Árið 2025, föstudaginn 22. ágúst, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Ómar Stefánsson varaformaður, Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor og Þorsteinn Þorsteinsson byggingarverkfræðingur.
Fyrir var tekið mál nr. 94/2025, kæra á aðgerðarleysi sveitarstjórnar Kjósarhrepps vegna framkvæmda á lóðunum Meðalfellsvegi 5 og 7 í Kjósarhreppi.
Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur
úrskurður:
Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 27. júní 2025, er barst nefndinni sama dag, kæra Hollvinir Meðalfellsvatns aðgerðarleysi sveitarstjórnar Kjósarhrepps vegna framkvæmda á lóðunum Meðalfellsvegi 5 og 7 í Kjósarhreppi.
Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Kjósarhreppi 9. júlí 2025.
Málsatvik og rök: Á lóðunum Meðalfellsvegi 5 og 7 í Kjósarhreppi standa tveir bústaðir. Af gögnum þessa máls má ráða að undanfarna áratugi hafi ýmsar framkvæmdir átt sér stað á þessum lóðum og að einhver samskipti hafi verið á milli þeirra sem undirrita kæru í máli þessu og sveitarfélagsins vegna framkvæmdanna.
Kærandi bendir á að framkvæmdir vegna landfyllingar út í Meðalfellsvatn hafi staðið yfir á umræddum lóðum síðustu áratugi. Síðastliðin tvö ár hafi framkvæmdir verið stórtækar og m.a. notaðar öflugar vinnuvélar til grjóthleðslu. Ítrekað hafi verið haft samband við Kjósarhrepp vegna þessa, en framkvæmdir hafi aldrei verið stöðvaðar. Óttast sé fordæmisgildi óleyfisframkvæmda og hvaða áhrif þær kunni að hafa. Ljóst sé að um brot á vatnalögum nr. 15/1923 og öðrum lögum sé að ræða. Þá hafi viðeigandi umsagnaraðilar ekki verið inntir álits um framkvæmdirnar enda hafi aldrei verið sótt um framkvæmdaleyfi. Almenningur eigi að hafa óskertan aðgang að vatnsbakka Meðalfellsvatns, en óhjákvæmilega veigri fólk sér við að ganga inn á tyrfða lóð með flaggstöng, borði og stólum. Umhverfið á lóðunum hafi fælandi áhrif á almenning. Þá sé trébrú í öðrum enda lóðarinnar nr. 7 sem fara þurfi um þegar gengið sé í kringum vatnið.
Af hálfu sveitarfélagsins er bent á að umdeildar framkvæmdir hafi ekki verið unnar á grundvelli framkvæmdaleyfis og að ekki hafi verið leitað nauðsynlegra umsagna áður en þær hafi hafist. Við mismunandi tilefni hafi starfsmenn sveitarfélagsins gert athugasemdir vegna framkvæmda á lóðunum, stöðvað þær og kallað eftir leyfisumsóknum. Þá hafi síðan í nóvember 2024 verið lagt hart að framkvæmdaraðila að sækja um framkvæmdaleyfi. Ekki verði tekin afstaða til lögmætis framkvæmdanna eða mögulegrar samþykktar umsóknar fyrr en nauðsynlegar upplýsingar liggi fyrir og umsagnir hafi borist frá Umhverfis- og orkustofnun og Fiskistofu. Verði framkvæmdaleyfi ekki samþykkt eða talið verði að framkvæmd sé andstæð skipulagi og lögum muni sveitarfélagið íhuga að beita viðeigandi úrræðum samkvæmt skipulagslögum nr. 123/2010 og lögum nr. 160/2010 um mannvirki. Málið sé í eðlilegum farvegi, en sé viðkvæmt og því sé mikilvægt að taka öll skref af varfærni.
Lóðahafi tekur fram að kæra í máli þessu snúist í grunninn um framkvæmdir sem gerðar hafi verið fyrir 23 og 33 árum. Þar af leiðandi hafi kæran ekkert erindi í dag, en allar teikningar og leyfi hafi verið samþykkt á þessum tíma þrátt fyrir fullyrðingar um annað í kæru. Ákveðið hefði verið að skipta um rotþró og til þess hafi þurft að nota jarðvinnuvél. Tyrfa hafi þurft upp á nýtt eftir jarðrask og bílastæði hafi verið löguð á lóðinni sjálfri. Það sé langt frá raunveruleikanum að kalla það stórtækar framkvæmdir á lóðunum. Þá hafi almenningur algjörlega óskertan aðgang við vatnsbakka Meðalfellsvatns fyrir framan bústaðina.
Niðurstaða: Samkvæmt 1. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála hefur nefndin það hlutverk að úrskurða í kærumálum vegna stjórnvaldsákvarðana og ágreiningsmálum annarra úrlausnaratriða á sviði umhverfis- og auðlindamála eftir því sem mælt er fyrir um í lögum á því sviði. Samkvæmt 2. mgr. 26. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 verða þó ákvarðanir sem ekki binda enda á mál ekki kærðar til æðra stjórnvalds.
Eins og að framan greinir hafa framkvæmdir staðið yfir með hléum yfir lengri tíma á umræddum lóðum og að hluti þeirra sem undirrita kæru í máli þessu hafi verið í samskiptum við sveitarfélagið vegna þeirra. Í kæru er m.a. greint frá því að fundur hafi verið haldinn með sveitarstjóra, oddvita sveitarstjórnar og skipulagsyfirvöldum Kjósarhrepps.
Fjallað er um hlutverk byggingarfulltrúa sveitarfélaga í lögum nr. 160/2010 um mannvirki og felst það m.a. í því að hafa eftirlit með því að mannvirki og notkun þeirra sé í samræmi við útgefin leyfi. Samkvæmt 55. og 56. gr. laganna hafa þeir og eftir atvikum Húsnæðis- og mannvirkjastofnun heimildir til að beita þvingunarúrræðum. Skipulagsfulltrúi hefur sambærilegar heimildir samkvæmt skipulagslögum nr. 123/2010 þegar kemur að eftirliti með framkvæmdum sem brjóta í bága við skipulag eða eru án leyfis, sbr. 53. gr. laganna. Þrátt fyrir að tiltekin samskipti hafi átt sér stað á milli hluta þeirra aðila sem undirrita kæru í máli þessu og sveitarfélagsins hafa ekki verið lögð fram erindi í tilefni af umdeildum framkvæmdum fyrir skipulags- eða byggingaryfirvöld sveitarfélagsins og hafa því ekki verið formlega afgreidd af þeirra hálfu. Liggur því ekki fyrir nein kæranleg ákvörðun í málinu sem bindur enda á það í skilningi 2. mgr. 26. gr. stjórnsýslulaga. Verður málinu þegar af þeim sökum vísað frá úrskurðarnefndinni.
Úrskurðarorð:
Kærumáli þessu er vísað frá úrskurðarnefndinni.
