Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála
jún 16
Love0

UUA2606008 Ofanleiti

Með

Árið 2026, þriðjudaginn 16. júní, tók Unnþór Jónsson, varaformaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála, sbr. 1. mgr. 2., fyrir:

Mál nr. UUA2606008, kæra á ákvörðun bæjarstjórnar Vestmannaeyja frá 25. nóvember 2025 um að samþykkja tillögu að breytingu á Aðalskipulagi Vestmannaeyja 2015–2035 vegna landnotkunarreitana F-1, AT-4 og L-4 við Ofanleiti. 

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með tölvupósti félags- og húsnæðismálaráðuneytisins til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 8. júní 2026, var framsend kæra Guðrúnar Glódísar Gunnarsdóttur frá 5. s.m. á breytingu á Aðalskipulagi Vestmannaeyja 2015–2035 vegna landnotkunarreitana F-1, AT-4 og L-4 við Ofanleiti. Tillaga að þeirri aðalskipulagsbreytingu var samþykkt af bæjarstjórn Vestmannaeyja 25. nóvember 2025 og tók hún gildi við birtingu auglýsingar í B-deild Stjórnartíðinda 24. mars 2026. Verður að skilja málskot kæranda svo að ákvörðun bæjarstjórnar sæti kæru og að krafist sé ógildingar á henni.Málsatvik og rök
  1. Á fundi bæjarstjórnar Vestmannaeyja 11. júní 2025 var samþykkt að auglýsa tillögu að breytingu á deiliskipulagi frístundabyggðar við Ofanleiti og tillögu að deiliskipulagi athafnasvæðis við Ofanleiti. Samhliða var samþykkt að auglýsa tillögu að breytingu á Aðalskipulagi Vestmannaeyja 2015–2035 skv. 31. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Gerði síðastnefnd tillaga ráð fyrir að lóð Ofanleitisvegar 26 yrði skilgreind sem hluti af athafnasvæði AT-5 í stað frístundabyggðarinnar F-1 og að gerð yrði breyting á mörkum téðs athafnasvæðis og landbúnaðarsvæðis L-4. Við breytinguna myndi landnotkunarreitur AT-4 stækka úr 0,7 í 1,4 ha, en reitir F-1 og L-4 minnka hvor um sig um 0,3 ha. Að lokinni auglýsingu var tillagan samþykkt á fundi umhverfis- og skipulagsráðs 19. nóvember 2025. Staðfesti bæjarstjórn þá afgreiðslu á fundi 25. s.m. Aðalskipulagsbreytingin tók gildi við birtingu auglýsingar í B-deild Stjórnartíðinda 24. mars 2026.
  1. Kærandi vísar til þess að umrædd breyting á aðalskipulagi hafi verið gerð fyrir einn aðila. Spyr kærandi hvers vegna leyfi séu veitt fyrir skrifstofur, heildsölu og fyrirtæki af öllum toga án þess að nokkurt aðhald sé veitt.

Niðurstaða

  1. Samkvæmt 1. mgr. 52. gr. skipulagslaga nr. 123/2010 verða ákvarðanir sem Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnun og ráðherra ber að skipulagslögum að staðfesta ekki bornar undir úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála. Í 3. mgr. 29. gr. sömu laga kemur fram að aðal­skipulag sé háð samþykki sveitarstjórnar og staðfestingu Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar og ráðherra í þeim til­vikum sem hann skal staðfesta aðalskipulag. Breyting á aðalskipulagi er að sama skapi háð staðfestingu Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar og eftir atvikum ráðherra, sbr. 1. mgr. 36. gr. laganna, en þó einungis staðfestingu stofnunarinnar ef um óverulega breytingu er að ræða, sbr. 2. mgr. sömu greinar. Hin kærða ákvörðun felur í sér samþykki bæjarstjórnar Vestmannaeyja á breytingu á Aðalskipulagi Vestmannaeyja 2015–2035 en samkvæmt skýrum fyrirmælum skipulagslaga brestur úrskurðarnefndina vald til að taka þá ákvörðun til endurskoðunar. Verður kærumálinu því vísað frá úrskurðarnefndinni.

Úrskurðarorð

Kæru á ákvörðun bæjarstjórnar Vestmannaeyja frá 25. nóvember 2025 um að samþykkja tillögu að breytingu á Aðalskipulagi Vestmannaeyja 2015–2035 vegna landnotkunarreitana F-1, AT-4 og L-4 við Ofanleiti er vísað frá úrskurðarnefndinni.

jún 16
Love0

UUA2605013 Lindargata

Með

Árið 2026, þriðjudaginn 16. júní, tók Unnþór Jónsson, varaformaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála, sbr. 1. mgr. 2., fyrir:

Mál nr. UUA2605013, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 27. apríl 2026 um að fjarlægja skuli viðbyggingu sem reist hafi verið á baklóð 1. hæðar íbúða 0101 og 0102 að Lindargötu 12.

Í málinu er nú kveðinn upp til bráðabirgða svofelldur

úrskurður

um kröfu kæranda um frestun réttaráhrifa:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 23. maí 2026, er barst nefndinni sama dag, kærir einn eigandi, Lindargötu 12, þá ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 27. apríl 2026 að fjarlægja skuli viðbyggingu sem reist hafi verið á baklóð 1. hæðar íbúða 0101 og 0102 að Lindargötu 12. Kærandi er eigandi íbúðar 0101 og fyrirsvarsmaður NZOZI ehf. sem er eigandi íbúðar 0102. Er þess krafist að ákvörðun byggingarfulltrúa verði ógild. Gerir kærandi einnig kröfu um að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar verði frestað á meðan málið er til meðferðar hjá úrskurðarnefndinni. Verður nú tekin afstaða til þeirrar kröfu.

Málsatvik og rök

  1. Með bréfi byggingarfulltrúans í Reykjavík til kæranda, dags. 22. janúar 2026, var tilkynnt að umhverfis- og skipulagssviði hefði borist ábending vegna framkvæmda við Lindargötu 12. Samkvæmt ábendingu væri búið að byggja yfir sólpall fyrir aftan húsið með grind og báruplasti, en ekki hefði verið sótt um leyfi fyrir framkvæmdunum. Var kæranda gert að leggja fram skriflegar skýringar vegna málsins, en að öðrum kosti yrði tekin ákvörðun um framhald málsins með hliðsjón af ákvæðum laga nr. 160/2010 um mannvirki og gr. 2.9.2. í byggingarreglugerð nr. 112/2012.
  1. Kærandi svaraði erindi byggingarfulltrúa með bréfi, dags. 11. febrúar 2026, þar sem kom fram að hann hefði komið upp plastþaki yfir sérafnotareit í porti á jarðhæð til verndar fyrir stöðugri ásýnd risastórra, ólöglegra og hættulegra svala sem byggðar hefðu verið rétt fyrir ofan dyr hans á suðurhlið byggingarinnar. Þá tjáði kærandi sig einnig um eldri mál sem hefðu komið til afgreiðslu byggingarfulltrúa og vörðuðu svalir og eignaskiptayfirlýsingu fyrir Lindargötu 12.
  1. Með bréfi byggingarfulltrúa til kæranda, dags. 23. mars s.á., var tekið fram að engar skýringar hefðu borist sem haft gætu áhrif á ákvarðanir byggingarfulltrúa í málinu, en umrædd við­bygging gæti falið í sér sambrunahættu. Var kæranda því tilkynnt um þau áform byggingar­fulltrúa að veita 30 daga frest til að fjarlægja viðbygginguna, en yrði ekki brugðist við væri áformað að leggja á dagsektir að fjárhæð kr. 25.000 fyrir hvern þann dag sem kynni að dragast að ljúka verkinu. Var kæranda gefinn 14 daga frestur til að koma að andmælum vegna málsins. Kærandi svaraði erindi byggingarfulltrúa með bréfi, dags. 31. s.m., þar sem hann óskaði þess að beðið yrði með málið þar til niðurstaða í tilteknu dómsmáli lægi fyrir svo og vegna veikinda.
  1. Kæranda barst að nýju bréf frá byggingarfulltrúa, dags. 27. apríl s.á., þar sem fram kom að byggingarfulltrúi hefði tekið málið fyrir að á fundi afnota og eftirlits 9. s.m. og hefði það verið niðurstaða fundarins að viðbyggingin væri óleyfisframkvæmd sem bæri að fjarlægja, m.a. vegna sambrunahættu. Teldi byggingarfulltrúi ekki forsvaranlegt að bíða eftir niðurstöðu dóm­stóls eða fresta málinu vegna persónulegra haga kæranda þar sem öryggis- og heilbrigðis­hagsmunum væri raskað með framkvæmdinni. Var kæranda veittur 30 daga frestur til að fjarlægja viðbygginguna og tilkynna verklok til deildar afnota og eftirlits, en yrði kærandi ekki við þeirri kröfu yrðu lagðar á dagsektir að fjárhæð kr. 25.000 fyrir hvern dag sem kynni að dragast að verða við umræddri kröfu.
  1. Af hálfu Reykjavíkurborgar er kröfu kæranda um frestun réttaráhrifa ekki mótmælt. Er þó farið fram á, í ljósi aðstæðna og atvika málsins, þ.m.t. hagsmuna annarra eigenda Lindargötu 12 vegna sambrunahættu, að nefndin úrskurði í kærumálinu eins fljótt og kostur sé.

Niðurstaða

  1. Í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er tekið fram að kæra til úrskurðarnefndarinnar fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar en jafnframt er kærendum þar heimilað að krefjast stöðvunar framkvæmda til bráðabirgða séu þær hafnar eða yfirvofandi. Samkvæmt 3. mgr. greinarinnar er kærendum heimilt a krefjast frestunar réttaráhrifa sé um að ræða ákvörðun sem ekki felur í sér heimild til framkvæmda. Með sambærilegum hætti er kveðið á um það í 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 að kæra til æðra stjórnvalds fresti ekki réttaráhrifum ákvörðunar en þó sé heimilt að fresta réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar til bráðabirgða meðan málið er til meðferðar hjá kærustjórnvaldi þar sem ástæður mæli með því. Tilvitnuð lagaákvæði bera með sér að meginreglan sé sú að kæra til æðra stjórnvalds fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar og eru heimildarákvæði fyrir frestun kærðrar ákvörðunar undantekning frá nefndri meginreglu sem skýra ber þröngt. Verða því að vera ríkar ástæður eða veigamikil rök fyrir ákvörðun um frestun réttaráhrifa.
  1. Tekið er fram í athugasemdum með 5. gr. í frumvarpi því sem varð að lögum nr. 130/2011 að ákvæði greinarinnar byggist á almennum reglum stjórnsýsluréttar um réttaráhrif kæru og heimild úrskurðaraðila til að fresta réttaráhrifum ákvörðunar. Í athugasemdum við áðurnefnda 29. gr. í frumvarpi því er varð að stjórnsýslulögum er tiltekið að heimild til frestunar réttaráhrifa þyki nauðsynleg þar sem kæruheimild geti ella orðið þýðingarlaus. Þar kemur einnig fram að almennt mæli það á móti því að réttaráhrifum ákvörðunar sé frestað ef fleiri en einn aðili sé að máli og þeir eigi gagnstæðra hagsmuna að gæta. Það mæli hins vegar með því að fresta réttaráhrifum ákvörðunar ef aðili máls sé aðeins einn og ákvörðun er íþyngjandi fyrir hann, veldur honum t.d. tjóni. Þetta sjónarmið vegi sérstaklega þungt í þeim tilvikum þar sem erfitt yrði að ráða bót á tjóninu enda þótt ákvörðunin yrði síðar felld úr gildi af hinu æðra stjórnvaldi.
  1. Í máli þessu er kærð sú ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 27. apríl 2026 að fjarlægja skuli viðbyggingu sem reist hafi verið á baklóð 1. hæðar íbúða 0101 og 0102 að Lindargötu 12. Þegar litið er til fyrrgreindra lagaákvæða og þeirra sjónarmiða sem liggja þeim að baki, svo og teknu tilliti til mögulegrar sambrunahættu umræddra framkvæmda sem varðar hagsmuni nágranna, verður að hafna kröfu kæranda um frestun réttaráhrifa hinnar kærðu ákvörðunar. 

Úrskurðarorð

Hafnað er þeirri kröfu kæranda að fresta réttaráhrifum ákvörðunar byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 27. apríl 2026 um að fjarlægja skuli viðbyggingu á baklóð 1. hæðar íbúða 0101 og 0102 að Lindargötu 12.

jún 15
Love0

UUA2606005 Ofanleiti

Með

Árið 2026, föstudaginn 12. júní, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, fyrir:

Mál nr. UUA2606005, kæra á ákvörðun bæjarstjórnar Vestmannaeyja frá 25. nóvember 2025 að samþykkja tillögu að deiliskipulagi athafnasvæðis við Ofanleiti og breytingu á deiliskipulagi frístundabyggðar við Ofanleitisveg. 

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 5. júní 2026, er barst nefndinni sama dag, kærir B-Sól ehf., eigandi Ofanleitisvegar 10, þær ákvarðanir bæjarstjórnar Vestmannaeyja frá 25. nóvember 2025 að samþykkja tillögu að deiliskipulagi athafnasvæðis við Ofanleiti og breytingu á deiliskipulagi frístundabyggðar við Ofanleitisveg. Er þess krafist að ákvarðanirnar verði felldar úr gildi.

Málsatvik og rök

  1. Á fundi bæjarstjórnar Vestmannaeyja 11. júní 2025 var samþykkt að auglýsa tillögu að breytingu á deiliskipulagi frístundabyggðar við Ofanleiti og tillögu að deiliskipulagi athafnasvæðis við Ofanleiti. Samhliða var samþykkt að auglýsa breytingu á Aðalskipulagi Vestmannaeyja 2015–2035 skv. 31. gr. skipulagslaga. Gerði tillaga að breytingu deiliskipulags frístundabyggðar við Ofanleiti ráð fyrir að lóð við Ofanleitisveg 26 yrði færð út fyrir mörk deiliskipulagsins og yrði hluti af nýju deiliskipulagi athafnasvæðis í Ofanleiti. Auk þess yrðu fjarlægð svæði fyrir rotþró, sorp og sparkvöll. Tillaga að nýju deiliskipulagi athafnasvæðisins gerði ráð fyrir að lóð við Ofanleitisveg 26 yrði færð yfir á nýtt deiliskipulag athafnasvæðis við Ofanleiti. Stofnaðar yrðu tvær nýjar lóðir í suðaustur-enda svæðisins á landi sem þá tilheyrði landbúnaðarsvæði, auk þess sem gert var ráð fyrir nýjum byggingarreitum fyrir athafnastarfsemi við Ofanleitisveg 25 og 26 og á nýjum lóðum við Ofanleitisveg 30 og 30a. Tillögurnar voru auglýstar frá 9. september til 21. október s.á. og bárust athugasemdir á auglýsingatíma þeirra.
  1. Málið var tekið fyrir á fundi umhverfis- og skipulagsráðs 19. nóvember s.á. að lokinni auglýsingu. Lögð var fram sameiginleg greinargerð vegna athugasemda vegna allra skipulagsáætlananna og svara við þeim. Samþykkti ráðið að staðfesta skipulagsáætlanirnar í Ofanleiti, þar með talið breytingu á aðalskipulagi og var erindinu vísað til afgreiðslu bæjarstjórnar sem samþykkti á fundi sínum 25. nóvember 2025 breytingu á deiliskipulagi frístundabyggðar við Ofanleiti, deiliskipulag athafnasvæðis við Ofanleiti og breytingu á Aðalskipulagi Vestmannaeyja 2015–2035. Tóku greindar skipulagsáætlanir gildi með auglýsingu í B-deild Stjórnartíðinda 27. mars 2026.
  1. Kærandi vísar til þess að hann hafi með bréfi, dags. 21. október 2025, mótmælt fyrirhuguðum breytingum og þeirri málsmeðferð sem málið hefði fengið. Breyting skipulags úr frístundabyggð í athafnasvæði væri grundvallarbreyting á eðli svæðisins og hefði í för með sér verulega skerðingu á gæðum þeirra sem þar dveldust. Gerðar hefðu verið athugasemdir við niðurstöður umhverfismats þar sem breytingin hefði veruleg áhrif á sumarhúsalóðir á svæðinu m.t.t. þess eðlismunar sem væri á starfsemi sem gert væri ráð fyrir á athafnasvæðum og sumarhúsasvæðum. Umhverfismatið hafi ekki verið unnið með fullnægjandi hætti né væri það óhlutdrægt. Þrátt fyrir að heimildir væru í lögum til breytinga á skipulagi eigi hagsmunaaðilar rétt á að búa við stöðugleika í skipulagsmálum. Engar málefnalegar eða lögmætar forsendur væru fyrir breytingunni og veigamiklar ástæður þurfi til að breyta tiltölulega nýlegu skipulagi í hverfi sem þegar hafi verið byggt upp á forsendum gildandi skipulags. Um sé að ræða brot á réttmætum væntingum kæranda og réttmætisreglu stjórnsýsluréttar.
  1. Kæranda hafi borist bréf um afgreiðslu tillagnanna, dags. 30. mars 2026, með bréfi sem póstlagt hafi verið 28. apríl s.á. en hafi ekki borist í póstkassa hans fyrr en 11. maí s.á.

Niðurstaða

  1. Samkvæmt 2. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er kærufrestur til nefndarinnar einn mánuður frá því að kæranda varð kunnugt eða mátti vera kunnugt um þá ákvörðun sem kæra lýtur að. Sé um að ræða ákvörðun sem sætir opinberri birtingu telst kærufrestur frá fyrstu birtingu ákvörðunar skv. 2. mgr. 27. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.
  1. Í 28. gr. stjórnsýslulaga er fjallað um áhrif þess ef kæra berst að liðnum kærufresti. Ber þá skv. 1. mgr. ákvæðisins að vísa kæru frá nema að afsakanlegt verði talið að kæran hafi ekki borist fyrr eða veigamiklar ástæður mæli með því að hún verði tekin til efnismeðferðar. Tiltekið er í athugasemdum með 28. gr. í frumvarpi því sem varð að stjórnsýslulögum að við mat á því hvort skilyrði séu til að taka mál til meðferðar að loknum kærufresti þurfi að líta til þess hvort aðilar að málinu séu fleiri en einn og með andstæða hagsmuni, eins og raunin er í máli þessu.
  1. Hinar kærðu ákvarðanir voru birtar í B-deild Stjórnartíðinda 27. mars 2026 og tók kærufrestur að líða degi síðar, sbr. 1. mgr. 8. gr. sömu laga. Mátti kærendum vera kunnugt um hinar kærðu deiliskipulags­ákvarðanir frá opinberri birtingu hennar. Kæra í máli þessu barst úrskurðar­nefndinni 5. júní 2026 og var kærufrestur þá liðinn. Verður kærumáli þessu því vísað frá úrskurðarnefndinni enda ekki talið unnt, eins og atvikum er háttað, að taka málið til meðferðar að liðnum kærufresti samkvæmt fyrrgreindum undan­tekningar­ákvæðum 28. gr. stjórnsýslulaga enda hefur lögmælt opinber birting ákvörðunar þá þýðingu að almenningi telst vera kunnugt um hina birtu ákvörðun.

Úrskurðarorð

Kærumáli þessu er vísað frá úrskurðarnefndinni.

jún 12
Love0

UUA2602004 Heiðarbær

Með

Árið 2026, föstudaginn 12. júní, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála, fyrir:

Mál nr. UUA2602004, kæra á ákvörðunum sveitarstjórna Bláskógabyggðar og Grímsnes- og Grafningshrepps frá 20. ágúst 2025 annars vegar og  3. september s.á. hins vegar um að samþykkja tillögu að deiliskipulagi fyrir frístundabyggð í landi Heiðarbæjar í Þingvallasveit.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með tölvupósti Skipulagsstofnunar til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála 4. febrúar 2026 var framsend kæra A og B, dags. 2. s.m., þar sem vísað var til deiliskipulags Heiðarbæjar við Þingvallavatn og þess krafist að það yrði fellt úr gildi og sent til lögmætrar afgreiðslu að nýju. Greint skipulag var samþykkt af sveitarstjórnum Bláskógabyggðar og Grímsnes- og Grafningshrepps 20. ágúst 2025 annars vegar og 3. september s.á. hins vegar og tók það gildi við birtingu auglýsingar í B-deild Stjórnartíðinda 6. janúar 2026. Verður því litið svo á að það séu nefndar ákvarðanir sveitarstjórnanna sem sæti kæru til úrskurðarnefndarinnar.
  1. Með bréfum til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 5. og 6. febrúar 2026, er bárust nefndinni 5. og 6. s.m., kæra C, D og E sömu ákvarðanir sveitarstjórna Bláskógabyggðar og Grímsnes- og Grafningshrepps. Með ódagsettu bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, er barst nefndinni 5. febrúar 2026, kæra F og G einnig sömu ákvarðanir. Verða framangreind kærumál, sem eru nr. UUA2602006, UUA2602009, UUA2602011 og UUA2602008, sameinuð máli þessu þar sem hagsmunir kærenda þykja ekki standa því í vegi, en kærendur munu vera lóðarhafar og eigendur sumarhúsa á skipulagssvæðinu.
  1. Gögn málsins bárust frá Bláskógabyggð og Grímsnes- og Grafningshreppi 27. mars 2026 og í apríl s.á. Þá skiluðu sveitarfélögin inn sameiginlegri umsögn vegna málsins 15. maí s.á.

Málsatvik og rök

  1. Tillaga að deiliskipulagi Heiðarbæjar við Þingvallavatn, frístundabyggð, var samþykkt af sveitarstjórn Bláskógabyggðar 20. ágúst 2025 og af sveitarstjórn Grímsnes- og Grafnings­hrepps 3. september s.á. Um þegar byggt hverfi frístundahúsa er að ræða. Auglýsing um gildistöku deiliskipulagsins var birt í B-deild Stjórnartíðinda 6. janúar 2026. Í henni kom fram að um væri að ræða nýtt deiliskipulag sem hefði að markmiði að gefa heildarmynd af svæðinu. Með gerð þess væri unnið að því að samþætta lóðamörk og auka skilvirkni við umsýslu á lóðum, sem og að ramma inn svæðið og nýtingu þess í heild og einstaka þætti þess. Á fundi sveitarstjórnar Bláskógabyggðar 1. apríl s.á. og á fundi sveitarstjórnar Grímsnes- og Grafningshrepps 13. s.m. var samþykkt að „fella úr gildi auglýsingu nr. 1593/2025 […] vegna formgalla á málsmeðferð“. Hinn 21. og 22. apríl 2026 var á fundum sveitarstjórnar Bláskógabyggðar annars vegar og sveitarstjórnar Grímsnes- og Grafningshrepps hins vegar lögð fram uppfærð tillaga að deiliskipulagi umrædds svæðis og hún samþykkt. Var mælst til þess að deiliskipulagið tæki gildi með birtingu auglýsingar þar um að lokinni lögbundinni yfirferð Skipulagsstofnunar, nú Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar, sbr. breytingarlög nr. 11/2026. Birtist auglýsing um gildistöku skipulagsins í B-deild Stjórnartíðinda 29. apríl 2026.
  1. Kærendur benda á að málsmeðferð deiliskipulagsins hafi ekki verið í samræmi við lög. Sveitarfélögin hafi t.a.m. ekki brugðist við athugasemdum Skipulagsstofnunar, sbr. 42. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Kafli í greinargerð deiliskipulagsins um málsmeðferð hafi verið rangur í veigamiklum atriðum. Byggingarreitir séu aðeins sýndir á fáeinum lóðum. Jafnframt sé ákvæði um bátaskýli ósanngjarnt og ólögmætt. Einnig hafi skipulagsuppdráttur ekki verið uppfærður til samræmis við samþykktir sveitarfélagsins á áður framkomnum athugasemdum lóðarhafa. Þá hafi verið skortur á samráði, einkum á síðari stigum deiliskipulagsgerðarinnar.
  1. Af hálfu sveitarfélagsins er þess aðallega krafist að kröfum kærenda verði vísað frá úrskurðar­nefndinni, en til vara að þeim verði hafnað. Ekki séu lagaskilyrði fyrir því að kærurnar verði teknar til efnismeðferðar, enda hið kærða deiliskipulag í reynd ekki í gildi. Þá hafi verið brugðist við athugasemdum Skipulagsstofnunar og tekin rökstudd afstaða til allra atriða sem umsagnaraðilar hafi bent á. Sveitarfélögin hafi síðan haft endanlegt ákvörðunarvald um hvort gerðar skyldu frekari breytingar á deiliskipulaginu vegna þeirra eða ekki.

Niðurstaða

  1. Í máli þessu eru kærðar ákvarðanir sveitarstjórna Bláskógabyggðar og Grímsnes- og Grafnings­hrepps frá 20. ágúst 2025 annars vegar og 3. september s.á. hins vegar um að samþykkja tillögu að deili­skipulagi fyrir frístundabyggð í landi Heiðarbæjar í Þingvallasveit. Hinn 6. janúar 2026 var birt auglýsing í B-deild Stjórnartíðinda um gildistöku skipulagsins, sbr. 42. gr. skipulags­laga nr. 123/2010. Eins og greinir að framan samþykktu sveitarstjórnirnar að fella þá aug­lýsingu úr gildi vegna formgalla á málsmeðferð og í framhaldinu samþykktu þær á fundum 21. og 22. apríl 2026 uppfærða tillögu vegna sama deiliskipulags. Birtist auglýsing um gildistöku þess í B-deild Stjórnartíðinda 29. s.m. Með gildistöku hins nýja skipulags hefur deiliskipulag það sem hinar kærðu ákvarðanir taka til ekki lengur réttarverkan að lögum. Hafa kærendur því ekki lengur lögvarða hagsmuni af úrlausn kærumálsins. Tekið skal fram að undir rekstri málsins beindi hluti kærenda kærum að nýju til úrskurðarnefndarinnar vegna framangreindra ákvarðana sveitarstjórna Bláskógabyggðar og Grímsnes- og Grafningshrepps frá 21. og 22. apríl 2026 og bíða þau kærumál úrlausnar nefndarinnar.

Úrskurðarorð

Kærumáli þessu er vísað frá úrskurðarnefndinni.

jún 10
Love0

UUA2605018 Depluhólar

Með

Árið 2026, þriðjudaginn 9. júní, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, fyrir:

Mál nr. UUA2605018, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 27. apríl 2026 um að þinglýstum eigendum Depluhóla 7 verði gert að færa fasteignina til fyrra horfs og til samræmis við fyrirliggjandi og gildandi samþykkta uppdrætti. 

Í málinu er nú kveðinn upp til bráðabirgða svofelldur

úrskurður

um kröfu kærenda um frestun réttaráhrifa:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 28. maí 2026, er barst nefndinni sama dag, kæra A og Icelandic Glacier Charr ehf., Depluhólum 7, þá ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 27. apríl 2026 um að þinglýstum eigendum Depluhóla 7 verði gert að færa fasteignina til fyrra horfs og til samræmis við fyrirliggjandi og gildandi samþykkta uppdrætti. Er þess krafist að ákvörðun byggingarfulltrúa verði felld úr gildi, til vara að ákvörðun um veittan 60 daga frest verði felld úr gildi og til þrautavara að úrskurðarnefndin ákvarði annan og lengri fresti. Gerðu kærendur einnig kröfu um að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar yrði frestað á meðan málið væri til meðferðar hjá úrskurðarnefndinni. Verður nú tekin afstaða til þeirrar kröfu
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjavíkurborg 8. júní 2026.

Málsatvik og rök

  1. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 25. nóvember 2025 var lögð fram umsókn kæranda um leyfi fyrir áður gerðum breytingum á einbýlishúsi á lóð nr. 7 við Depluhóla. Var breytingum þessum lýst svo að grafið hefði verið út úr kjallara á húsinu, settir gluggar og göngudyr og innréttaðar sjö íbúðir. Á fundinum var málinu vísað til umsagnar skipulagsfulltrúa. Málið var tekið fyrir að nýju á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 22. desember s.á. og var erindinu synjað með vísan til umsagnar skipulagsfulltrúa, dags. 16. desember s.á., en þar kom fram að fjölgun íbúða í húsinu samræmdist ekki hverfisskipulagi.
  1. Með bréfi frá byggingarfulltrúa, dags. 4. mars 2026, var kærandi upplýstur um að gerð væri krafa um að fasteignin að Depluhólum 7 yrði færð til samræmis við samþykkta aðaluppdrætti. Var þinglýstum eigendum veittur 60 daga frestur til þeirra framkvæmda og tilgreint að ef kærandi yrði ekki við þeirri kröfu væri áformað að leggja á dagsektir kr. 25.000 fyrir hvern dag sem það kynni að dragast. Var gefinn 14 daga frestur til að koma að andmælum vegna málsins.
  1. Byggingarfulltrúi ítrekaði erindið með bréfi dags. 27. apríl s.á., þar sem fram kom að engin andmæli hefðu borist né upplýsingar um að búið væri að færa fasteignina til samræmis við samþykkta uppdrætti. Var veittur 60 daga frestur til að færa fasteignina til fyrra horfs og til samræmis við fyrirliggjandi og gildandi samþykkta uppdrætti og tilkynna verklok til deildar afnota og eftirlits. Yrði framkvæmdum ekki lokið innan tímafrests áformaði byggingarfulltrúi að leggja á dagsektir, kr. 25.000 fyrir hvern dag sem drægist að verða við kröfunni.
  1. Kærandi svaraði með bréfi, dags. 11. maí s.á., þar sem ítrekuð var beiðni um fund með byggingarfulltrúa vegna málsins auk þess sem óskað var eftir upplýsingum um sambærileg mál sem væru í ferli hjá borginni. Þá var farið fram á að byggingarfulltrúi frestaði aðgerðum þar til fullreynt yrði að koma eigninni í ásættanlegt ástand miðað við kröfur borgarinnar, án óþarfra fjárútláta en útséð væri að það næðist á þeim tíma sem fyrirhugað væri að leggja á dagsektir.
  1. Kærendur benda á að eignin hafi verið í núverandi ástandi frá því að annar eigenda hennar hafi eignast hana árið 1998 og samkvæmt upplýsingum kæranda hafi eignin verið í umræddu ástandi frá upphafi, eða í yfir 50 ár. Kærendur hafi verið í góðri trú allan þann tíma og hafi beiðni um leyfi fyrir áðurgerðum framkvæmdum verið lögð fram að frumkvæði eigenda. Hin kærða ákvörðun sé haldin formgöllum, á henni séu efnislegir annmarkar og hún hafi í för með sér óhóflega skerðingu á hagsmunum kærenda. Kærendur hafi óskað eftir samtali við borgina og á fundi sem haldin hafi verið með fulltrúum embættis byggingarfulltrúa hafi verið lýst yfir vilja til að láta teikna upp eignina miðað við hámarks nýtingarhlutfall samkvæmt nýlega samþykktu hverfisskipulagi og þær tillögur yrðu lagðar fyrir borgina til samþykktar.
  1. Af hálfu Reykjavíkurborgar er kröfu um frestun réttaráhrifa hafnað. Umsókn um leyfi fyrir áðurgerðum breytingum hafi verið synjað á fundi byggingarfulltrúa 23. desember 2025 með vísan til umsagnar skipulagsfulltrúa, þar sem þar sem aukning íbúða í húsinu væri ekki í samræmi við heimildir í hverfisskipulagi.

Niðurstaða

  1. Í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er tekið fram að kæra til úrskurðarnefndarinnar fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar en jafnframt er kærendum þar heimilað að krefjast stöðvunar framkvæmda til bráðabirgða séu þær hafnar eða yfirvofandi. Með sama hætti er kveðið á um það í 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 að kæra til æðra stjórnvalds fresti ekki réttaráhrifum ákvörðunar en þó sé heimilt að fresta réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar til bráðabirgða meðan málið er til meðferðar hjá kærustjórnvaldi þar sem ástæður mæli með því. Tilvitnuð lagaákvæði bera með sér að meginreglan sé sú að kæra til æðra stjórnvalds frestar ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar og eru heimildarákvæði fyrir frestun kærðrar ákvörðunar undantekning frá nefndri meginreglu sem skýra ber þröngt. Verða því að vera ríkar ástæður eða veigamikil rök fyrir ákvörðun um frestun réttaráhrifa.
  1. Tekið er fram í athugasemdum með 5. gr. í frumvarpi því sem varð að lögum nr. 130/2011 að ákvæði greinarinnar byggist á almennum reglum stjórnsýsluréttar um réttaráhrif kæru og heimild úrskurðaraðila til að fresta réttaráhrifum ákvörðunar, sbr. 29. gr. stjórnsýslulaga. Í athugasemdum með þeirri grein í frumvarpi til stjórnsýslulaga er tiltekið að heimild til frestunar réttaráhrifa þyki nauðsynleg þar sem kæruheimild geti ella orðið þýðingarlaus. Þar kemur einnig fram að almennt mæli það á móti því að réttaráhrifum ákvörðunar sé frestað ef fleiri en einn aðili sé að máli og þeir eigi gagnstæðra hagsmuna að gæta. Það mæli hins vegar með því að fresta réttaráhrifum ákvörðunar ef aðili máls sé aðeins einn og ákvörðun er íþyngjandi fyrir hann, veldur honum t.d. tjóni. Þetta sjónarmið vegi sérstaklega þungt í þeim tilvikum þar sem erfitt yrði að ráða bót á tjóninu enda þótt ákvörðunin yrði síðar felld úr gildi af hinu æðra stjórnvaldi.
  1. Í máli þessu er kærð sú ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 27. apríl 2026 um að þinglýstum eigendum Depluhóla 7 verði gert að færa fasteignina til fyrra horfs og til samræmis við fyrirliggjandi og gildandi samþykkta uppdrætti. Um er að ræða íþyngjandi ákvörðun sem beinist einungis að kærendum sem hafa kosið að nýta sér heimild til að bera lögmæti hennar undir úrskurðarnefndina. Eins og málsatvikum er háttað þykir rétt að fresta réttaráhrifum ákvörðunarinnar, enda liggja ekki fyrir knýjandi ástæður sem gera það að verkum að varhugavert sé að bíða niðurstöðu úrskurðarnefndarinnar um ágreiningsefni máls þessa.

Úrskurðarorð

Frestað er réttaráhrifum ákvörðunar byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 27. apríl 2026 um að þinglýstum eigendum Depluhóla 7 verði gert að færa fasteignina til fyrra horfs og til samræmis við fyrirliggjandi og gildandi samþykkta uppdrætti.

jún 05
Love0

UUA2605003 Suðurhöfn

Með

Árið 2026, föstudaginn 5. júní, tók Arnór Snæbjörnsson, formaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2010, fyrir:

Mál nr. UUA2605003, kæra á ákvörðun bæjarstjórnar Hafnarfjarðarkaupstaðar frá 6. maí 2026 um að samþykkja breytingu á deiliskipulagi Suðurhafnar. 

Í málinu er nú kveðinn upp til bráðabirgða svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, 6. maí 2026, er barst nefndinni sama dag, kærir Salteyri ehf., eigandi fasteigna að Cuxhavensgötu 1, þá ákvörðun bæjarstjórnar Hafnarfjarðarkaupstaðar frá 6. maí 2026 að samþykkja breytingu á deiliskipulagi Suðurhafnar. Er þess krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi en til vara að málinu verði vísað til nýrrar meðferðar. Jafnframt er þess krafist að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar verði frestað á meðan málið sé til meðferðar fyrir úrskurðarnefndinni. Verður nú tekin afstaða til þeirrar kröfu.

Málsatvik og rök

  1. Á fundi skipulags- og byggingarráðs Hafnarfjarðar 30. apríl 2026 var tekin fyrir tillaga að breytingu á deiliskipulagi Suðurhafnar vegna nýs Tækniskóla. Í tillögunni fólst að heimiluð var uppbygging skóla fyrir allt að 5.000 nemendur á lóð við Flensborgarhöfn á reit sem afmarkast af Óseyrarbraut, Fornubúðum og Lónsbraut. Samkvæmt greinargerð deiliskipulags–breytingarinnar er m.a. heimilað að fjarlægja og/eða rífa allar núverandi byggingar innan skipulagssvæðisins. Samþykkti ráðið að vísa tillögunni til staðfestingar í bæjarstjórn. Á fundi bæjarstjórnar 6. maí s.á. var tillagan samþykkt og tók hún gildi með birtingu í B-deild Stjórnartíðinda 27. maí 2026.
  1. Kærandi vísar til þess að samkvæmt deiliskipulagsbreytingunni sé heimild til niðurrifs á eign kæranda og að mögulegt eignarnám sé til skoðunar. Kæranda hafi ekki verið kynnt svör við athugasemdum sínum áður en ákvörðun hafi verið tekin. Ítrekað hafi verið kallað eftir svörum en kærandi hafi ekki fengið nein svör. Í afstöðu sveitarfélagsins sé byggt á almennum fullyrðingum án raunverulegs mats og í þeim felist skortur á rökstuðningi. Engin raunveruleg valkostagreining liggi fyrir og því sé um brot á rannsónarreglu stjórnsýsluréttarins að ræða. Þá hafi ekki farið fram mat á meðalhófi áður en ákvörðunin hafi verið tekin. Ákvörðunin feli í sér skerðingu á eignarrétti kæranda en í svörum sveitarfélagsins hafi verið vísað til heimilda til eignarnáms sem mögulegs úrræðis í málinu. Eignarnám verði hins vegar aðeins réttlætt þegar skýr lagaskilyrði séu uppfyllt. Þá verði ekki betur séð en að deiliskipulagsbreytingin feli í sér verulega sértæka og íþyngjandi nýtingu svæðisins sem gangi lengra en þær almennu forsendur sem fram komi í Aðalskipulags Hafnarfjarðar 2013–2025. Deiliskipulagið gangi lengra en forsendur aðalskipulagsins gefi tilefni til án fullnægjandi rökstuðnings.

Niðurstaða

  1. Í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er tekið fram að kæra til úrskurðarnefndarinnar fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar en jafnframt er kæranda þar heimilað að krefjast stöðvunar framkvæmda séu þær hafnar eða yfirvofandi, sbr. 2. mgr. sömu lagagreinar. Þá getur úrskurðarnefndin að sama skapi frestað réttaráhrifum ákvörðunar komi fram krafa um það af hálfu kæranda, sbr. 3. mgr. nefndrar 5. gr. Með sama hætti er kveðið á um það í 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 7/1993 að kæra til æðra stjórnvalds fresti ekki réttaráhrifum ákvörðunar en þó sé heimilt að fresta réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar til bráðabirgða meðan málið er til meðferðar hjá kærustjórnvaldi þar sem ástæður mæli með því. Tilvitnuð lagaákvæði bera með sér að meginreglan er sú að kæra til æðra stjórnvalds frestar ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar og eru heimildarákvæði fyrir stöðvun framkvæmda eða frestun réttaráhrifa kærðrar ákvörðunar undantekning frá nefndri meginreglu sem skýra ber þröngt. Verða því að vera ríkar ástæður eða veigamikil rök fyrir ákvörðun um frestun réttaráhrifa.
  1. Mál þetta snýst um gildi deiliskipulagsákvörðunar. Gildistaka deiliskipulags felur ekki í sér heimildir til að hefja framkvæmdir heldur þarf til að koma sérstök stjórnvaldsákvörðun sem kæranleg er til úrskurðarnefndarinnar, s.s. veiting byggingar- eða framkvæmdaleyfis, sbr. 11. og 13. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki og 13., 14. og 15. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Í kærumáli vegna greindra leyfisveitinga er eftir atvikum unnt að gera kröfu um stöðvun framkvæmda til bráðabirgða skv. 5. gr. laga nr. 130/2011. Að jafnaði er því ekki tilefni til að beita heimild til frestunar réttaráhrifa í kærumálum er varða gildi deiliskipulagsákvarðana. Þegar litið er til fyrrgreindra lagaákvæða og eðlis deiliskipulagsávarðana verður ekki séð að knýjandi nauðsyn sé á að fallast á kröfu kæranda um frestun réttaráhrifa vegna hinnar kærðu deiliskipulagsbreytingar.

Úrskurðarorð

Hafnað er kröfu kæranda um frestun réttaráhrifa á grundvelli hinnar kærðu deiliskipulagsákvörðunar.

jún 03
Love0

UUA2602015 Hjarðarhagi

Með

Árið 2026, miðvikudaginn 3. júní, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Arnór Snæbjörnsson formaður, Karólína Finnbjörnsdóttir lögmaður og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur.

Fyrir var tekið mál nr. UUA2602015, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 8. október 2024 um að samþykkja byggingarheimild fyrir breyttri notkun og útliti bílskúrs á lóð fjölbýlishúss nr. 13 við Hjarðarhaga. 

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 6. febrúar 2026, er barst nefndinni sama dag, kærir A eigandi, Hjarðarhaga 13, ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 13. ágúst 2025 um að gefa út byggingarheimild fyrir breyttri notkun og útliti bílskúrs á lóð fjölbýlishúss nr. 13 við Hjarðarhaga. Byggði útgáfa byggingarheimildarinnar á samþykkt byggingarfulltrúa frá 8. október 2024 á umsókn um byggingarleyfi og undirritun aðaluppdrátta. Er þess krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi.
  1. Kærandi gerði jafnframt þá kröfu að framkvæmdir yrðu stöðvaðar til bráðabirgða á meðan málið væri til meðferðar fyrir úrskurðarnefndinni. Með úrskurði uppkveðnum 2. mars 2026 var kröfu kæranda um stöðvun framkvæmda á grundvelli hinnar kærðu ákvörðunar hafnað.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Reykjavíkurborg 17. febrúar 2026.

Málavextir

  1. Með tölvupósti til Reykjavíkurborgar 27. febrúar 2024 óskaði kærandi eftir upplýsingum vegna framkvæmda við bílskúr á lóð Hjarðarhaga 13. Eftir frekari samskipti var kærandi upplýstur um að erindi hans væri til meðferðar hjá byggingarfulltrúa og að eigendum bílskúrsins hefði verið gerð grein fyrir því. Með tölvupósti 30. maí s.á. hafði kærandi sambandi við byggingarfulltrúa og upplýsti um að eigendur bílskúrsins hefðu hætt við að útbúa íbúð í skúrnum, en að nú stæði til að leigja hann út sem vinnuhúsnæði. Óskaði kærandi eftir upplýsingum um réttarstöðu sína vegna þessa. Var erindinu svarað með tölvupósti 6. júní s.á. þar sem fram kom að vegna breytinga á útliti og notkun bílskúrs þyrfti samþykki byggingarfulltrúa og meðeigenda.
  1. Með erindi, dags. 18. júní 2024, sóttu eigendur íbúðar á 1. hæð Hjarðarhaga 13, íbúð 01 0101, um byggingarleyfi vegna breytinga á bílskúr, matshluta 70, en bílskúrinn skiptist í tvo eignarhluta, matshluta 70 sem tilheyrir íbúð 01 0101 og matshluta 71 sem tilheyrir íbúð 01 0201. Haldinn var húsfundur hjá húsfélaginu í Hjarðarhaga 13 hinn 9. september s.á. þar sem eigendur beggja eignarhluta bílskúrsins kynntu áform og teikningar vegna fyrirhugaðra framkvæmda. Voru áformin lögð fram til samþykktar og skrifuðu eigendur fyrstu og annarrar hæðar undir en ekki eigendur íbúða í kjallara og þriðju hæðar.
  1. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 8. október 2024 var umsóknin samþykkt, en í henni fólst heimild til að breyta notkun bílskúrs í vinnustofu, fjarlægja bílskúrshurð og koma fyrir léttum vegg með glugga og dyrum, koma fyrir vaski og útbúa snyrtingu í hluta bílskúrs, mhl. 71, á lóð nr. 13. við Hjarðarhaga. Voru nýir aðaluppdrættir er vörðuðu breytingar á báðum eignarhlutum og skráningartafla, staðfestir af byggingarfulltrúa sama dag. Fyrirliggjandi var samþykki eigenda beggja eignarhluta bílskúrsins, dags. 10. júní 2024. Byggingarheimild var svo gefin út 13. ágúst 2025.

Málsrök kæranda

  1. Kærandi bendir á að samkvæmt gr. 2.3.7. byggingarreglugerðar nr. 112/2012 skuli umsókn um byggingarheimild vera skrifleg og send hlutaðeigandi leyfisveitanda og að með henni skuli fylgja gögn sem sýni fram á eignarheimildir og samþykki meðeigenda þegar við eigi.
  1. Við samþykkt aðaluppdráttar, dags. 8. október 2024, sem og útgáfu byggingarheimildarinnar 13. ágúst 2025 hafi ekki legið fyrir gögn sem sýnt hafi fram á samþykki meðeiganda fyrir breytingum á bílskúrnum. Húsið að Hjarðarhaga 13 sé fjöleignarhús sem samanstandi af fjórum eignarhlutum. Húsið hafi verið byggt árið 1961 og bílskúrar árið 1985. Samkvæmt þinglýstri eignaskiptayfirlýsingu hússins frá 10. janúar 1959 fylgi íbúðum á fyrstu og annarri hæð bílskúrsréttindi. Samkvæmt samþykktum aðaluppdráttum og afstöðumyndum frá árunum 1958 og 2024 standi bílskúrarnir sjálfstæðir en innan sömu lóðar og húsið. Húsi og bílskúrum sé ekki skipt upp í matshluta samkvæmt eignaskiptayfirlýsingu en samkvæmt aðaluppdrætti sem samþykktur hafi verið árið 2024 sé húsið matshluti 01 og bílskúrar matshluti 02. Í eignaskipta­yfirlýsingu komi fram hlutfallstölur hverrar íbúðar í húsinu en ekki í bílskúrunum. Samkvæmt þessu og með vísan til 7. gr. laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús séu bílskúrarnir sjálfstæð eining í sameign sumra.
  1. Í 4. tl. 3. mgr. 1. gr. laga nr. 26/1994 komi fram að lögin gildi meðal annars um raðhús og önnur sambyggð og samtengd hús, bæði eingöngu til íbúðar og að einhverju leyti eða öllu til annarra nota. Í 3. gr. laganna segi að þótt sambyggð eða samtengd hús teljist tvö sjálfstæð hús eða fleiri, skv. 1. mgr., þá gildi ákvæði laganna, eftir því sem við geti átt, um þau atriði og málefni sem sameiginleg séu, s.s. lóð ef hún sé sameiginleg að öllu leyti eða nokkru og um útlit og heildarsvip ef því sé að skipta. Þá segi í 3. mgr. 39. gr. laganna að sé um sameign sumra en ekki allra að ræða nægi að þeir sem hlut eigi að máli standi saman að ákvörðun nema um atriði eða framkvæmd sé að ræða sem snerti líka hagsmuni hinna þótt ekki liggi fyrir greiðsluskylda þeirra, svo sem útlitsatriði.
  1. Samkvæmt útgefinni byggingarheimild og aðaluppdrætti sé verið að breyta framhlið bíl­skúranna þannig að bílskúrsdyr verði fjarlægðar og í stað þeirra settar hefðbundnar útidyr og gluggar. Þá sé einnig verið að breyta hagnýtingu bílskúranna þannig að þar verði vinnustofur, með tilheyrandi aukinni umferð við húsnæðið og þar með beint fyrir utan íbúð kæranda. Með vísan til þessa ættu eigendur íbúða í kjallara og á þriðju hæð að hafa atkvæðisrétt um allar þær ákvarðanir er varði bílskúrana sem snerti hagsmuni þeirra, þ. á m. um útlitsatriði og breytta hagnýtingu.
  1. Í 1. mgr. 30. gr. laga nr. 26/1994 komi fram að sé um byggingu, endurbætur eða framkvæmdir að ræða sem ekki hafi verið gert ráð fyrir í upphafi og á samþykktri teikningu, þá verði ekki í hana ráðist nema allir eigendur samþykki, sé um að ræða verulegar breytingar á sameign, þar á meðal útliti hússins. Þessi regla sé áréttuð í 6. tl. a. liðar 41. gr. laganna. Í 2. mgr. sömu greinar komi fram að sé um að ræða framkvæmdir sem hafi breytingar á sameign, utanhúss eða innan, í för með sér sem þó geti ekki talist verulegar, þá nægi að 2/3 hluta eigenda, bæði miðað við fjölda og eignarhluta, séu því meðmæltir. Reglan sé áréttuð í 3. tl. b. liðar 41. gr. laganna. Þá sé þess jafnframt krafist að a.m.k. helmingur eigenda, bæði miðað við fjölda og eignarhluta, verði að vera á fundinum, sbr. 2. mgr. 42. gr. laganna. Í athugasemdum með 30. gr. frumvarps þess er varð að lögum nr. 26/1994 komi fram að ekki sé mögulegt að hafa reglurnar gleggri eða gefa nákvæmari lýsingar eða viðmiðanir um það hvað sé verulegt eða hvað óverulegt og hvað teljist smávægilegt í þessu efni og hver séu mörkin þar á milli. Ávallt komi upp takmarkatilvik og verði að leysa þau með hliðsjón af atvikum og staðháttum í hverju húsi.
  1. Kærunefnd húsamála hafi litið svo á að breytingar á útliti, þar sem bílskúrsdyr séu fjarlægðar, útheimti ýmist samþykki allra eigenda eða samþykki 2/3 hluta eigenda, bæði miðað við fjölda og eignarhluta. Þær breytingar á útliti sem um ræði í málinu séu verulegar sbr. 1. mgr. 30. gr. og 6. tl. A. -liðar 41. gr. laga nr. 26/1994. Verði ekki fallist á að breytingin sé svo veruleg að samþykki allra þurfi til þá byggi kærandi á því að breytingin sé að minnsta kosti þess eðlis að samþykki 2/3 hluta eigenda, bæði miðað við fjölda og eignarhluta, þurfi til.
  1. Í 1. mgr. 27. gr. laga nr. 26/1994 komi fram að breytingar á hagnýtingu séreignar frá því sem verið hafi eða ráð hafi verið fyrir gert í upphafi, sem hafi í för með sér verulega meira ónæði, röskun eða óþægindi fyrir aðra eigendur eða afnotahafa en áður hafi verið og gangi og gerist í sambærilegum húsum, séu háðar samþykki allra eigenda hússins. Í 4. mgr. ákvæðisins segi að ef breytt hagnýting eignarhluta hafi sérstök eða veruleg óþægindi eða truflun í för með sér fyrir suma eigendur, einn eða fleiri, en aðra ekki þá eigi þeir sem sýnt geti fram á það sjálfstæðan rétt til að krefjast þess að af breytingunni verði ekki.
  1. Þær breytingar á hagnýtingu bílskúra sem um ræði í þessu tilviki séu verulegar sbr. 1. mgr. 27. gr. og 5. tl. a. liðar 41. gr. laga nr. 26/1994. Þær séu að minnsta kosti þess eðlis að geta haft sérstök og veruleg óþægindi og truflun í för með sér fyrir kæranda, sem eiganda kjallaraíbúðar í húsinu, en inngangur bílskúranna sé einungis um 2,5 m frá stofuglugga hans og öll aukin umferð um svæðið sé til þess fallin að valda honum sérstökum verulegum óþægindum og truflun. Því hafi hann sjálfstæðan rétt til að krefjast þess að af breytingunni verði ekki.
  1. Fundargerð húsfundar húsfélagsins að Hjarðarhaga 13 frá 9. september 2024 verði ekki lögð til grundvallar útgáfu byggingarheimildar eða samþykkt aðaluppdráttar vegna breytinga á bílskúrunum sem samþykki meðeigenda, sbr. b. lið gr. 2.3.7. byggingarreglugerðar, enda séu ekki uppfyllt skilyrði ákvæða laga nr. 26/1994 um ákvarðanatöku. Það eigi jafnt við hvort sem lagt yrði til grundvallar að samþykki allra eða 2/3 hluta eigenda þyrfti til.

Málsrök Reykjavíkurborgar

  1. Vísað er til þess af hálfu Reykjavíkurborgar að kæran sé of seint fram komin og vísa beri henni frá nefndinni. Kæran hafi verið móttekin af hálfu úrskurðarnefndarinnar 6. febrúar 2026, en umsóknin hafi verið samþykkt á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 8. október 2024 og byggingarheimild gefin út 13. ágúst 2025. Af gögnum málsins sé ljóst að kæranda hafi mátt vera kunnugt um þær framkvæmdir sem hafnar hafi verið í umræddum bílskúr. Á það sé bent að í fundargerð húsfundar frá 9. september 2024 komi fram að fyrirhuguð áform hafi verið kynnt á fundinum. Þá hafi kærandi leitað álits kærunefndar húsamála í október 2025 um áskilnað fyrir samþykki meðeigenda fyrir breytingunum, eftir að hafa fengið upplýsingar um að eigendur bílskúranna hygðust halda áformum sínum til streitu. Hafi kærandi auk þess beint fyrirspurnum til byggingarfulltrúa um framkvæmdirnar bæði 22. og 31. ágúst 2025 auk þess sem skipulagsfulltrúa hafi borist fyrirspurn frá kæranda um málið 9. september s.á.
  1. Bent sé á að kærðar séu breytingar á báðum bílskúrunum sem standi á lóð nr. 13 við Hjarðarhaga. Hafi þó einungis verið gefin út byggingarheimild fyrir breytingu á útliti og notkun bílskúrs sem sé í eigu íbúa á 1. hæð hússins og því beri að vísa þeim hluta kærunnar frá sem varði bílskúr í eigu íbúa 2. hæðar hússins.
  1. Í 2. mgr. 1. gr. laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús komi fram að fjöleignarhús teljist í lögum hvert það hús sem skiptist í séreignir í eigu fleiri en eins aðila og í sameign sem bæði geti verið sameign allra og sumra. Lögin gildi skv. 3. mgr. sama ákvæðis um raðhús og önnur sambyggð og samtengd hús, bæði eingöngu til íbúðar og að einhverju leyti eða öllu til annarra nota. Þá segi í 1. mgr. 3. gr. laganna að með húsi sé átt við byggingu sem sé varanlega skeytt við land og standi sjálfstæð og aðgreind frá öðrum húsum eða skilji sig þannig frá þeim þótt sambyggð eða samtengd séu að eðlilegt og haganlegt sé að fara með hana sem sjálfstætt hús samkvæmt lögunum. Í 2. mgr. lagagreinarinnar segi að þótt sambyggð eða samtengd hús teljist tvö sjálfstæð hús eða fleiri skv. 1. mgr. þá gildi ákvæði laganna eftir því sem við geti átt um þau atriði og málefni sem sameiginleg séu, svo sem lóð ef hún sé sameiginleg að öllu leyti eða nokkru og um útlit og heildarsvip ef því sé að skipta. Sama gildi einnig ef því sé að skipta um sameiginleg málefni sjálfstæðra ótengdra fjöleignarhúsa og/eða annars konar húsa.
  1. Bílskúrar á lóð nr. 13 við Hjarðarhaga séu aðgreindir frá íbúðarhúsinu og samkvæmt aðal­uppdrætti, dags. 6. júní 2024, sem áritaður hafi verið af byggingarfulltrúa 8. október s.á., sé íbúðarhúsnæðið matshluti 01 og bílskúrar matshluti 02. Bílskúrarnir séu sameign sumra skv. 1. mgr. 7. gr. laga nr. 26/1994.
  1. Í 1. mgr. 76. gr. laganna komi fram að þegar húsfélag skiptist í einingar ráði viðkomandi eigendur einir sameiginlegum innri málefnum, sbr. 2. mgr. 7. gr. og 3. mgr. 39. gr., enda beri þeir þá einir kostnaðinn, sbr. 44. gr. laganna. Fram komi í 2. mgr. 76. gr. sömu laga að þegar svo hátti skuli eigendur ráða sameiginlegum málum innan vébanda húsfélagsdeildar sem geti hvort heldur verið sjálfstæð að meira eða minna leyti eða starfað innan heildarhúsfélagsins. Samkvæmt 3. mgr. 76. gr. laganna gildi fyrirmæli laganna um húsfélög um slíkar húsfélagsdeildir, svo sem um ákvörðunartöku.
  1. Samþykki allra hafi legið fyrir skv. 1. mgr. 30. gr. laga nr. 26/1994 og öll þau gögn sem fylgja eigi með umsókn um byggingarheimild skv. gr. 2.3.7. í byggingarreglugerð hafi fylgt umsókninni, þar með talið gögn sem sýndu fram á eignarheimildir og samþykki meðeigenda sbr. b. lið gr. 2.3.7. byggingarreglugerðar, enda hafi samþykki beggja eigenda bílskúranna legið fyrir.
  1. Ekki verði séð að breytt hagnýting bílskúrsins muni koma til með að valda kæranda frekari óþægindum eða truflun frá því sem áður hafi verið. Samkvæmt eignaskiptayfirlýsingu frá árinu 1959 hafi fylgt bílskúrsréttindum ferilréttur sem liggi frá götu að bílskúr. Sé umferð á svæðinu því fyrirsjáanleg og heimil. Breytingarnar hafi þar af leiðandi ekki í för með sér röskun á lögmætum hagsmunum hans. Svæðið fyrir framan bílskúrinn teljist jafnframt til séreignar í skilningi 4. gr. laga nr. 26/1994. Samkvæmt 1. mgr. 26. gr. laganna hafi eigandi einn rétt til hagnýtingar og umráða yfir séreign sinni með þeim takmörkunum einum sem greini í lögunum og öðrum lögum sem leiði af óskráðum grenndarreglum eða eðli máls eða byggi á löglegum ákvörðunum og samþykktum húsfélagsins.
  1. Á svæðinu sé í gildi deiliskipulag Fálkagötureits og samkvæmt Aðalskipulagi Reykjavíkur 2040 sé landnotkun á reitnum íbúðarsvæði. Samkvæmt aðalskipulagi sé í íbúðarbyggð heimilt að stunda minni háttar atvinnustarfsemi sem samrýmist búsetu, enda valdi starfsemin ekki ónæði eða umtalsverðum grenndaráhrifum. Samkvæmt aðalskipulaginu sé starfsemi á borð við litla vinnustofu heimil í íbúðarbyggð. Með hliðsjón af eðli starfseminnar og umfangi hennar verði ekki séð að breytingin muni hafa í för með sér aukna umferð eða ónæði umfram það sem almennt geti fylgt lögmætri notkun bílskúrs eða annarrar séreignar.
  1. Í 2. mgr. 27. gr. laga nr. 26/1994 komi fram að þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. geti eigandi ekki sett sig á móti hagnýtingu séreignar ef sýnt sé fram á að hún hafi ekki í för með sér neina röskun á lögmætum hagsmunum hans. Í greinargerð með frumvarpi því er varð að greindum lögum komi fram að með ákvæðum 2. mgr. 27. gr. laganna sé komið til móts við viðkomandi eiganda, þ.e. eiganda bílskúrsins, með því að hindra að aðrir eigendur synji um samþykki á ómálefnalegum grundvelli. Engin gögn bendi til þess að breytingin sé háð samþykki allra eigenda íbúðarhússins skv. 27. gr. áðurnefndra laga.

Athugasemdir leyfishafa

  1. Leyfishafar benda á að kæran sé of seint fram komin og að vísa eigi henni frá nefndinni. Heimild til að breyta notkun bílskúrsins í vinnustofu og að breyta útliti hans hafi verið samþykkt af byggingarfulltrúa 8. október 2024 og samhliða hafi teikningar verið samþykktar. Byggingarheimild hafi verið veitt í samræmi við fyrri ákvörðun hinn 13. ágúst 2025. Kærandi hafi einnig leitað til kærunefndar húsamála 24. október 2025 og í greinargerð sem kærandi hafi lagt fram komi fram að umræddar breytingar og framkvæmdir þeim tengdar hafi verið samþykktar af Reykjavíkurborg á grundvelli framlagðra teikninga.
  1. Afgreiðsla umsóknar um byggingarleyfi og útgáfa þess sé í höndum byggingarfulltrúa skv. ákvæðum laga nr. 160/2010 um mannvirki, sbr. 2. mgr. 9. gr., 11. gr. og 13. gr. laganna. Eiginleg ákvörðun um veitingu byggingarheimildar hafi verið samþykkt 8. október 2024 og hafi kæranda verið sú ákvörðun ljós þegar hún hafi verið birt á vef byggingarfulltrúa. Þá verði að telja að kæranda hafi í síðasta lagi verið kunnugt um eða mátt vera kunnugt um hina kærðu ákvörðun 24. október 2025 þegar hann hafi leitað til kærunefndar húsamála, enda hafi hann notið lögmannsaðstoðar við ágreiningsmálið og ætla megi að viðeigandi upplýsinga hafi verið aflað. Kæran hafi borist 6. febrúar 2026 og þar með að liðnum kærufresti og því beri að vísa kærunni frá nefndinni.
  1. Samkvæmt 4. gr. laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús teljist séreign samkvæmt lögunum vera afmarkaður hluti af húsi eða lóð eins og honum sé lýst í þinglýstri eignaskiptayfirlýsingu, skiptasamningi og/eða öðrum þinglýstum heimildum um húsið, ásamt því sem honum fylgi sérstaklega hvort heldur sé húsrými í húsinu sjálfu, bílskúr á lóð þess eða sameiginlegri lóð margra húsa, lóðarhluti, búnaður eða annar samkvæmt sömu heimildum, ákvæðum laga nr. 26/1994, eða eðli máls. Í gildi sé eignaskiptasamningur um Hjarðarhaga 13 þar sem fram komi að bílskúrsréttindi fylgi íbúð á 1. og 2. hæð. Það komi sérstaklega fram í umfjöllun um lóðaréttindi að bílskúrslóðir séu undanskildar lóðaréttindum annarra eigenda. Lóðir undir bílskúra og bílskúrar teljist því séreignir. Bílskúrar þeir sem reistir hafi verið á grundvelli eignaskiptasamnings í samræmi við tilgreind réttindi séu því hvor um sig séreignir sem standi sjálfstætt og fylgi sitt hvorum eignarhlutanum um sig. Án tillits til þess hvort hvor bílskúr um sig sé séreign sitthvors aðila, eða teljist sameign þeirra, þá séu bílskúrarnir ekki eign kæranda sem eigi því ekki eignarréttindi yfir þeim. Bílskúrarnir séu ekki hluti af sameign kæranda og útlit þeirra teljist ekki hluti af útliti sameignar.
  1. Framkvæmd sú sem heimiluð hafi verið með hinni kærðu ákvörðun snúist um breytingar á bílskúrum í eigu eigenda 1. og 2. hæðar og varðar ekki framkvæmdir eða breytingar á sameiginlegri lóð eða húsi. Þá feli breytingin, sem gerð sé sameiginlega af eigendum hvors bílskúrs, ekki í sér slíka breytingu á útliti eða heildarsvip ótengdra húsa að það veiti öðrum eigendum að Hjarðarhaga 13 rétt til íhlutunar á grundvelli laga nr. 26/1994.
  1. Samkvæmt 1. mgr. 26. gr. og 3. mgr. 57. gr. laga nr. 26/1994 hafi eigandi einn rétt til hagnýtingar og umráða yfir séreign sinni með þeim takmörkunum einum sem greini í lögunum eða öðrum lögum sem leiði af óskráðum grenndarreglum eða eðli máls eða byggist á löglegum ákvörðunum og samþykktum húsfélagsins. Í eignarráðunum felist heimild eiganda til að ráðstafa og hagnýta eign sína á hvern þann hátt sem hann kjósi innan þess ramma sem vísað sé til í ákvæðinu. Í 1. mgr. 27. gr. laganna segi að breytingar á hagnýtingu séreignar frá því sem verið hafi eða ráð hafi verið gert fyrir í upphafi, sem hafi í för með sér verulega meira ónæði, röskun eða óþægindi fyrir aðra eigendur eða afnotahaga en áður hafi verið og gengur og gerist í sambærilegum húsum séu háðar samþykki allra eigenda í húsinu. Breyting á notkun bílskúrs í vinnustofu hafi á engan hátt í för með sér meiri óþægindi fyrir aðra íbúa og því sé breytingin innan marka þessarar heimildar.
  1. Í kæru sé rangt farið með fjarlægð bílskúrs frá íbúð kæranda, en raunveruleg fjarlægð sé 4,5 m. Einnig hafi húsfélagið samþykkt að setja upp grindverk á milli bílskúrs og íbúðar að ósk kæranda. Skilgreining í eignaskiptasamningi feli ekki í sér takmarkandi notkunarheimild, heldur sé vísað til bílskúrsréttinda sbr. 17. gr. laga nr. 26/1994. Slíkt hafi almennt verið talið fela í sér rúmar notkunarheimildir. Í Vesturbæ Reykjavíkur hafi samskonar breytingar verið gerðar mjög víða í sambærilegum fjölbýlishúsum. Það sé ekkert sem bendi til þess að þessi notkun muni hafa í för með sér meiri umferð um bílskúrana en ef þeir væru nýttir sem daglegar bílageymslur. Þvert á móti megi ætla að umgangur um venjulegar dyr í stað stórra bílskúrsdyra muni hafa minna ónæði í för með sér. Væru bílskúrarnir nýttir í upprunalegum tilgangi stafaði af því mun meira ónæði en umferð gangandi manna um venjulegar dyr. Við staðsetningu dyra hafi verið tekið tillit til nálægðar við íbúðarhúsið með því að færa göngudyr frá hlið bílskúrsins á framhlið hans. Kærandi hafi byggt á því að ónæði yrði af umgangi viðskiptavina og atvinnureksturs, en ekki sé um að ræða veitingu rekstrarleyfis heldur breytingu á útliti og notkun.
  1. Tilvísun kæranda til 30. gr., 6. tl. a. liðar og 3. tl. b. liðar 41. gr. laga nr. 26/1994 taki til breytinga á sameign og eigi því ekki við, enda varði málið ekki sameign heldur séreignir varnaraðila. Væri talið að um sameign sumra væri að ræða þá lægi fyrir ákvörðun beggja eigenda og því færi um ráðstöfun og ákvörðun eins og um séreign væri að ræða, sbr. einnig 76. gr. laga nr. 26/1994. Útlitsbreyting á bílskúrunum geti ekki varðað aðra en þá sem eigi umrædda bílskúra og þar sem þeir hafi báðir samþykkt breytingarnar séu þær kæranda óviðkomandi. Á lóðinni séu ekki aðrir bílskúrar og því liggi fyrir samþykki allra þeirra sem útlitsbreytingin varði og ekki sé um að ræða uppbrot á heildarútliti.

Viðbótarathugasemdir kæranda

  1. Kærendur benda á að leyfishafar hafi hafið framkvæmdir í ársbyrjun 2024 án þess að leita samþykkis húsfundar eða Reykjavíkurborgar. Í febrúar s.á. hafi kærandi haft samband við Reykjavíkurborg til að fá upplýsingar um reglur sem giltu um slíkar framkvæmdir og hafi ábendingin verið framsend til eftirlitsdeildar. Eftir að byggingarfulltrúi hafi blandað sér í málið hafi framkvæmdir verið stöðvaðar og sett spónaplata þar sem bílskúrshurðin hafi áður verið. Kærandi hafi verið í sambandi við byggingarfulltrúa í júní og júlí 2024 sem hafi upplýst um að samþykki meðeigenda þyrfti fyrir breyttu útliti.
  1. Leyfishafar hafi á húsfundi 9. september 2024 upplýst um áform sín og óskað eftir samþykki húsfundar. Að mati kæranda hafi ekki fengist samþykki fyrir áformunum í skilningi laga nr. 26/1994 um fjöleignarhús. Kærandi hafi beint fyrirspurnum til byggingarfulltrúa að nýju í ágúst og september 2025 þar sem hann hafi óskað upplýsinga og ráðlegginga varðandi samþykktan aðaluppdrátt vegna breytinga á bílskúrnum. Í póstinum hafi vissulega verið vísað til framkvæmda en þar hafi verið átt við þær framkvæmdir sem hefðu átt sér stað í ársbyrjun 2024. Engin svör hafi borist frá byggingarfulltrúa við fyrirspurnunum þrátt fyrir að hann hafi hinn 13. ágúst s.á. gefið út byggingarheimild á grundvelli samþykkts aðaluppdráttar. Byggingarfulltrúi hafi brotið gegn leiðbeiningarskyldu sinni skv. 7. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 sem og rétti kæranda til aðgangs að skjölum og gögnum sbr. 15. gr. sömu laga.
  1. Það að kærandi hafi leitað álits kærunefndar húsamála í október 2025 tengist ekki útgáfu byggingarheimildar. Þvert á móti hafi engar sjáanlegar framkvæmdir átt sér stað við bílskúrana frá því í ársbyrjun 2024. Leitað hafi einfaldlega verið álits kærunefndar til að fá staðfest samþykki allra eigenda, eða a.m.k. 2/3 hluta eigenda þyrfti fyrir framkvæmdunum. Hvorki Reykjavíkurborg né leyfishafi hafi lagt fram nein gögn sem sýni fram á annað. 

Álit kærunefndar húsamála

  1. Úrskurðarnefndin spurðist fyrir um það hjá kærunefnd húsamála hvenær væri að vænta álits nefndarinnar um ágreining eigenda fjöleignarhússins að Hjarðarhaga 13. Álitið lá fyrir 27. maí 2025, mál nr. 146/2025. Það var álit kærunefndarinnar að bílskúrarnir væru í sameign sumra eigenda fjöleignarhússins sbr. 2. tölul. 2. mgr. 7. gr. laga um fjöleignarhús nr. 26/1994. Um leið var fallist á varakröfu kæranda í málinu, eiganda eignarhluta á jarðhæð hússins, sem einnig er kærandi í máli þessu, um að samþykki 2/3 hluta eigenda hússins, bæði miðað við fjölda og eignarhluta, þyrfti til þeirra breytinga á útliti heildareignarinnar, sem um var deilt í málinu sbr. fyrirmæli 2. mgr. 30. gr. sömu laga. 

Niðurstaða

  1. Í máli þessu er deilt um lögmæti ákvörðunar byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 8. október 2024 um að veita byggingarheimild fyrir breyttri notkun og útliti annars eignarhluta í bílskúr, matshluta 70, á lóð fjölbýlishúss nr. 13 við Hjarðarhaga. Kæruheimild til úrskurðar­nefndarinnar er í 59. gr. laga nr. 160/2010 um mannvirki.
  1. Samkvæmt 2. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er kærufrestur til úrskurðarnefndarinnar einn mánuður frá því að kæranda varð kunnugt eða mátti vera kunnugt um ákvörðun þá sem kæra lýtur að. Kærandi hafði upphaflega samband við byggingarfulltrúa 26. febrúar 2024 þegar hann varð var við framkvæmdir við bílskúr á lóð Hjarðarhaga 13, og hættu eigendur bílskúrsins í kjölfarið framkvæmdum. Sótt var um leyfi fyrir breytingunum og samþykkti byggingarfulltrúi umsókn um byggingarleyfi á afgreiðslu­fundi 8. október 2024. Kærandi sendi byggingarfulltrúa fyrirspurnir vegna málsins 22. og 31. ágúst 2025 og skipulagsfulltrúa 9. september s.á. Engum þessara fyrirspurna virðist hafa verið svarað þrátt fyrir að byggingarfulltrúi hefði skömmu áður, þ.e. hinn 13. ágúst s.á., gefið út byggingarheimild vegna framkvæmdanna. Af gögnum þessa máls verður ekki ráðið að kæranda hafi orðið ljós veiting byggingarheimildar fyrr en honum var tilkynnt um hana með tölvu­pósti borgaryfirvalda 2. febrúar 2026, en í honum var hvorki getið um kærufrest né kæruheimild. Að þessu virtu verður við það að miða að kæra í máli þessu hafi borist innan lögmælts kærufrests, en kæra í málinu barst 6. febrúar 2026.

—–

  1. Samkvæmt 20. lið gr. 1.2.1. í byggingarreglugerð nr. 112/2012 er byggingarheimild skrifleg heimild frá leyfisveitanda til að byggja hús eða önnur mannvirki, breyta þeim eða notkun þeirra, útliti eða formi ef framkvæmdin fellur undir umfangsflokk 1 skv. a-lið 1. mgr. gr. 1.3.2. í reglugerðinni. Heimildin felur í sér staðfestingu aðaluppdrátta og heimild til að hefja framkvæmdir að uppfylltum skilyrðum byggingarreglugerðar og laga nr. 160/2010. Í 10. gr. laga nr. 160/2010 er tiltekið að meðal fylgigagna byggingarleyfis skuli vera samþykki meðeigenda samkvæmt ákvæðum laga um fjöleignarhús nr. 26/1994. Varðar ágreiningsefni þessa úrskurðarmáls hvort þessu skilyrði hafi verið fullnægt.
  1. Framkvæmd sú sem heimiluð var með hinni kærðu ákvörðun varðar breytingu á notkun og útliti bílskúrs á lóð fjölbýlishúss. Samkvæmt eignaskiptayfirlýsingu hússins nr. 13 við Hjarðarhaga, dags. 10. janúar 1959, fylgja íbúðum á 1. og 2. hæð hússins bílskúrsréttindi og heyrir bílskúrinn til þeirra íbúða, en hann er í tveimur einingum. Tekið er fram í yfirlýsingunni að sameigendur eigi hlutfallslega hlutdeild í lóð hússins, eftir hlutdeild í heildarhúseigninni, að undanskildum bílskúrslóðum. Bílskúrslóðum fylgir umferðarréttur frá götu að bílskúrum. Eru bílskúrarnir skilgreindir sem matshlutar 02 á aðaluppdráttum, dags. 8. október 2024, og íbúðarhúsið sem matshluti 01.
  1. Samkvæmt ákvæðum laga nr. 26/1994 telst bílskúr við fjöleignarhús til séreignar, sbr. 4. gr. laganna. Er bílskúrinn að Hjarðarhaga 33 í sameign sumra í skilningi laganna, þ.e. eigenda íbúða á 1. og 2. hæð fjölbýlishússins, sbr. 2. tl. 2. mgr. 7. gr. Samkvæmt 3. mgr. 39. gr. laganna nægir, þegar um ræðir sameign sumra en ekki allra, að þeir sem eigi hlut að máli standi saman að ákvörðun, nema um atriði eða framkvæmd sé að ræða sem snerti líka hagsmuni hinna, þótt ekki liggi fyrir greiðsluskylda þeirra, svo sem útlitsatriði.
  1. Í máli þessu er um að ræða byggingarheimild sem heimilar breytta hagnýtingu séreignar þannig að í stað venjulegrar notkunar verði bílskúr nýttur sem vinnustofa. Verður ekki talið að kærandi hafi leitt að því rök að af þeirri breyttu notkun muni leiða verulega meira ónæði, röskun eða óþægindi en gera mátti áður ráð fyrir, svo sem vegna umferðar í grennd við glugga á íbúð hans. Verður því að telja að breytt hagnýting séreignarinnar hafi ekki í för með sér slíka röskun á lögmætum hagsmunum kæranda að hann geti sett sig upp á móti henni, sbr. 2. mgr. 27. gr. laga nr. 26/1994.
  1. Í 1. mgr. 30. gr. laga nr. 26/1994 segir að sé um byggingu, endurbætur eða framkvæmdir að ræða sem ekki hafi verið gert ráð fyrir í upphafi og á samþykktri teikningu, þá verði ekki í hana ráðist nema allir eigendur samþykki, sé um að ræða verulegar breytingar á sameign, þar á meðal útliti hússins. Í 2. mgr. lagagreinarinnar segir að sé um að ræða framkvæmdir sem hafa breytingar á sameign, utan húss eða innan, í för með sér sem þó geti ekki talist verulegar, þá nægi að 2/3 hlutar eigenda, bæði miðað við fjölda og eignarhluta, séu því meðmæltir. Til smávægilegra breytinga og endurnýjana nægi þó alltaf samþykki einfalds meirihluta miðað við eignarhluta, sbr. 3. mgr. 30. gr. Þrátt fyrir að bílskúr teljist séreign getur útlitsbreyting á honum snert hagsmuni annarra eigenda, sbr. 3. mgr. 39. gr. sömu laga.
  1. Hinn umdeildi bílskúr er staðsettur aftast á lóðinni við Hjarðarhaga 13, við lóðamörk, og að hluta til í hvarfi á bak við fjölbýlishúsið, sem er staðsett framar á lóðinni. Samkvæmt samþykktum aðaluppdráttum stendur til að breyta útliti framhliðar bílskúrsins með því að setja á hann göngudyr og glugga þar sem áður voru bílskúrsdyr. Með hliðsjón af gögnum málsins verður að telja að fyrirhugaðar breytingar muni hafa nokkur áhrif á heildarásýnd hússins og verður því að telja að samþykki 2/3 hluta greiddra atkvæða á húsfundi húsfélagsins hefði þurft til að heimila þær, sbr. 2. mgr. 30. gr. laga nr. 26/1994. Að því virtu að slík heimild var ekki meðal fylgigagna umsóknar um byggingarleyfi verður þetta látið varða ógildingu hinnar kærðu ákvörðunar.

Úrskurðarorð

Felld er úr gildi ákvörðun byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 8. október 2024 um að samþykkja byggingarheimild fyrir breyttri notkun og útliti bílskúrs á lóð fjölbýlishúss nr. 13 við Hjarðarhaga.

jún 03
Love0

UUA2603004 Vetrarmýri og Smalaholt

Með

Árið 2026, miðvikudaginn 3. júní, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Arnór Snæbjörnsson formaður, Karólína Finnbjörnsdóttir lögmaður og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur.

Fyrir var tekið mál nr. UUA2603004, kæra á ákvörðun bæjarstjórnar Garðabæjar um að samþykkja deiliskipulag Vetrarmýrar og Smalaholts.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 12. mars 2026, er barst nefndinni sama dag, kæra A og B, Þorrasölum 9 í Kópavogi, þá ákvörðun bæjarstjórnar Garðabæjar frá 2. október 2025 að samþykkja deili­skipulag Vetrarmýrar og Smalaholts. Er þess krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi. Til vara er þess krafist að ákvörðun bæjarstjórnar um lagningu Vorbrautar, sem tengist Arnarnes­­vegi um Þorrasali samkvæmt samþykktu deiliskipulagi, verði vísað aftur til Garða­bæjar til endurskoðunar. Jafnframt var þess krafist að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar yrði frestað til bráðabirgða á meðan málið væri til meðferðar fyrir úrskurðar­nefndinni. Með úrskurði nefndarinnar uppkveðnum 23. mars 2026 var þeirri kröfu hafnað.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Garðabæ 11. apríl 2026.

Málavextir

  1. Mál þetta á sér nokkurn aðdraganda sem varðar uppbyggingu byggðar í Hnoðraholti í Garðabæ og ágreining milli Garðabæjar og Kópavogs um skipulag vega þar. Fyrir liggur samkomulag sveitarstjórna Garðabæjar og Kópavogsbæjar frá mars 2021 um vegtengingar sem gert var samkvæmt hvatningu Skipulagsstofnunar og fól í sér skyldu hvors sveitarfélags um sig til breytinga á aðalskipulagi og deiliskipulagi með tilteknum hætti. Skyldi Garðabær gera breytingar á aðalskipulagi og deiliskipulagi, sem fólu m.a. í sér að í stað tveggja valkosta á hæðarlegu Vorbrautar neðan við fjölbýlishús í Þorrasölum í Kópavogi yrðu sett ákvæði um að Vorbraut yrði sett í stokk á þeim stað eða fundin ný lega við mótun deiliskipulags nálægs golfvallar- og útivistarsvæðis með það að markmiði að lágmarka umhverfisáhrif brautarinnar á íbúðarbyggð í Þorrasölum. Jafnframt skyldi Kópavogur draga til baka mótmæli í umsögn um breytingu á aðalskipulagi í Garðabæ sem varðaði tengingu fyrirhugaðs hverfis í Hnoðraholti við Arnarnesveg um Leirdalsop, þ.e. tengingu Vorbrautar við Þorrasali, enda væri komið til móts við sjónarmið um lagningu tengibrautar í stokk.
  1. Samkvæmt skilmálum deiliskipulags fyrir Hnoðraholt norður frá 18. mars 2021 var gert ráð fyrir því að Vorbraut yrði lögð í stokk austast til móts við Þorrasali nema lega hennar yrði endurskoðuð við gerð deiliskipulags fyrir nálægan golfvöll. Í úrskurði úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála frá 25. nóvember 2021 í málum nr. 61 og 62/2021 var hafnað kröfu um ógildingu þessa deiliskipulags og kom m.a. fram í niðurstöðum að þessi skilmáli yrði ekki skilinn öðruvísi en svo að Vorbraut skyldi lögð í stokk að hluta til nema deiliskipulagi yrði breytt og tekið fram, með nánari rökstuðningi, að deiliskipulagsáætlanir geti tekið breytingum.
  1. Árið 2022 var auglýst skipulags- og matslýsing fyrir deiliskipulag Vetrarmýrar og Smalaholts. Skipulagssvæðið nær yfir um 132 ha lands og tekur meðal annars til golfvallarsvæðis í Vetrarmýri, æfingasvæða við Miðgarð, útivistarskógar í Smalaholti og náttúrugarðs við Vífilsstaðavatn. Þann 14. nóvember 2024, var tillaga að deiliskipulagi svæðisins tekin fyrir á fundi skipulagsnefndar Garðabæjar. Var þar gerð grein fyrir tillögunni og fyrirliggjandi gögnum sem hana vörðuðu og var henni síðan vísað til áframhaldandi mótunar hjá skipulags- og umhverfissviði bæjarins. Í skipulagstillögunni var fjallað um umferðartengingu úr Hnoðra­holti í Leirdalsop, þ.e. um Vorbraut við Þorrasali, og tekið fram að sá kafli vegarins hafi verið felldur út úr deiliskipulagi Hnoðraholts norður og færður inn í deiliskipulag Vetrarmýrar og Smalaholts. Var þar með tillögunni gert ráð fyrir breyttri legu Vorbrautar, nokkru fjær Þorra­sölum en áður, auk þess að gert var ráð fyrir því að hún yrði ofanjarðar í stað þess að fara um stokk sunnan við Þrymsali og Þorrasali áður en hún tengdist við Smalatorg um Öldusali.
  1. Á fundi skipulagsnefndar Garðabæjar 12. desember 2024 var greindri deiliskipulagstillögu vísað til forkynningar í samræmi við 3. mgr. 40. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Á fundi skipulags­­nefndar 27. febrúar 2025 var tillagan lögð fram að lokinni forkynningu, ásamt ábendingum og umsögnum sem borist höfðu og henni að nýju vísað til úrvinnslu hjá skipulags­ráðgjafa og umhverfissviði bæjarins. Tillagan var aftur lögð fram á fundi skipulagsnefndar 13. mars s.á. ásamt greiningu skipulagsráðgjafa á innihaldi ábendinga og umsagna sem borist höfðu. Á fundi nefndarinnar var því beint til umhverfissviðs og ráðgjafa að vinna frekar úr greinargerð deiliskipulagsins, sérstaklega með tilliti til umferðar um Vorbraut og hljóðvistar.
  1. Á fundi skipulagsnefndar 27. mars 2025 var bókað að farið hefði verið yfir ábendingar og umsagnir úr forkynningu sem kallað hefðu á ýmsar lagfæringar. Lagt var fram minnisblað frá verkfræðistofu, dags. 19. mars 2025, um mat á áhrifum skipulagstillögunnar á aðliggjandi byggð vegna umferðar um austurhluta Vorbrautar. Matið byggði á umferðarspá og hljóðvistar­greiningu, með hliðsjón af nýjustu breytingum á fjölda íbúða í Hnoðraholti norður. Skipulags­nefnd vísaði tillögunni til auglýsingar í samræmi við 41. gr. skipulagslaga. Ákvörðunin var staðfest af bæjarstjórn 3. apríl 2025 og var tillagan auglýst frá 10. apríl til og með 21. maí s.á.
  1. Við málsmeðferð deiliskipulagstillögunnar bárust fjölmargar athugasemdir, meðal annars frá íbúum og húsfélögum við Þorrasali, svo sem rakið er í kæru í máli þessu. Þar var fyrirhugaðri vegtengingu mótmælt meðal annars með vísan til umferðaröryggis, hávaða, loft­mengunar, breytinga á ásýnd nærumhverfis, skerðingar lífsgæða og mögulegrar verðrýrnunar fasteigna. Í umsögn skipulagsfulltrúa Kópavogsbæjar um hið nýja deiliskipulag, dags. 30. maí 2025, voru gerðar athugasemdir vegna umferðartengingar úr Hnoðraholti í Leirdalsop, þ.e. um Vorbraut við Þorrasali. Var þar m.a. fjallað um áhrif þess ef Vorbraut yrði gerð að botngötu með tilliti til hagsmuna íbúa og áhrifa á umferð og var lögð áhersla á að sá kostur yrði skoðaður með faglegum hætti. Til nánari áherslu var vísað til minnisblaðs verkfræðistofu, dags. 12. maí 2025, sem tók til áhrifa deiliskipulagstillögunnar að þessu leyti til.
  1. Á fundi skipulagsnefndar Garðabæjar 19. júní 2025 var deiliskipulagstillagan lögð fram að lokinni auglýsingu, ásamt framkomnum gögnum. Umsögnum og athugasemdum var vísað til úrvinnslu hjá skipulagsráðgjafa og umhverfissviði. Gerð var grein fyrir úrvinnslu athugasemda og um­sagna vegna tillögunnar á fundum nefndarinnar 14. ágúst og 28. ágúst s.á. Í svörum Garðabæjar við umsögn Kópavogsbæjar við þetta tilefni kom fram að verkfræðistofa hefði verið fengin til að meta áhrif mismunandi útfærslna Vorbrautar, annars vegar þar sem gatan yrði tengigata milli sveitarfélaga og hins vegar þar sem hún yrði botngata. Niðurstaða Garða­bæjar hefði verið sú að betra væri að hafa möguleika á opnun Vorbrautar inn að Öldusölum og að slík tenging myndi aðeins koma til ef auðsýnt væri að hennar væri þörf til að þjóna íbúum.
  1. Á fundi skipulagsnefndar Garðabæjar 18. september 2025 var tillaga að deiliskipulagi Vetrar­mýrar og Smalaholts lögð fram að nýju ásamt umsögnum og athugasemdum, greinargerð deiliskipulagsráðgjafa og skýrslu um áhrif tillögunnar á umferð aðliggjandi svæða. Á fundinum var einnig lagt fram minnisblað, dags. 16. september 2025, um áhrif deiliskipulagstillögunnar á umferð aðliggjandi svæða. Einnig var fjallað um atriði sem breyttust í greinargerð og uppdrætti eftir auglýsingu. Skipulagsnefnd samþykkti deiliskipulagstillöguna á fundinum með áorðnum breytingum. Bæjarráð samþykkti tillöguna á fundi sínum 23. september 2025 og bæjarstjórn á fundi 2. október s.á. Í bókun um málið á þeim fundi kom fram að skipulagsnefnd ítreki að í svörum við athugasemdum væri tekið fram að tenging Vorbrautar við Öldusali muni aðeins koma þegar þörf væri á. Tók deiliskipulagið gildi með birtingu auglýsingar í B-deild Stjórnartíðinda 17. febrúar 2026.

Málsrök kærenda

  1. Kærendur álíta að deiliskipulag Vetrarmýrar og Smalaholts sé haldið verulegum annmörkum hvað varði tengingu Vorbrautar við Öldusali hjá Þorrasölum. Áður en skipulagsákvörðun sé tekin verði mál að vera nægjanlega upplýst, einkum þegar grenndaráhrif séu veruleg. Í greinar­gerð með deiliskipulagi þurfi að vera fullnægjandi umfjöllun um nauðsyn, áhrif og samanburð við raunhæfa valkosti. Kópavogsbær hafi gert athugasemd við að gera þyrfti betur grein fyrir jákvæðum og neikvæðum áhrifum tengingar Vorbrautar við Þorrasali. Slík umsögn frá aðliggjandi sveitarfélagi hafi sérstaka þýðingu við mat á því hvort mál sé nægjanlega upplýst. Í umsögninni hafi verið vísað til minnisblaðs verkfræðistofu, dags. 12. maí 2025, þar sem fram hafi komið að það að sleppa tengingu Vorbrautar við Arnarnesveg hefði ekki marktæk áhrif á afkastagetu eða öryggi gatnakerfisins. Vægari útfærsla, svo sem botnlangakostur hafi því verið raunhæfur valkostur. Skortur sé á rökstuðningi í ljósi þessa og tjói ekki að segja að „betra“ sé að hafa möguleika á vegtengingu þessari síðar meir, án skýrra viðmiða um hvenær slík þörf sé fyrir hendi, hvers vegna aðrir kostir hafi verið metnir síðri og hvernig mat hafi verið lagt á hagsmuni íbúa sem og grenndaráhrif.
  1. Með deiliskipulagi sé ætlunin að skýra fyrirhugaða landnotkun, þ.m.t. samgöngur. Með því sé dregið úr óvissu um hvernig skipulag muni hafa áhrif á réttarstöðu og grenndarhagsmuni borgaranna. Með því að tenging Vorbrautar við Öldusali hjá Þorrasölum verði látin ráðast af ótilgreindu mati á þörf, séu áhrif skipulagsins óskýr. Það liggi ekki fyrir hvernig hagsmunir þeirra sem búa í næsta nágrenni verði vegnir og metnir áður en slík heimild verði virkjuð, né hvort og með hvaða hætti íbúum og öðrum hagsmunaaðilum verði þá gefinn kostur á að tjá sig um slíka ákvörðun. Með þessu séu áhrif deiliskipulagsins í reynd tvískipt þar sem frestað sé ákvörðun um að heimila umrædda vegtengingu. Sú óvissa sem af þessu stafi sé ósamrýmanleg kröfum um skýrleika og fyrirsjáanleika við skipulagsgerð.
  1. Þetta sé sérstaklega þýðingarmikið í ljósi þess að umrædd tenging hafi verið til umræðu um árabil og tengist samkomulagi sveitarfélaga frá árinu 2021 um að lágmarka áhrif Vorbrautar á íbúðarbyggð í Þorrasölum. Hafi þar verið ákveðið að finna skyldi lausn sem lágmarkaði umhverfisáhrif vegarins á íbúðarbyggðina. Hafi þar m.a. verið vísað til þess að Vorbraut yrði annaðhvort lögð í stokk á viðkvæmum kafla eða henni fundin ný lega við mótun deiliskipulags golfvallar- og útivistarsvæðis. Hafi samkomulag þetta skapað íbúum og öðrum hagsmuna­aðilum lögmætar væntingar um að áframhaldandi skipulagsvinna myndi leiða til lausnar sem hefði það að markmiði að lágmarka umhverfisáhrif af framkvæmdum við og umferð um Vorbraut. Í þeim fjölmörgu athugasemdum sem borist hafi við skipulagstillöguna hafi íbúar og aðrir hagsmunaaðilar bent á að lagning vegarins á yfirborði lands og hliðrun hans um fáa tugi metra frá fyrri legu gæti vart talist uppfylla markmið þessa samkomulags um raunverulega lágmörkun áhrifa.
  1. Sú skylda hvíli á stjórnvöldum skv. 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 að gæta meðalhófs við töku skipulagsákvarðana, einkum þegar um sé að ræða val milli ólíkra útfærslna sem hafi mismunandi grenndaráhrif. Það sé ljóst að svonefndur botngötukostur sé raunhæfur og að hann hafi ekki marktæk áhrif á afköst eða öryggi samgöngukerfisins. Gera verði kröfu um að Garðabær rökstyðji með skýrum og haldbærum hætti hvers vegna þeim kosti hafi verið hafnað. Þau rök sem hafi komið fram um að „betra“ sé að hafa möguleika á opnun og að tengingin komi aðeins ef þörf reynist á, fullnægi ekki meðalhófsreglu.
  1. Loks verði talið að meðferð athugasemda og tilhögun samráðs hafi ekki verið fullnægjandi. Fjöldi athugasemda og mótmæla hafi borist frá húsfélögum, íbúum og öðrum hagsmunaaðilum þar sem vísað hafi verið til margvíslegra áhrifa framkvæmdarinnar og sérstaklega til samkomu­lagsins frá 2021. Garðabær hafi svarað meðal annars með vísan til greiningar verkfræðistofu og því að taka fram að tengingin muni aðeins koma ef þörf verði á henni. Hafi þau svör verið ófullnægjandi. Hafi þau ekki falið í sér efnislega afstöðu til meginatriða athugasemdanna þar sem fjallað hafi verið um samkomulagið frá 2021, botnlangakost, viðmið um „þörf“ og hvernig áhrif verði í reynd lágmörkuð. Með þessu hafi samráðsferlið ekki tryggt þann vandaða undir­búning skipulagsákvarðana sem lög geri ráð fyrir.

Málsrök Garðabæjar

  1. Af hálfu sveitarfélagsins er því hafnað, með vísan til málsatvikalýsingar og fyrirliggjandi gagna, að skort hafi á rannsókn máls við undirbúning deiliskipulags Vetrarmýrar og Smala­holts. Um vegtengingu Vorbrautar inn á Öldusali við Þorrasali hafi verið leitað ráðgjafar verkfræðistofu og sé vísað til minnisblaða, dags. 19. mars 2025 og 16. september s.á.
  1. Í fyrra minnisblaðinu komi fram að með nýju skipulagi hafi 13. braut aðlægs golfvallar verið færð austar og Vorbraut færð talsvert sunnar, þannig að gatan mundi hvergi liggja nær íbúðarhúsum en sem næmi um 50 metrum. Með því sé svigrúm fyrir hljóðmön milli núverandi byggðar í Þorrasölum og Vorbrautar. Þá sé ráðgert að vegurinn verði lagður eins lágt í landi og tengipunktar við Öldusali og í Hnoðraholti gefi tækifæri til. Með því móti verði vegurinn hvorki sýnilegur frá lóðum né heldur flestum íbúðarhúsum við Þorrasali. Í sama minnisblaði komi fram að ásættanlegu hljóðstigi megi ná fyrir íbúa í Þorrasölum án mótvægisaðgerða. Sé í reynd ekki þörf á hljóðvörnum við Vorbraut. Að mati ráðgjafa hafi loks einnig verið lagt til að á næstu stigum hönnunar verði hugað að hliðrunum eða öðrum hraðatakmarkandi aðgerðum til að tryggja lágan hraða í götunni.
  1. Síðara minnisblaðið frá 16. september 2025 hafi verið unnið fyrir Garðabæ í tilefni af umsögn Kópavogsbæjar sem byggt hafi verið á áliti verkfræðistofu, þar sem gerð hafi verið bending um að Vorbraut gæti orðið botngata. Í því minnisblaði komi m.a. fram að niðurstöður samgöngulíkans höfuðborgarsvæðisins bendi til að heildartími aksturs aukist ef ekki sé gert ráð fyrir tengingu milli sveitarfélaga um Vorbraut. Hafi niðurstaða þess verið sú að æskilegt væri að halda í möguleika á opnun Vorbrautar inn að Öldusölum, fremur en að gera hana að botngötu. Þótt umferðarmagnið sé lítið á Vorbraut geti það skipt sköpum að dreifa bílaumferð á tvær tengingar Arnarnesvegar þar sem það minnki líkur á að umferð fari yfir þolmörk á ákveðnum köflum. Um leið sé gert ráð fyrir að tengingin komi einungis til ef þörf reynist á henni og að markmið hennar sé að þjóna íbúum og takmarka gegnumakstur, m.a. með lágum hámarkshraða og hraðatakmarkandi aðgerðum.
  1. Við meðferð málsins hafi með þessu farið fram ítarleg rannsókn á mögulegum áhrifum breyttrar legu Vorbrautar og hafi sérstaklega hafi verið brugðist við umsögnum Kópavogs­bæjar. Þá sé einnig vísað til umsagnar Slökkviliðs höfuðborgarsvæðisins þar sem lögð sé áhersla á mikilvægi tengingarinnar til að tryggja aðgengi að skipulögðum útivistarsvæðum og bæta viðbragðstíma.
  1. Því sé hafnað að deiliskipulagið sé óskýrt eða ófyrirsjáanlegt. Á skipulagsuppdrætti sé gert ráð fyrir umræddri tengingu og í greinargerð með skipulaginu komi fram að mikilvægt sé að þessi heimild sé til staðar þó hún verði ekki nýtt fyrr en síðar. Sé það einnig tekið fram í svörum Garðabæjar við umsögnum og athugasemdum í skipulagsferlinu. Mat á því hvort umrædd tenging verði að veruleika velti á því hvernig byggð og umferð þróist á svæðinu.
  1. Samkomulag Garðabæjar og Kópavogs frá 2021 hafi verið tekið til greina við mótun deili­skipulagsins. Með breyttri legu Vorbrautar hafi verið leitast við að lágmarka áhrif vegarins á byggð í Þorrasölum, m.a. með því að færa veginn fjær íbúðarhúsum og skapa svigrúm fyrir hljóðmanir og aðrar mótvægisaðgerðir. Umrætt deiliskipulag sé að þessu leyti í samræmi við markmið samkomulagsins frá árinu 2021 og sé því hafnað því að kærendur geti byggt á væntingum um annað. Hafi meðalhófs verið gætt með því að fara milliveg á milli þess að leggja Vorbraut í stokk og að gera hana að botngötu. 

Niðurstaða

  1. Í máli þessu er deilt um þá ákvörðun bæjarstjórnar Garðabæjar að samþykkja deiliskipulag Vetrarmýrar og Smalaholts. Skipulagssvæðið nær yfir um 132 ha lands og tekur meðal annars til golfvallarsvæðis í Vetrarmýri, æfingasvæða við Miðgarð, útivistarskógar í Smalaholti og náttúrugarðs við Vífilsstaðavatn. Jafnframt er þar fjallað um legu framlengds Vífilsstaðavegar, Flóttamannavegar og Elliðavatnsvegar. Varðar ágreiningsefni máls þessa einn þátt deili­skipulagsins sem er tenging Vorbrautar í Garðabæ hjá Þorrasölum að Öldusölum í Kópavogi. Kæruheimild er í 52. gr. skipulagslaga nr. 123/2010 og barst kæra innan kærufrests. Varakrafa kærenda rúmast innan aðalkröfu þeirra og verður ekki tekin afstaða til hennar sérstaklega.
  1. Samkvæmt 3. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála geta þeir einir kært stjórnvaldsákvarðanir til nefndarinnar sem eiga lögvarða hagsmuni tengda þeirri ákvörðun sem kærð er. Eru kærendur íbúar að Þorrasölum 9, sem er í um 50 m fjarlægð frá ráðgerðri legu Vorbrautar samkvæmt deiliskipulagi, og munu því verða fyrir nokkrum grenndaráhrifum af henni. Verður þeim því játuð aðild að máli þessu.
  1. Í 2. mgr. 37. gr. skipulagslaga er mælt fyrir um að gera skuli deiliskipulag fyrir einstök svæði eða reiti þar sem framkvæmdir eru fyrirhugaðar. Skipulag lands innan marka sveitarfélags er í höndum sveitarstjórna skv. 3. mgr. 3. gr. laganna og ber sveitarstjórn skv. 38. gr. sömu laga ábyrgð á gerð deiliskipulags. Við gerð skipulagsáætlana ber að fylgja markmiðum skipulagslaga, sem tíunduð eru í 1. gr. þeirra. Meðal þeirra markmiða er að tryggja réttaröryggi í meðferð skipulagsmála þannig að réttur einstaklinga og lögaðila verði ekki fyrir borð borinn þótt hagur heildarinnar sé hafður að leiðarljósi, sbr. c-lið. Að gættum þessum markmiðum hefur sveitarstjórn mat um það hvernig deiliskipulagi skuli háttað, svo fremi sem það mat byggi á lögmætum sjónarmiðum. Í d-lið nefndrar 1. gr. kemur fram það markmið laganna að tryggja að samráð sé haft við almenning við gerð skipulagsáætlana þannig að almenningi sé gefið tækifæri til að hafa áhrif á ákvörðun stjórnvalda við gerð þeirra.
  1. Tekin var saman lýsing á hinu fyrirhugaða skipulagsverkefni í samræmi við 1. mgr. 40. gr. skipulagslaga og var lýsingin kynnt fyrir almenningi og umsagnaraðilum. Athugasemdir og umsagnir, þar á meðal frá aðlægu sveitarfélagi, Kópavogsbæ, voru teknar til umfjöllunar og í tilefni þeirra voru unnin frekari gögn, m.a. minnisblöð um áhrif skipulagstillögunnar á umferð og hljóðvist. Jafnframt voru gerðar breytingar á henni eftir auglýsingu, m.a. þannig að tenging Vorbrautar við Öldusali skyldi aðeins koma til framkvæmda ef þörf yrði á. Var deiliskipulags­tillagan síðan auglýst til kynningar í samræmi við 1. mgr. 41. gr. skipulagslaga og að lokinni auglýsingu tekin afstaða til athugasemda sem bárust við hana í samræmi við 3. mgr. 41. gr. laganna. Var málsmeðferð deiliskipulagsins með þessu í samræmi við ákvæði skipulags­laga.
  1. Við undirbúning deiliskipulagsins var sérstaklega fjallað um áhrif breyttrar legu Vorbrautar, fjarlægð vegarins frá byggð í Þorrasölum, hljóðvist, sjónræn áhrif og mögulegar mótvægis­aðgerðir. Um þessa breytingu er allítarleg umfjöllun í greinargerð þeirri sem fylgdi deili­skipu­laginu auk þess að þar eru skýringarmyndir um vænt sjónræn áhrif gagnvart fjölbýlis­húsum við Þorrasali. Samkvæmt því sem þar greinir var vegurinn færður fjær byggðinni en áður var ráðgert og kemur fram hann muni liggja lágt í landi og að svigrúm verði fyrir hljóð­manir og aðrar mótvægisaðgerðir. Verður að þessu virtu ekki fallist á þau sjónarmið kærenda að ekki hafi verið gerð fullnægjandi grein fyrir áhrifum þessarar framkvæmdar á íbúa í Þorrasölum.
  1. Af hálfu Kópavogsbæjar og verkfræðistofu sem vann álitsgerð fyrir Kópavogsbæ kom fram að svonefndur botnlangakostur kynni að vera raunhæfur með tilliti til afkastagetu og öryggis gatnakerfisins. Á móti lágu fyrir gögn frá verkfræðistofu sem vann fyrir Garðabæ þar sem lagt var mat á báða kosti. Var í því mati álitið æskilegt að hafa heimild til að tengja Vorbraut við Öldusali með vísan til möguleika á betri dreifingu umferðar, heildaraksturstíma og sjónarmiða viðbragðsaðila. Með þessu lagði sveitarfélagið mat á fleiri en einn valkost og tók afstöðu til þeirra á grundvelli fyrirliggjandi gagna. Verður ekki talið að í þessu hafi falist brot á meðalhófsreglu stjórnsýslulaga, svo sem kærendur halda fram.
  1. Kærendur álíta að deiliskipulagið sé óskýrt hvað varði legu Vorbrautar þar sem ekki liggi fyrir hvenær eða á hvaða forsendum tenging Vorbrautar við Öldusali muni koma til. Í greinargerð með deiliskipulaginu segir að mikilvægt sé að til staðar sé heimild í skipulagi fyrir þessari umferðar­tengingu þó hún verði ekki nýtt fyrr en síðar. Verður ekki séð að í þessu felist óvenjulegur fyrirvari við áform um landnotkun í deiliskipulagi. Jafnan hvílir engin skylda á þeim sem ráðast vilja í framkvæmdir sem ráð er fyrir gert í skipulagi að gera það innan tiltekins tíma.
  1. Vegna afstöðu kærenda til samkomulags Garðabæjar og Kópavogsbæjar frá árinu 2021 verður að hafna því að kærendur hafi lögmætar væntingar um að deiliskipulag svæðisins verði óbreytt hvað varði legu Vorbrautar. Var þar enda gert ráð fyrir því að lega brautarinnar gæti breyst við gerð deiliskipulags fyrir nálægan golfvöll, sem gekk eftir með deiliskipulagi því sem um er deilt í máli þessu, en þar er gert ráð fyrir því að 13. braut golfvallarins verði austar um leið og Vorbraut verði talsvert sunnar en áður var ráðgert, svo gatan verði hvergi nær íbúðarhúsum en um það bil 50 m.
  1. Loks verður ekki séð að meðferð athugasemda hafi verið ábótavant þannig að til annmarka á málsmeðferð verði talið. Voru athugasemdir íbúa, húsfélaga og Kópavogsbæjar lagðar fyrir skipulagsnefnd, unnið úr þeim og gerð grein fyrir viðbrögðum við þeim. Í úrskurðaframkvæmd hefur enda verið lagt til grundvallar að samráðsskylda feli ekki í sér að sveitarfélagi beri að fallast á athugasemdir sem fram koma við meðferð deiliskipulagstillögu.
  1. Með vísan til alls þess sem að framan er rakið verður hin kærða ákvörðun hvorki talin haldin slíkum form- eða efnisannmörkum að ógildingu varði.

Úrskurðarorð

Hafnað er kröfu kærenda um að ógilda þá ákvörðun bæjarstjórnar Garðabæjar frá 2. október 2025 um að samþykkja deiliskipulag Vetrarmýrar og Smalaholts.

jún 02
Love0

UUA2601003 Öryggisstjórnunarkerfi

Með

Árið 2026, mánudaginn 1. júní, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mættir voru Unnþór Jónsson varaformaður og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur. Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor tók þátt í gegnum fjarfundabúnað.

Fyrir var tekið mál nr. UUA2601003, kæra á ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkja­stofnunar frá 5. desember 2025 um að neita að viðurkenna öryggisstjórnunarkerfi kæranda fyrir sólarorkuver að Silfratjörn í Reykjavík.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 5. janúar 2026, er barst nefndinni sama dag, kærir Verkís hf. þá ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar frá 5. desember 2025 að neita að viðurkenna öryggisstjórnunarkerfi félagsins fyrir sólarorkuver Bjargs íbúðafélags hses. að Silfratjörn í Reykjavík. Er þess krafist að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun 30. janúar 2026 og í apríl s.á. Með breytingarlögum nr. 11/2026 tók Húsnæðis- og mannvirkjastofnun við hlutverki Skipulagsstofnunar og var nafni stofnunarinnar breytt í Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnun, en lögin voru samþykkt á Alþingi 19. febrúar 2026 og birt í A-deild Stjórnar­tíðinda 4. mars s.á.

Málavextir

  1. Samkvæmt 3. gr. laga nr. 146/1996 um öryggi raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga er ábyrgðarmaður sá sem tilnefndur hefur verið til að annast uppsetningu eða rekstur raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga og ber hann ábyrgð á lögmætu ástandi þeirra. Í því skyni að tryggja öryggi raforku­virkja og rekstur þeirra sem frekast er unnt skulu ábyrgðarmenn koma upp innra öryggis­stjórnunarkerfi með virkjum sem að mati Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar uppfyllir skilyrði laganna, sbr. 2. mgr. 5. gr. þeirra.
  1. Með tölvubréfi starfsmanns kæranda til Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar 6. október 2025 var stofnuninni tilkynnt að viðkomandi starfsmaður hefði tekið að sér að vera ábyrgðarmaður fyrir sólarorkuver Bjargs íbúðafélags hses. við Silfratjörn í Reykjavík. Var erindinu svarað af stofnuninni 13. s.m. og tekið fram að engar athugasemdir væru gerðar og að meðal næstu skrefa væri skoðun á öryggisstjórnunarkerfi rafveitunnar. Svaraði starfsmaðurinn 9. nóvember s.á. og benti á að sólarorkuverið félli undir öryggisstjórnunarkerfið Rafveita Verkís hf. sem hefði verið samþykkt og tekið út hjá faggiltri skoðunarstofu án athugasemda. Í svari stofnunarinnar 12. nóvember 2025 var tekið fram að samkvæmt reglugerð nr. 678/2009 um raforkuvirki þyrfti hver rafveita að vera með sitt eigið öryggisstjórnunarkerfi. Jafnframt væri það meðal skilyrða fyrir útgáfu heimildar til spennusetningar og reksturs rafveitunnar að fyrir lægi skýrsla um kerfið. Andmælti starfsmaðurinn þeirri afstöðu sama dag og veitti Húsnæðis- og mannvirkja­stofnun frekari svör og skýringar með tölvubréfi 14. nóvember s.á.
  1. Hinn 28. nóvember 2025 var af hálfu kæranda sent bréf til Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar þar sem greint var frá því að fyrirtækið hefði um árabil starfrækt öryggisstjórnunarkerfi fyrir rafveitur og að hjá því starfaði rafmagnstæknifræðingur sem sæi um daglegan rekstur umrædds kerfis. Væri viðkomandi starfsmaður jafnframt ábyrgðarmaður fyrir nokkrar rafveitur og hefði sem slíkur tilkynnt Húsnæðis- og mannvirkjastofnun að hann hefði tekið að sér að vera ábyrgðarmaður fyrir sólarorkuver Bjargs íbúðafélags. Tekið var fram að kærandi væri ósam­mála áður framkominni afstöðu stofnunarinnar um öryggisstjórnunarkerfi svo sem nánar var rökstutt. Einnig kom fram að skilningur kæranda ætti sér stoð í áralangri framkvæmd og ætti stjórnsýsluframkvæmdin sér ekki stoð í breytingu á lögum eða reglum. Í lok bréfsins var því haldið fram að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun bæri að fara eftir fyrri framkvæmd þannig að smávirkjunum yrði gert kleift að nota öryggisstjórnunarkerfi kæranda án sérstakrar skoðunar á því. Svaraði stofnunin erindinu með tölvubréfi 5. desember s.á. þar sem fyrri afstaða hennar var áréttuð. Vísað var til þess að rafveitan Bjarg íbúðafélag – Sólarorkuver væri ný rafveita og því væri skýrsla um skoðun á öryggisstjórnunarkerfi „þeirrar rafveitu“ skilyrði fyrir viðurkenningu á öryggisstjórnunarkerfi hennar. Allar nýjar rafveitur þyrftu viðurkenningu stofnunarinnar á öryggisstjórnunarkerfi sínu til þess að fá heimild til spennusetningar og reksturs. Þá var tekið fram að beiðni kæranda um að farið yrði eftir fyrri framkvæmd ætti sér enga stoð, enda hefði sama framkvæmd verið viðhöfð lengi.

Málsrök kæranda

  1. Kærandi telur að krafa Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar um að hver rafveita setji sér sitt eigið öryggisstjórnunarkerfi eigi sér enga stoð í lögum nr. 146/1996 um öryggi raforku­virkja, neysluveitna og raffanga eða í reglugerð nr. 678/2009 um raforkuvirki. Þá sé hvorki í lögunum né í athugasemdum frumvarpsins sem orðið hafi að þeim lögum að finna fyrirmæli um hvernig slík kerfi skuli útfærð. Hvergi í ákvæðum laga nr. 146/1996, nefndrar reglugerðar eða í verklýsingu stofnunarinnar VL 3.028, um setningu rafveitna, staðfestingu ábyrgðarmanns og viðurkenningu á öryggisstjórnunarkerfi rafveitu, sé gerð sú krafa að hver rafveita skuli hafa eigið öryggisstjórnunarkerfi sem skuli skoðað og útbúin skýrsla fyrir vegna setningu nýrrar rafveitu. Aðeins komi þar fram að slíkt kerfi þurfi að vera til staðar, að ábyrgðarmaður skuli koma upp slíku kerfi, hvaða kröfur séu gerðar til kerfisins og hvernig skoðun á því skuli háttað. Sambærileg ákvæði megi finna í 3. gr. í verklagsreglum stofnunarinnar VLR 3.031, um öryggisstjórnun rafveitna, iðjuvera og einkarafstöðva. Í verklýsingu VL 3.028 sé beinlínis gert ráð fyrir því að heimilt sé að hafa öryggisstjórnunarkerfi vegna smávirkjunar sem hluta af slíku kerfi rafverktaka, að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Þannig geri verklýsingin ekki ráð fyrir að um sérstætt kerfi sé að ræða fyrir hverja virkjun í öllum tilvikum.
  1. Öryggisstjórnunarkerfi kæranda uppfylli öll skilyrði og í því sé hver rafveita aðskilin. Haldið sé utan um skjöl fyrir hverja rafveitu, þau vistuð í skjalavistunarkerfi kæranda og merkt hvaða veitu þau tilheyri. Upplýsingar sem eigi undir eina rafveitu séu ekki aðgengilegar öðrum í kerfinu. Kerfið og uppsetning þess sé hins vegar sambærileg fyrir allar rafveitur og staðfesti skoðun á því fyrir eina rafveitu að kerfið uppfylli öll skilyrði fyrir allar þær rafveitur sem undir það falli.
  1. Fyrir liggi skýrsla skoðunarstofu um öryggisstjórnunarkerfi kæranda og hafi kerfið verið samþykkt án athugasemda. Í framangreindri verklýsingu komi ekki fram að gera þurfi slíka skýrslu fyrir hverja nýja rafveitu. Jafnframt hafi verið gerður samningur um viðhaldsskoðanir, sbr. gr. 2.6. í verklýsingunni. Svo framarlega sem til staðar sé öryggisstjórnunarkerfi sem tekið hafi verið út, sem uppfylli skilyrði laga og reglugerða og sé skoðað reglulega með lögbundnum hætti sé skilyrði um öryggisstjórnunarkerfi uppfyllt. Ekki sé þörf á sérstakri skoðun á því einungis vegna þess að nýrri rafveitu sé bætt við. Kerfið hafi þegar verið tekið út í samræmi við ákvæði viðeigandi löggjafar og viðeigandi skýrslur liggi fyrir.
  1. Skilningur kæranda eigi sér stoð í áralangri framkvæmd, en hann hafi frá árinu 2012 notað öryggisstjórnunarkerfi sitt án athugasemda frá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun og bætt við nýjum rafveitum án þess að sérstök skoðun hafi farið fram á kerfinu af því tilefni fyrir utan lög­bundna skoðun. Um sé að ræða breytingu á stjórnsýsluframkvæmd sem ekki hafi verið útfærð með lögmætum hætti. Verði ekki séð að það dragi úr öryggi að nota eitt og sama öryggisstjórnunarkerfi fyrir fleira en eina virkjun að skilyrðum uppfylltum og liggi engin málefnaleg sjónarmið til grundvallar breytingunni svo sem gera verði kröfu um.
  1. Tilgangur öryggisstjórnunarkerfis sé að stuðla að öryggi raforkuvirkja sérstaklega fyrir almenna borgara, en einnig rekstraröryggi. Ljóst sé að það fyrirkomulag sem tíðkast hafi hingað til sé til þess fallið að ná þessu markmiði og því gangi stofnunin lengra en nauðsynlegt geti talist, sbr. meðalhófsreglu í 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Breytingar á stjórnsýslufram­kvæmd sem séu íþyngjandi gagnvart borgurum með tilliti til fyrri stjórnsýsluframkvæmdar verði almennt að kynna fyrir fram með skýrum og glöggum hætti og nægjanlegum fyrirvara, sbr. t.d. álit umboðsmanns Alþingis í málum nr. 6109/2010 og 9668/2018. Engin slík kynning hafi átt sér stað. Hafi ekki verið gerðar breytingar á lögum og reglum á þessu sviði og verði slíkar íþyngjandi breytingar að eiga sér fullnægjandi stoð í lögum.

Málsrök Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar

  1. Af hálfu stofnunarinnar er gerð krafa um frávísun málsins eða að kæran verði „felld niður“. Kærandi sé ekki aðili að máli þessu, enda falli hann ekki undir skilgreiningu 3. gr. laga nr. 146/1996 um öryggi raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga. Engin raforkuvirki sem notuð séu til að framleiða, flytja, dreifa og/eða selja rafmagn séu skráð í rekstri hjá kæranda. Þrátt fyrir að tilgreindur ábyrgðarmaður sé starfsmaður kæranda sé hann tilnefndur og staðfestur sem ábyrgðarmaður fyrir sólarorkuverið. Málsaðilar að innleiðingu öryggisstjórnunar orkuversins sé því rafveitan sjálf, þ.e. Bjarg íbúðafélag hses., og umræddur starfsmaður. Hafi engin stjórnvaldsákvörðun verið tekin af hálfu stofnunarinnar sem varði beint kæranda sem rafveitu og engar umsóknir hafi borist frá honum. Því skorti kæranda beina og lögvarða hagsmuni af niðurstöðu málsins. Þá hafi kæran ekki borist úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála innan lögbundins kærufrests.
  1. Kröfur um uppsetningu og skoðun öryggisstjórnunarkerfa fyrir rafveitur séu byggðar á skýrum ákvæðum laga og reglugerða og hafi verið óbreyttar í áratugi. Sé í þessu sambandi vísað til 2. mgr. 5. gr. laga nr. 146/1996 og reglugerðar nr. 678/2009 um raforkuvirki, sérstaklega til greina 2.5 og 5.2 í reglugerðinni, en þar sé skýrt kveðið á um að rafveitum beri að hafa skilgreint öryggisstjórnunarkerfi til að tryggja öryggi eigin raforkuvirkja og fullnægjandi stjórn á rekstri þeirra. Í verklagsreglu VLR 3.031, um öryggisstjórnun rafveitna, iðjuvera og einka­rafstöðva, sé tekið fram að ábyrgðarmaður rafveitu skuli koma upp skjalfestu öryggis­stjórnunarkerfi til að tryggja öryggi eigin raforkuvirkja og að umfang kerfisins ráðist af stærð veitunnar. Tilgangur verklýsingar sé að tryggja að við setningu nýrrar rafveitu sé fullnægt kröfum varðandi ábyrgðarmann og innri öryggisstjórnun með það að markmiði að tryggja öryggi raforkuvirkja og sanngjarna málsmeðferð, sbr. 1. gr. verklýsingar VL 3.028, um setningu rafveitu, staðfestingu ábyrgðarmanns og viðurkenningu á öryggisstjórnunarkerfi rafveitu. Hafi umræddur ábyrgðarmaður langa reynslu af ábyrgðarmennsku og sé vel kunnugur þessum ferlum.
  1. Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnun hafi ekki tekið afstöðu til umrædds öryggis­stjórnunarkerfis þar sem engin gögn hafi borist um kerfi hinnar nýju rafveitu svo unnt sé að meta og gefa út heimild til spennusetningar og reksturs. Sé stofnuninni skylt að fara eftir þessum kröfum til að sinna hlutverki sínu samkvæmt lögum nr. 146/1996. Skilyrði fyrir viðurkenningu á öryggisstjórnunarkerfi og heimild til spennusetningar séu skýr og ófrávíkjan­leg. Geti framlögð skýrsla frá árinu 2022 sem varði öryggisstjórnunarkerfi annarrar rafveitu, þ.e. Rafveitu Verkís hf., ekki staðfest að öryggisstjórnunarkerfi rafveitunnar uppfylli kröfur stofnunarinnar. Hver rafveita sé sjálfstæð og þurfi að uppfylla eigin kröfur. Beinist skoðanir stofnunarinnar að atriðum sem eigi einungis við þá rafveitu sem sé til skoðunar hverju sinni og gildi óháð því hvort rafveitan sé hluti af stærra öryggisstjórnunarkerfi.

Viðbótarathugasemdir kæranda

  1. Kærandi telur að rétt sé að miða kærufrest við þann tíma er honum hafi borist formlegt svar frá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun, þ.e. 5. desember 2025. Þá fyrst hafi verið hægt að líta svo á að um endanlega ákvörðun væri að ræða þar sem tekið hefði verið mið af andmælum kæranda. Telji úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála hins vegar að kærufrestur hafi byrjað að líða við svar stofnunarinnar við fyrirspurn kæranda 12. nóvember s.á., beri að taka kæruna til meðferðar á grundvelli 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, enda hafi ekki verið veittar leiðbeiningar um kærufrest í því tölvubréfi.
  1. Kæran lúti að öryggisstjórnunarkerfi kæranda. Um sé að ræða þjónustu sem umrædd rafveita, þ.e. Bjarg íbúðafélag hses., hafi óskað eftir, en hún hafi enga aðkomu að því. Kærandi sé einnig ábyrgðarmaður rafveitunnar í skilningi laga nr. 146/1996 um öryggi raforkuvirkja, neyslu­veitna og raffanga. Meginreglan í íslenskum stjórnsýslurétti sé að túlka beri aðildar­hugtakið rúmt. Nái það ekki einungis til þeirra sem eigi beina aðild, heldur einnig til þeirra sem hafi óbeinna hagsmuna að gæta. Öryggisstjórnunarkerfið sé í eigu kæranda og hafi hin kærða ákvörðun því veruleg áhrif á bæði eignarrétt og atvinnufrelsi hans. Þótt tiltekinn starfsmaður kæranda sé skráður ábyrgðarmaður rafveitunnar þá starfi sá einstaklingur í umboði kæranda sem beri raunverulega ábyrgð og kostnað.

—–

  1. Undir rekstri máls þessa var tilnefndum ábyrgðarmanni Bjargs íbúðafélags tilkynnt með bréfi Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar, dags. 31. mars 2026, að eftir framlagningu nánar tilgreindra gagna, væri þeim skilyrðum fullnægt sem stofnunin hefði tilgreint fyrir samþykki hennar um að hefja mætti rekstur rafveitu Bjargs íbúðafélags – Sólarorkuver undir öryggisstjórnunarkerfi hans. Er með því vísað í öryggisstjórnunarkerfi rafveitunnar sem ábyrgðarmaðurinn, sem er starfsmaður kæranda, hefur sett upp fyrir rafveituna og fengið skoðun á eftir því sem stofnunin hefur upplýst úrskurðarnefndina um. Veitti úrskurðarnefndin kæranda færi á að koma á framfæri athugasemdum af þessu tilefni og með bréfi hans til nefndarinnar, dags. 27. apríl s.á., var áréttað að kærandi ætti enn lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins, m.a. með vísan til þeirra réttaröryggissjónarmiða sem búi að baki réttarúrræðinu stjórnsýslukæra. 

—– 

  1. Aðilar máls þessa hafa fært fram ítarlegri rök fyrir máli sínu, sem ekki verða rakin hér frekar, en úrskurðarnefndin hefur haft þau öll til hliðsjónar við úrlausn málsins. 

Niðurstaða

  1. Í máli þessu kærir Verkís hf. þá ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar frá 5. desember 2025 að neita að viðurkenna öryggi­s­­stjórnunarkerfi kæranda fyrir sólarorkuver Bjargs íbúða­félags hses., með vísan til laga nr. 146/1996 um öryggi raforku­virkja, neysluveitna og raffanga, reglugerðar nr. 678/2009 um raforkuvirki og nánar tilgreindrar verklýsingar og verklagsreglu stofnunar­innar. Heitir stofnunin nú Húsnæðis-, mann­virkja- og skipulagsstofnun, sbr. breytingarlög nr. 11/2026. Kæruheimild til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála er í 10. mgr. 11. gr. laga nr. 146/1996.
  1. Af hálfu stofnunarinnar er farið fram á að máli þessu verði vísað frá úrskurðarnefndinni. Er á því byggt að málsaðilar að innleiðingu öryggisstjórnunar fyrir umrædda rafveitu séu rafveitan, þ.e. Bjarg íbúðafélag, og ábyrgðarmaður hennar, þ.e. starfsmaður kæranda. Kærandi sé ekki aðili að málinu og eigi því ekki lögvarinna hagsmuna að gæta af úrlausn þess. Þá hafi kæra borist að liðnum lögbundnum kærufresti, en téðum ábyrgðarmanni hafi verið kynnt sú niður­staða stofnunarinnar að framlögð skoðunarskýrsla uppfyllti ekki kröfur með tölvubréfi 12. nóvember 2025.
  1. Samkvæmt 3. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála geta þeir einir kært stjórnvaldsákvarðanir til úrskurðarnefndarinnar sem eiga lögvarinna hags­muna að gæta tengda þeirri ákvörðun sem kærð er. Verður að skýra þetta ákvæði í samræmi við almennar reglur stjórnsýsluréttarins um aðild að kærumálum þar sem áskilið er að kærandi eigi lögvarinna einstaklingsbundinna hagsmuna að gæta af úrlausn máls umfram aðra og jafnframt að þeir hagsmunir séu verulegir. Almennt ber þó að gæta varfærni við að vísa málum frá á þeim grunni að kæranda skorti lögvarða hagsmuni tengda kærðri ákvörðun nema augljóst sé að það hafi ekki raunhæfa þýðingu fyrir lögverndaða hagsmuni hans að fá leyst úr ágreiningi kærumálsins. Þá er mælt fyrir um í 2. mgr. sömu lagagreinar að kærufrestur til nefndarinnar sé einn mánuður frá því að kæranda varð kunnugt eða mátti vera kunnugt um ákvörðunina.
  1. Svo sem rakið er í málavöxtum hófst mál þetta með því að starfsmaður kæranda sendi tilkynningu til Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar um að hann hefði verið tilnefndur ábyrgðarmaður fyrir sólarorkuver Bjargs íbúðafélags að Silfratjörn í Reykjavík og að raforkuvirkið myndi falla undir öryggisstjórnunarkerfi kæranda. Í framhaldinu urðu frekari samskipti milli stofnunarinnar og starfsmannsins varðandi þá kröfu hennar að hver rafveita þyrfti að vera með sitt eigið öryggisstjórnunarkerfi. Veitti Húsnæðis- og mannvirkjastofnun svör í tölvubréfi til starfs­mannsins 12. nóvember 2025 og með tölvubréfi 14. s.m. voru gefnar frekari skýringar þar sem m.a. kom fram að það væri skilyrði fyrir útgáfu heimildar til spennusetningar og reksturs að fyrir lægi skýrsla um öryggisstjórnunarkerfi rafveitunnar. Kom þar einnig fram að það gæti gengið að nota öryggisstjórnunarkerfi kæranda ef tryggður væri aðskilnaður milli rafveitna í því kerfi.
  1. Kærandi andmælti afstöðu Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar með bréfi, dags. 28. nóvember s.á., og færði fram þau rök að krafa stofnunarinnar um sérstakt öryggis­stjórnunar­kerfi fyrir umrædda virkjun færi gegn áralangri framkvæmd. Ætti að fara eftir fyrri framkvæmd stofnunarinnar þannig að smávirkjunum yrði gert kleift að notast við öryggisstjórnunarkerfi rafveitu kæranda án sérstakrar skoðunar á kerfinu umfram reglubundna lögboðna skoðun. Svaraði Húsnæðis- og mannvirkjastofnun kæranda með tölvubréfi 5. desember s.á. þar sem áréttuð var krafa stofnunarinnar og því hafnað að um nýtt fyrirkomulag væri að ræða.
  1. Af gögnum málsins verður ráðið að Bjarg íbúðafélag hafi óskað eftir því við kæranda að hann myndi veita félaginu þjónustu vegna verkefna varðandi sólarorkuver sem tengdust lögum nr. 146/1996. Þá verður ekki annað séð en að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hafi í upphafi hafnað þeirri beiðni starfs­manns kæranda að öryggisstjórnunarkerfið Rafveita Verkís hf. yrði samþykkt fyrir umrætt sólarorkuver. Bera fyrirliggjandi gögn með sér að ef stofnunin hefði fallist á beiðnina hefði rekstur rafveitunnar hafist fyrr. Með því hafði hin kærða ákvörðun áhrif á hagsmuni kæranda sem telja verður bæði verulega og einstaklega og verður málinu því ekki vísað frá á þeim forsendum að kæranda skorti aðild. Þótt Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnun hafi nú samþykkt að rafveitan megi hefja rekstur undir öryggisstjórnunarkerfi starfsmanns kæranda verður eftir sem áður að líta svo á að kærandi hafi lögvarða hagsmuni af því að fá úr því skorið hvort synjun stofnunarinnar hafi verið lögmæt. Liggur enda fyrir að stofnunin hefur ekki vikið frá þeirri afstöðu sinni, sem ágreiningur þessa máls hverfist um, að ekki sé hægt að viðurkenna öryggisstjórnunarkerfi kæranda fyrir nýja rafveitu nema fram fari sérstök skoðun á því kerfi.
  1. Að virtum gögnum málsins þykir rétt að líta svo á að hin kærða ákvörðun hafi verið tekin í tölvubréfi starfsmanns Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar til kæranda 5. desember 2025, enda hafði svörum stofnunarinnar ekki verið beint að kæranda fyrr en þá. Barst kæran því innan kærufrests skv. 2. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011. Verður kærumál þetta því tekið til efnis­meðferðar.

—–

  1. Í 2. mgr. 5. gr. laga nr. 146/1996, eins og hún hljóðar eftir gildistöku laga nr. 11/2026, er mælt fyrir um að í því skyni að tryggja öryggi raforkuvirkja og rekstur þeirra sem frekast er unnt skuli ábyrgðarmenn raforkuvirkja rafveitna og stóriðjuvera, samkvæmt ákvörðun ráðherra, koma upp innra öryggisstjórnunarkerfi með virkjum sem að mati Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunar uppfyllir skilyrði laganna. Er þar um að ræða kerfisbundnar ráðstafanir sem tryggja að starfsemi sé samkvæmt öryggiskröfum laga og reglugerða og sönnur eru færðar á með skráningu, sbr. 3. gr. sömu laga.

  1. Frekari fyrirmæli um öryggisstjórnunarkerfi er að finna í reglugerð nr. 678/2009 um raforkuvirki. Í gr. 5.2 reglugerðarinnar er kveðið á um að rafveitum beri að hafa skilgreint öryggisstjórnunarkerfi til að tryggja öryggi eigin raforkuvirkja og fullnægjandi stjórn á rekstri þeirra og eru tilgreindir í sex liðum þeir meginþættir sem m.a. skal skilgreina í kerfinu. Meðal þeirra er fastmótað skipulag, skráningar á megineiningum raforkuvirkja og breytingar sem gerðar eru, ákvæði um eftirlit, úttektir og athugasemdir og ákvæði um innri úttektir öryggis­stjórnunarkerfisins. Samkvæmt ákvæðinu er Húsnæðis- og mannvirkjastofnun heimilt að takmarka kröfur til iðjuvera og einkarafstöðva við 1. og 2. tölul. 1. mgr. reglugerðarákvæðisins ef uppfyllt sé krafa um heildarskoðun háspennuhluta viðkomandi virkis á minnst fimm ára fresti. Skulu rafveitur tilnefna ábyrgðarmann sem ber ábyrgð á því að unnið sé samkvæmt skilgreindu öryggis­stjórnunarkerfi. Þá getur rafveita samið við skoðunarstofu sem hefur tilskilið starfsleyfi um að annast lögbundnar skoðanir á því.
  1. Á grundvelli reglugerðar nr. 678/2009 setti Húsnæðis- og mannvirkjastofnun verklýsingu nr. 3.028 um setningu rafveitu, staðfestingu ábyrgðarmanns og viðurkenningu á öryggis­stjórnunarkerfi rafveitu. Í 2. mgr. gr. 2.2. verklýsingarinnar segir að ef löggiltur rafverktaki sé ábyrgðarmaður smávirkjunar sé heimilt að öryggis­stjórnunarkerfi hans vegna virkjunarinnar sé hluti af öryggisstjórnunarkerfi hans sem rafverktaka, ef í kerfinu sé sérstaklega tekið á því sem að smávirkjuninni snýr á þann hátt að fullnægi töluliðum 1 og 2 í gr. 5.2. í reglugerð um rafveitur. Þá er mælt fyrir um í gr. 2.4. að það sé skilyrði fyrir viður­kenningu á öryggisstjórnunarkerfi ef um nýja rafveitu sé að ræða að fyrir liggi skýrsla skoðunarstofu um kerfið án athugasemda í 3. flokki og ennfremur yfirlýsing rafveitu um fullnægjandi úrbætur vegna athugasemda í 2. flokki.
  1. Í hnotskurn lítur ágreiningsefni máls þessa að því hvort setja þurfi upp sérstakt öryggis­stjórnunarkerfi fyrir hverja nýja rafveitu eða hvort ný rafveita geti verið hluti af öryggis­stjórnunarkerfi sem þegar hafi verið staðfest að uppfylli öll skilyrði. Telur kærandi að ekkert í ákvæðum, reglugerðum, verklagsreglum eða verklýsingu Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulags­stofnunar geri kröfu um að hver ný rafveita skuli hafa eigið öryggis­stjórnunarkerfi. Þótt sú krafa komi ekki með berum orðum fram í lögum nr. 146/1996 eða reglugerð nr. 678/2009 er aftur á móti ljóst að sú krafa er gerð til rafveitna að þær hafi skilgreint öryggisstjórnunarkerfi, sbr. 2. mgr. 5. gr. laga nr. 146/1996 og 1. mgr. gr. 5.2. í reglugerð nr. 678/2009, og að fyrir liggi skýrsla skoðunarstofu um slíkt kerfi, sbr. gr. 2.4. í verklýsingu nr. 3.028. Með hliðsjón af framangreindu verður að líta svo að setja þurfi upp sérstakt öryggis­stjórnunarkerfi fyrir hverja nýja rafveitu sem hefur verið skoðað af skoðunarstofu. Er þá horft til þess að slíkt fyrirkomulag er fremur til þess fallið að ná þeim tilgangi laga nr. 146/1996 að draga sem mest úr hættu og tjóni af raforkuvirkjum, neysluveitum og rafföngum og truflunum af völdum starfrækslu þeirra, sbr. 1. gr. laganna. Árétta verður hér að sú krafa að koma skuli upp öryggisstjórnunarkerfi með virkjum er gerð í því skyni að tryggja öryggi raforkuvirkja og rekstur þeirra sem frekast er unnt, sbr. áðurnefnda 2. mgr. 5. gr. sömu laga.
  1. Að öllu framangreindu virtu var Húsnæðis- og mannvirkjastofnun rétt að neita að viðurkenna öryggisstjórnunarkerfi kæranda, þ.e. öryggisstjórnunarkerfið sem ber heitið Rafveita Verkís hf., fyrir sólarorkuver Bjargs íbúðafélags að Silfratjörn í Reykjavík, nema fram færi sérstök skoðun á því. Þá verður ekki séð að um sé að ræða breytingu frá fyrri stjórnsýsluframkvæmd eins og kærandi heldur fram í málinu. Verður kröfu kæranda um ógildingu hinnar kærðu ákvörðunar því hafnað. 

Úrskurðarorð

Hafnað er kröfu kæranda um að ógilda þá ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkja­stofnunar frá 5. desember 2025 að neita að viðurkenna öryggisstjórnunarkerfi kæranda fyrir sólarorkuver að Silfratjörn í Reykjavík.

jún 01
Love0

UUA2602020 Heitloftsþurrkun á Laugum

Með

Árið 2026, mánudaginn 1. júní, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mættir voru Unnþór Jónsson varaformaður og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur. Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor tók þátt í gegnum fjarfundabúnað.

Fyrir var tekið mál nr. UUA2602020, kæra á ákvörðun Heilbrigðiseftirlits Norðurlands eystra frá 12. janúar 2026 um að gefa út starfsleyfi fyrir heitloftsþurrkun fiskafurða að Laugum í Reykjadal í Þingeyjarsveit. 

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

  1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 11. febrúar 2026, er barst nefndinni sama dag, kæra A og B þá ákvörðun Heilbrigðiseftirlits Norðurlands eystra frá 12. janúar 2026 að gefa út starfsleyfi til handa Samherja Íslandi ehf. fyrir heitlofts­þurrkun fiskafurða að Laugum í Reykjadal í Þingeyjarsveit. Er þess krafist að ákvörðunin verði felld úr gildi.
  1. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Heilbrigðiseftirliti Norðurlands eystra 16. mars 2026.

Málavextir

  1. Á lóð nr. 2 við Austurhlíðarveg að Laugum í Reykjadal í Þingeyjarsveit hefur verið starfrækt heitloftsþurrkun á fiskafurðum um árabil. Fyrir liggur að Heilbrigðiseftirlit Norðurlands eystra gaf út starfsleyfi 26. september 2011 til handa Útgerðafélagi Akureyringa ehf., sem sameinaðist Samherja Íslandi ehf. á árinu 2023, fyrir þurrkun á hausum og beinum til útflutnings. Var gildistími leyfisins til 26. september 2023.
  1. Hinn 13. september 2023 var á heimasíðu Heilbrigðiseftirlits Norðurlands eystra birt tillaga að starfsleyfi fyrir heitloftsþurrkun fiskafurða til handa leyfishafa. Á fundi heilbrigðisnefndar umdæmisins 20. s.m. var samþykkt að starfsleyfi yrði gefið út að umsagnarfresti liðnum, nema athugasemdir sem kynnu að berast við tillöguna gæfu tilefni til annars. Að loknum athugasemdafresti tók nefndin umsóknina fyrir að nýju á fundi 15. nóvember s.á. Í fundargerð kemur fram að athugasemdir hafi borist vegna lyktar og hávaða af völdum starfseminnar sem og vegna hreinsunar frárennslis, staðsetningar auk annarra atriða. Lagði nefndin til að í starfsleyfi yrðu gerðar auknar kröfur til mengunarvarna og vöktunar umfram það sem gert hefði verið í auglýstri tillögu. Var starfsmönnum heilbrigðiseftirlitsins falið að gefa út starfsleyfi með gildistíma í eitt ár. Sama dag gaf eftirlitið leyfið út og var gildistími þess til 15. nóvember 2024.
  1. Á fundi heilbrigðisnefndar Norðurlands eystra 18. september 2024 var tekið fyrir og samþykkt erindi leyfishafa um að framlengja gildistíma leyfisins til 15. maí 2025 vegna breyttra forsendna. Hinn 9. apríl s.á. tók nefndin fyrir nýtt erindi leyfishafa um framlengingu á gildistíma. Tekið var fram að fyrir lægi úrbótaáætlun sem gerði ráð fyrir að úrbótum yrði lokið í byrjun nóvember það ár. Samþykkti nefndin að leyfið yrði framlengt til 15. nóvember s.á., en tók fram að forsenda þess að nýtt starfsleyfi yrði gefið út væri að unnið yrði samkvæmt innsendri úrbótaáætlun og að þær kröfur sem fram kæmu í starfsleyfi yrðu uppfylltar.
  1. Hinn 26. nóvember 2025 var á heimasíðu Heilbrigðiseftirlits Norðurlands eystra auglýst tillaga að starfsleyfi fyrir hina umræddu starfsemi. Á fundi heilbrigðisnefndar umdæmisins sama dag var samþykkt að starfsleyfið yrði gefið út að umsagnarfresti liðnum, nema athugasemdir sem kynnu að berast gæfu tilefni til annars. Fjórar athugasemdir bárust á kynningartíma, m.a. frá kærendum. Fyrir hönd heilbrigðisnefndar gaf heilbrigðisfulltrúi heilbrigðis­eftirlitsins út starfs­leyfi fyrir heitloftsþurrkun fiskafurða 12. janúar 2026 með gildistíma til 12. janúar 2038 og segir í leyfinu að heimilt sé að taka á móti allt að 8.000 tonnum af hráefni árlega.

Málsrök kærenda

  1. Af hálfu kærenda er tekið fram að þeir teljist aðilar máls hins kærða starfsleyfis. Kærandinn Haraldur sé búsettur í næsta nágrenni og eigi fasteign skammt frá, auk þess sem hann stundi atvinnurekstur á svæðinu. Þá sé æskuheimili kærandans Símonar við hlið verksmiðjunnar og þar sé hann með „varanlegt hjólhýsi“. Hann komi reglulega þangað til dvalar, en mengun frá starfseminni skerði möguleika hans til dvalar og nýtingu eignarinnar. Verði þeir báðir fyrir beinum og verulegum áhrifum af starfseminni og eigi því lögvarinna hagsmuna að gæta, sbr. almennar reglur stjórnsýsluréttar og þau sjónarmið sem komi fram í dómi Hæstaréttar í máli nr. 20/2025 um kæruaðild á grundvelli grenndarsjónarmiða.
  1. Í greinargerð hins kærða starfsleyfis segi að við endur­nýjun starfsleyfis árið 2023 hafi komið í ljós að verksmiðjan að Laugum í Reykjadal uppfyllti ekki nútímakröfur um hreinsun frárennslisvatns og meðferð útblásturslofts. Það sé vægt til orða tekið, enda hafi lengi verið ljóst að verksmiðjan hafi engar kröfur uppfyllt hvað þetta varði. Í greinargerð hins kærða starfsleyfis komi fram að heilbrigðisnefndin bendi á að forsenda fyrir endurnýjun leyfisins séu úrbætur á mengunarvarnarbúnaði sem gerðar hafi verið til að mæta kröfum þar um. Það hafi verið mat nefndarinnar að synjun á útgáfu leyfisins væri ekki í samræmi við meðalhófsreglu, enda færi starfsemin fram á skilgreindu iðnaðarsvæði og væri í samræmi við gildandi skipulag. Af þessari umfjöllun sé engan veginn ljóst hvaða úrbætur hafi verið gerðar á starfseminni eða hvort þær séu fullnægjandi.
  1. Starfsemi fiskþurrkunarstöðvarinnar hafi um árabil valdið verulegri, margháttaðri og óásættan­legri mengun, einkum í formi ólyktar sem fari langt fram úr því sem nærliggjandi íbúum sé skylt að þola. Mengað frárennsli renni í vatnasvæði Laxár í Aðaldal með viðkomu í Eyvindar­læk og Vestmannsvatni auk þess sem af starfseminni fylgi mikil hávaðamengun sem lýsi sér í sífelldum hvini. Íbúar á svæðinu hafi ítrekað og árum saman kvartað yfir þessum mengunarþáttum, en leyfishafi hafi þó ekkert aðhafst vegna þessa.
  1. Mengun af völdum starfseminnar brjóti gegn markmiðum laga nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir, sem sé að tryggja landsmönnum „heilnæm lífsskilyrði“, og sé jafnframt í andstöðu við skýr ákvæði í lögum og reglugerðum. Starfsemi verksmiðjunnar sé jafnframt í andstöðu við þær grundvallarskyldur rekstraraðila samkvæmt reglugerð nr. 550/2018 um losun frá atvinnurekstri og mengunarvarnaeftirlit að gera allar viðeigandi ráðstafanir til að koma í veg fyrir mengun og að starfsemin leiði ekki til umtalsverðrar mengunar.

Málsrök Heilbrigðiseftirlits Norðurlands eystra

  1. Af hálfu heilbrigðiseftirlitsins er þess krafist að kröfu kærenda verði hafnað. Annmarkar á málsmeðferð, séu þeir fyrir hendi, séu óverulegir, enda hafi þeir ekki haft áhrif á efnislega niðurstöðu málsins og eigi ekki að leiða til ógildingar hinnar kærðu ákvörðunar.
  1. Umsókn um endurnýjun starfsleyfis leyfishafa hafi borist stjórnvaldinu 3. nóvember 2025 ásamt ítarlegum gögnum um starfsemina, fyrirhugaðar úrbætur og mengunarvarnir. Í samræmi við reglugerð nr. 550/2018 um losun frá atvinnurekstri og mengunarvarnaeftirlit hafi tillaga að starfsleyfi verið auglýst á heimasíðu heilbrigðiseftirlitsins 26. nóvember 2025 og fjögurra vikna athugasemdafrestur veittur. Á kynningartíma hafi borist athugasemdir sem stjórnvaldið hafi tekið til skoðunar og haft til hliðsjónar við endanlega afgreiðslu málsins. Starfsleyfið hafi svo verið gefið út 12. janúar 2026 með hertum skilyrðum og auknum kröfum um vöktun og eftir­fylgni, auk ákvæðis um heildarendurskoðun leyfisins innan tveggja ára frá gildistöku þess.
  1. Að því er varði vísun kærenda til langvarandi óþæginda vegna lyktar og hávaða sé bent á að heilbrigðiseftirlitið hafi sérstaklega tekið tillit til þess. Í starfsleyfið hafi verið sett ítarleg skilyrði um lofthreinsun útblásturslofts með ósonbúnaði og þvottaturni og kröfur gerðar um vinnslu fersks hráefnis og að komið verði í veg fyrir uppsöfnun úrgangs. Einnig hafi verið sett skilyrði um hávaðavarnir og úttekt á hávaða eftir að starfsemi hefjist á ný.
  1. Sú krafa hafi verið sett í starfsleyfið að það myndi sæta heildarendurskoðun innan tveggja ára frá gildistöku þess. Það sé mun strangari krafa en almennt tíðkist, enda geri lög nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir og reglugerð nr. 550/2018 ráð fyrir að endurskoðun starfs­leyfis geti farið fram með allt að 16 ára millibili, eftir eðli starfsemi og aðstæðum.
  1. Í starfsleyfinu sé jafnframt gerð krafa um reglubundna vöktun frárennslis og viðtaka, sem og skil gagna í samræmi við kerfi stjórnar vatnamála. Með þessum skilyrðum sé tryggt að heilbrigðiseftirlitið hafi raunhæf úrræði til að fylgjast með áhrifum starfseminnar og grípa til viðeigandi ráðstafana reynist þess þörf.

Athugasemdir leyfishafa

  1. Leyfishafi bendir á að miklar framfarir hafi orðið í mengunarvörnum og gerðar séu strangari kröfur til fyrirtækja um mengunarvarnir en á níunda áratugnum. Vissulega fylgi lykt, hávaði og frárennslismengun starfseminni ef engum mengunarvörnum sé beitt og hafi það átt við um fjölda annarra fyrirtækja á árum áður. Í samræmi við auknar kröfur hafi verið settur upp hreinsunarbúnaður fyrir frárennsli og útblástur hjá rekstraraðila og hljóðvarnir bættar.
  1. Við endurskoðun eldra starfsleyfis hafi komið í ljós að ef starfsemin ætti að halda áfram þyrfti að fjárfesta í búnaði til hreinsunar, bæði á frárennslisvatni og lofti frá vinnslunni. Þær endurbætur sem hafi þurft að ráðast í hafi verið tímafrekar og því hafi eldra starfsleyfi verið framlengt svo hægt væri að framkvæma endurbætur. Leyfishafi hafi unnið málið í samstarfi við Heilbrigðiseftirlit Norðurlands eystra. Nýtt starfsleyfi hafi verið gefið út að loknum endurbótum, en heilbrigðiseftirlitið hafi staðfest úrbæturnar í heimsókn 7. janúar 2026 og talið þær fullnægjandi.
  1. Fyrir liggi nýleg hljóðmæling sem hafi sýnt að hljóð hafi í einhverjum tilvikum verið nærri settum viðmiðunarmörkum. Unnið hafi verið að því að greina uppruna hávaða og aðgerðir til að bæta hljóðvist, m.a. hafi búnaður verið endurnýjaður og settar hafi verið upp hljóðgildrur. Uppsetning búnaðar vegna mengunarvarna hafi síðan staðið yfir á meðan ekki hafi verið í gildi starfsleyfi. Það sé nauðsynlegt að hafa starfsemina í gangi til að endurtaka megi mælinguna og meta árangur aðgerða. Mælingar muni eiga sér stað þegar starfsemin verði á fullum afköstum.

Viðbótarathugasemdir kærenda

  1. Kærendur benda á að í umsögn Heilbrigðiseftirlits Norðurlands eystra hafi ekkert verið minnst á umkvartanir íbúa svæðisins í yfir áratug heldur sé leyfishafa veittur frestur til að reyna úrbætur sem óvíst sé hvort einhverju muni breyta. Á meðan þurfi íbúar að búa við það að vera eins konar tilraunadýr. Enn fremur hafi ekkert verið minnst á að leyfishafi hafi ítrekað brotið gegn fyrra starfsleyfi án þess að heilbrigðiseftirlitið hafi brugðist við.

—– 

  1. Aðilar máls þessa hafa fært fram ítarlegri rök fyrir máli sínu, sem ekki verða rakin hér frekar, en úrskurðarnefndin hefur haft þau öll til hliðsjónar við úrlausn málsins. 

Niðurstaða

  1. Í máli þessu er deilt um þá ákvörðun Heilbrigðiseftirlits Norðurlands eystra frá 12. janúar 2026 að gefa út starfsleyfi til handa Samherja Íslandi ehf. fyrir heitloftsþurrkun fiskafurða að Austurhlíðarvegi 2 að Laugum í Reykjadal í Þingeyjarsveit. Kæruheimild til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála er að finna í 65. gr. laga nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir og barst kæra innan kærufrests.
  1. Samkvæmt 1. gr. laga nr. 7/1998 er markmið laganna að búa landsmönnum heilnæm lífsskilyrði og vernda þau gildi sem felast í heilnæmu og ómenguðu umhverfi, jafnframt því að koma í veg fyrir eða að draga úr losun út í andrúmsloft, vatn og jarðveg og koma í veg fyrir myndun úrgangs í því skyni að vernda umhverfið. Í 1. mgr. 6. gr. laganna er kveðið á um að allur atvinnurekstur, sbr. viðauka I., II. og IV., skuli hafa gilt starfsleyfi sem Umhverfis- og orkustofnun eða heilbrigðisnefndir gefa út. Hin umdeilda starfsemi í máli þessu er háð starfsleyfi heilbrigðisnefndar sem heitloftsþurrkun fiskafurða skv. 46. tl. viðauka IV við lög nr. 7/1998. Ákvörðun um útgáfu leyfisins var tekin af framkvæmdastjóra Heilbrigðiseftirlits Norðurlands eystra og í greinargerð þess er vísað til þess að sú ákvörðun sé í samræmi við heimild í 1. mgr. 6. gr. samstarfssamnings um skipan heilbrigðisnefndar Norðurlandssvæðis eystra og rekstur heilbrigðiseftirlits. Í þeirri grein samningsins segir að „framkvæmdastjóra, deildar- og sviðsstjórum“ sé samkvæmt heimild í 48. gr. laga nr. 7/1998 heimilt að gefa út tiltekin leyfi fyrir hönd heilbrigðisnefndar, þ. á m. starfsleyfi, þar sem skilyrðum laga og reglna er fullnægt, í samræmi við 6. og 7. gr. laganna.
  1. Í 47. gr. laga nr. 7/1998 er kveðið á um að hlutverk heilbrigðisnefndar sé m.a. að sjá um að framfylgt sé ákvæðum laga þessara og reglugerða settra samkvæmt þeim, samþykktum sveitar­félaga og ákvæðum í sérstökum lögum eða reglum sem nefndinni er eða kann að vera falið að annast framkvæmd á. Samkvæmt 49. gr. laganna ráða heilbrigðisnefndir á hverju eftirlitssvæði heilbrigðisfulltrúa til að annast eftirlit sveitarfélaganna með þeim viðfangsefnum sem undir lögin falla. Í 5. mgr. 3. gr. laganna er skilgreint að heilbrigðiseftirlit taki til hollustuhátta og mengunarvarna, sem er skilgreint svo í 2. mgr. að taki til hollustuverndar, mengunarvarna­eftirlits, vöktunar, tengdra rannsókna og fræðslu um þessi mál. Af framangreindu er ljóst að heilbrigðisnefnd er það stjórnvald sem almennt er ætlast til að taki ákvarðanir samkvæmt lögunum og reglugerðum settum samkvæmt þeim, þ. á m. um útgáfu starfsleyfis skv. 6. gr. laganna, en viðfangsefni heilbrigðiseftirlits er annars eðlis en ákvörðunarvald heilbrigðis­nefndar. Hefur heilbrigðiseftirlit því ekki umboð til töku stjórnvaldsákvarðana á borð við útgáfu leyfis nema fyrir liggi gilt valdframsal.
  1. Í 2. mgr. 48. gr. laga nr. 7/1998 er að finna heimild fyrir heilbrigðisnefnd til að fela framkvæmdastjóra heilbrigðiseftirlits eða tilteknum heilbrigðisfulltrúum afgreiðslu einstakra mála í tilteknum málaflokkum sem undir heilbrigðisnefnd heyra og henni er ætlað að sinna samkvæmt lögum og reglugerðum. Þá segir að heimilt sé að kveða á um slíkt framsal heilbrigðisnefndar eftir atvikum í samstarfssamningi, í samþykktum um heilbrigðiseftirlit á hverju eftirlitssvæði eða í sérstakri samþykkt sem heilbrigðisnefnd samþykkir og birt er í B-deild Stjórnartíðinda.
  1. Á fundi sveitarstjórnar Þingeyjarsveitar 23. mars 2023 var tekið fyrir erindi frá Samtökum sveitarfélaga og atvinnuþróunar á Norðurlandi eystra þar sem þess var óskað að tekin yrðu til umræðu drög að samstarfssamningi vegna Heilbrigðiseftirlits Norðurlands eystra. Færði sveitarstjórn til bókar að samningurinn væri samþykktur samhljóða. Á ársþingi samtakanna 14. til 15. apríl s.á. var samstarfssamningurinn tekinn fyrir og hann samþykktur samhljóða, en í þinggerð kom fram að allar sveitarstjórnir hefðu þegar samþykkt samninginn. Þá tók Heilbrigðisnefnd Norðurlands eystra samninginn fyrir á fundi 3. maí 2023, en í fundargerð kemur fram að samningurinn hafi verið lagður fram til kynningar.
  1. Þótt samstarfssamningur Heilbrigðiseftirlits Norðurlands eystra, sem útgáfa hins kærða starfs­leyfis byggðist á, hafi verið samþykktur af sveitarstjórnum allra sveitarfélaga á eftirlitssvæði Norðurlands eystra verður þó ekki séð, miðað við fyrirliggjandi fundargerðir heilbrigðisnefndar, að nefndin sjálf hafi samþykkt samninginn í samræmi við áðurgreind fyrirmæli 2. mgr. 48. gr. laga nr. 7/1998. Sama lagagrein kveður einnig á um að slíkan samning skuli birta í B-deild Stjórnartíðinda, en fyrir liggur að það hefur ekki verið gert og verður ákvæðum samningsins því ekki beitt, sbr. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 15/2005 um Stjórnartíðindi og Lögbirtingablað. Að því virtu verður að líta svo á að gilt valdframsal hafi ekki verið til staðar þegar framkvæmdastjóri Heilbrigðiseftirlits Norðurlands eystra gaf út hið kærða starfsleyfi.
  1. Samkvæmt öllu framansögðu fór Heilbrigðiseftirlit Norðurlands eystra út fyrir valdsvið sitt við töku hinnar kærðu ákvörðunar og verður að líta svo á að í afgreiðslu þess hafi falist tillaga til heilbrigðisnefndar um afgreiðslu starfsleyfisumsóknar leyfishafa. Þar sem heilbrigðisnefnd hefur ekki komið að málinu eftir afgreiðslu heilbrigðiseftirlitsins verður að líta svo á að ekki liggi fyrir lokaákvörðun í skilningi 2. mgr. 26. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, sem kæranleg er til úrskurðarnefndarinnar. Breytir engu í þeim efnum þótt heilbrigðisnefndin hafi á fundi 26. nóvember 2025 samþykkt að starfsleyfið yrði gefið út að umsagnarfresti liðnum, nema athugasemdir sem kynnu að berast gæfu tilefni til annars, enda hefur heilbrigðisnefndin ekki tekið afstöðu til þeirra athugasemda sem bárust á auglýsingatíma leyfistillögunnar. Verður málinu af framangreindum sökum vísað frá úrskurðarnefndinni.

Úrskurðarorð

Kærumáli þessu er vísað frá úrskurðarnefndinni.