Árið 2025, þriðjudaginn 26. ágúst, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, fyrir:
Mál nr. 118/2025, kæra á ákvörðun sveitarfélagsins Múlaþings frá 17. júlí 2025 um að synja beiðni um að stöðva rekstur tjaldsvæðis á lóðunum Sólvangi 2 og Kaupvangi 10 og 20 á Egilsstöðum.
Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur
úrskurður:
Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, 24. júlí 2025, er barst nefndinni sama dag, kærir HJH ehf., eigandi fasteignarinnar að Skjólvangi 2, þá á ákvörðun sveitarstjóra Múlaþings frá 17. s.m. að synja beiðni um að stöðva rekstur tjaldsvæðis á lóðunum Sólvangi 2 og Kaupvangi 10 og 20, Egilsstöðum. Er þess krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi.
Þess var jafnframt krafist að rekstur tjaldsvæðisins yrði stöðvaður á meðan málið væri til meðferðar fyrir úrskurðarnefndinni. Var þeirri kröfu hafnað með úrskurði nefndarinnar, dags. 12. ágúst 2025.
Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Múlaþingi 20. ágúst 2025.
Málavextir: Með tölvupósti 2. júlí 2025 óskaði kærandi eftir að rekstri tjaldsvæðis fyrir framan fasteign hans að Skjólvangi 2 yrði hætt þar sem hann væri ekki í samræmi við skipulag. Í svari sveitarstjóra 8. s.m. kom fram að notkun svæðisins sem tjaldsvæði hefði verið heimiluð tímabundið þar til uppbygging íbúðarhúsnæðis hæfist samkvæmt skipulagi. Sveitarfélagið hefði gert samning við rekstraraðila um afnot af svæðinu þegar aðaltjaldsvæðið væri fullt sem og í tengslum við unglingalandsmót sem halda ætti um sumarið. Með tölvupósti 11. s.m. óskaði kærandi eftir upplýsingum um hvaða heimildir sveitarfélagið hefði til að leyfa starfsemi sem væri ekki í samræmi við skipulag og fór jafnframt fram á að fá afhentan leigusamning sveitarfélagsins við rekstraraðila tjaldsvæðisins vegna afnotanna. Eftir frekari samskipti ítrekaði kærandi með tölvupósti 16. s.m. kröfu sína um að umræddum hluta tjaldsvæðisins yrði lokað þar sem það ylli leigjendum hans ónæði og tjóni á húseign. Var beiðninni synjað með tölvupósti sveitarstjóra 17. s.m. þar sem fram kom að leyfisveiting til nýtingar svæðisins byggði á ákvörðun sem tekin hefði verið af bæjarstjórn Fljótsdalshéraðs á sínum tíma og hefði verið endurnýjuð árlega með þeim fyrirvara að um tímabundna heimild væri að ræða.
Málsrök kæranda: Vísað er til þess að lóðirnar að Sólvangi 2 og Kaupvangi 10 og 20 séu ekki skilgreindar sem tjaldsvæði í gildandi aðal- og deiliskipulagi og því hafi verið óheimilt að leyfa slíka starfsemi á lóðunum. Sveitarfélagið hafi heimilað reksturinn með vísan til tímabundinnar og munnlegrar heimildar sem standist hvorki formfestu né lögmæti stjórnvaldsákvarðana. Engin tilkynning eða samráð hafi verið haft við kæranda eða aðra hagsmunaaðila áður en ákvörðun hafi verið tekin um að heimila reksturinn, þrátt fyrir að starfsemin hafi augljós áhrif á nærliggjandi fasteignir. Þannig hafi m.a. verið brotið gegn rannsóknarreglu og andmælarétti kæranda. Rekstur tjaldsvæðisins hafi valdið verulegu ónæði fyrir leigjendur kæranda og tjóni á fasteign, m.a. vegna aukinnar umferðar, hávaða, rusls og sjónmengunar. Sveitarfélagið hafi í engu tekið tillit til þessara hagsmuna við ákvörðunartöku sína.
Samningur sveitarfélagsins við rekstraraðila tjaldsvæðisins geri ráð fyrir að reksturinn sé í samræmi við lög, reglugerðir og opinber leyfi. Samningurinn fjalli um tjaldsvæði við Kaupvang 17 og veiti ekki sjálfstæða heimild til reksturs tjaldsvæðis á lóðunum að Sólvangi 2 eða Kaupvangi 20 og 10. Viðauki við leigusamninginn fjalli eingöngu um fjárhagslega þætti og staðfesti ekki að skipulagsheimild fyrir lóðirnar liggi fyrir. Umrætt svæði sé ekki einungis í notkun þegar tjaldsvæðið að Kaupvangi 17 sé fullt líkt og sveitarfélagið haldi fram. Það sjáist meðal annars á vefsíðunni www.parka.is þar sem hægt sé að bóka stæði á tjaldsvæðinu. Þar sé svæðið skilgreint sem „Zone E“ og þar gildi reglan „fyrstir koma, fyrstir fá“ án nokkurs fyrirvara.
Málsrök Múlaþings: Bent er á að það svæði sem um ræði í málinu hafi verið notað sem tjaldsvæði í áratugi og að á lóðinni Kaupvangi 20 hafi upphaflega verið þjónustuhús fyrir tjaldsvæðið. Notkun umrædds svæðis sem tjaldsvæði hafi tíðkast í áraraðir og taki mið af fyrri notkun þess, þrátt fyrir samþykkt á deiliskipulagi fyrir miðbæ Egilstaða, fyrst árið 2006 og síðar samkvæmt nýju miðbæjarskipulagi frá árinu 2021. Deiliskipulög fyrir miðbæ Egilsstaða nái yfir stórt svæði þar sem bæði sé að finna uppbyggð svæði með eldri lóðamörkum og húsbyggingum, en einnig opin og óbyggð svæði.
Þrátt fyrir að upphaflegt deiliskipulag frá árinu 2006 og einnig frá 2021 geri ráð fyrir nokkrum breytingum á lóðamörkum þá hafi skipulaginu ekki verið hrint í framkvæmd. Það sama eigi við um svæðið sem kæran varði, að frátalinni lóð kæranda að Skjólvangi 2 sem hafi verið úthlutað til byggingar um árið 2010. Ekki hafi orðið frekari uppbygging á svæðinu frá þeim tíma og svæði í kring því verið í sambærilegri notkun og fyrir gildistöku deiliskipulags.
Sveitarfélagið sjái ekki um rekstur tjaldsvæðisins heldur sé það í höndum tiltekins rekstraraðila samkvæmt samningi. Veitt hafi verið munnlegt leyfi til að tjaldsvæðið næði yfir stærra svæði yfir hásumarið. Með nýju Aðalskipulagi Fljótdalshéraðs 2008–2028 hafi landnotkun núverandi tjaldsvæðis verið breytt úr miðsvæði í opið svæði til sérstakra nota. Svæði það er um ræði í máli þessu, eldra tjaldsvæðið, hafi eins og núverandi tjaldsvæði verið skilgreint sem miðsvæði í eldra aðalskipulagi og hafi sú landnotkun verið óbreytt í nýju aðalskipulagi.
Sveitarfélagið hafi ekki tekið ákvörðun á grundvelli skipulags- eða byggingarlöggjafar og því sé ekki um kæranlega ákvörðun að ræða. Rekstraraðila hafi verið veitt heimild til að nýta tiltekin svæði sem tjaldsvæði og beri ábyrgð á að leyfismál séu með réttum hætti. Kærandi hafi ekki gert kröfu um ákvörðunartöku á grundvelli X. kafla skipulagslaga nr. 123/2010. Ákvarðanir er varði samninga um notkun lóðarinnar hafi verið teknar af bæjarstjórn/bæjarráði á grundvelli einkaréttarlegra heimilda sveitarfélagsins sem eiganda lóðanna og séu þær ekki kæranlegar til úrskurðarnefndarinnar.
Heimildir sveitarfélags til tímabundinna nota af óbyggðu svæði verði að skoða með tilliti til aðalskipulags og eðli skipulagsáætlana. Ákvæði aðalskipulags og deiliskipulags hafi ekki þá þýðingu að tímabundin afnot af landi, fram að því að uppbygging mannvirkja eigi sér stað, verði óheimil. Á ýmsum fyrirhuguðum byggingarsvæðum og lóðum eigi sér stað einföld og mannvirkjalaus landnotkun. Fjölmörg dæmi séu um að á óbyggðum svæðum sem skipulagsáætlanir tilgreini sem byggingarlóðir fyrir atvinnu- eða íbúðarhúsnæði sé land notað fram að lóðaúthlutun sem t.d. beitarsvæði, útivistarsvæði, geymslusvæði eða minniháttar starfsemi sem tengist framkvæmdum á nálægum lóðum o.s.frv. Skilgreining skipulagsáætlana sé að um sé að ræða áætlun um markmið og ákvarðanir viðkomandi stjórnvalda um framtíðarnotkun lands. Þar sé gerð grein fyrir því að hvers konar framkvæmdum sé stefnt og hvernig þær falli að landnotkun á tilteknu svæði. Notkun lands sé ekki fryst milli þess sem skipulag sé samþykkt og þar til mannvirki samkvæmt skipulagi rísi.
Niðurstaða: Í máli þessu er deilt um ákvörðun sveitarfélagsins Múlaþings að synja erindi um stöðvun reksturs tjaldsvæðis á lóðunum Sólvangi 2 og Kaupvangi 10 og 20, Egilsstöðum.
Samkvæmt 1. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála hefur úrskurðarnefndin það hlutverk að úrskurða í kærumálum vegna stjórnvaldsákvarðana og ágreiningsmálum vegna annarra úrlausnaratriða á sviði umhverfis- og auðlindamála eftir því sem mælt er fyrir um í lögum á því sviði. Samkvæmt 2. mgr. 26. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 verða þó ákvarðanir sem ekki binda enda á mál ekki kærðar til æðra stjórnvalds.
Samkvæmt 103. tl. viðauka IV. við lög nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir gefur heilbrigðisnefnd út starfsleyfi fyrir tjald- og hjólhýsasvæði. Samkvæmt 6. gr. laganna skal allur atvinnurekstur skv. m.a. viðauka IV hafa gilt starfsleyfi sem Umhverfis- og orkustofnun eða heilbrigðisnefnd gefi út, sbr. þó 7. gr. a og 8. gr. Óheimilt er að hefja atvinnurekstur hafi starfsleyfi ekki verið gefið út eða hann skráður samkvæmt ákvæðum reglugerðar sem ráðherra setur skv. 1. mgr. 8. gr. Allur atvinnurekstur sem sótt er um starfsleyfi fyrir skal vera í samræmi við skipulag samkvæmt skipulagslögum eða lögum um skipulag haf- og strandsvæða. Fer heilbrigðisnefnd einnig með eftirlit með slíkri starfsemi, sbr. 47., 49. og 54. gr. og hefur heimild til stöðvunar starfsemi sbr. 63. gr.
Ákvörðun sú er kærð er í máli þessu var tekin af sveitarstjóra Múlaþings. Ekki er að finna sérstaka heimild til handa sveitarstjóra að taka ákvörðun um stöðvun reksturs tjaldsvæðis á grundvelli laga nr. 7/1998. Slík ákvörðun verður einungis tekin af heilbrigðisnefnd Austurlands svo sem áður er rakið.
Þrátt fyrir að þó nokkur samskipti hafi átt sér stað á milli kæranda og sveitarfélagsins varðandi rekstur tjaldsvæðisins sem og í tengslum við synjun sveitarstjóra um stöðvun á rekstri þess, verður að telja að ekki liggi fyrir kæranleg ákvörðun í máli þessu sem bindi enda á það í skilningi 2. mgr. 26. gr. stjórnsýslulaga. Verður málinu því vísað frá úrskurðarnefndinni.
Að lokum bendir úrskurðarnefndin kæranda á að hægt er að leita til Heilbrigðiseftirlits Austurlands, er starfar í umboði heilbrigðisnefndar, varðandi starfsemi tjaldsvæðisins.
Úrskurðarorð:
Kærumáli þessu er vísað frá úrskurðarnefndinni.
