139/2025 Sindragata

Árið 2025, mánudaginn 27. október, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Arnór Snæbjörnsson formaður, Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor, Halldóra Vífilsdóttir arkitekt, Karólína Finnbjörnsdóttir lögmaður og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur.

Fyrir var tekið mál nr. 139/2025, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúa Ísafjarðarbæjar frá 18. mars 2025 um samþykkt byggingaráforma fyrir lóðina að Sindragötu 4a.

 Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 1. september 2025, er barst nefndinni degi síðar, kæra íbúar og fasteignareigendur að Sindragötu 4a og Aðalstræti 8, 10 og 16 á Ísafirði, þá ákvörðun byggingarfulltrúa Ísafjarðarbæjar frá 26. ágúst 2025 að samþykkja byggingaráform á lóð nr. 4a við Sindragötu vegna nýs fjöleignarhúss. Þann sama dag var samþykkt að gefa út takmarkað byggingarleyfi, en byggingaráform á lóðinni voru samþykkt 18. mars s.á. og umsækjanda tilkynnt um samþykkið þann sama dag. Verður að skilja málskot kærenda svo að kæra í málinu nái til ákvörðunar um samþykkt byggingaráforma 18. mars 2025. Er þess krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi. Með bráðabirgðaúrskurði uppkveðnum 19. september s.á. voru fram­kvæmdir á grundvelli hinnar kærðu ákvörðunar stöðvaðar að kröfu kærenda á meðan mál þetta væri til meðferðar fyrir úrskurðarnefndinni.

Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Ísafjarðarbæ 9. september 2025.

Málavextir: Sindragata er á Eyrinni á Ísafirði þar sem í gildi er deiliskipulag frá árinu 1998. Tilheyrir það svæði sem hér um ræðir atvinnu- og íbúðarsvæði á svonefndu Wardstúni. Með breytingu á deiliskipulaginu árið 1999 fékk ein lóð á svæðinu númerið 4 og með breytingu árið 2018, sem birt var í B-deild Stjórnartíðinda 15. febrúar 2018, var þeirri lóð skipt í tvær lóðir, nr. 4 og 4a. Á síðarnefndri lóð var gert ráð fyrir tveimur íbúðarbyggingum með samtals 20–23 íbúðum og nýtingarhlutfall aukið úr 0,5 í 1,0 til samræmis við markmið um þéttingu byggðar í Aðalskipulagi Ísafjarðarbæjar 2008–2020.

Hinn 3. október 2023 barst byggingarfulltrúa Ísafjarðarbæjar „umsókn um byggingarheimild eða -leyfi“ vegna byggingaráforma á lóð nr. 4a við Sindragötu. Á afgreiðslufundi hans 14. maí 2024 voru samþykkt byggingaráform fyrir lóð nr. 4b við Sindragötu sem fólu í sér að byggt yrði þrílyft íbúðarhús með níu íbúðum og kjallara. Var sú ákvörðun felld úr gildi af úrskurðar­nefnd umhverfis- og auðlindamála með úrskurði uppkveðnum 12. ágúst s.á. í máli nr. 61/2024. Taldi nefndin að byggingaráformin samræmdust ekki deiliskipulagi svæðisins og vísaði til þess að nýtingarhlutfall lóðarinnar yrði hærra en heimild stæði til. Var jafnframt tekið fram að byggingaráformin tækju til hluta lóðar nr. 4a við Sindragötu enda yrði ekki séð að til staðar væri lóð nr. 4b við götuna, hvorki samkvæmt deiliskipulagi né fasteignaskrá.

Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 18. mars 2025 voru á ný samþykkt byggingaráform fyrir lóðina nr. 4b við Sindragötu. Samkvæmt aðaluppdráttum, árituðum af byggingarfulltrúa 11. apríl s.á., fela áformin í sér að reist verði íbúðarhús á þremur hæðum með níu íbúðum. Verður af gögnum ráðið að áformin taki í reynd til hluta lóðarinnar nr. 4a við Sindragötu.

Í fundargerð afgreiðslufundar byggingarfulltrúa 26. ágúst 2025 var vegna umsóknar um byggingarheimild eða -leyfi á greindri lóð vísað til þess að byggingaráformin hefðu verið sam­þykkt með fyrirvara á fundi byggingarfulltrúa 18. mars og að til viðbótar við áður framlögð gögn hefðu verið lögð fram uppfærð gögn ásamt séruppdráttum tengdum jarðvinnu, sökkli og lögnum í grunni. Um þetta var bókað: „Samþykkt. Umsóknin samræmist lögum um mannvirki nr. 160/2010 og byggingarreglugerð nr. 112/2012.“ Var bókað um að takmarkað byggingar­leyfi væri veitt fyrir verkþáttum tengdum jarðvinnu, sökkulsmíð og lögnum í grunni.

Með bráðabirgðaúrskurði úrskurðarnefndarinnar, uppkveðnum 19. september 2025, voru fram­kvæmdir á grundvelli hinnar kærðu ákvörðunar stöðvaðar að kröfu kærenda á meðan mál þetta væri til meðferðar fyrir úrskurðarnefndinni. Í niðurstöðu bráðabirgðaúrskurðarins var veitt leiðbeining um að þau mál þar sem fallist er á stöðvun framkvæmda skuli sæta flýtimeðferð sé þess krafist af framkvæmdaraðila. Fór framkvæmdaraðili fram á það að meðferð málsins yrði flýtt 1. október s.á.

 Málsrök kærenda: Af hálfu kærenda er byggt á því að málsmeðferð og undirbúningur við töku hinnar kærðu ákvörðunar hafi verið haldinn verulegum annmörkum. Brjóti hin samþykktu byggingaráform jafnframt í bága við skipulag.

Samkvæmt 2. mgr. 10. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki skuli byggingarfulltrúi leita um­sagnar skipulagsfulltrúa leiki vafi á að byggingarleyfisskyld framkvæmd samræmist skipulags­áætlunum. Óumdeilt sé að slíkur vafi sé til staðar og sé um það vísað til niðurstöðu úrskurðar­nefndar umhverfis- og auðlindamála í úrskurði í máli nr. 61/2024, en þar hefði m.a. verið tekið fram að tilefni hefði verið til sérstakrar umfjöllunar við undirbúning um hvort tryggt væri að byggingaráformin samrýmdust stefnumótun skipulags. Ekki liggi fyrir að umsagnar skipulags­fulltrúa hafi verið leitað vegna hinna umdeildu byggingaráforma og liggi slík umsögn ekki fyrir, en af hálfu bæjaryfirvalda hafi verið vísað til þess að skipulagsfulltrúi hafi munnlega tjáð þá afstöðu sína að byggingaráformin væru í samræmi við deiliskipulag. Það leiði af eðli máls, vönduðum stjórnsýsluháttum og meginreglum stjórnsýsluréttar um lögbundnar álitsumleitanir að þær skuli vera skriflegar og sé um það vísað til álits umboðsmanns Alþingis í máli nr. 753/1993. Sé það enda forsenda þess að kærendur geti myndað sér skoðun á mati skipulags­fulltrúa að þeir geti kynnt sér það. Þá verði ekki ráðið að samræmi byggingaráformanna við aðalskipulag hafi verið tekið til athugunar.

Hin umdeildu byggingaráform feli í sér að byggð verði kassalaga þriggja hæða blokk sem taki ekki „mið af stærðum og hlutföllum eldri húsa í umhverfinu“, þá taki staðsetning hússins ekki „mið af sögulegum arfi“, líkt og stefna Aðalskipulags Ísafjarðarbæjar 2008–2020 kveði á um. Áformin séu ekki heldur í samræmi við hverfisverndarskilmála um að taka eigi mið af yfir­bragði byggðar, hlutföllum, hæðum, þakformum, línum, rytma, efnisnotkun og öðru útliti. Séu bæði stefnan og hverfisverndarskilmálar bindandi. Þá sé jafnframt brotið gegn ákvæðum laga nr. 87/2015 um verndarsvæði í byggð. Árið 2023 hafi Neðstikaupstaður og Skutulsfjarðareyri verið gerð að slíku svæði og séu Aðalstræti 8 og 10 auk Edinborgarhússins innan þess. Samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 87/2015 sé bannað að rýra varðveislugildi verndarsvæðis í byggð, en ljóst sé að það muni rýrna með hinum umdeildu áformum. Liggi jafnframt fyrir álit Minjastofnunar Íslands, dags. 24. apríl 2024, um að uppbygging samkvæmt gildandi deili­skipulagi fyrir Sindragötu 4 hafi áhrif á ásýnd heildstæðrar gamallar götumyndar ásamt því að rjúfa stíl og kvarða byggðar á svæðinu.

Málsrök Ísafjarðarbæjar: Af hálfu bæjaryfirvalda er vísað til þess að hin umdeildu byggingaráform samræmist gildandi deiliskipulagi og sé ekki ágreiningur um það. Við töku hinnar kærðu ákvörðunar hafi í engu verið vikið frá deiliskipulaginu. Sé þannig ekki deilt um að samkvæmt deiliskipulagi sé gert ráð fyrir þeirri fasteign sem áformað sé að reisa á lóðinni og að hún samræmist skilmálum þess, hvort sem sé varðandi staðsetningu, nýtingarhlutfall, hæð eða annað. Þá sé ekki heldur deilt um gildi deiliskipulagsins, en frestir til að fá því hnekkt fyrir úrskurðarnefnd eða gera við það athugasemdir séu liðnir. Með ákvörðuninni hafi ekki verið unnt að endurmeta ákvarðanir sem teknar hafi verið við breytingu á deiliskipulaginu árið 2018 um heimilað byggingarmagn, nýtingarhlutfall, staðsetningu eða önnur slík atriði. Við töku hinnar kærðu ákvörðunar hafi heldur ekki verið unnt að endurmeta þá afstöðu bæjar- og skipulagsyfirvalda að þessi atriði samræmdust hverfisvernd samkvæmt aðalskipulagi.

Á lóðum nr. 4 og 4a við Sindragötu séu fyrir, líkt og gert sé ráð fyrir í deiliskipulagi, tvö sambærileg fjölbýlishús og það sem um sé deilt í máli þessu. Í tvígang hafi því verið farið í gegnum ferli við veitingu leyfis samkvæmt lögum nr. 160/2010 um mannvirki vegna sambæri­legra mannvirkja á sama stað, m.a. hefðbundið mat á samræmi við skipulagsáætlanir. Sé því tæplega unnt að leggja til grundvallar nú að mannvirki sem byggt verði samkvæmt hinum umdeildu byggingaráformum muni ekki samræmast hverfisverndarákvæðum Aðalskipulags Ísafjarðarbæjar 2008–2020.

Sveitarstjórn fari með skipulagsvald innan marka sveitarfélags, en kærendur hafi reynt að fá deiliskipulagi vegna lóðarinnar breytt og hafi ekki verið á það fallist. Við það tilefni hafi verið tekið saman minnisblað fyrir skipulags- og mannvirkjanefnd, dags. 8. október 2024, þar sem fjallað hefði verið um hverfisvernd aðalskipulags, deiliskipulag og fyrirhugaða byggingu að Sindragötu 4a. Sýni það að á fyrri stigum hafi verið hugað sérstaklega að samræmi við aðalskipulag, deiliskipulag og hverfisvernd. Þá hafi í tengslum við kæru í máli þessu verið aflað greinargerðar hönnuðar hinna umdeildu byggingaráforma um samræmi hönnunar við hverfisvernd.

Við gerð og samþykki breytingar á deiliskipulagi árið 2018 hafi verið tekin afstaða til atriða er lúti að hverfisvernd og hvort heimilaðar nýbyggingar tækju „mið af stærðum og hlutföllum eldri húsa í umhverfinu“ og hvort staðsetning þeirra tæki mið „af sögulegum arfi“, m.a. að teknu tilliti til Edinborgarhússins. Gætt hafi verið að verndun heilleika bygginga og að þær tækju mið af yfirbragði byggðar, staðsetningar á lóð, byggingarmagns á svæðinu, hlutfalla, hæðar, þakforma lína o.s.frv. Þannig hafi með deiliskipulagsbreytingunni verið tekið fram að svæðið hefði hverfisvernd samkvæmt aðalskipulagi og að samkvæmt því væri markmið hennar að skapa umhverfi sem styrki efnahagslegan og samfélagslegan grunn bæjarins og að styrkja jákvæða þróun sveitarfélagsins. Jafnframt hafi verið hugað að því að vernda íbúa og hagsmunaaðila „fyrir hugsanlegum óæskilegum breytingum á svæðinu og ásýnd þess“.

Þrátt fyrir að Sindragata tilheyri svæði þar sem hverfisverndarskilmálar gildi sé byggðin þar með meiri fjölbreytni hvað varði stærðir, staðsetningar og útlit heldur en byggðin við Aðalstræti. Því sé svigrúm til að hafa nýbyggingar við Sindragötu nútímalegri, svo fremi sem þær fylgi ákveðnum byggingarmynstrum og samræmist yfirbragði svæðisins. Á umræddu svæði, þ.e. við Sindragötu, Sundstræti og Skipagötu séu enda ýmsar tegundir bygginga, m.a. iðnaðar húsnæði, raðhús og einbýlishús sem öll séu ólík að yfirbragði samanborið við lágreist bárujárnsklædd timburhús við Aðalstræti. Ekki sé hróflað við húsum við Aðalstræti, sem falli innan verndarsvæðis í byggð samkvæmt auglýsingu þar um frá 6. október 2023. Lóð nr. 4a við Sindragötu sé utan þess verndarsvæðis.

Af framangreindu leiði að ekki hafi leikið vafi á því hvort hin kærða ákvörðun eða umrædd byggingaráform samræmdust skipulagsáætlunum sveitarfélagsins, þ. á m. um hverfisvernd samkvæmt aðalskipulagi. Sé því ekki unnt að fallast á að umsögn skipulagsfulltrúa samkvæmt 2. mgr. 10. gr. laga um mannvirki hafi verið nauðsynleg, eða að skortur á henni geti leitt til þess að fallast verði á kröfu kærenda. Áskilnaður laga nr. 160/2010 um umsögn skipulags­fulltrúa sé ekki fortakslaus heldur sé aðeins gert ráð fyrir slíkri umsögn ef vafi sé talinn leika á því hvort framkvæmd samræmist skipulagsáætlunum. Slíkur vafi hafi ekki þótt vera fyrir hendi. Á hinn bóginn liggi fyrir að skipulagsfulltrúi hafi verið með í ráðum við mat og ákvarðanatöku í málinu. Um þetta vísist til fyrrgreinds minnisblaðs fyrir skipulags- og mannvirkjanefnd, dags. 8. október 2024, sem og minnisblaðs sviðsstjóra umhverfis- og eignasviðs Ísafjarðarbæjar frá 24. september 2025, sem á þeim tíma sem hér skipti máli hafi verið starfandi skipulagsfulltrúi. Í síðarnefnda minnisblaðinu komi fram að við mat á umsókn um byggingarleyfi í máli þessu hafi verið horft sérstaklega til gildandi deiliskipulags ásamt síðari breytingum og metið hvort þær framkvæmdir sem sótt hefði verið um samræmdust skilmálum þess, sem sé raunin.

Athugasemdir leyfishafa: Af hálfu leyfishafa er vísað til þess að hann hafi þegar orðið fyrir verulegu fjártjóni, töf á verkinu hafi haft veruleg áhrif á framkvæmdaáætlun og það stefni í að framkvæmdir verði á versta tíma ársins, veðurfarslega. Sé það ósk hans að afgreiðslu málsins verði flýtt eins og kostur sé.

Viðbótarathugasemdir kærenda: Kærendur benda á að Ísafjarðarbær hafi viðurkennt að umsagnar skipulagsfulltrúa samkvæmt 2. mgr. 10. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki hafi ekki verið leitað. Standi þá eftir að meta hvort vafi hafi verið til staðar um það hvort mannvirkið væri í samræmi við skipulagsáætlanir og ef svo sé að leggja mat á þýðingu þess annmarka að ekki hafi verið leitað umsagnar skipulagsfulltrúa.

Bæjaryfirvöld hafi lagt fyrir úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála bréf Skipulags­stofnunar til Ísafjarðarbæjar, dags. 18. október 2017, varðandi breytingar á deiliskipulagi vegna Sindragötu 4 frá árinu 2018, sem og svar bæjaryfirvalda við því, dags. 5. febrúar 2018, en kærendum hafi ekki áður verið kunnugt um það. Í bréfi stofnunarinnar hafi verið gerðar athugasemdir við birtingu auglýsingar um samþykki deiliskipulagsbreytingarinnar, m.a. á þeim grundvelli að ekki komi þar fram hvernig fyrirhuguð uppbygging samræmdist hverfisvernd. Jafnframt hafi verið gerð athugasemd um að fram þyrfti að koma með hvaða hætti ákvæðum aðalskipulags væri mætt í skilmálum um hönnun og útfærslu, sbr. stefnu í Aðalskipulagi Ísafjarðarbæjar 2008–2020 um að nýbyggingar skuli taka mið af stærðum og hlutföllum eldri húsa í umhverfinu. Þá hafi Skipulagsstofnun komið á framfæri ábendingum um það hvernig unnt væri að haga deiliskipulaginu til samræmis við aðalskipulagið.

Í 42. gr. skipulagslaga nr. 123/2010 sé fjallað um afgreiðslu deiliskipulags og komi þar fram að þegar sveitarstjórn hafi samþykkt tillögu að deiliskipulagi skuli hún senda Skipulagsstofnun hið samþykkta deiliskipulag ásamt athugasemdum og umsögnum. Telji stofnunin að form- eða efnisgallar séu á deiliskipulagi skuli hún tilkynna um að stofnunin taki það til athugunar og koma athugasemdum sínum á framfæri við sveitarstjórn. Skuli sveitarstjórn taka athugasemdirnar til umræðu og gera nauðsynlegar breytingar, en fallist sveitarstjórn ekki á athugasemdir Skipulagsstofnunar um efni deiliskipulags skuli hún gera rökstudda grein fyrir ástæðum þess. Sé sveitarstjórn ósammála mati Skipulagsstofnunar og færi fyrir því rök geti stofnunin því ekki, þrátt fyrir að telja efni deiliskipulags ekki samræmast lögum, staðið því í vegi að deiliskipulag taki gildi. Hafi stofnunin því ekki getað annað en fallist á að deili­skipulagið yrði birt. Af því leiði jafnframt að athugasemdir stofnunarinnar um efnisgalla deili­skipulagsins vegna ósamræmis við hverfisvernd eigi enn við.

Með bréfi Skipulagsstofnunar sé komin fram þriðja sérfræðistofnunin sem lýsi yfir áhyggjum af því að fyrirhuguð uppbygging á umræddum byggingarreit fari gegn ákvæðum aðalskipulags um hverfisvernd. Ekki sé gott að segja hvenær vafi verði talinn til staðar ef ekki hér. Sá annmarki að leita ekki umsagnar skipulagsfulltrúa eigi að leiða til ógildingar hinnar kærðu ákvörðunar. Myndi öndverð niðurstaða vera slæmt fordæmi sem leiddi til þess að áskilnaður laga um mannvirki um að leita beri umsagnar skipulagsfulltrúa um samræmi við skipulags­áætlanir væri þýðingarlaus. Í þeim tilvikum sem ákvörðun væri kærð þyrfti einungis eftir á að útbúa umsögn, eða minnisblað skipulagsfulltrúa, um að ekki hafi verið þörf á umsögn hans. Slík umsögn, eða minnisblað, sem veitt sé eftir á verði því marki brennd að fyrir liggi samþykkt byggingaráform og því fyrir hendi þrýstingur á að veita jákvæða umsögn, enda hætta á að skaðabótaskylda sveitarfélags stofnist ef umsögnin sé neikvæð og afturkalla þyrfti hin sam­þykktu byggingaráform eða breyta skipulagi. Greinargerð arkitektastofu um samræmi við hverfisvernd, sem gerð hafi verið eftir að kæra í málinu hafi verið framkomin, geti ekki verið af þýðingu. Þar sé um að ræða hlutdrægan aðila sem hefði ætíð komist að þeirri niðurstöðu að áformin væru í samræmi við skipulag.

———-

Aðilar máls þessa hafa fært fram ítarlegri rök fyrir máli sínu, sem ekki verða rakin hér frekar, en úrskurðarnefndin hefur haft þau öll til hliðsjónar við úrlausn málsins.

Niðurstaða: Í máli þessu er deilt um byggingaráform á lóð nr. 4a við Sindragötu á Ísafirði sem fela í sér að á lóðinni verði byggt fjöleignarhús með níu íbúðum, en fyrir er á lóðinni fjöleignar­hús með 13 íbúðum. Kæruheimild byggist á 59. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki, sbr. 1. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála. Mál vegna byggingar­áforma á lóðinni hefur áður komið til kasta úrskurðarnefndarinnar líkt og vikið hefur verið að.

Samkvæmt 3. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála geta þeir einir kært stjórnvaldsákvörðun til úrskurðarnefndarinnar sem eiga lögvarða hagsmuni tengda ákvörðun sem kæra á. Að stjórnsýslurétti hefur skilyrðið um lögvarða hagsmuni fyrir kæruaðild verið túlkað svo að þeir einir teljist aðilar kærumáls sem eigi einstaklegra hagsmuna að gæta af úrlausn máls umfram aðra og jafnframt að þeir hagsmunir séu verulegir.

Kærendur eru íbúar og eigendur fasteigna á Eyrinni á Ísafirði og eru 21 talsins. Með hliðsjón af staðháttum og staðsetningu fyrirhugaðs mannvirkis verður ekki séð að hagsmunir þeirra kærenda sem vísa til þess að vera íbúar og eigendur við Aðalstræti 16 muni skerðast á nokkurn hátt að því er varðar landnotkun, skuggavarp eða innsýn. Þá verður aðkoma að húsinu og bílastæðum um Sindragötu og verður því ekki séð að grenndaráhrif vegna aukinnar umferðar verði teljandi ef nokkur fyrir þá og verður kæru þeirra því vísað frá nefndinni. Fasteignir annarra kærenda eru ýmist á sömu lóð og hin fyrirhugaða nýbygging eða á lóðum sem liggja að henni. Af staðháttum er ljóst að byggingaráformin varða grenndarhagsmuni þeirra og verður þeim því játuð kæruaðild í máli þessu, en þeir kærendur eru 16 talsins.

Samkvæmt 2. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 er kærufrestur til úrskurðarnefndarinnar einn mánuður frá því að kæranda varð kunnugt eða mátti vera kunnugt um ákvörðun þá sem kæra lýtur að. Fram kemur í athugasemdum með 2. mgr. 4. gr. í frumvarpi því sem varð að lögum nr. 130/2011 að kærufrestur til úrskurðarnefndarinnar sé styttri en almennur kærufrestur stjórnsýslulaga. Brýnt sé að ágreiningur um form eða efni ákvörðunar verði staðreyndur sem fyrst og áréttað í því samhengi að eftir því sem framkvæmdir séu komnar lengra áður en ágreiningur um þær verði ljós skapist meiri hætta á óafturkræfu tjóni af bæði umhverfislegum og fjárhagslegum toga. Sjónarmið um réttaröryggi og tillit til hagsmuna leyfishafa liggja því þarna að baki og hefur byggingarleyfishafi eðli máls samkvæmt ríkra hagsmuna að gæta.

Einn kærenda í máli þessu hafði samband við byggingarfulltrúa með tölvupósti 29. apríl 2025 og kom þar fram að hann hefði orðið þess var að byggingaráform hefðu verið samþykkt með fyrirvara á fundi byggingarfulltrúa 18. mars s.á. Með tölvupóstinum var fyrirspurn beint til byggingarfulltrúa um það hvort fyrirvarinn væri enn til staðar og hvort byggingarleyfi hefði verið gefið út. Svaraði byggingarfulltrúi því til 8. maí s.á. að skráningartafla hefði ekki borist og byggingarleyfi yrði ekki gefið út fyrr en allir séruppdrættir hefðu borist og ábyrgðaraðilar verið skráðir á verkið. Hafði kærandi samband við byggingarfulltrúa á ný 19. ágúst s.á. og var upplýstur um að gera mætti ráð fyrir að takmarkað byggingarleyfi yrði gefið út eftir næsta afgreiðslufund. Af þessu má ráða að kærandinn vissi af hinum samþykktu byggingaráformum eigi síðar en 29. apríl 2025, en kæra í málinu barst 1. september s.á. Var kærufrestur þá löngu liðinn.

Annar kærenda, sem er formaður húsfélagsins að Sindragötu 4a, hafði samband við byggingar­fulltrúa með tölvupósti 12. ágúst s.á. og spurðist fyrir um hvort byggingarleyfi hefði verið gefið út og fékk svar þann sama dag um að það eina sem samþykkt hefði verið væru byggingar­áformin. Má því ljóst vera að hann vissi af samþykkt þeirra á þeim tíma. Kæra barst í málinu 1. september s.á. og með því innan kærufrests. Ekkert liggur fyrir um að aðrir kærendur hafi vitað eða mátt vita af hinum kærðu byggingaráformum fyrr en í kjölfar útgáfu takmarkaðs byggingarleyfis 26. s.m. og verða kærur þeirra því álitnar hafa borist innan kærufrests.

Í 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 er fjallað um áhrif þess að kæra berst að liðnum kærufresti. Ber þá samkvæmt 1. mgr. ákvæðisins að vísa kæru frá nema afsakanlegt verði talið að kæran hafi ekki borist fyrr eða veigamiklar ástæður mæli með því að kæran verði tekin til efnis­með­ferðar. Tiltekið er í athugasemdum með 28. gr. í frumvarpi því sem varð að stjórnsýslu­lögum að við mat á því hvort skilyrði séu til að taka mál til meðferðar að loknum kærufresti þurfi að líta til þess hvort aðilar að málinu séu fleiri en einn og með andstæða hagsmuni. Sé svo sé rétt að taka mál einungis til kærumeðferðar að liðnum kærufresti í algjörum undan­tekningar­tilvikum.

Úrlausn kærumáls þessa varðar ekki einungis hagsmuni kærenda heldur einnig leyfishafa. Í máli þessu háttar þannig þó til að það hefur ekki þýðingu fyrir hagsmuni leyfishafa þótt kæra greinds kæranda verði tekin til efnismeðferðar þar sem hin kærða ákvörðun verður allt að einu tekin til efnislegrar umfjöllunar hjá úrskurðarnefndinni. Í ljósi þess að kærandanum var ekki leiðbeint um kæruheimild til úrskurðarnefndarinnar eða veittar upplýsingar um kærufrest, þrátt fyrir að tilefni hefði verið til þess þar sem hann var augljóslega að íhuga slíka kæru í ljósi fyrirspurna, verður talið afsakanlegt að kæra hans hafi ekki borist fyrr en með kæru annarra kærenda í máli þessu. Verður kæra hans því einnig tekin til efnismeðferðar í máli þessu eins og sérstaklega stendur hér á.

—

Við samþykkt byggingaráforma er forsenda að þau samrýmist skipulagsáætlunum, sbr. 11. gr. og 1. tl. 1. mgr. 13. gr. laga um mannvirki. Í 6. mgr. 32. gr. skipulagslaga nr. 123/2010 kemur fram í samræmi við þetta að stefna aðalskipulags sé bindandi við m.a. útgáfu byggingar­leyfa. Þá má um leið athuga að gert er ráð fyrir því að skipulagsáætlanir séu í innbyrðis samræmi þar sem aðalskipulag sé rétthærra en deiliskipulag, sbr. 7. mgr. 12. gr. sömu laga.

Í 2. mgr. 10. gr. laga nr. 160/2010 er kveðið á um að ef mannvirki er háð byggingarleyfi byggingarfulltrúa skuli hann leita umsagnar skipulagsfulltrúa leiki vafi á að framkvæmd samræmist skipulagsáætlunum sveitarfélagsins. Í athugasemdum þeim sem fylgdu frumvarpi að lögum um mannvirki kom fram um ákvæðið að byggingarfulltrúi þyrfti einungis að leita um­sagnarinnar ef vafi léki á að framkvæmd samræmist skipulagsáætlunum. Oft væri um augljós atriði að ræða og þar sem byggingar- og skipulagsfulltrúi starfi í umboði sama sveitar­félagsins væri talið óþarft að flækja málsmeðferðina með því að leita umsagnar skipulags­fulltrúans í öllum tilvikum. Væri byggingarfulltrúi hins vegar í vafa skyldi hann ætíð leita umsagnar skipulagsfulltrúans, enda væri það hans að meta þetta atriði á grundvelli ákvæða skipulagslaga.

Líkt og komið hefur fram kvað úrskurðarnefndin hinn 12. ágúst 2024 upp úrskurð í máli nr. 61/2024 sem varðaði ákvörðun byggingarfulltrúa Ísafjarðarbæjar frá 14. maí s.á. um að samþykkja byggingaráform á sömu lóð og hér um ræðir. Í niðurstöðu kemur fram að samkvæmt aðalskipulagi tilheyri sá hluti Eyrarinnar á Ísafirði sem um ræði miðsvæði, M4. Fjallað er um lýst markmið aðalskipulagsins um að byggja upp þéttan og líflegan og aðlaðandi kjarna í byggðinni, með fjölbreyttri verslun og þjónustu og íbúðum. Þar var einnig gerð grein fyrir því að skipulag í tengslum við nýbyggingar og uppbyggingu eldri húsa í Ísafjarðarbæ, skuli taka mið af stærðum og hlutföllum eldri húsa í umhverfinu og við staðsetningu skuli taka mið af sögulegum arfi. Jafnframt að ráðgert væri samkvæmt aðalskipulaginu að rammaskipulag verði unnið fyrir hvert hverfisverndarsvæði gömlu bæjanna, m.a. á Ísafirði, þar sem stefna aðal­skipulagsins verði nánar útfærð og fjallað í smáatriðum um framkvæmd uppbyggingar gömlu húsanna. Einnig var bent á að í deiliskipulagi frá árinu 1998 hefði komið fram að skilmálar fyrir nýbyggingar væru rúmir á Wardstúni, en að huga bæri að samspili þeirra við Miðkaupstaðarhúsin og ásýnd frá höfninni. Þá var vísað til breytingar á deiliskipulagi frá 2018 þar sem lóð á túninu var skipt í tvær lóðir og nýtingarhlutfall annarrar þeirra, þ.e. þeirrar sem hér um ræðir, aukið úr 0,5 í 1,0 til samræmis við markmið aðalskipulags um þéttingu byggðar. Var að þessu sögðu vakin á því athygli að tilefni hefði verið til sérstakrar umfjöllunar um það við undirbúning hinnar kærðu ákvörðunar hvort tryggt hefði verið að byggingaráformin samrýmdust stefnumótuninni að þessu leyti. Niðurstaða nefndarinnar réðst þó í fyrrnefndu úrskurðarmáli af öðru.

Af hálfu Ísafjarðarbæjar hefur verið bent á að tekið hafi verið saman minnisblað fyrir skipulags- og mannvirkjanefnd, dags. 8. október 2024, þar sem fjallað hefði verið um hverfisvernd aðal­skipulags, deiliskipulag og fyrirhugaða byggingu að Sindragötu 4a. Telur bærinn að það sýni að á fyrri stigum hafi verið hugað sérstaklega að samræmi við aðalskipulag, deiliskipulag og hverfisvernd. Á þetta má fallast að einhverju marki, en um leið verður ekki komist hjá því að athuga að í minnisblaði þessu er engin afstaða tekin til þess hvort þau byggingaráform sem deilt er um í máli þessu fái samrýmst skilmálum aðalskipulags um hverfisvernd. Umfjöllun í minnisblaðinu er greinargóð, en heldur almenns eðlis. Í lok minnisblaðsins eru niðurstöður dregnar saman þannig að vísað er í raun til framtíðar, en þar segir: „Mat á því hvernig ný­byggingar eiga að vera innan hverfisverndarsvæða er oft að einhverju leyti huglægt. Það byggir á skynjun og mati á heildaryfirbragði, samhengi byggðar, samspili nýbygginga við eldri hús og því hvernig nýbyggingar falla að arkitektúr, efnisvali og byggingarhefðum á svæðinu. Þetta mat er því í mörgum tilvikum háð túlkun og smekk hönnuða, leyfisveitenda og nefnda sem koma að ákvarðanatöku í skipulags- og byggingarmálum.“

Sökum þess að aðalskipulag er einnig bindandi við undirbúning útgáfu byggingarleyfis, en ekki einungis deiliskipulag, verður að hafna því að þótt tekin sé afstaða til hverfisverndar við breytingu á deiliskipulagi hafi það í för með sér að með öllu sé óskylt að taka slíka afstöðu við samþykkt byggingaráforma. Verður og að athuga að í deiliskipulagi þeirrar lóðar sem hér um ræðir er ekki tekin afstaða til allra þeirra þátta sem samkvæmt aðalskipulagi er leitast við að varðveita með ákvæðum um hverfisvernd. Með því vísast einkum til ákvæða í töflu 7.11 í aðalskipulagi vegna hverfisverndarsvæðis H8, Skutulsfjarðareyri, þar sem eru sett fram viðmið um að nýjar byggingar taki m.a. mið af hefðum og arkitektúr þess tíma sem miðað er við í uppbyggingu hverfis og að hugað sé að gæðum í efnisvali og handverki. Þá verður einnig að athuga að deiliskipulag þeirrar lóðar sem hér um ræðir veitir nokkurt svigrúm varðandi nýtingu hennar.

Af 10. gr. stjórnsýslulaga leiðir að stjórnvöldum er skylt að sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin. Samkvæmt skipulagslögum er byggingarfulltrúa skylt að leita afstöðu skipulagsfulltrúa skv. 2. mgr. 10. gr. laga um mannvirki og 5. mgr. gr. 2.4.2. í byggingarreglugerð nr. 112/2012, leiki vafi á að framkvæmd samræmist skipulagsáætlun. Sú skylda hvílir þá á skipulagsfulltrúa að veita rökstudda umsögn, en álitsumleitan er almennt veigamikill þáttur í undirbúningi ákvörðunar og getur vanræksla á því að leita hennar talist verulegur annmarki á ákvörðun, sér í lagi þegar um lögmælta álitsumleitan er að ræða.

Af hálfu Ísafjarðarbæjar hefur verið upplýst að starfandi skipulagsfulltrúi bæjarins hafi veitt munnlega umsögn sína á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 18. mars 2025, þótt þess sé ekki getið í fundargerð. Hvað sem því líður liggur ekkert fyrir í gögnum um hver viðhorf hans hafi verið til byggingaráformanna á þeim tíma, þá hin kærða ákvörðun var til umfjöllunar. Var þó sérstök ástæða til þess samkvæmt framanröktu að vandað yrði til rökstuðnings hér að lútandi. Við meðferð þessa máls fyrir úrskurðarnefndinni hefur verið lagt fram minnisblað frá þessum aðila, dags. 24. september 2025, þar sem fram kemur að hann hafi ekki talið ástæðu til þess að leitað yrði umsagnar með vísan til 2. mgr. 10. gr. laga nr. 160/2010. Um það er þó einungis vísað til deiliskipulags svæðisins en hvergi nefnd ákvæði um hverfisvernd í aðalskipulagi, sem fær ekki samrýmst framanreifuðum fyrirmælum, sbr. m.a. 6. mgr. 32. gr. laga nr. 123/2010.

Loks liggur fyrir í máli þessu greinargerð hönnuðar hinna umdeildu byggingaráforma, dags. 8. september 2025, um samræmi hönnunar við hverfisvernd en hún fær hvorki samkvæmt grund­velli sínum, efni né tilgangi bætt úr þeim annmörkum sem eru á undirbúningi hinnar kærðu ákvörðunar.

Með vísan til alls framanrakins er það niðurstaða úrskurðarnefndarinnar að rannsókn og undirbúningi hinnar kærðu ákvörðunar hafi verið svo áfátt að fallast verði á kröfu kærenda um ógildingu hennar. 

Úrskurðarorð:

Felld er úr gildi ákvörðun byggingarfulltrúa Ísafjarðabæjar frá 18. mars 2025 um samþykkt byggingaráforma fyrir lóðina að Sindragötu 4a.