UUA2511045 Brimslóð

Árið 2026, föstudaginn 16. janúar, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mættir voru Unnþór Jónsson varaformaður og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur. Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor tók þátt í gegnum fjarfundabúnað.

Fyrir var tekið mál nr. UUA2511045, kæra á ákvörðun skipulags- og samgöngunefndar Húnabyggðar frá 7. október 2025, sem staðfest var á fundi sveitarstjórnar 14. s.m., um að synja umsókn kæranda um byggingarleyfi á lóðinni Brimslóð 8 á Blönduósi. 

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 7. nóvember 2025, kærir Brimslóð ehf. þá ákvörðun skipulags- og samgöngunefndar Húnabyggðar frá 7. október 2025, sem staðfest var á fundi sveitarstjórnar 14. s.m., að synja umsókn kæranda um byggingarleyfi á lóðinni Brimslóð 8 á Blönduósi. Er þess krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi.

2. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Húnabyggð 9. desember 2025.

Málavextir

3. Mál þetta á sér nokkra forsögu. Í mars 2018 voru kærðar til úrskurðarnefndarinnar afgreiðslur skipulags-, umhverfis- og umferðarnefndar Blönduósbæjar á umsóknum kæranda um byggingarleyfi og stækkun tiltekinnar lóðar við Brimslóð, sbr. kærumál nr. 36/2018. Í úrskurði nefndarinnar frá 5. apríl 2019 var lagt til grundvallar að endanleg ákvörðun um afdrif umsóknar um byggingarleyfi væri á hendi byggingarfulltrúa og að samþykki sveitarstjórnar þyrfti til að breyta lóðarmörkum. Þar sem afgreiðsla hvorugs aðilans lá fyrir í málinu var litið svo á að ekki væri ekki til að dreifa endanlegri ákvörðun, sbr. 26. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Með vísan til 4. mgr. 9. gr. sömu laga var lagt fyrir bæði byggingarfulltrúa og sveitar­stjórn að taka umsóknir kæranda til efnislegrar afgreiðslu. Árið 2022 sameinaðist Blönduósbær Húnavatns­hreppi í sveitarfélagið Húnabyggð.

4. Á fundi sveitarstjórnar Húnabyggðar 11. júní 2024 var staðfest ákvörðun skipulags- og byggingarnefndar um að synja umsókn kæranda um byggingarleyfi fyrir viðbyggingu við hús á lóð Brimslóðar 10C. Sú ákvörðun var kærð til úrskurðarnefndarinnar sem með úrskurði í máli nr. 70/2024, uppkveðnum 8. október 2024, felldi ákvörðunina úr gildi á þeim grundvelli að rökstuðningi hennar hefði verið áfátt með hliðsjón af jafnræðisreglu stjórn­sýsluréttarins, sbr. 11. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, og réttmætra væntinga kæranda.

5. Í kjölfar úrskurðarins var umsókn kæranda tekin fyrir að nýju á fundi skipulags- og samgöngu­nefndar 4. desember 2024 þar sem lagt var til við sveitarstjórn að afgreiðslu erindisins yrði hafnað þar til deiliskipulag fyrir svæðið og breytingar á Aðalskipulagi Blönduóss 2010–2030 lægju fyrir. Á fundi sveitarstjórnar 10. desember 2024 var afgreiðsla skipulags- og samgöngu­nefndar samþykkt. Var sú ákvörðun kærð til úrskurðarnefndarinnar sem með úrskurði í máli nr. 182/2024, uppkveðnum 27. febrúar 2025, felldi hana úr gildi. Byggðist niðurstaðan á því að óheimilt væri að leggja til grundvallar fyrirhugaðar breytingar á aðalskipulagi og deili­skipulagi. Einnig var bent á að ekki hefðu verið færð fram efnisleg rök fyrir því misræmi sem gætti í nýtingarheimildum á svæðinu.

6. Á fundi skipulags- og samgöngunefndar 20. maí 2025 var tekin fyrir ný umsókn kæranda um byggingarleyfi sem tók til lóðarinnar Brimslóðar 8. Í henni kom fram að um væri að ræða endur­byggingu á hinu sögufræga húsi Rörasteypunni. Lagði nefndin til við sveitarstjórn að henni yrði hafnað þar sem framkvæmdin væri ekki í samræmi við aðalskipulag sveitarfélagsins. Meirihluti sveitarstjórnar staðfesti þá afgreiðslu nefndarinnar á fundi sínum 10. júní 2025. Var afgreiðslan kærð til úrskurðarnefndarinnar sem með úrskurði í máli nr. 100/2025, uppkveðnum 20. ágúst 2025, vísaði kærumálinu frá nefndinni þar sem skipulags- og samgöngunefnd væri ekki bær að lögum til að taka hina kærðu ákvörðun og væri því ekki til að dreifa lokaákvörðun í málinu.

7. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 1. október 2025 var umsókn kæranda frá 27. mars 2025 tekin fyrir að nýju. Var málinu vísað beint til skipulags- og samgöngunefndar til fullnaðar­afgreiðslu með vísan til viðauka I við samþykkt nr. 952/2024 um breytingu á samþykkt nr. 1181/2022 um stjórn og fundarsköp Húnabyggðar. Á fundi þeirrar nefndar 7. október 2025 var lagt til við sveitarstjórn að útgáfu byggingarleyfis yrði hafnað þar sem núgildandi aðalskipulag leyfði ekki slíka framkvæmd. Bókað var í fundargerð nefndarinnar að verið væri að vinna að bæði deiliskipulagi og breytingu á aðalskipulagi vegna umrædds svæðis. Það væri yfirlýstur vilji sveitarfélagsins að hverfisvernd yrði á gamla bænum og að ásýnd byggðarinnar yrði varðveitt. Ákvörðun skipulags- og samgöngunefndar var staðfest á fundi sveitarstjórnar 14. október 2025.

Málsrök kæranda

8. Í kæru er rakið að deilur kæranda við sveitarfélagið eigi sér langa forsögu og hafi fjórum sinnum áður komið til úrlausnar nefndarinnar. Þar sem sýnt þótti að sveitarfélagið hygðist ekki veita umsótt byggingarleyfi á lóðinni Brimslóð 10 A, B og C hafi kærandi brugðið á það ráð að sækja um að endurreisa hina svonefnda hús Rörasteypuna, sem staðið hafi á lóðinni Brimslóð 8 til síðustu aldamóta. Hafi hann talið verulegar líkur á því að umsókn hans yrði samþykkt, enda í samræmi við deiliskipulagstillögu sem sé enn í vinnslu og gildandi aðal­skipulagi þar sem byggingin sé sýnd á skipulagsuppdrætti.

9. Sveitarstjórn hafi 10. október 2023 samþykkt afgreiðslu byggðarráðs á sambærilegri umsókn vegna lóðarinnar að Blöndubyggð 7. Lóðarskilyrðið hafi verið réttlætt, án þess að lóðin hafi verið auglýst, á þann hátt að til stæði að flytja svokallaða Gústasjoppu aftur á lóðina og með því væri verið að byggja upp bæjarmynd gamla bæjarins með húsum sem þar hafi verið áður.

10. Umsókn kæranda hafi falið í sér endurbyggingu Rörasteypunnar á sama grunni og byggingin hafi áður staðið. Nýtingarhlutfall lóðarinnar Brimslóð 8 sé nú um 10%, en hefði orðið tæp 21% með samþykki umsóknarinnar. Í hinni kærðu ákvörðun hafi á engan hátt verið leitast við að rökstyðja synjun á útgáfu byggingarleyfis á annan hátt en gert hafi verið í fyrri ákvörðunum, sem þegar hafi verið ógiltar af úrskurðarnefndinni. Sé sveitarfélagið því enn og aftur að hafna umsókn kæranda með vísan til þess að aðalskipulag heimili ekki framkvæmdina og til deili­skipulagsgerðar og fyrirætlana sveitarfélagsins sem nái aftur til ársins 2017. Þær fyrirætlanir hafi þó ekki komið í veg fyrir að vel hafi verið tekið í aðrar byggingar- og framkvæmdaleyfi á sama svæði eins og fram hafi komið í fyrri úrskurðum nefndarinnar.

11. Í umsögn sveitarfélagsins, dags. 5. október 2020, vegna umsóknar kæranda um styrk úr Framkvæmdasjóði ferðamannastaða, segi m.a. að fyrirhuguð uppbygging kæranda falli vel að vinnu við deiliskipulag svæðisins og framtíðarsýn sveitarfélagsins. Hafi sveitarfélagið í engu útskýrt hvað hafi leitt til þeirrar kúvendingar í afstöðu þess til áforma kæranda.

Málsrök Húnabyggðar

12. Sveitarfélagið rekur að mál þetta varði uppbyggingu á svæði sem er kallað „Gamli bærinn“ á Blönduósi. Um sé að ræða svæði við vestanverðan ós Blöndu, þar sem fyrsta byggðin á Blönduósi hafi risið. Fyrir liggi að sveitarfélagið hafi unnið að því að gera deiliskipulag fyrir svæðið, en um sé að ræða afar metnaðarfullar áætlanir. Í þeirri deiliskipulagstillögu sem nú sé í kynningarferli sé húsið sem nefnist Rörasteypan ekki eitt af þeim húsum sem til standi að endurbyggja. Ítarleg vinna liggi að baki mati á því hvaða hús telji rétt að endurbyggja þar sem stuðst hafi verið við sögulegar heimildir og leitast við að skapa heildstætt yfirbragð gamla bæjarins og Aðalgötunnar.

13. Í Aðalskipulagi Blönduósbæjar 2010–2030 komi fram að svæðið sem um ræði teljist fullbyggt og sú deiliskipulagstillaga sem fyrir liggi sé, eðli málsins samkvæmt, nánari útfærsla á aðal­skipulaginu. Hin kærða ákvörðun byggi því á málefnalegum sjónarmiðum sem sæki sér stoð í aðalskipulag sveitarfélagsins.

14. Því sé sérstaklega mótmælt að sveitarfélagið hafi ekki gætt að jafnræði við að heimila byggingar á svæðinu. Gústasjoppa hafi frá upphafi verið inni í þeim áætlunum sveitarfélagsins að byggja upp hina gömlu byggð á nýjan leik, ólíkt Rörasteypunni. Þá sé því alfarið hafnað að geðþóttaákvarðanir ráði för. Á vormánuðum 2022 hafi til að mynda verið samþykkt umsókn kæranda um byggingarleyfi fyrir viðbyggingu við fasteign hans á svæðinu. Það leyfi hafi hann ekki nýtt og það runnið út án þess að framkvæmdir hefðu hafist innan þess tíma sem skilmálar kveði á um. 

15. Sveitarfélagið hafi lagt sig fram um að kalla eftir og hlusta á sjónarmið kæranda, sem og annarra þeirra aðila sem hagsmuna kunni að hafa að gæta af þeirri tillögu sem nú liggi fyrir. Sú deiliskipulagstillaga sem um ræði komi hagsmunaaðilum á svæðinu sem reki ferðaþjónustu einkum til góða, enda markmiðið fyrst og síðast það að búa til nýjan áfangastað fyrir ferðamenn. 

16. Umsóknir kæranda í eldri málum hafi lotið að viðbyggingum við fasteignir hans. Það mál sem hér sé undir snúi að byggingu húss á lóð sem kærandi hvorki eigi né sé með á leigu. Um sé að ræða hús sem sé hlutfallslega stórt miðað við önnur þau hús sem tillagan fjalli um og komi aukinheldur til með að standa á lóð sem tillagan miði við að verði í framtíðinni opið svæði fyrir gesti og gangandi. Yrði húsið reist myndi það skyggja á útsýni og breyta verulega ásýnd svæðisins. Með vísan til þessa telji sveitarfélagið enga ástæðu til þess að reifa sjónarmið um nýtingarhlutfall lóða innan svæðisins.

Viðbótarathugasemdir kæranda

17. Kærandi mótmælir órökstuddum fullyrðingum og rangfærslum sem einkenni bréf sveitar­félagsins, en flest af því sem fram komi í bréfinu hafi úrskurðarnefndin þegar tekið afstöðu til. Sú fullyrðing sveitarfélagsins að kærandi hvorki eigi né hafi á leigu lóðina Brimslóð 8 sé röng og í fullkomnu ósamræmi við fyrirliggjandi gögn, en um það vísar kærandi til lóðarleigu­samnings. Þá sé bent á að sú deiliskipulagstillaga sem sveitarfélagið vísi til sé enn í vinnslu og hafi því ekki tekið gildi sem lögformlegt deiliskipulag.

—– 

18. Aðilar máls þessa hafa fært fram ítarlegri rök fyrir máli sínu, sem ekki verða rakin hér frekar, en úrskurðarnefndin hefur haft þau öll til hliðsjónar við úrlausn málsins. 

Niðurstaða

19. Í máli þessu er deilt um synjun skipulags- og byggingarnefndar Húnabyggðar frá 7. október 2025, sem sveitarstjórn staðfesti 14. s.m., á umsókn kæranda um byggingarleyfi fyrir húsinu Rörasteypan á lóðinni Brimslóð 8 á Blönduósi.

20. Samkvæmt 9. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki er óheimilt að reisa mannvirki nema að fengnu leyfi viðkomandi byggingarfulltrúa. Umsókn um byggingarleyfi skal send til hlutað­eigandi byggingarfulltrúa, en leiki vafi á því hvort framkvæmd samræmist skipulagsáætlunum sveitarfélagsins skal hann leita umsagnar skipulagsfulltrúa, sbr. 2. mgr. 10. gr. laganna. Þá skal byggingarfulltrúi skv. 11. gr. nefndra laga jafnframt ganga úr skugga um að aðaluppdrættir uppfylli ákvæði laganna og reglugerða sem settar hafa verið á grundvelli þeirra og að tilkynnt hafi verið um hönnunarstjóra mannvirkisins. Skal hann eftir atvikum tilkynna umsækjanda skriflega um samþykkt byggingaráforma hans. Byggingarfulltrúi gefur síðan út byggingarleyfi að uppfylltum þeim skilyrðum sem mælt er fyrir um í 13. gr. laganna.

21. Sveitarstjórn er þó skv. 7. gr. mannvirkjalaga heimilt með sérstakri samþykkt að kveða á um að í sveitarfélaginu starfi byggingarnefnd sem „fjalli um“ byggingarleyfisumsókn áður en byggingarfulltrúi gefi út byggingarleyfi. Er sveitarstjórn og heimilt að gera það að „skilyrði fyrir útgáfu byggingarleyfis“ að byggingarnefnd eða sveitarstjórn hafi „samþykkt útgáfuna“, sbr. 2. mgr. ákvæðisins. Samkvæmt 6. mgr. skal slík samþykkt lögð fyrir ráðherra til stað­festingar og birt af sveitarstjórn í B-deild Stjórnartíðinda auk þess sem hún skal færð inn í rafrænt gagnasafn Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar. Húnabyggð hefur ekki sett sér slíka samþykkt.

22. Í áðurgildandi skipulags- og byggingarlögum nr. 73/1997 sagði að í hverju sveitarfélagi skyldi starfa byggingarnefnd sem færi með byggingarmál undir yfirstjórn sveitarstjórna. Þá var það gert að skilyrði fyrir útgáfu byggingarleyfis að sveitarstjórn hefði staðfest samþykkt byggingar­nefndar um veitingu byggingarleyfis. Gerðar voru breytingar á því fyrirkomulagi með núgildandi mann­virkjalögum sem tóku gildi 1. janúar 2011. Er því lýst í athugasemdum við 4. gr. í frumvarpi því sem varð að lögunum að sú grundvallarbreyting sé gerð að sveitarstjórn staðfesti að meginreglu til ekki lengur ákvarðanir byggingarfulltrúa, auk þess sem tilvist byggingarnefnda yrði háð gerð sérstakrar samþykktar viðkomandi sveitarstjórnar, sbr. fyrr­greind 7. gr. laga nr. 160/2010. Tekið er fram í athugasemdunum að sveitarstjórnir komi að meginreglu til ekki að stjórnsýslu byggingarmála með beinum hætti. Í eðli sínu séu byggingar­mál tæknileg mál og þess vegna sé eðlilegt að framkvæmd þeirra sé í höndum aðila með sérfræðiþekkingu á því sviði. Því sé lagt til að meginreglan verði sú að faglega hæfum byggingarfulltrúum verði falin útgáfa byggingarleyfa og eftirlit með byggingaframkvæmdum.

23. Svo sem fram kemur í málavaxtalýsingu var umsókn kæranda upphaflega tekin fyrir á fundi skipulags- og samgöngunefndar 20. maí 2025 þar sem henni var synjað. Sú ákvörðun var kærð til úrskurðarnefndarinnar sem með úrskurði, uppkveðnum 20. ágúst 2025 í máli nr. 100/2025, vísaði málinu frá á þeim grundvelli að ekki lægi fyrir lokaákvörðun þar sem skipulags- og samgöngunefnd væri ekki bær að lögum til að taka hina kærðu ákvörðun. Byggingarfulltrúi tók umsóknin fyrir á afgreiðslufundi sínum 1. október s.á. þar sem hann, án þess að taka efnislega afstöðu til umsóknarinnar, vísaði málinu aftur til skipulags- og samgöngunefndar með tilvísun í viðauka I við samþykkt nr. 952/2024 um breytingu á samþykkt nr. 1181/2022 um stjórn og fundarsköp Húnabyggðar, en þar segir m.a. að byggingarfulltrúi geti ávallt vísað máli til skipulags- og samgöngunefndar til fullnaðar­afgreiðslu.

24. Samkvæmt skýrum ákvæðum laga um mannvirki og athugasemdum í lögskýringargögnum, sem að framan eru rakin, er endanleg ákvörðun um afdrif umsóknar um byggingarleyfi á hendi byggingarfulltrúa. Sveitarstjórn er þó sem fyrr greinir heimilt, með sérstakri samþykkt skv. 7. gr. laganna, að kveða á um að í sveitarfélaginu starfi byggingarnefnd sem fjalli um byggingar­leyfisumsókn áður en byggingarfulltrúi gefi út byggingarleyfi og hafi að öðru leyti eftirlit með stjórnsýslu hans fyrir hönd sveitarstjórnar. Sem fyrr greinir hefur Húnabyggð ekki sett sér slíka samþykkt. Þá er í mannvirkjalögum ekki að finna heimild fyrir sveitarstjórn að framselja vald það sem byggingarfulltrúa er fengið með lögunum. Verður hér að árétta að mál vegna byggingarleyfisumsókna eru tæknilegs eðlis og vegna sérfræðiþekkingar byggingar­fulltrúa ber honum lögum samkvæmt að afgreiða þau. Gat sveitarstjórn því ekki framselt vald byggingar­fulltrúa til skipulags- og samgöngunefndar með viðauka við samþykkt um stjórn og fundarsköp Húnabyggðar nr. 1181/2022, sem vel að merkja er sett á grundvelli sveitarstjórnar­laga nr. 138/2011 en ekki mannvirkjalaga.

25. Að teknu tilliti til þess sem að framan er rakið er ljóst að ákvörðun skipulags- og samgöngu­nefndar batt ekki enda á málið í skilningi 2. mgr. 26. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Eftir sem áður þurfti að koma til sjálfstæð ákvörðun byggingarfulltrúa, en ákvörðun hans liggur ekki fyrir. Kærandi verður þó ekki látinn bera hallann af því og verður að svo komnu máli að líta svo á að kærður sé óhæfilegur dráttur á afgreiðslu máls, en skv. 4. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga er heimilt að kæra slíkan drátt til þess stjórnvalds sem ákvörðun í málinu verður kærð til. Með hliðsjón af því að Húnabyggð telur málinu lokið, svo og þar sem meira en níu mánuðir eru frá því að kærandi lagði fram umsókn sína og enn liggur ekki fyrir afgreiðsla byggingarfulltrúa, verður lagt fyrir hann að taka erindi kæranda til efnislegrar meðferðar án frekari tafa. Þegar ákvörðun byggingarfulltrúa liggur fyrir er sú ákvörðun eftir atvikum kæranleg til úrskurðar­nefndarinnar skv. 59. gr. mannvirkjalaga.

Úrskurðarorð

Lagt er fyrir byggingarfulltrúa Húnabyggðar að taka til efnislegrar afgreiðslu án ástæðulauss dráttar umsókn kæranda um byggingarleyfi fyrir enduruppbyggingu húss á lóðinni Brimslóð 8 á Blönduósi.