Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála

161/2025 Kollafjörður

Árið 2026, fimmtudaginn 19. mars, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Arnór Snæbjörnsson formaður, Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor, Geir Oddsson auðlindafræðingur og Þorsteinn Sæmundsson jarðfræðingur. Karólína Finnbjörnsdóttir lögmaður tók þátt í gegnum fjarfundabúnað.

Fyrir var tekið mál nr. 161/2025, kæra á ákvörðun Skipulagsstofnunar frá 23. september 2025 um að stækkun seiðaeldisstöðvar í Kollafirði skuli ekki háð mati á umhverfisáhrifum. 

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 23. október 2025, er barst nefndinni 21. s.m., kærir Náttúruverndarfélagið Laxinn lifi þá ákvörðun Skipulagsstofnunar frá 23. september 2025 að stækkun seiðaeldisstöðvar í Kollafirði skuli ekki háð mati á umhverfisáhrifum. Er þess krafist að ákvörðunin verði ógilt og stækkun stöðvarinnar verði háð mati á umhverfisáhrifum.

  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Skipulagsstofnun 18. nóvember 2025.

Málavextir

  1. Seiðaeldisstöð Benchmark Genetics í Kollafirði við Reykjavík er með starfsleyfi, útgefið af Umhverfis- og orkustofnun, og rekstrarleyfi, útgefið af Matvælastofnun. Framleiðsluheimildir eru svo afmarkaðar að hámark lífmassa á hverjum tíma má ekki fara yfir 20 tonn og framleiðsla á ári ekki yfir 20 tonn. Hinn 11. júlí 2025 barst Skipulagsstofnun tilkynning frá framkvæmdaraðila um áform um stækkun stöðvarinnar skv. 19. gr. laga nr. 111/2021 um umhverfismat framkvæmda og áætlana, sbr. lið 1.09 í 1. viðauka laganna. Í tilkynningunni kom fram að ætlanin væri að auka úrval kynbótafisks sem fari til áframeldis í klakfiskastöðvar rekstraraðila í Vogavík og við Kalmanstjörn. Með stækkun stöðvarinnar verði hægt að koma til móts við aukna eftirspurn eftir lifandi laxahrognum á næstu árum og tryggja að framleiðsla verði innan framleiðslumarka. Til að auka framleiðslugetu standi til að taka í notkun þrjú af sjö útikerjum sem séu við stöðina og hafi ekki verið í notkun í mörg ár. Byggt verði nýtt hús yfir þau þrjú útiker sem tekin verði í notkun.
  1. Í tilefni af erindi þessu leitaði Skipulagsstofnun umsagna Reykjavíkurborgar, Fiskistofu, Hafrannsóknastofnunar, Heilbrigðiseftirlits Reykjavíkur, Matvælastofnunar, Umhverfis- og orkustofnunar og Veitna. Að mati Heilbrigðiseftirlits Reykjavíkur lágu ekki fyrir nægjanlegar upplýsingar svo hægt væri að svara fyrirspurn um matsskyldu á óyggjandi hátt, m.a. vegna skorts á upplýsingum um strandsjávarvatnshlotið Straumsvík–Kjalarnes (104-1391-C). Aðrir umsagnaraðilar gerðu ýmist engar athugasemdir við það sem fram kom í tilkynningu framkvæmdaraðila eða töldu ekki ástæðu til að telja að umrædd framkvæmd myndi hafa í för með sér umtalsverð umhverfisáhrif.
  1. Í niðurstöðu Skipulagsstofnunar um matsskyldu framkvæmdarinnar, dags. 23. september 2025, var álitið að á grundvelli fyrirliggjandi gagna væri fyrirhuguð framkvæmd ekki líkleg til að hafa í för með sér umtalsverð umhverfisáhrif. Því skyldi hún ekki háð umhverfismati.

Málsrök kæranda

  1. Kærandi telur að stækkun seiðaeldisstöðvar í Kollafirði eigi að sæta mati á umhverfisáhrifum með vísan til eðlis, staðsetningar og eiginleika hennar. Fyrir þessu séu rök sem varði hættu á slysasleppingum á seiðum og varnir gegn mengun vatns. Það sé ljóst að verulegur hluti framleiðslunnar í Kollafirði verði fluttur landleiðina til áframeldis á Suðurnesjum. Gífurleg umferð sé á leiðinni og áhætta sé af umferðaróhöppum og slysasleppingum, bæði á leiðinni og við útdælingu seiða í tanka eða kör í Kollafirði, sem og við afhendingu seiðanna á áframeldisstöðvum á Suðurnesjum og víðar. Sé Faxaflói auk þess bannsvæði sjávareldis laxa og eigi það bæði við um seiðaeldi og eldi til sláturstærðar. Þá liggi fyrir að áhrif tvöföldunar seiðaframleiðslu á vatnshlotið Kollafjörð hafi ekki verið rannsökuð eða metin, hvorki áhrif eldisins á fjörðinn né á „hæfni hans sem viðtaka“. Í umsögn Umhverfis- og orkustofnunar hafi komið fram að efnafræðilegt ástand vatnshlotsins í Kollafirði væri óþekkt svo að ekki sé rétt, sem komi fram í tilkynningu til ákvörðunar um matsskyldu, að vatnshlotið nái umhverfismarkmiði um efnafræðilega gott ástand. Þá komi fram í umsögn Heilbrigðiseftirlits Reykjavíkur að þrátt fyrir hreinsun á fráveituvatni sé engu að síður hætta á aukinni losun næringarefna í vatnshlotið. Hafi áhrif þessa á fjörðinn ekki verið metin.

Málsrök Skipulagsstofnunar

  1. Skipulagsstofnun bendir á að samkvæmt 1. mgr. 18. gr. laga nr. 111/2021 um umhverfismat framkvæmda og áætlana skuli framkvæmdir, sem tilgreindar séu í flokki B í 1. viðauka við lögin, háðar umhverfismati þegar þær séu taldar „líklegar til að hafa í för með sér umtalsverð umhverfisáhrif“ vegna umfangs, eðlis eða staðsetningar skv. 2. viðauka. Til þess að seiði sleppi þurfi að eiga sér stað frávik frá reglubundnum rekstri af einhverju tagi, t.d. bilun í búnaði eða óhöpp. Sú hætta sé alltaf til staðar í landeldi, en afar ólíklegt sé að umferðaróhapp eigi sér stað sem leiði til þess að seiði sleppi út í umhverfið. Að sama skapi feli dæling seiða úr kerjum í tankbíl og öfugt ekki í sér slíkan áhættuþátt að telja megi að framkvæmdin sé líkleg til að hafa í för með sér umtalsverð umhverfisáhrif. Í tilkynningu framkvæmdaraðila komi fram að öll ker séu útbúin með ristum og að fiskigildrur séu við frárennsli stöðvarinnar. Einnig komi fram í hinni kærðu ákvörðun að nánari útfærsla rekstrar- og mengunarvarnarbúnaðar verði útfærð í leyfum fyrir starfseminni. Á það hafi Matvælastofnun enn fremur bent á í umsögn sinni við meðferð málsins, en stofnunin geri kröfu um sleppivarnir áður en hún veiti leyfi fyrir starfseminni. Ráðstafanir sem felist í útfærslu á búnaði og verklagi við einstaka rekstrarþætti komi sjaldnast fyrir augu Skipulagsstofnunar, heldur bíði endanlegrar útfærslu í starfsleyfi.
  1. Í lögum nr. 36/2011 um stjórn vatnamála sé kveðið á um að vernda skuli vatnshlot gegn mengun og tryggja að ástand vatns versni ekki, sbr. 1. og 12. gr. laganna. Engin gögn í málinu bendi til þess að fyrirhuguð tvöföldun seiðaframleiðslu muni leiða til mengunar sem feli í sér brot á þeim lögum. Fram komi í umsögn Umhverfis- og orkustofnunar að vöktun hafi sýnt að vistfræðilegt ástand vatnshlotsins sé metið mjög gott en efnafræðilegt ástand sé óþekkt, svo ekki sé rétt að segja að samkvæmt vatnavefsjá nái það umhverfismarkmiði sínu um efnafræðilega gott ástand. Tekið sé síðan fram að með tilliti til umfangs og eðlis framkvæmdar, að því gefnu að starfsemin muni uppfylla þau skilyrði sem sett verði í breyttu starfsleyfi og sé byggð á bestu aðgengilegu tækni, telji stofnunin ekki líklegt að hún hafi í för með sér umtalsverð umhverfisáhrif.
  1. Í kæru komi fram að Faxaflói sé bannsvæði sjávareldis laxa og eigi það bæði við um seiðaeldi og eldi til fullrar stærðar. Vegna þessa sé bent á að bannið taki eingöngu til sjókvíaeldis í opnum sjókvíum og hafi ekki áhrif á landeldi eða seiðaeldi í lokuðum kerfum á landi. Hin kærða ákvörðun lúti að eldi á landi. Þá komi fram í ákvörðuninni að litlar líkur séu á að fyrirhuguð stækkun á seiðaeldisstöðinni komi til með að valda því að gengið verði of nærri álagsþoli náttúrunnar með framkvæmdinni. Þættir sem falli undir eðli, staðsetningu og eiginleika hugsanlegra áhrifa framkvæmdarinnar kalli ekki á að framkvæmdin undirgangist mat á umhverfisáhrifum.
  1. Vegna athugasemda kæranda um það sem fram komi í umsögn Heilbrigðiseftirlits Reykjavíkur um hættu á aukinni losun næringarefna í vatnshlotið og að áhrif þess á fjörðinn og hæfni hans sem viðtaka hafi ekki verið metin sé bent á að landeldi feli almennt í sér losun næringarefna í viðtaka frárennslis. Það eitt að losun næringarefna í viðtaka aukist leiði ekki til þess að meta þurfi umhverfisáhrif af starfsemi, enda þurfi að horfa til umfangs losunar og staðsetningar starfsemi, sem og umfangs líklegra áhrifa auk annarra viðmiða 2. viðauka laga nr. 111/2021. Enn fremur sé bent á að fyrirhugað sé að hreinsa fráveitu frá starfseminni með öflugri búnaði en verið hafi til þessa.

Athugasemdir framkvæmdaraðila

  1. Framkvæmdaraðili krefst þess að kæru í máli þessu verði vísað frá úrskurðarnefndinni þar sem aðild og lögvarðir hagsmunir kæranda séu vanreifaðir. Ekki hafi verið færð fram rök eða gögn sem sýni fram á að skilyrði til aðildar séu uppfyllt samkvæmt 4. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála. Þá sé framsetning kærunnar með slíkum hætti að óljóst sé á hvaða rökum kærandi reisi aðild sína og uppfylli kærandi því ekki formskilyrði 1. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011.
  1. Verði ekki fallist á frávísun kærunnar sé þess krafist að kröfu kæranda verði hafnað. Málsmeðferð Skipulagsstofnunar hafi verið í fullu samræmi við lög og niðurstaða hennar rökstudd með fullnægjandi hætti, sbr. 10. og 20. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Við meðferð málsins hafi stofnunin gætt að öllum þeim skilyrðum sem lög kveði á um og taki niðurstaða hennar mið af lögbundnum viðmiðum 2. viðauka laga nr. 111/2021 um umhverfismat framkvæmda og áætlana. Þá hafi öll gögn sem áskilin séu samkvæmt lögum nr. 111/2021, sbr. 9. gr. reglugerðar nr. 1381/2021 um umhverfismat framkvæmda og áætlana, verið lögð fyrir stofnunina og hafi umsagnaraðilum verið gefinn kostur á að koma athugasemdum á framfæri. Þannig hafi allar forsendur verið uppfylltar til töku hinnar kærðu ákvörðunar, sbr. 19. og 20. gr. laga nr. 111/2021.
  1. Í ljósi þess að kærandi bendi á athugasemdir í umsögnum Heilbrigðiseftirlits Reykjavíkur og Umhverfis- og orkustofnunar sé rétt að benda á að Skipulagsstofnun sé ekki bundin af umsögnum sem hún afli, heldur meti hún sjálfstætt hvort framkvæmd skuli háð mati á umhverfisáhrifum.
  1. Kærandi lýsi almennum áhyggjum af slysasleppingum seiða við flutning þeirra, óljósum áhrifum framkvæmdarinnar á lífríki og bendi á að Faxaflói sé bannsvæði fyrir sjókvíeldi laxa. Vegna þessa sé bent á að framkvæmdin snúi að stækkun seiðaeldisstöðvar á landi, en ekki í sjókvíum. Gert sé ráð fyrir að setja upp tvær tromlusíur til hreinsunar frárennslis þannig að ekkert frárennsli fari frá stöðinni ósíað, en Hafrannsóknastofnun hafi metið úrræði félagsins gegn slysasleppingum fullnægjandi. Raunar telji Skipulagsstofnun og Umhverfis- og orkustofnun mjög jákvætt að hugað sé að hreinsun frárennslis og þannig lágmörkuð losun næringarefna út í umhverfið og að ráðist verði í endurnýtingu vatns sem berist frá stöðinni. Þá komi fram í umsögn Fiskistofu að hverfandi líkur séu á að framkvæmdin hafi áhrif á lífríkið. 

Fyrirspurn úrskurðarnefndarinnar

  1. Með tölvubréfi frá 17. febrúar 2026 óskaði úrskurðarnefndin eftir upplýsingum frá framkvæmdaraðila um það hvort fyrir lægi áætlun eða útreikningar sem styðji staðhæfingar um áhrif á vatnsgæði vegna losunar frá starfseminni, m.a. þess efnis að með uppsetningu á mengunarvarnarbúnaði, þ.e. tromlusíum í frárennsli eldishluta stöðvarinnar, verði frárennsli hreinna en fyrir breytingar. Svör bárust við fyrirspurninni 10. mars 2026 í formi skýrslu frá framleiðanda mengunarvarnarbúnaðarins þar sem gerð var grein fyrir ætlaðri virkni búnaðarins. Kom nánar tilgreint fram að með honum verði dregið verulega úr losun frá starfseminni, m.a. þannig að dregið verði úr losun heildarsvifagna (TSS) um 60–80% og að vatn sem veitt verði frá starfseminni verði af meiri gæðum en áður þrátt fyrir aukna framleiðslu. Kom einnig fram að enginn mengunarvarnarbúnaður hafi fram að þessu verið við stöðina.
  1. Kæranda voru sendar þessar upplýsingar og veitt tækifæri til að koma að athugasemdum. Í bréfi frá kæranda, dags. 16. mars 2026, er tekið fram að hætta sé á beinum slysasleppingum og losun úrgangs þegar stórflóð verði í aðrennsli og frárennsli eldisstöðvarinnar. Sama gildi þegar frosthörkur gangi yfir að vetrarlagi og stoppi meira og minna hvers konar síur og hreinsibúnað. 

Niðurstaða

  1. Í máli þessu er kærð ákvörðun Skipulagsstofnunar um að stækkun seiðaeldisstöðvar í Kollafirði skuli ekki háð umhverfismati. Kæruheimild er í 30. gr. laga nr. 111/2021 um umhverfismat framkvæmda og áætlana og barst kæra innan kærufrests.
  1. Það er skilyrði kæruaðildar að málum fyrir úrskurðarnefndinni að kærandi eigi lögvarða hagsmuni tengda hinni kærðu ákvörðun. Samkvæmt 3. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 teljast umhverfisverndar-, útivistar- og hagsmunasamtök eiga lögvarinna hagsmuna að gæta fyrir nefndinni að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Meðal ákvarðana sem slíkum samtökum er heimilt að bera undir nefndina eru ákvarðanir Skipulagsstofnunar um matsskyldu framkvæmda samkvæmt lögum um umhverfismat framkvæmda og áætlana, svo sem ef kærandi telur athafnir eða athafnaleysi hafa brotið gegn þátttökuréttindum almennings eða annan ágalla hafa verið á málsmeðferð, sbr. a. lið 3. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála. Kærandi nýtur aðildar að máli þessu skv. lagaákvæðinu, en af gögnum málsins sem nefndin hefur aflað og kynnt sér uppfyllir hann skilyrði þeirrar greinar sem umhverfisverndar- eða útivistar- og hagsmunasamtök. Verður kæra í máli þessu því tekin til efnismeðferðar.
  1. Fyrirhuguð framkvæmd var tilkynnt til Skipulagsstofnunar til ákvörðunar um matsskyldu skv. 2. mgr. 19. gr. laga nr. 111/2021 sem framkvæmd í flokki B, sbr. liði 1.09 og 13.02 í 1. viðauka við lögin. Samkvæmt 18. gr. laga nr. 111/2021 ræðst matsskylda framkvæmdar sem tilgreind er í flokki B af því hvort hún geti haft í för með sér umtalsverð umhverfisáhrif vegna umfangs, eðlis eða staðsetningar. Í 2. viðauka við lögin eru þeir þættir sem líta ber til við það mat taldir upp í þremur töluliðum, þ.e. eðli framkvæmdar, staðsetning og eiginleikar hugsanlegra áhrifa hennar. Undir hverjum tölulið er svo fjöldi annarra liða. Eðli máls samkvæmt er vægi hvers þáttar breytilegt eftir því hvaða framkvæmd um ræðir hverju sinni.
  1. Lög nr. 111/2021 gera ráð fyrir því að framkvæmdaraðili afli og leggi fram á viðhlítandi hátt upplýsingar um framkvæmd og líkleg umtalsverð umhverfisáhrif hennar, sbr. 2. mgr. 19. gr. laganna. Þá er í 9. gr. reglugerðar nr. 1381/2021 um umhverfismat framkvæmda og áætlana nánar kveðið á um efni tilkynningar framkvæmdar í flokki B. Mat Skipulagsstofnunar á því hvort framkvæmd skuli háð umhverfismati samkvæmt lögunum hlýtur eðli máls samkvæmt að lúta að því að sannreyna gildi gagna og gæði þeirra. Í þeim tilgangi skal stofnunin leita álits umsagnaraðila áður en ákvörðun um matsskyldu er tekin, sbr. 1. mgr. 20. gr. laganna. Til þeirra teljast opinberar stofnanir, stjórnvöld eða aðrir lögaðilar sem sinna lögbundnum verkefnum sem varða framkvæmdir og/eða áætlanir sem falla undir lögin eða umhverfisáhrif þeirra. Þá ber Skipulagsstofnun jafnframt að gæta þess að fullnægjandi gögn hafi verið lögð fram og hvílir á stofnuninni sú skylda að upplýsa málið að því marki að hún geti komist að efnislega réttri niðurstöðu.
  1. Í tilkynningu framkvæmdaraðila kemur fram að fiskeldisstöðin Kollafjörður hafi verið byggð árið 1961. Svæðið sé um 28.912 m2 og byggingar tengdar fiskeldinu nái yfir svæði sem sé 932 m2 á lóðinni. Öll ker séu yfirbyggð nema sjö útiker sem séu ekki í notkun. Alls sé eldisrúmmál kerja innanhúss nú um 298 m2 en með framkvæmdinni aukist það í 562 m2. Stöðin sé ekki nálægt byggð, en þó séu nokkur sumarhús í grennd og skógræktarsvæði. Stöðin nýti gegnumrennsli og sé vatn fengið úr lind í fjallshlíð. Vatnið renni í safntank og sé hreinsað með útfjólubláu ljósi áður en það fari í eldisker. Ekki sé gert ráð fyrir aukinni notkun á vatni við stækkunina, heldur sé stefnt að því að endurnýta vatn sem komi úr eldishúsi fyrir nýju kerin. Nánar tilgreint felist í framkvæmdinni að tekin verða í notkun þrjú af þeim sjö útikerjum, sem þegar séu til staðar, og byggt yfir þau stálgrindarhús u.þ.b. 630 m2. Til að ná betri vatnsnýtingu mun affallsvatn frá núverandi eldishúsi fara í gegnum nýja tromlusíu og verður síðan dælt í þessi þrjú ker. Vatnslögn verði niðurgrafin. Önnur tromlusía muni hreinsa affallsvatn frá stöðinni áður en það fari í viðtaka. Ekkert ósíað frárennsli verði frá stöðinni. Fastefnum (seyru, fóðurleifum og öðrum föstum ögnum) verði safnað í rotþró og fargað á viðeigandi hátt.
  1. Fram kemur í tilkynningunni að helsta hætta við fiskeldi sé áhrif strokufisks á lífríki vatns eða sjávar. Um landeldi sé að ræða og allt frárennslisvatn fari í gegnum stálristar sem séu í samræmi við stærð fisks í hverju kari fyrir sig. Þetta varni því að fiskur sleppi í frárennsli og því sé hætta á slysasleppingum lítil. Við flutning seiða sé fylgst með því að stærð rista sé í samræmi við stærð fisksins svo að seiðin komist ekki í gegnum ristarnar. Úti séu fiskigildrur, en eftir framkvæmd muni allt frárennslisvatn einnig fara í gegnum tromlusíur þannig að hætta á stroki sé lágmörkuð. Ekki hafi orðið vart við að fiskur sleppi úr stöðvunum þau ár sem eldið hafi verið í gangi.
  1. Um áhrif á vatnsgæði segir í tilkynningu framkvæmdaraðila að frárennsli stöðvarinnar renni úr skurðum í læk og síðan í litla tjörn og endi að lokum í vatnshlotinu Straumsvík–Kjalarnes (104-1391-C), sem skilgreint sé sem strandsjór. Samkvæmt Vatnavefsjá nái það vistfræðilegum og efnafræðilegum umhverfismarkmiðum og sé ekki í hættu. Vistfræðilegt ástand vatnshlotsins sé flokkað mjög gott. Eiginlegur viðtaki frárennslis stöðvarinnar samanstandi af skurðakerfi og læk sem ekki sé skilgreint vatnshlot samkvæmt reglugerð nr. 535/2011 um flokkun vatnshlota, eiginleika þeirra, álagsgreiningu og vöktun. Þar sem viðtakinn sé ekki skilgreint vatnshlot þá sé ekki að finna upplýsingar um ástand viðtaka í vatnavefsjá, en umhverfismarkmið viðtaka sé samt sem áður gott vistfræðilegt og efnafræðilegt ástand. Vöktun viðtaka hjá framkvæmdaraðila sé samkvæmt 22. gr. laga nr. 36/2011 um stjórn vatnamála og sé vöktunaráætlun til staðar. Þá séu helstu möguleg áhrif ofauðgun vegna aukinnar losunar næringarefna.
  1. Til að fylgjast með ástandi viðtaka séu mælingar framkvæmdar við inntak og útrás frárennslis tvisvar á ári, auk þess sem teknar séu myndir af útrás frárennslis og metið hvort set eða útfellingar, þekjur af rotverum (bakteríur og sveppir), olía eða froða, sorp eða aðrir aðskotahlutir, eða efni sem veldur óþægilegri lykt, lit eða gruggi sjáist í viðtaka frárennslis. Mótvægisaðgerðir til að koma í veg fyrir að losun næringarefna fari yfir sett mörk í starfsleyfi við stækkun leyfis séu eftirlit með fóðrun, vöktun útrásar frárennslis og uppsetning tromlusía við frárennsli. Með notkun tromlusía muni frárennsli stöðvarinnar verða hreinna en fyrir breytingar. Eftir framkvæmdina muni allt frárennslisvatn verða hreinsað og niðurstöður losunar næringarefna ættu því að vera innan marka þrátt fyrir stækkun eldis. Þessar staðhæfingar eru í samræmi við skýrslu frá framleiðanda mengunarvarnarbúnaðarins, þ.e. greindra tromlusía, sem látin var í té við meðferð þessa úrskurðarmáls.
  1. Við undirbúning hinnar kærðu ákvörðunar leitaði Skipulagsstofnun umsagna skv. 1. mgr. 20. gr. laga nr. 111/2021 og var óskað álits á tilkynningu framkvæmdaraðila og hvort framkvæmdin skyldi lúta umhverfismati. Fiskistofa, Hafrannsóknastofnun, Matvælastofnun, Veitur og Umhverfis- og orkustofnun töldu ekki tilefni til að fyrirhuguð framkvæmd myndi sæta umhverfismati.
  1. Í umsögn Heilbrigðiseftirlits Reykjavíkur, dags. 18. ágúst 2025, var bent á að við framkvæmdir sem þessar beri að framkvæma áhrifamat á vatnshlot í samræmi við leiðbeiningar Umhverfis- og orkustofnunar. Taldi heilbrigðiseftirlitið að slíkt mat hefði átt að liggja fyrir enda ætti að byggja ákvörðun um matsskyldu m.a. á niðurstöðum þess. Þá var einnig bent á að þrátt fyrir hreinsun á fráveituvatni sé eigi að síður hætta á aukinni losun næringarefna. Kollafjörður væri þegar undir miklu álagi, en hann væri viðtaki skólps frá iðnaðar- og athafnasvæðinu á Esjumelum. Viðtakinn hafi ekki verið skilgreindur, en vinna við gagnaöflun stæði yfir. Vísaði heilbrigðiseftirlitið einnig til draga að útfærslu brúar yfir fjörðinn vegna Sundabrautar og að samkvæmt þeim drögum verði miklar landfyllingar og aðeins skilið eftir stutt bil fyrir vatnsskipti í firðinum. Vegna þessa taldi heilbrigðiseftirlitið að ekki væru nægjanlegar upplýsingar til staðar til að svara fyrirspurn um matsskyldu á óyggjandi hátt og tók fram að yrði viðtakinn metinn sem viðkvæmur gæti það haft áhrif á kröfur vegna losunar fráveituvatns fyrir fyrirhugaða seiðaeldisstöð og gert áhrif hennar mun meiri. Í umsögn Reykjavíkurborgar, dags. 14. ágúst 2025, var m.a. bent á að með umsókn um starfsleyfi skuli fylgja öll viðeigandi og nauðsynleg gögn sem lúti að mati á áhrifum starfseminnar á nærliggjandi svæði, s.s. strandsjávarvatnshlotið Straumsvík-Kjalarnes.
  1. Í umsögn Umhverfis- og orkustofnunar, dags. 24. júlí 2025, var bent á að með umsókn um starfsleyfi skuli fylgja með áhrifamat starfseminnar á umrætt vatnshlot og vísað til útgefinna leiðbeininga stofnunarinnar. Einnig kom fram að stofnunin vildi leiðrétta umfjöllun um vatnshlotið, en umhverfismarkmið þess væru að vera í mjög góðu vistfræðilegu ástandi og góðu efnafræðilegu ástandi. Vöktun hafi sýnt að vistfræðilegt ástand vatnshlotsins væri metið mjög gott en efnafræðilegt ástand væri óþekkt svo ekki væri rétt að segja að samkvæmt vatnavefsjá næði það umhverfismarkmiði sínu um efnafræðilega gott ástand.
  1. Framkvæmdaraðili kom að frekari athugasemdum vegna umsagna og benti m.a. á að verkfræðistofa hefði verið fengin til að útbúa áhrifamat á strandsjávarhlotið Straumsvík-Kjalarnes (104-1391-C), auk vöktunaráætlunar vatns og yrðu þau gögn látin fylgja umsókn um endurnýjað starfsleyfi. Þá yrði matsskyldufyrirspurnin uppfærð með tilliti til athugasemdar varðandi umfjöllun um efnafræðilegt ástand vatnshlotsins. Í áliti Skipulagsstofnunar kemur fram í samræmi við þetta að efnafræðilegt ástand strandsjávarhlotsins sé óþekkt.
  1. Í niðurstöðukafla Skipulagsstofnunar var litið til þess að fyrirhuguð framkvæmd sé mjög lítil að umfangi. Þau eldisker sem fyrirhugað sé að taka í notkun séu þegar til staðar, en byggja þurfi yfir þau. Framkvæmdasvæðið sé utan verndarsvæða og hafi því verið raskað áður með mannvirkjagerð. Ekki séu fornleifar á framkvæmdasvæðinu. Þá sé ekki gert ráð fyrir aukinni vatnsvinnslu heldur verði það vatn sem þegar berist til stöðvarinnar endurnýtt. Með nýjum tromlusíum verði dregið úr losun lífrænna efna frá starfseminni. Nánari útfærsla rekstar- og mengunarvarnarbúnaðar verði útfærð í leyfum fyrir starfseminni. Tekið er fram af Skipulagsstofnun að það sé mjög jákvætt að ráðist sé í endurnýtingu vatns og hreinsun frárennslis frá stöðinni. Að áliti stofnunarinnar séu litlar líkur á að fyrirhuguð framkvæmd komi til með að valda því að gengið verði of nærri álagsþoli náttúrunnar með henni. Að mati stofnunarinnar kalli þættir sem falli undir eðli, staðsetningu og eiginleika hugsanlegra áhrifa framkvæmdarinnar ekki á að framkvæmdin undirgangist mat á umhverfisáhrifum.
  1. Úrskurðarnefndin álítur með hliðsjón af öllu framanröktu að Skipulagsstofnun hafi við undirbúning ákvörðunar sinnar litið með viðhlítandi hætti til viðeigandi viðmiða 2. viðauka laga nr. 111/2021 og að hin fyrirhugaða framkvæmd sé ekki líkleg til að hafa í för með sér umtalsverð umhverfisáhrif í skilningi tilvitnaðra laga. Verður og ekki annað ráðið en að fyrir stofnuninni hafi legið nauðsynlegar upplýsingar um framkvæmdina og forsendur hennar sem hún gat reist ákvörðun sína á. Í tilefni af umfjöllun kæranda um þá bindandi stefnumörkun sem felst í lögum nr. 36/2011 um stjórn vatnamála verður á það bent að takmarkað umfang hinnar umdeildu framkvæmdar felur í sér minni losun næringarefna en núverandi starfsemi hefur í för með sér. Þá verður tekin rökstudd afstaða til hinnar áformuðu framkvæmdar á grundvelli téðra laga við leyfisveitingu. Verður af þessum sökum að hafna kröfu kæranda um ógildingu ákvörðunarinnar.

Úrskurðarorð

Hafnað er kröfu kæranda um að ógilda þá ákvörðun Skipulagsstofnunar frá 23. september 2025 að stækkun seiðaeldisstöðvar í Kollafirði skuli ekki háð mati á umhverfisáhrifum.