Árið 2026, mánudaginn 12. janúar, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, fyrir:
Mál nr. UUA2512013, kæra á ákvörðun borgarráðs Reykjavíkur frá 16. október 2025 um að samþykkja breytingu á deiliskipulagi Háskólans í Reykjavík vegna borgarlínu og frekari uppbyggingar á svæði 1a og 1b.
Í málinu er nú kveðinn upp til bráðabirgða svofelldur
úrskurður
um kröfu kæranda um frestun réttaráhrifa:
- Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, 22. desember 2025, er barst nefndinni sama dag, kæra Háskólinn í Reykjavík ehf. og Grunnstoð ehf. þá ákvörðun borgarráðs Reykjavíkur frá 16. október 2025 að samþykkja breytingu á deiliskipulagi Háskólans í Reykjavík vegna borgarlínu og frekari uppbyggingar á svæði 1a og 1b. Er þess krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi. Þess er jafnframt krafist að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar verði frestað á meðan málið er til meðferðar fyrir úrskurðarnefndinni. Verður nú tekin afstaða til þeirrar kröfu.
Málsatvik og rök:
- Reykjavíkurborg og Grunnstoð ehf., handhafi lóðarleiguréttinda á lóðum nr. 1, 2, 4, 6 og 8 við Menntasveig, sem hin kærða deiliskipulagsbreyting nær til, gerðu samkomulag árið 2005 um úthlutun á byggingarrétti til háskólabyggingar og tengdrar starfsemi. Var kærendum tryggð sjálfstæð nýting á um 6,2 ha svæði undir starfsemi sína. Í samkomulaginu var einnig kveðið á um samráðsskyldu vegna allra meiriháttar breytinga á skipulagi svæðisins.
- Hinn 11. júní 2025 var auglýst tillaga að breytingu á deiliskipulagi Háskólans í Reykjavík vegna borgarlínu og frekari uppbyggingu á svæði 1a og 1b. Varðaði tillagan breytingar á lóðamörkum og aukningu á byggingarmagni. Breytingartillagan var auglýst frá 11. júní til og með 23. júlí 2025 og bárust þrjár umsagnir, þar á meðal frá kærendum. Á fundi umhverfis- og skipulagsráðs 8. október s.á. var tillagan lögð fram að nýju ásamt umsögn og breytingatillögum skipulagsfulltrúa, dags. 30. september s.á. Var tillagan samþykkt og vísað til borgarráðs sem samþykkti breytingu á deiliskipulagi á fundi sínum 16. október s.á. Deiliskipulagsbreytingin tók gildi með birtingu í B-deild Stjórnartíðinda 28. nóvember s.á.
- Kærendur vísa til þess að málsmeðferð við breytingu deiliskipulagsins hafi verið haldin verulegum annmörkum, ekki hafi farið fram nægjanlegt samráð áður en tillagan hafi verið auglýst, ekki hafi verið tekin fullnægjandi afstaða til sjónarmiða þeirra sem komið hafi verið á framfæri við auglýsingu skipulagstillögunnar og athugasemdum svarað með almennum og ófullnægjandi hætti. Þá sé gerð sú krafa að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar verði frestað þar sem nauðsynlegt sé að ferill málsins verði stöðvaður og ekki komi til framkvæmda á grundvelli hinnar kærðu ákvörðunar þar til niðurstaða liggi fyrir.
- Af hálfu Reykjavíkurborgar er kröfu um stöðvun réttaráhrifa hafnað þar sem ekkert hafi komið fram sem bendi til þess að breyting á deiliskipulagi vegna borgarlínu og frekari uppbyggingu á svæði 1a og 1b sé haldin annmörkum sem geti valdið ógildingu. Þá sé hvorki knýjandi þörf á frestum réttaráhrifa á meðan málið sé tekið fyrir né ástæður fyrir hendi sem mæli með frestun réttaráhrifa.
Niðurstaða
- Í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er tekið fram að kæra til úrskurðarnefndarinnar fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar en jafnframt er kæranda þar heimilað að krefjast stöðvunar framkvæmda séu þær hafnar eða yfirvofandi, sbr. 2. mgr. sömu lagagreinar. Þá getur úrskurðarnefndin að sama skapi frestað réttaráhrifum ákvörðunar komi fram krafa um það af hálfu kæranda, sbr. 3. mgr. nefndrar 5. gr. Með sama hætti er kveðið á um það í 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 að kæra til æðra stjórnvalds fresti ekki réttaráhrifum ákvörðunar en þó sé heimilt að fresta réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar til bráðabirgða meðan málið er til meðferðar hjá kærustjórnvaldi þar sem ástæður mæli með því. Tilvitnuð lagaákvæði bera með sér að meginreglan er sú að kæra til æðra stjórnvalds frestar ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar og eru heimildarákvæði fyrir stöðvun framkvæmda eða frestun réttaráhrifa kærðrar ákvörðunar undantekning frá nefndri meginreglu sem skýra ber þröngt. Verða því að vera ríkar ástæður eða veigamikil rök fyrir ákvörðun um frestun réttaráhrifa.
- Mál þetta snýst um gildi deiliskipulagsákvörðunar. Gildistaka deiliskipulags felur ekki í sér heimildir til að hefja framkvæmdir heldur þarf til að koma sérstök stjórnvaldsákvörðun sem kæranleg er til úrskurðarnefndarinnar, s.s. veiting byggingar- eða framkvæmdaleyfis, sbr. 11. og 13. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki og 13., 14. og 15. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Í kærumáli vegna greindra leyfisveitinga er eftir atvikum unnt að gera kröfu um stöðvun framkvæmda til bráðabirgða skv. 5. gr. laga nr. 130/2011. Að jafnaði er því ekki tilefni til að beita heimild til stöðvunar framkvæmda eða frestunar réttaráhrifa í kærumálum er varða gildi deiliskipulagsákvarðana. Þegar litið er til fyrrgreindra lagaákvæða og eðlis deiliskipulagsákvarðana verður ekki séð að knýjandi nauðsyn sé á að fallast á kröfu kærenda um frestun réttaráhrifa vegna hinnar kærðu deiliskipulagsbreytingar.
Úrskurðarorð:
Hafnað er kröfu kærenda um frestun réttaráhrifa á grundvelli hinnar kærðu deiliskipulags-ákvörðunar.
