Árið 2025, mánudaginn 17. nóvember, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Unnþór Jónsson settur varaformaður, Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor og Halldóra Vífilsdóttir arkitekt.
Fyrir var tekið mál nr. 165/2025, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 17. desember 2024 um að samþykkja umsókn um byggingarleyfi vegna Grettisgötu 20A og 20B.
Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur
úrskurður:
Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 27. október 2025, er barst nefndinni næsta dag, kærir húsfélagið að Grettisgötu 18 þá ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 17. desember 2024 að samþykkja umsókn um byggingarleyfi vegna Grettisgötu 20A og 20B. Er þess krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi. Þess er jafnframt krafist að framkvæmdir verði stöðvaðar á meðan málið er til meðferðar fyrir úrskurðarnefndinni. Þykir málið nægilega upplýst til að það verði tekið til endanlegs úrskurðar. Er því ekki tilefni til að taka afstöðu til stöðvunarkröfu kæranda.
Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjavíkurborg 4. nóvember 2025.
Málavextir: Á embættisafgreiðslufundi skipulagsfulltrúa Reykjavíkur 29. júní 2023 var tekin fyrir umsókn Xyzeta ehf. um breytingu á deiliskipulagi reits 1.182.1 vegna lóðanna nr. 20A og 20B við Grettisgötu. Fólst hin umsótta breyting í því að heimilt yrði að koma fyrir tveimur stigahúsum og stækka íbúðir út á milli stigahúsanna með svölum á suðurhlið. Auk þess yrði heimilt að rífa bakhús á lóð nr. 20A og reisa þar einlyft íbúðarhús með kjallara og risi. Var samþykkt að grenndarkynna framlagða tillögu fyrir hagsmunaaðilum að Grettisgötu 18, 18A, 22, 22B og 22C og Njálsgötu 15, 15A og 17. Bárust athugasemdir á kynningartíma, m.a. frá félagsmönnum kæranda. Hinn 19. desember 2023 dró umsækjandi umsókn sína til baka og lagði sama dag fram nýja umsókn um sambærilega breytingu á sama deiliskipulagi. Var samþykkt að grenndarkynna þá tillögu sem óverulega breytingu á deiliskipulagi fyrir sömu hagsmunaaðilum og áður. Var tillagan grenndarkynnt 12. mars 2024 með athugasemdafresti til 12. apríl s.á., en engar athugasemdir bárust á kynningartíma. Hinn 17. júlí s.á. samþykkti skipulagsfulltrúi umrædda tillögu að breytingu á deiliskipulagi reits 1.182.1. Sama dag birtist auglýsing í B-deild Stjórnartíðinda um gildistöku deiliskipulagsbreytingarinnar. Kærandi kærði deiliskipulagsbreytinguna til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála hinn 22. október 2025, en með úrskurði uppkveðnum 27. október 2025 í máli nr. 162/2025 var kærunni vísað frá þar sem hún barst að liðnum kærufresti.
Á grundvelli deiliskipulagsbreytingarinnar var á afgreiðslufundi byggingarfulltrúans í Reykjavík 17. desember 2024 tekin fyrir og samþykkt umsókn um byggingarleyfi vegna Grettisgötu 20A og 20B. Er það hin kærða ákvörðun í máli þessu.
Málsrök kæranda: Um kærufrest vísar kærandi til þess að félagsmenn hans hefðu ekki getað vitað um umfang framkvæmdanna og þeirra heilsuspillandi áhrifa sem þær hefðu í för með sér fyrr en eftir að framkvæmdir hófust í apríl 2025. Þeim hafi ítrekað verið greint frá því að framkvæmdum væri að fara að ljúka. Ekki hafi verið efni til að kæra fyrr en það hafi verið ljóst að umfang framkvæmdanna væri meira en kynnt hafi verið í upphafi og að þær hafi farið langt fram úr tímaáætlun. Er vísað til bráðabirgðaúrskurðar í máli úrskurðarnefndarinnar nr. 139/2025 þar sem fram komi að upphaf kærufrests kunni að ráðast af því hvenær framkvæmdir hefjist þannig að kærendur verði þeirra varir. Einnig sé vísað til 1. mgr. 27. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 um tímalengd kærufrests, sbr. 1. og 2. tölul. 1. mgr. 28. gr. sömu laga.
Hin kærða ákvörðun sé háð verulegum annmörkum. Umfang framkvæmdanna og samsvarandi áhrif á íbúa hafi ekki verið rannsakað nægilega. Þörf hafi verið á mati á umhverfisáhrifum framkvæmdanna samkvæmt lögum nr. 111/2021 um umhverfismat framkvæmda og áætlana sem og mat á því hvort höggbylgjur kynnu að valda skemmdum á fasteignum nærliggjandi íbúa. Hávaði vegna framkvæmdanna sé heilsuspillandi og óviðunandi. Mögulega hefðu félagsmenn kæranda getað sætt sig við að sitja undir slíku ónæði í fjórar vikur, eins og verkáætlun hafi gert ráð fyrir, en ekki 6–7 mánuði.
Málsrök Reykjavíkurborgar: Af hálfu borgaryfirvalda er tekið fram að ekkert bendi til þess að hið kærða byggingarleyfi sé háð annmörkum sem valdið geti ógildingu. Einnig er bent á að kærufrestur hafi verið liðinn þegar kæra hafi borist nefndinni 27. október 2025, sama hvort upphaf kærufrests miðist við dagsetningu ákvörðunarinnar eða það tímamark þegar félagsmenn kæranda urðu varir við framkvæmdir.
Niðurstaða: Samkvæmt 2. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er kærufrestur til úrskurðarnefndarinnar einn mánuður frá því að kæranda varð kunnugt eða mátti vera kunnugt um ákvörðun þá sem kæra lýtur að. Fyrir liggur í máli þessu að framkvæmdir hófust í apríl 2025. Verður að telja að félagsmönnum kæranda hafi þá verið kunnugt eða mátt vera kunnugt um hina kærðu ákvörðun. Kæra í máli þessu barst 28. október s.á. og þar með að liðnum kærufresti.
Í 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 er fjallað um áhrif þess ef kæra berst að liðnum kærufresti. Ber þá samkvæmt 1. mgr. ákvæðisins að vísa kæru frá nema að afsakanlegt verði talið að kæran hafi ekki borist fyrr eða veigamiklar ástæður mæli með því að kæran verði tekin til efnismeðferðar, sbr. 1. og 2. tölul. Tiltekið er í athugasemdum með 28. gr. í frumvarpi því sem varð að stjórnsýslulögum að við mat á því hvort skilyrði séu til að taka mál til meðferðar að loknum kærufresti þurfi að líta til þess hvort aðilar að málinu séu fleiri en einn og með andstæða hagsmuni. Sé svo sé rétt að taka mál einungis til kærumeðferðar að liðnum kærufresti í algjörum undantekningartilvikum. Þá er tekið fram í athugasemdum við 2. mgr. 4. gr. í frumvarpi því sem varð að lögum nr. 130/2011 að kærufrestur til úrskurðarnefndarinnar sé styttri en almennur kærufrestur stjórnsýslulaga. Segir nánar að brýnt sé að ágreiningur um form eða efni ákvörðunar verði staðreyndur sem fyrst. Þar liggja að baki sjónarmið um réttaröryggi og tillit til hagsmuna leyfishafa sem allajafna hefur ríkra hagsmuna að gæta í kærumálum sem varða leyfi hans.
Að mati úrskurðarnefndarinnar verður ekki talið að rask og ónæði af völdum framkvæmda, jafnvel þótt það reynist meira en gert var ráð fyrir í upphafi, feli í sér aðstæður þar sem afsakanlegt sé að kæra berist að liðnum kærufresti eða veigamiklar ástæður sem mæli með því að kæran verði tekin til efnismeðferðar, sbr. áðurnefndir 1. og 2. tölul. 28. gr. stjórnsýslulaga. Er þá einnig haft í huga að úrlausn þessa máls varðar ekki einungis hagsmuni kæranda heldur einnig leyfishafa. Skilyrði nefnds ákvæðis fyrir töku máls til efnismeðferðar að liðnum kærufresti þykja því ekki uppfyllt og verður máli þessu af þeim sökum vísað frá nefndinni.
Úrskurðarorð:
Kærumáli þessu er vísað frá úrskurðarnefndinni.
