Árið 2025, miðvikudaginn 10. desember, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Unnþór Jónsson settur varaformaður, Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor og Þorsteinn Þorsteinsson byggingarverkfræðingur.
Fyrir var tekið mál nr. UUA2511050, beiðni um að úrskurðað verði um hvort skúr á lóð Barðastaða 61 í Reykjavík sé háður byggingarleyfi.
Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur
úrskurður:
Með erindi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 19. nóvember 2025, er barst nefndinni sama dag, fer eigandi Barðastaða 61, Reykjavík, fram á það við úrskurðarnefndina, með vísan til 4. mgr. 9. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki, að nefndin skeri úr um hvort skúr á lóð hans sé háður byggingarleyfi.
Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjavíkurborg 1. desember 2025.
Málavextir: Með bréfi byggingarfulltrúans í Reykjavík, dags. 17. september 2025, var álitsbeiðandi upplýstur um að borgaryfirvöldum hefði borist ábending um að bílskúr hefði verið byggður án byggingarleyfis á lóð hans að Barðastöðum 61 og á borgarlandi. Var honum gert að veita skriflegar skýringar vegna málsins innan 14 daga ellegar yrði tekin ákvörðun um framhald málsins með hliðsjón af ákvæðum laga nr. 160/2010 um mannvirki og gr. 2.9.2. í byggingarreglugerð nr. 112/2012. Gaf hann þær skýringar með bréfi, dags. 18. s.m., að hann hefði talið sér heimilt að byggja smáhýsi án byggingarleyfis skv. gr. 2.3.5. í byggingarreglugerð auk þess sem hann gerði athugasemd við þá staðhæfingu að skúrinn væri á borgarlandi.
Með bréfi byggingarfulltrúa, dags. 30. september 2025, var álitsbeiðandi upplýstur um að mælingar borgarinnar á skúrnum hefðu leitt í ljós að hann væri 18 m2 að stærð og staðsettur 6 cm út fyrir lóðarmörk. Byggingarfulltrúi hefði tekið ákvörðun á afgreiðslufundi 25. s.m. um að áformað væri að veita álitsbeiðanda 60 daga frest til að sækja um byggingarleyfi eða breyta mannvirkinu þannig að það uppfyllti skilyrði gr. 2.3.5. í byggingarreglugerð. Andmælti hann áformunum 1. október s.á. á þeim grundvelli að hvergi væri skilgreint í reglugerðinni hvort miða ætti við brúttó- eða nettóflatarmál mannvirkis og að skýra yrði þann óskýrleika honum í hag. Með bréfi byggingarfulltrúa, dags. 20. október 2025, var því svarað til að samkvæmt leiðbeiningum Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar við gr. 2.3.5. ætti að miða við brúttófermetrafjölda. Þá var tekin ákvörðun um áformaða kröfu um úrbætur auk þess sem bent var á að framhald málsins gæti falist í að ráðist yrði í úrbætur á kostnað hans eða beitingu dagsektarákvæða. Að lokum var upplýst um kæruheimild til úrskurðarnefndarinnar.
Sjónarmið álitsbeiðanda: Af hálfu álitsbeiðanda er bent á að hinn umræddi skúr hafi verið byggður árið 2018, en leiðbeiningar Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar við gr. 2.3.5. í byggingarreglugerð nr. 112/2012 hafi ekki verið settar fyrr en 2022. Þegar skúrinn hafi verið byggður hafi engar leiðbeiningar verið um það hvort miða ætti við nettó- eða brúttóflatarmál. Reykjavíkurborg hefði getað veitt þær leiðbeiningar og verði þau að bera hallann af því að hafa ekki gert það. Í því samhengi verði að líta til stöðu aðila þessa máls, þ.e. einstaklings gegn stærsta sveitarfélagi landsins. Óhjákvæmilegt sé að meta allan óskýrleika álitsbeiðanda í hag. Jafnframt hafi hann verið í góðri trú um að skúrinn félli undir undanþáguákvæði f-liðar gr. 2.3.5. í byggingarreglugerð allt þar til bréf hafi borist frá Reykjavíkurborg sjö árum eftir byggingu skúrsins. Þá verði ekki séð að skipulag svæðisins standi í vegi fyrir að skúrinn fái að standa áfram, sbr. gr. 5.3.2.11. í skipulagsreglugerð nr. 90/2013. Fjölmörg smáhýsi hafi verið reist á næstu lóðum, s.s. að Barðastöðum 57 og 59, og verði ekki séð að skúr álitsbeiðanda sé að einhverju leyti frábrugðinn þeim.
Einnig yrði það í verulegu ósamræmi við meðalhófsreglu stjórnsýsluréttarins, sbr. 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ef álitsbeiðanda yrði gert að fjarlægja eða breyta skúrnum núna. Að lokum séu kröfur borgarinnar niður fallnar sökum tómlætis. Sjö ár séu síðan skúrinn hafi verið byggður og síðan þá hafi Reykjavíkurborg, nágrannar eða aðrir haft tækifæri til að gera athugasemdir við skúrinn eða byggingu hans, en þar sem það hafi ekki verið gert séu kröfur borgaryfirvalda niður fallnar sökum tómlætis, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 680/2016.
Sjónarmið Reykjavíkurborgar: Af hálfu borgarinnar er bent á að mál þetta varði beiðni um úrskurð úrskurðarnefndarinnar um byggingarleyfisskyldu hins umþrætta skúrs á grundvelli 4. mgr. 9. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki. Komi því ekki önnur álitaefni til greina en þau sem snerti byggingarleyfisskyldu mannvirkis. Þá er bent á að regla gr. 4.3.1. í byggingarreglugerð nr. 112/2012, um að tilgreina beri stærð herbergja í nettóflatarmáli, eigi engan veginn við þegar heildarstærð mannvirkja sé mæld. Í c-lið gr. 4.3.9. sömu reglugerðar segi að í byggingarlýsingu skuli heildarstærð byggingar tilgreind í brúttóflatarmáli. Fari því ekki á milli mála að þegar stærð mannvirkja sé mæld skuli notast við brúttóstærð. Önnur niðurstaða sé eðli málsins samkvæmt ónákvæm, t.a.m. við útreikning á nýtingarhlutfalli þar sem markmiðið sé að finna hversu mikið flatarmál mannvirki tekur upp af heildarflatarmáli lóðar. Leiðbeiningar Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar við gr. 2.3.5. hafi því falið í sér áréttingu á gildandi reglu.
Sjónarmið álitsbeiðanda um að hann hafi verið í góðri trú þegar hann byggði skúrinn eða haft réttmætar væntingar til lögmætis hans hafi enga þýðingu í málinu, enda snúi álitaefni að því hvort mannvirkið sé byggingarleyfisskylt. Þess utan sé álitsbeiðandi bæði eigandi verkfræðistofu og menntaður verkfræðingur og eigi því að vera vel kunnugt um framkvæmd og viðmið við stærðarmælingu mannvirkja. Að auki liggi ekki fyrir samþykki aðliggjandi lóðarhafa í samræmi við skilyrði f-liðar gr. 2.3.5. í byggingarreglugerð.
Viðbótarathugasemdir álitsbeiðanda: Því er hafnað að mál þetta snúi eingöngu að því hvort umrætt mannvirki sé byggingarleyfisskylt og að önnur sjónarmið komi ekki til álita. Aðstæður í heild sinni hljóti að vera ráðandi við mat á því hvort um byggingarleyfisskylda framkvæmd sé að ræða. Ekki verði séð hvaða þýðingu gr. 4.3.9. í byggingarreglugerð nr. 112/2012 hafi um fyrirliggjandi ágreining. Að öðru leyti ítrekar álitsbeiðandi sjónarmið sem fram komu í beiðni hans til úrskurðarnefndarinnar.
Niðurstaða: Samkvæmt 4. mgr. 9. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki skal leita niðurstöðu úrskurðarnefndar, sbr. 59. gr., leiki vafi á því hvort mannvirki sé háð byggingarleyfi eða falli undir 2. eða 3. mgr. 9. gr. laganna. Skal niðurstaða nefndarinnar þar um liggja fyrir innan eins mánaðar frá því að slíkt erindi berst. Fyrirliggjandi beiðni í máli þessu var skýrlega lögð fram á nefndum lagagrundvelli og verður í samræmi við það tekin afstaða til þess hvort skúr sem reistur hefur verið á lóð Barðastaða 61 í Reykjavík sé háður byggingarleyfi. Aftur á móti liggur einnig fyrir að álitsbeiðandi vísar til ákvörðunar byggingarfulltrúa frá 20. október 2025, um að gera álitsbeiðanda að sækja um byggingarleyfi eða breyta því þannig að það uppfylli skilyrði f-liðar gr. 2.3.5. í byggingarreglugerð nr. 112/2012, sem hinnar kærðu ákvörðunar og færir fram rök fyrir því að hún sé ólögmæt. Hefur úrskurðarnefndin stofnað kærumál utan um það kæruefni, sbr. mál nr. UUA2512004, sem bíður úrlausnar nefndarinnar.
Fjallað er um byggingarleyfisskyldar framkvæmdir í 1. mgr. 9. gr. mannvirkjalaga. Þar kemur fram að óheimilt sé að grafa grunn fyrir mannvirki, reisa það, rífa eða flytja, breyta því, burðarkerfi þess eða lagnakerfum eða breyta notkun þess, útliti eða formi nema að fengnu leyfi viðkomandi byggingarfulltrúa, sbr. 2. mgr., eða Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, sbr. 3. mgr. Ráðherra getur í reglugerð kveðið á um að minniháttar mannvirkjagerð eða smávægilegar breytingar á mannvirkjum skuli undanþiggja byggingarleyfi, að slíkar framkvæmdir séu einungis tilkynningarskyldar eða að gera skuli vægari kröfur um fylgigögn eða umsóknarferli.
Í samræmi við framangreint er fjallað um minniháttar mannvirkjagerð sem er undanþegin byggingarheimild og -leyfi í gr. 2.3.5. í byggingarreglugerð. Í 1. mgr. ákvæðisins segir að minniháttar mannvirki og framkvæmdir sem taldar eru upp í stafliðum a-f séu undanþegnar byggingarleyfi. Þær séu einnig undanþegnar byggingarheimild og tilkynningarskyldu skv. gr. 2.3.6., enda séu þær í samræmi við deiliskipulag og önnur ákvæði reglugerðar þessarar sem við eiga hverju sinni. Samkvæmt f-lið greinarinnar eru þar á meðal smáhýsi sem séu að hámarki 15 m2 og mesta hæð þaks 2,5 m mælt frá yfirborði jarðvegs. Jafnframt kemur þar fram að sé smáhýsið minna en 3,0 m frá aðliggjandi lóð þurfi samþykki eigenda þeirrar lóðar. Slík smáhýsi séu ekki ætluð til gistingar eða búsetu.
Fyrir liggur í máli þessu mæling borgaryfirvalda á skúr álitsbeiðanda og samkvæmt því er hann 18 m2 að stærð. Virðist ekki vera ágreiningur um þá mælingu og verður hún því lögð til grundvallar. Er skúrinn þar með yfir stærðarviðmiði f-liðar gr. 2.3.5. í byggingarreglugerð og af þeim sökum háður byggingarleyfi skv. 1. mgr. 9. gr. laga um mannvirki. Tekið skal fram að með þeirri niðurstöðu hefur ekki verið tekin afstaða til lögmætis þeirrar ákvörðunar byggingarfulltrúa frá 20. október 2025 að gera álitsbeiðanda að sækja um byggingarleyfi eða breyta því þannig að það uppfylli skilyrði f-liðar gr. 2.3.5. í byggingarreglugerð.
Úrskurðarorð:
Skúr á lóð Barðastaða 61 í Reykjavík er háður byggingarleyfi samkvæmt 9. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki.
