151/2025 Sunnubraut

Árið 2025, fimmtudaginn 23. október, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Unnþór Jónsson settur varaformaður, Karólína Finnbjörnsdóttir lögmaður og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur.

Fyrir var tekið mál nr. 151/2025, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúa Kópavogs frá 29. september 2025 um að aflétta stöðvun og aðhafast ekki frekar vegna girðingar á mörkum lóðanna Sunnubrautar 6 og 8.

 Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 29. september 2025, er barst nefndinni sama dag, kærir eigandi Sunnubrautar 8, þá ákvörðun byggingarfulltrúa Kópavogs frá 29. september 2025 að aflétta stöðvun og aðhafast ekki frekar vegna girðingar á mörkum lóðanna Sunnubrautar 6 og 8. Er þess krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi. Þá er þess krafist að framkvæmdir verði stöðvaðar til bráðabirgða á meðan málið er til meðferðar fyrir úrskurðarnefndinni. Þykir málið nægilega upplýst til að það verði tekið til endanlegs úrskurðar og er því ekki tilefni til að taka afstöðu til stöðvunarkröfu kæranda.

Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Kópavogsbæ 1. október 2025.

Málavextir: Fyrir nokkrum árum var einbýlishús á lóð nr. 6 við Sunnubraut á Kársnesi í Kópavogi rifið og leyfi veitt til að byggja nýtt hús í staðinn, en sú lóð er við hlið lóðar kæranda að Sunnubraut 8. Hinn 2. júní 2025 sendi kærandi tölvupóst til byggingarfulltrúa Kópavogs og vísaði þar til þess að árið á undan hafi hann orðið þess var að verið væri að reisa stöpla fyrir grindverk á lóðamörkum Sunnubrautar 6 og 8 sem væru að mestu eða miklu leyti á lóð kæranda. Hafi hann krafist þess af eiganda lóðar Sunnubrautar 6 að hann léti af áformunum og fjarlægði það sem búið væri að setja niður. Engar framkvæmdir hafi svo verið í gangi þar til þann sama dag sem pósturinn var sendur að verktakar hafi mætt á svæðið til að ljúka við gerð grindverksins. Krafðist kærandi þess af byggingarfulltrúa að hann mundi hlutast til um málið, stöðva framkvæmdir og láta fjarlægja það sem gert hafi verið. Í bréfi byggingarfulltrúa til eiganda Sunnubrautar 6, dags. 3. júní 2025, var vísað til erindis kæranda og tekið fram að ekki lægi fyrir samþykki fyrir grindverkinu. Væri því krafist tafarlausrar stöðvunar framkvæmda þar til sameiginleg lausn hefði fundist. Af hálfu framkvæmdaraðila var þeim sjónarmiðum komið á framfæri til byggingarfulltrúa 27. ágúst s.á. að um væri að ræða endurreisn girðingar sem ekki þyrfti samþykki fyrir.

Kærandi sendi tölvupóst til byggingarfulltrúa 11. september s.á. þar sem hann upplýsti að hann hefði verið í frekari samskiptum við eiganda Sunnubrautar 6 en að lausn hefði ekki fundist í málinu. Fór kærandi því fram á að framkvæmdaraðila yrði gert að fjarlægja grindverkið án tafar og ítrekaði hann það erindi 23. s.m. Með bréfi byggingarfulltrúa til framkvæmdaraðila, dags. 29. s.m., var rakið að umræddir stöplar væru u.þ.b. 20 cm inn á lóð Sunnubrautar 8 og undir jörðu. Ekki væri séð að girðingin eða stöplarnir hefðu nein umtalsverð áhrif á hagsmuni kæranda. Væru því ekki fyrir hendi þeir almanna- eða öryggishagsmunir sem kölluðu á beitingu þvingunaraðgerða. Væri stöðvun framkvæmda aflétt og mundi byggingarfulltrúi ekki aðhafast frekar í málinu.

Málsrök kæranda: Í kæru er því andmælt sem fram kemur í hinni kærðu ákvörðun byggingar­fulltrúa Kópavogs frá 29. september 2025 að stöplarnir séu undir jörðu, eins og myndir sem fylgi með kæru beri með sér. Þá sé fráleitt að halda því fram, sem framkvæmdar­aðili geri, að um endurreisn girðingar sé að ræða þar sem sú girðing sem áður hafi verið við lóðamörk hafi tilheyrt öðru húsi, verið mun veigaminni og ekki inni á lóð kæranda. Kærandi sé eigandi Sunnubrautar 8 og sé hann einn til þess umkominn að heimila framkvæmdir á lóð sinni. Nágranni hans hafi sannarlega ekki heimild til þess og geti Kópavogsbær heldur ekki heimilað honum það. Hér sé einfaldlega um óleyfisframkvæmd að ræða sem beri að fjarlægja.

Frá lóð kæranda sé girðingin hærri en 1,8 m og hún því ekki í samræmi við e-lið 1. mgr. gr. 2.3.5. í byggingarreglugerð nr. 112/2012. Í sömu grein sé vísað til þess að lóðarhöfum sé heimilt að reisa girðingar og skjólveggi á lóðarmörkum ef þeir geri undirritað samkomulag um framkvæmdina sem afhent sé til byggingarfulltrúa, en ekkert slíkt samþykki liggi fyrir. Jafnvel þótt girðingarmynd hafi verið á milli lóðanna fyrir fjölmörgum árum geti það ekki falið í sér heimild til þess að setja upp nýja girðingu. Í 1. mgr. 56. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki kemur fram að þegar ekki er gengið frá mannvirki samkvæmt m.a. reglugerð „skal gera eiganda eða umráðamanni þess aðvart og leggja fyrir hann að bæta úr því sem áfátt er.“ Tilvitnað lagaákvæði leggi beinlínis athafnaskyldu á byggingarfulltrúa þegar svo hátti til að mannvirki sé ekki í samræmi við byggingarreglugerð.

Málsrök Kópavogsbæjar: Af hálfu sveitarfélagsins er ekki fallist á að hin kærða ákvörðun byggingarfulltrúa frá 29. september 2025, um að aðhafast ekki vegna grindverks á lóðamörkum Sunnubrautar 6 og 8, sé haldin þeim ágöllum að ógildingu varði. Hvað sem líði ágreiningi um hvort samþykki hafi þurft fyrir umræddum framkvæmdum eða ekki þá hafi ákvörðun byggingarfulltrúa verið studd þeim rökum að ekki yrði séð að fyrir hendi væru þeir almanna- eða öryggishagsmunir sem kölluðu á beitingu þvingunarúrræða af hálfu byggingarfulltrúa í málinu, auk þess sem ekki yrði séð að girðingin hefði nein umtalsverð áhrif á hagsmuni kæranda. Hafi hin kærða ákvörðun því verið studd efnislegum rökum.

 Athugasemdir framkvæmdaraðila: Í umsögn eiganda Sunnubrautar 6 er tekið fram að byggingin sem verið sé að reisa á lóð Sunnubrautar 6 sé að öllu leyti í samræmi við gildandi deiliskipulag og útgefin leyfi. Á hönnunar- og byggingartíma hafi kærandi haft sterkari skoðanir á hönnun og útliti hússins en góðu hófi gegnir, t.a.m. um að byggingarefni tiltekins veggjar hússins skuli vera úr gleri og að skilyrði yrðu gerð um að ekki yrðu settar gardínur í syðri hluta hússins. Hin síðarnefnda krafa sé fáheyrð og feli í sér að kærandi geti öllum stundum horft inn í stofur nágranna sinna og eftir atvikum inn í aðrar vistverur. Framkvæmdaraðili eigi hins vegar lögvarinn rétt til þess að koma í veg fyrir innsýn í fasteign sína, en þann rétt megi ráða af t.d. 3. mgr. 43. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Ekki verði séð að bygging hússins hafi skert útsýni kæranda með þeim hætti sem hann lýsir í kæru.

Áður en ágreiningur aðila hafi ratað á borð byggingarfulltrúa hafi kærandi klætt alla austurhlið bílskúrs fasteignar sinnar í því skyni að forðast leka- og rakaskemmdir. Sú klæðning sé um 7 cm breið og liggi öll innan lóðarmarka framkvæmdaraðila, en hann hafi hingað til hvorki krafist niðurrifs klæðningarinnar né greiðslna úr hendi kæranda vegna hagnýtingar á lóðinni.

Hin umdeilda girðing sé reist á grunni girðingar sem staðið hafi þar árum saman, jafnvel í áratugi. Lagðar séu fram yfirlýsingar fyrri íbúa Sunnubrautar 6 sem staðfesti það. Áður hafi girðingin náð mun lengra í norður eftir lóðamörkunum og hafi verið hulin limgerði, en leifar af festingum hennar í jörð megi jafnframt sjá á þeim ljósmyndum sem kærandi hafi lagt fram. Sú breyting hafi þó verið gerð að hluti girðingarinnar hafi verið færður um 90° til að forða því að hundur slyppi út fyrir hana. Eldri girðingin hafi verið fest við bílskúr kæranda með skrúfum eða múrboltum, en af borgötum eftir þær festingar, sem sjá megi á ljósmyndum frá fram­kvæmdaraðila, sé ljóst að einungis hafi 3 cm vantað upp á að girðingin næði að þakkanti bílskúrs kæranda. Staðfesti ljósmyndirnar jafnframt að sú girðing hafi legið, a.m.k. að hluta, innan þeirra lóðamarka sem kærandi miði við, enda hafi girðingin verið fest á gafl bílskúrs kæranda. Hafi eldri hæð girðingar því verið sambærileg hæð þeirrar girðingar sem deilt sé um í máli þessu. Samhliða niðurrifi hússins hafi framkvæmdaraðili fjarlægt girðinguna í því skyni að endur­reisa hana með vandaðri hætti, en um þá endurreisn sé deilt í máli þessu.

Framkvæmdaraðili hafi fengið þær upplýsingar frá bæjaryfirvöldum og fagmönnum að ekki þyrfti sérstakt samþykki fyrir endurreisn nýrrar girðingar úr timbri á sama stað og eldri girðingin. Sé það á annað borð rétt að hluti girðingarinnar liggi innan lóðarmarka kæranda þá liggi sá hluti að svo örlitlu leyti inn á lóð, þ.e. 1–2 cm, að augljóst sé að lega girðingarinnar hafi engin teljandi áhrif á hagsmuni kæranda. Í því sambandi verði að hafa í huga að mörkin séu ekki nákvæmlega línu- eða hnitsett og örðugt að átta sig á því hvar þau liggja nákvæmlega þannig að engu skeiki. Undirstöður girðingarinnar séu steypustöplar sem liggi undir yfirborði lóðar kæranda og af þeirri ástæðu hafi girðingin engin áhrif á hagsmuni hans. Framkvæmdar­aðili hafi ítrekað bent á að hann sé reiðubúinn til þess að hylja þann hluta stöplana á snyrtilegan hátt á eigin kostnað, en á slíkar lausnir hafi kærandi ekki fallist. Sú afstaða sætir furðu enda þekkt í þéttbýli að undirstöðum mannvirkja, lögnum, ljósleiðurum og öðrum búnaði sé fyrir komið neðanjarðar og hulið án þess að slíkt valdi vandkvæðum.

Tekið sé undir þau sjónarmið sem fram koma í hinni kærðu ákvörðun byggingarfulltrúa. Þess utan sé byggt á því að framkvæmd sú sem um sé deilt í máli þessu teljist minniháttar, svo sem í skilningi ákvæðis gr. 2.3.5. í byggingarreglugerð nr. 112/2012. Óumdeilt hljóti að vera að um sé að ræða endurreisn eða endurbyggingu girðingar þeirrar sem fyrir hafi verið á lóðamörkum. Endurreisn girðingarinnar feli í sér viðhald hennar í skilningi c-liðar reglugerðarákvæðisins, enda eigi ákvæðið við „allt viðhald“, en sé ekki takmarkað við nánar tilgreindar endurbætur, endurreisn eða viðhaldsaðgerðir. Áskilnaður e-liðar ákvæðisins, um samþykki eiganda sam­liggjandi lóðar fyrir girðingu á lóðamörkum, eigi einungis við þegar ekki hafi verið girðing á lóðamörkum. Þeim áskilnaði sé ekki fullnægt í þessu tilviki.

Verði fallist á kröfu kæranda um að fjarlægja beri girðinguna muni framkvæmdaraðili þurfa að sæta því að kærandi eða aðrir íbúar Sunnubrautar 8 geti horft óáreittir inn í svefnherbergi Sunnubrautar 6 og stofu þess. Slíkar aðstæður brjóti í bága við meginreglur um friðhelgi einka­lífs í skilningi 71. gr. stjórnarskrárinnar. Er í því sambandi rétt að hafa í huga áðurnefndar kröfur kæranda um að ekki megi setja upp gardínur í húsinu til að byrgja ekki sýn frá lóð. Byggt sé á því að réttur framkvæmdaraðila til endurreisa girðingu á lóðamörkum gangi framar þeim réttindum sem kærandi vísi til.

Meginreglur grenndar- og nábýlisréttar veiti nágrönnum í þéttbýli ekki fortakslausa vernd gegn hvers konar aðstæðum sem þeir telja að þeir hafi óhagræði eða óþægindi af. Í umfjöllun um grenndarrétt hefur verið talið að til þess að ábyrgð stofnist eða til þess að heimilt þyki að beita íþyngjandi þvingunarreglum þurfi þau óþægindi sem um ræði að vera veruleg, einkum í þéttbýli, en þau séu alls ekki fyrir hendi í máli þessu. Við úrlausn þessa máls beri að leggja mat á þá hagsmuni sem í húfi séu og taka hæfilegt tillit til beggja aðila, en til viðbótar við framan­greind sjónarmið verði framkvæmdaraðili fyrir fjárhagstjóni verði honum gert að rífa girðing­una á meðan ekkert liggi fyrir um að kærandi verði fyrir tjóni vegna girðingarinnar.

Verði ekki fallist á þá kröfu framkvæmdaraðila að hin kærða ákvörðun verði staðfest er þess til vara krafist að úrskurðarnefndin úrskurði um að girðingin fái að standa en að hún megi ekki vera hærri en 180 cm miðað við jarðvegshæð þeirrar lóðar sem hærri sé, sbr. lokamálslið e-liðar 1. mgr. gr. 2.3.5. í byggingarreglugerð.

 Viðbótarathugasemdir kæranda: Kærandi ítrekar sjónarmið um að undirstöður girðingar­innar séu ekki undir jörðu og að athafnaskylda hvíli á Kópavogsbæ í samræmi við skýran laga­texta í 56. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Vel megi vera að einhver girðing hafi staðið á lóðamörkum áður en kærandi hafi flutt inn á haustmánuðum 2017, en hafi svo verið hafi hún ekki neitt verið í líkingu við það sem nú sé áformað. Fráleitt sé að halda því fram að réttur til endurreisnar girðingar sé án tímamarka, hvað þá til að reisa annars konar girðingu en fyrir hafi verið. Jafnframt sé fráleitt að halda því fram að um viðhald sé að ræða.

Kærandi hafi samþykkt að húsið að Sunnubraut 6 yrði stækkað til vesturs af þeirri ástæðu einni að bílskúrinn hans hafi lekið og því hafi legið ljóst fyrir að hann þyrfti að fá að grafa inn á lóð nágranna til að koma í veg fyrir skemmdirnar. Klæðning sem hann hafi sett á bílskúrinn hafi öll verið gerð í samráði við framkvæmdaraðila Sunnubrautar 6. Eðlismunur sé á þeim fram­kvæmdum og girðingunni sem verið sé að reisa, þar sem bílskúrinn hafi legið undir skemmdum og ekki önnur aðferð tæk til viðgerðar en sú sem hafi orðið fyrir valinu eða önnur sambærileg. Engin nauðsyn sé til þess að reisa girðingu á lóðamörkum.

Hvað varði sjónarmið um friðhelgi einkalífs sé bent á að framkvæmdaraðili hafi sjálfur kosið að færa hús sitt nær húsi kæranda. Frá upphafi hafi legið fyrir sú afstaða kæranda að hann hafi viljað tryggja að framkvæmdin ylli svo litlu skuggavarpi sem verða mætti. Vilji framkvæmdar­aðili girða fyrir glugga sína geti hann gert það með því að færa girðinguna inn á eigin lóð. Hvað sem líði öllum sjónarmiðum framkvæmdaraðila um grenndarrétt standi sú röksemd óhögguð að einum sé ekki heimilað að byggja á lóð annars án heimildar. Sú heimild liggi ekki fyrir og muni ekki verða veitt.

Niðurstaða: Í máli þessu er deilt um lögmæti þeirrar ákvörðunar byggingarfulltrúa Kópavogs frá 29. september 2025 að aflétta stöðvun og aðhafast ekki frekar vegna girðingar á mörkum lóðanna Sunnubrautar 6 og 8. Í hinni kærðu ákvörðun kemur fram að ákvæði 56. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki feli í sér heimild fyrir byggingarfulltrúa til að taka ákvörðun um beitingu þvingunarúrræða og að sú ákvörðun sé háð mati hans. Þar sem hvorki stöplarnir né girðingin hefðu nein umtalsverð áhrif á hagsmuni kæranda og þar sem ekki væru fyrir hendi þeir almanna- eða öryggishagsmunir sem kölluðu á beitingu þvingunaraðgerða taldi byggingar­fulltrúi ekki ástæðu til að aðhafast frekar í málinu.

Það er hlutverk byggingarfulltrúa hvers sveitarfélags að hafa eftirlit með því að mannvirki og notkun þeirra sé í samræmi við útgefin leyfi og beita eftir atvikum þvingunarúrræðum. Í 1. mgr. 55. gr. er að finna fyrirmæli er varða heimild leyfisveitanda til að stöðva framkvæmdir eða notkun og fyrirskipa lokun mannvirkis. Þá er kveðið á um það í 2. mgr. 55. gr. laganna að sé byggingarframkvæmd hafin án þess að leyfi sé fengið fyrir henni eða hún brjóti í bága við skipulag geti byggingarfulltrúi krafist þess að hið ólöglega mannvirki eða byggingarhluti sé fjarlægt. Einnig er fjallað um aðgerðir til að knýja fram úrbætur í 56. gr. laganna. Er þar m.a. tekið fram í 1. mgr. að sé ásigkomulagi, frágangi, umhverfi eða viðhaldi húss, annars mannvirkis eða lóðar ábótavant að mati byggingarfulltrúa eða frágangur ekki samkvæmt samþykktum uppdráttum, lögum, reglugerðum og byggingarlýsingu, skuli gera eiganda eða umráðamanni eignarinnar aðvart og leggja fyrir hann að bæta úr því sem áfátt sé. Sé það ekki gert er heimilt að beita dagsektum eða láta vinna verk á kostnað þess sem vanrækt hefur að vinna verkið, sbr. 2. og 3. mgr. nefnds lagaákvæðis.

Tekið er fram í athugasemdum við 55. gr. með frumvarpi því sem varð að mannvirkjalögum að sú breyting hafi verið gerð frá fyrri lögum, varðandi mannvirki sem reist séu í óleyfi, að byggingarfulltrúa sé heimilt en ekki skylt að krefjast niðurrifs þeirra, að jarðrask sé afmáð eða starfsemi sé hætt. Þar kemur að auki fram að eðlilegt sé að ákvörðun um beitingu slíkra úrræða sé metin í hverju tilviki, m.a. með tilliti til meðalhófs. Ákvörðun um niðurrif mannvirkis eða byggingarhluta þess er því háð mati stjórnvalds hverju sinni og gefur sveitarfélögum kost á að bregðast við sé gengið gegn almannahagsmunum þeim er búa að baki mannvirkjalögum, svo sem skipulags-, öryggis- og heilbrigðishagsmunum. Líta ber svo á að sömu sjónarmið búi að baki öðrum þvingunarúrræðum laganna á borð við beitingu dagsekta og að vinna verk á kostnað viðkomandi, sbr. 2. og 3. mgr. 56. gr. mannvirkjalaga. Fer það eftir atvikum hverju sinni hvort nefndum þvingunarúrræðum verði beitt í tilefni af framkvæmd sem telst vera ólögmæt. Með hliðsjón af þessu verður ekki talið að lögin tryggi einstaklingum rétt til að knýja byggingar­yfirvöld til beitingar þvingunarúrræða vegna einstaklingshagsmuna. Þótt beiting slíkra úrræða sé háð mati stjórnvalds þarf ákvörðun þess efnis að vera rökstudd með viðhlítandi hætti, m.a. með hliðsjón af þeim hagsmunum sem búa að baki fyrrgreindum lagaheimildum og fylgja þarf meginreglum stjórnsýsluréttarins, s.s. um rannsókn máls skv. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og að málefnaleg sjónarmið búi að baki ákvörðun.

Telja verður að framangreind sjónarmið um svigrúm stjórnvalds við val á leiðum til úrlausnar máls geti ekki með sama hætti átt við um þær aðgerðir til að knýja fram úrbætur sem mælt er fyrir um í 1. mgr. 56. gr. laga nr. 160/2010, enda orðalag skýrt um skyldu leyfisveitanda til að „gera eiganda eða umráðamanni þess aðvart og leggja fyrir hann að bæta úr því sem áfátt er.“ Fyrir liggur að erindi kæranda fól það í sér byggingarfulltrúi mundi gera framkvæmdar­aðila að fjarlægja grindverk á lóðamörkum Sunnubrautar 6 og 8. Í ljósi þess sem nú hefur verið rakið verður að líta svo á að í því hafi falist beiðni um beitingu þvingunarúrræðis á grundvelli 2. mgr. 55. gr. laga um mannvirki. Þrátt fyrir að í bréfi byggingarfulltrúa frá 29. september 2025 hafi verið vísað til 1. mgr. 56. gr. sömu laga verður að virtu erindi kæranda og tilvísunar embættisins til matskenndrar ákvörðunar að líta svo á að tekin hafi verið ákvörðun um að beita ekki því úrræði 2. mgr. 55. gr. að krefjast þess að fjarlægja skuli ólöglegan byggingarhluta.

Þegar stjórnvald tekur ákvörðun á grundvelli matskenndrar lagaheimildar er því skylt að framkvæma heildstætt og atviksbundið mat með tilliti til aðstæðna hverju sinni. Við beitingu þvingunarúrræða mannvirkjalaga verður, svo sem áður segir, að líta til þess að þeim er fyrst og fremst beitt til gæslu almannahagsmuna þeim er búa að baki lögunum, en síður til þess að vernda einstaklingshagsmuni enda eru þeim tryggð önnur réttarúrræði til þess að verja þá hagsmuni, s.s. að leita til dómstóla. Á það verður þó bent að til lögmætrar gæslu almanna­hagsmuna felst m.a. að beita sér fyrir því að framkvæmdir fari eftir þeim laga- og reglugerðar­ákvæðum sem gilda hverju sinni, sem getur eftir atvikum farið saman við hagsmuni nágranna. Einnig geta komið til álita ýmis önnur sjónarmið, til að mynda hversu íþyngjandi aðgerða er krafist af þeim sem úrræðið beinist að, með hvaða hætti meint lögbrot er tilkomið og mikilvægi þeirra hagsmuna sem verið er að gæta.

Sem fyrr greinir var hin kærða ákvörðun reist á því að ekki væru fyrir hendi þeir almanna- eða öryggishagsmunir sem kölluðu á beitingu þvingunaraðgerða. Að auki vísaði byggingarfulltrúi til þess að ekki yrði séð að grindverkið eða stöplarnir hefðu nein umtalsverð áhrif á hagsmuni kæranda. Með hliðsjón af því sem að framan er rakið verður að telja að ákvörðun byggingar­fulltrúa um að aðhafast ekki frekar hafi verið studd málefnalegum rökum sem ekki eru efni til að hnekkja. Verður kröfu kæranda um ógildingu hinnar kærðu ákvörðunar af þeim sökum hafnað.

 Úrskurðarorð:

Hafnað er kröfu kæranda um að felld verði úr gildi ákvörðun byggingarfulltrúa Kópavogs frá 29. september 2025 um að aflétta stöðvun og aðhafast ekki frekar vegna girðingar á mörkum lóðanna Sunnubrautar 6 og 8.