Árið 2025, föstudaginn 14. nóvember, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, fyrir:
Mál nr. 169/2025, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 16. október 2025 um álagningu dagsekta að fjárhæð kr. 25.000 vegna rofs á steyptum garðveggi á lóð Bergstaðastrætis 78.
Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur
úrskurður:
Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 31. október 2025, er barst nefndinni sama dag, kæra eigendur Bergstaðastrætis 78 þá ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 3. s.m. að afturkalla ekki ákvörðun embættisins frá 2. júlí s.á. um að gera kærendum að færa steyptan garðvegg á lóð þeirra, sem búið væri að rjúfa, til fyrra horfs. Jafnframt er kærð sú ákvörðun byggingarfulltrúa frá 16. október s.á. að leggja á kærendur dagsektir að fjárhæð kr. 25.000 þar til hinn steypti garðveggur hefur verið færður til fyrra horfs. Er þess krafist að ákvarðanirnar verði felldar úr gildi, en til vara að fjárhæð dagsekta verði lækkuð verulega. Hinn 11. nóvember s.á. kröfðust kærendur þess að auki að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar um álagningu dagsekta yrði frestað á meðan málið væri til meðferðar fyrir úrskurðarnefndinni. Verður nú tekin afstaða til þeirrar kröfu.
Málsatvik og rök: Með bréfi byggingarfulltrúans í Reykjavík, dags. 2. júlí 2025, voru kærendur upplýstir um að ábending hefði borist til deildar afnota og eftirlits á umhverfis- og skipulagssviði um að búið væri að rjúfa hluta af steyptum garðveggi á lóð þeirra að Bergstaðastræti 78. Var kærendum gert að færa vegginn til fyrra horfs og tekið fram að lagðar yrðu á dagsektir ef ekki yrði orðið við tilmælum innan 60 daga. Kærendur fóru fram á með bréfi, dags. 31. ágúst 2025, að ákvörðun embættisins yrði afturkölluð, en þeirri beiðni var synjað 3. október s.á. Með bréfi byggingarfulltrúa, dags. 16. október 2025, var kærendum tilkynnt að ákveðið hefði verði að leggja á dagsektir að fjárhæð kr. 25.000 þar til hinn steypti garðveggur yrði færður til fyrra horfs.
Kærendur telja að við meðferð málsins hafi byggingarfulltrúi brotið gegn andmælarétti þeirra og ekki sinnt leiðbeiningarskyldu sinni. Þá feli hinar kærðu ákvarðanir í sér brot gegn meðalhófsreglunni og jafnræðisreglunni. Það efnislega mat sem lagt hafi verið á í málinu hafi verið rangt auk þess sem rökstuðningi hinna kærðu ákvarðana hafi verið stórkostlega ábótavant. Ríkar ástæður séu til að fallast á kröfu um frestun réttaráhrifa ákvörðunar um álagningu dagsekta með vísan til þess að þær séu kærendum afar íþyngjandi sem og í ljósi alvarlegra ágalla á meðferð málsins.
Niðurstaða: Í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er tekið fram að kæra til úrskurðarnefndarinnar fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar en jafnframt er kærendum þar heimilað að krefjast stöðvunar framkvæmda til bráðabirgða séu þær hafnar eða yfirvofandi. Með sama hætti er kveðið á um það í 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 að kæra til æðra stjórnvalds fresti ekki réttaráhrifum ákvörðunar en þó sé heimilt að fresta réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar til bráðabirgða meðan málið er til meðferðar hjá kærustjórnvaldi þar sem ástæður mæli með því. Tilvitnuð lagaákvæði bera með sér að meginreglan sé sú að kæra til æðra stjórnvalds frestar ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar og eru heimildarákvæði fyrir frestun kærðar ákvörðunar undantekning frá nefndri meginreglu sem skýra ber þröngt. Verða því að vera ríkar ástæður eða veigamikil rök fyrir ákvörðun um frestun réttaráhrifa.
Tekið er fram í athugasemdum með 5. gr. í frumvarpi því sem varð að lögum nr. 130/2011 að ákvæði greinarinnar byggist á almennum reglum stjórnsýsluréttar um réttaráhrif kæru og heimild úrskurðaraðila til að fresta réttaráhrifum ákvörðunar, sbr. 29. gr. stjórnsýslulaga. Í athugasemdum með þeirri grein í frumvarpi til stjórnsýslulaga er tiltekið að heimild til frestunar réttaráhrifa þyki nauðsynleg þar sem kæruheimild geti ella orðið þýðingarlaus. Þar kemur einnig fram að almennt mæli það á móti því að réttaráhrifum ákvörðunar sé frestað ef fleiri en einn aðili sé að máli og þeir eigi gagnstæðra hagsmuna að gæta. Það mæli hins vegar með því að fresta réttaráhrifum ákvörðunar ef aðili máls sé aðeins einn og ákvörðun er íþyngjandi fyrir hann, veldur honum t.d. tjóni. Þetta sjónarmið vegi sérstaklega þungt í þeim tilvikum þar sem erfitt yrði að ráða bót á tjóninu enda þótt ákvörðunin yrði síðar felld úr gildi af hinu æðra stjórnvaldi.
Í máli þessu er kærð sú ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 16. október 2025 að leggja á dagsektir að fjárhæð kr. 25.000 þar til kærendur hafa orðið við þeim tilmælum embættisins að færa steyptan garðvegg á lóð þeirra við Bergstaðastræti 78 til fyrra horfs. Kærendur hafa nýtt sér heimild til að bera lögmæti hinnar kærðu ákvörðunar undir úrskurðarnefndina, en um íþyngjandi ákvörðun er að ræða sem beinist einungis að þeim. Eins og málsatvikum er háttað þykir rétt að fresta réttaráhrifum ákvörðunarinnar, enda liggja ekki fyrir knýjandi ástæður sem gera það að verkum að varhugavert sé að bíða niðurstöðu úrskurðarnefndarinnar um ágreiningsefni máls þessa.
Úrskurðarorð:
Frestað er réttaráhrifum ákvörðunar byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 16. október 2025 um álagningu dagsekta að fjárhæð kr. 25.000 vegna rofs á steyptum garðveggi.
