Árið 2025, þriðjudaginn 4. nóvember, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, fyrir:
Mál nr. 164/2025, kæra á ákvörðun skipulags- og byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 24. september 2025 um álagningu dagsekta vegna skiltis á lóð nr. 6 við Álfabakka.
Í málinu er nú kveðinn upp til bráðabirgða svofelldur
úrskurður
um kröfu kærenda um stöðvun réttaráhrifa:
Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 24. október 2025, er barst nefndinni sama dag, kæra Garðheimar Gróðurvörur ehf. og Gardenia fasteignir ehf., Álfabakka 6, ákvörðun skipulags- og byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 24. september 2025 um álagningu dagsekta að fjárhæð kr. 150.000, frá og með 26. september s.á., fyrir hvern þann dag sem það dragist að slökkva á skilti og fjarlægja það af lóð nr. 6 við Álfabakka. Er þess krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi og lagt verði fyrir byggingarfulltrúa að taka óafgreiddar umsóknir kærenda til lögmætrar meðferðar. Gera kærendur einnig kröfu um að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar um dagsektir verði frestað á meðan málið er til meðferðar fyrir úrskurðarnefndinni. Verður nú tekin afstaða til þeirrar kröfu
Málsatvik og rök: Með umsókn, dags. 25. ágúst 2022, sóttu kærendur um byggingarleyfi fyrir 8,6 m2 stafrænu auglýsingaskilti á lóð nr. 6 við Álfabakka. Í kjölfar neikvæðrar umsagnar skipulagsfulltrúa, dags. 6. október s.á., var erindinu synjað á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 11. s.m. Kærendur sóttu um byggingarleyfi á ný fyrir 11,6 m2 stafrænu auglýsingaskipti á umræddri lóð 10. janúar 2024. Á afgreiðslufundi skipulagsfulltrúa 10. maí 2024 var lögð fram fyrirspurn frá kærendum um breytingu á deiliskipulagi Suður-Mjóddar vegna lóðar nr. 6 við Álfabakka sem fólst í því að heimilt yrði að reisa stafrænt tveggja hliða skilti á lóðinni. Á fundi skipulagsfulltrúa 27. júní s.á. var erindi kærenda um deiliskipulagsbreytingu synjað og á fundi byggingarfulltrúa 21. október s.á. var umsókn um byggingarleyfi synjað á grundvelli umsagnar skipulagsfulltrúa frá 6. október 2022 og svars vegna deiliskipulagsbreytingar, dags. 27. júní 2024.
Kærendur óskuðu á ný eftir breytingu á deiliskipulagi fyrir Suður-Mjódd með erindi, dags. 16. september 2024, þannig að tekið yrði fram í kafla deiliskipulagsins um auglýsingaskilti á lóð nr. 6 við Álfabakka að það sem þar kæmi fram ætti líka við um stafræn skilti. Sótt var um byggingarleyfi að nýju 15. október 2025 og með umsókninni var „erindislýsing“ þar sem bent var á að samþykkt Reykjavíkurborgar um skilti og gildand deiliskipulagi fyrir lóð Álfabakka 6 bæri ekki saman um stærð leyfilegs skiltis á lóðinni. Af þeim sökum ætti ákvæði deiliskipulags að gilda, en skilti það sem kærandi hefði sótt um leyfi fyrir rúmaðist innan skilmála deiliskipulags. Erindi kærenda um byggingarleyfi hefur ekki verið afgreitt.
Með bréfi, dags. 22. ágúst 2025, tilkynnti byggingarfulltrúi kærendum að borist hefði fjöldi ábendinga vegna stafræns skiltis sem staðsett væri við inn- og útkeyrslu á lóð nr. 6 við Álfabakka. Tekið væri fram í ábendingum að staðsetning skiltisins hindraði sýn vegfarenda og gæti valdið slysahættu. Í ljósi þess að byggingarleyfisumsókn vegna skiltisins hefði verið synjað af hálfu byggingarfulltrúa 22. október 2024 væri veittur 30 daga frestur frá dagsetningu bréfsins til að fjarlægja umrætt skilti. Yrðu kærendur ekki við kröfunni væri áformað að beita dagsektum kr. 150.000 fyrir hvern þann dag sem það kynni að dragast að ljúka verkinu. Var jafnframt gerð krafa um að slökkt yrði á skiltinu án tafar. Kærendur andmæltu fyrirmælum byggingarfulltrúa með bréfi, dags. 8. september s.á., og kröfðust þess ákvörðunin yrði afturkölluð og að byggingarfulltrúi léti af áformum um álagningu dagsekta. Byggingarfulltrúi svaraði kærendum með bréfi, dags. 24. s.m., þar sem fyrri ákvörðun um að fjarlægja skuli skiltið var ítrekuð og staðfest var ákvörðun um álagningu dagsekta kr. 150.000 frá og með 26. s.m.
Kærendur vísa til þess að með kærunni hafi þeir nýtt sér lögvarinn rétt sinn og heimild til að bera lögmæti hinnar kærðu ákvörðunar undir úrskurðarnefndina. Ef réttaráhrifum verði ekki frestað blasi við að kæruheimildin verði þýðingarlaus. Um sé að ræða íþyngjandi ákvörðun sem beinist einungis að kærendum. Ákvörðunin hafi í för með sér mikinn tilkostnað, rask og verðmætasóun. Þá verði að líta til þess að umsókn um byggingarleyfi, dags. 15. október 2025, hafi enn ekki verið tekin til meðferðar.
Af hálfu Reykjavíkurborgar er kröfum kærenda um frestun réttaráhrifa hafnað þar sem ekkert hafi komið fram sem bendi til þess að veitt hafi verið leyfi fyrir umræddu skilti, né að ákvörðun um að fjarlægja skuli það sé háð annmörkum sem valdið gætu ógildingu.
Niðurstaða: Í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er tekið fram að kæra til úrskurðarnefndarinnar fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar en jafnframt er kærendum þar heimilað að krefjast stöðvunar framkvæmda til bráðabirgða séu þær hafnar eða yfirvofandi. Með sama hætti er kveðið á um það í 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 að kæra til æðra stjórnvalds fresti ekki réttaráhrifum ákvörðunar en þó sé heimilt að fresta réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar til bráðabirgða meðan málið er til meðferðar hjá kærustjórnvaldi þar sem ástæður mæli með því. Tilvitnuð lagaákvæði bera með sér að meginreglan sé sú að kæra til æðra stjórnvalds frestar ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar og eru heimildarákvæði fyrir frestun framkvæmda kærðar ákvörðunar undantekning frá nefndri meginreglu sem skýra beri þröngt. Verða því að vera ríkar ástæður eða veigamikil rök fyrir ákvörðun um stöðvun framkvæmda.
Tekið er fram í athugasemdum með 5. gr. í frumvarpi því sem varð að lögum nr. 130/2011 að ákvæði greinarinnar byggist á almennum reglum stjórnsýsluréttar um réttaráhrif kæru og heimild úrskurðaraðila til að fresta réttaráhrifum ákvörðunar, sbr. 29. gr. stjórnsýslulaga. Í athugasemdum með þeirri grein í frumvarpi til stjórnsýslulaga er tiltekið að heimild til frestunar réttaráhrifa þyki nauðsynleg þar sem kæruheimild geti ella orðið þýðingarlaus. Þar kemur einnig fram að almennt mæli það á móti því að réttaráhrifum ákvörðunar sé frestað ef fleiri en einn aðili sé að máli og þeir eigi gagnstæðra hagsmuna að gæta. Það mæli hins vegar með því að fresta réttaráhrifum ákvörðunar ef aðili máls sé aðeins einn og ákvörðun er íþyngjandi fyrir hann, veldur honum t.d. tjóni. Þetta sjónarmið vegi sérstaklega þungt í þeim tilvikum þar sem erfitt yrði að ráða bót á tjóninu enda þótt ákvörðunin yrði síðar felld úr gildi af hinu æðra stjórnvaldi.
Í máli þessu er kærð sú ákvörðun skipulags- og byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 24. september 2025 að leggja á dagsektir að fjárhæð kr. 150.000 fyrir hvern þann dag sem kærendur draga að verða við kröfu um að fjarlægja stafrænt auglýsingaskilti á lóð nr. 6 við Álfabakka. Kærendur hafa nýtt sér heimild til að bera lögmæti hinnar kærðu ákvörðunar undir úrskurðarnefndina, en um íþyngjandi ákvörðun er að ræða sem beinist einungis að kærendum. Eins og málsatvikum er háttað þykir rétt að fresta réttaráhrifum ákvörðunarinnar enda liggja ekki fyrir knýjandi ástæður sem gera það að verkum að varhugavert sé að bíða niðurstöðu úrskurðarnefndarinnar um ágreiningsefni máls þessa.
Úrskurðarorð:
Frestað er réttaráhrifum ákvörðunar skipulags- og byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 24. september 2025, um beitningu dagsekta að fjárhæð 150.000 kr. frá og með 26. september 2025.
