send bæjarráði og bæjarstjórn sem samþykkti tillöguna á fundi sínum 2. október s.á. Tók deiliskipulagið gildi með birtingu auglýsingar í B-deild Stjórnartíðinda 17. febrúar 2026.
- Kærendur vísa til þess að hin kærða ákvörðun sé haldin verulegum annmörkum sem leiða eigi til ógildingar, að minnsta kosti að því er varði tengingu Vorbrautar við Þorrasali og Öldusali. Rannsókn málsins og upplýsingaöflun hafi verið ófullnægjandi og að valkostamat um áhrif tengingarinnar hafi ekki verið fullnægjandi. Skort hafi á skýrleika og fyrirsjáanleika um það hvort, hvenær og á hvaða forsendum tengingin yrði opnuð. Ákvörðunin fari í bága við sjónarmið um lögmætar væntingar og réttaröryggi í ljósi samkomulags Garðabæjar og Kópavogsbæjar árið 2021 auk þess að ekki sé gætt meðalhófs þar sem ekki hafi með skýrum og fullnægjandi hætti verið tryggt að vægari úrræði, einkum „botnlangakostur“, hafi verið metinn og að annað val hafi verið rökstutt með fullnægjandi hætti. Þá hafi meðferð athugasemda og samráðs ekki náð því marki sem eðlilegt sé að gera kröfu um í máli sem þessu.
- Garðabær bendir á að kæran snúi að gildi deiliskipulagsákvörðunar. Engar framkvæmdir séu hafnað eða yfirvofandi og því sé hvorki ástæða né heimild fyrir úrskurðarnefndina að kveða á um stöðvun framkvæmda til bráðabirgða eða frestun réttaráhrifa að öðru leyti. Samkvæmt 5. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála fresti kæra ekki réttaráhrifum ákvörðunar en kærandi geti þó krafist úrskurðar um stöðvun framkvæmda til bráðabirgða, séu þær hafnar eða yfirvofandi. Gildistaka deiliskipulags feli ekki i sér heimildir til að hefja framkvæmdir heldur þurfi til að koma sérstök stjórnvaldsákvörðun sem sé kæranleg til úrskurðarnefndarinnar. Í kærumálum vegna slíkra leyfisveitinga sé eftir atvikum unnt að gera kröfu um stöðvun framkvæmda til bráðabirgða skv. 5. mgr. laga nr. 130/2011. Með vísan til þessa sé farið fram á að kröfu kærenda um frestun réttaráhrifa sé hafnað.
Niðurstaða
- Í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er tekið fram að kæra til úrskurðarnefndarinnar fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar en jafnframt er kæranda þar heimilað að krefjast stöðvunar framkvæmda séu þær hafnar eða yfirvofandi, sbr. 2. mgr. sömu lagagreinar. Þá getur úrskurðarnefndin að sama skapi frestað réttaráhrifum ákvörðunar komi fram krafa um það af hálfu kæranda, sbr. 3. mgr. nefndrar 5. gr. Með sama hætti er kveðið á um það í 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 að kæra til æðra stjórnvalds fresti ekki réttaráhrifum ákvörðunar en þó sé heimilt að fresta réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar til bráðabirgða meðan málið er til meðferðar hjá kærustjórnvaldi þar sem ástæður mæli með því. Tilvitnuð lagaákvæði bera með sér að meginreglan er sú að kæra til æðra stjórnvalds frestar ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar og eru heimildarákvæði fyrir stöðvun framkvæmda eða frestun réttaráhrifa kærðrar ákvörðunar undantekning frá nefndri meginreglu sem skýra ber þröngt. Verða því að vera ríkar ástæður eða veigamikil rök fyrir ákvörðun um frestun réttaráhrifa.
- Mál þetta snýst um gildi deiliskipulagsákvörðunar. Gildistaka deiliskipulags felur ekki í sér heimildir til að hefja framkvæmdir heldur þarf til að koma sérstök stjórnvaldsákvörðun sem kæranleg er til úrskurðarnefndarinnar, s.s. veiting byggingar- eða framkvæmdaleyfis, sbr. 11. og 13. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki og 13., 14. og 15. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Í kærumáli vegna greindra leyfisveitinga er eftir atvikum unnt að gera kröfu um stöðvun framkvæmda til bráðabirgða skv. 5. gr. laga nr. 130/2011. Að jafnaði er því ekki tilefni til að beita heimild til stöðvunar framkvæmda eða frestunar réttaráhrifa í kærumálum er varða gildi deiliskipulagsákvarðana. Þegar litið er til fyrrgreindra lagaákvæða og eðlis deiliskipulagsákvarðana verður ekki séð að knýjandi nauðsyn sé á að fallast á kröfu kærenda um frestun réttaráhrifa vegna hinnar kærðu deiliskipulagsbreytingar.
Úrskurðarorð
Hafnað er kröfu kærenda um frestun réttaráhrifa á grundvelli hinnar kærðu deiliskipulagsákvörðunar.
