UUA2604008 Tryggvagata

Árið 2026, föstudaginn 10. júlí, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Unnþór Jónsson varaformaður, Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur.

Fyrir var tekið mál nr. UUA2604008, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúa Sveitar­félagsins Árborgar frá 8. janúar 2025 um að aðhafast ekki frekar vegna starfsemi í bílskúr á lóð Tryggvagötu 32 á Selfossi.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 16. apríl 2026, er barst nefndinni sama dag, kærir A, Tryggvagötu 32, Selfossi, þá ákvörðun byggingarfulltrúa Sveitarfélagsins Árborgar að aðhafast ekki frekar vegna starfsemi í bílskúr á lóð Tryggvagötu 32 á Selfossi. Að virtum fyrirliggjandi gögnum verður ráðið að sú ákvörðun hafi verið tekin 8. janúar 2025. Verður að skilja málskot kæranda svo að gerð sé krafa um að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi.

2. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Sveitarfélaginu Árborg 26. maí 2026.

Málavextir

3. Á lóð Tryggvagötu 32 á Selfossi er tvílyft hús sem skiptist í tvo eignarhluta og er kærandi eigandi eignarhluta 0101. Árið 2020 hafði hann samband við byggingarfulltrúa Sveitar­félagsins Árborgar vegna umgengni eigenda eignarhlutar 0201, en þeim eignarhluta fylgir bílskúr sem deilir vegg með íbúð kæranda. Athugasemdir kæranda vörðuðu meðal annars viðbyggingu við húsið, númeralaus ökutæki á lóð og grun um óheimila atvinnustarfsemi í hús­næðinu, þ.e. rekstur sólbaðsstofu. Í kjölfar eftirlitsferðar byggingarfulltrúa 16. apríl 2021 kom í ljós að byggingar­leyfisskyldar framkvæmdir hefðu farið fram á lóðinni án leyfis. Hinn 27. maí s.á. sendi byggingarfulltrúi eigendum eignarhluta 0201 bréf vegna viðbyggingarinnar og gaf þeim kost á að koma að athugasemdum. Að því er varðaði númerslaus ökutæki var tekið fram að slíkt væri óheimilt og yrði Heilbrigðiseftirliti Suðurlands gert viðvart um það. Um rekstur sólbaðsstofu var eigendum bent á að sú starfsemi væri óheimil og þeim gert að láta af henni. Byggingarfulltrúi sendi tölvupóst 22. desember 2021 til heilbrigðiseftirlitsins og Brunavarna Árnessýslu og til­kynnti um að óleyfisbygging á lóð Tryggvagötu 32 hefði verið rifin. Auk þess fór byggingarfulltrúi fram á að eftirlitið myndi beita sér fyrir því að númerslaus ökutæki á lóðinni yrðu fjarlægð.

4. Hinn 13. desember 2021 sóttu eigendur eignarhluta 0201 um byggingarleyfi fyrir breyttri notkun og breytingum innanhúss, en þeirri umsókn var hafnað af byggingarfulltrúa 2. febrúar 2022. Var sú ákvörðun kærð til úrskurðarnefndarinnar sem hafnaði kröfu um ógildingu hennar með úrskurði uppkveðnum 7. júlí 2022 í máli nr. 19/2022.

5. Á árinu 2023 átti byggingarfulltrúi í nokkrum samskiptum við Heilbrigðiseftirlit Suðurlands varðandi ökutæki og aðra lausafjármuni á lóð Tryggvagötu 32, en ekki þykir þörf á að rekja þau samskipti nánar hér.

6. Með tölvupósti kæranda til byggingarfulltrúa 16. desember 2024 var kvartað yfir því að sveitarfélagið hefði hætt að sinna máli Tryggvagötu 32 á árinu 2022. Benti kærandi á að bílar á lóð hefðu ekki verið fjarlægðir þrátt fyrir margra ára samskipti kæranda við sveitarfélagið. Einnig hefði annar eigenda eignarhluta 0201 nýtt bílskúrinn sem verkstæði á hverjum degi með tilheyrandi hávaða. Bílaviðgerðum ætti að vera sinnt í iðnaðarhúsnæði. Krafðist kærandi þess að málið yrði skoðað aftur. Í svari byggingarfulltrúa 8. janúar 2025 var kærandi upplýstur um að sveitarfélagið „finni ekki flöt“ til að bregðast við erindinu.

7. Hinn 4. september 2025 sendi kærandi tölvupóst til bæjarritara sveitarfélagsins þar sem hann m.a. vísaði til þess að annar eigenda efri hæðar væri alla daga að gera við bíla í bílskúr. Þá væru númerslaus ökutæki og „drasl“ geymd á lóðinni auk þess sem eigandinn hefði byrgt fyrir þvottahúsdyr kæranda. Jafnframt hefði hann sett upp girðingu á lóðarmörkum sem kærandi hefði ekki samþykkt. Kærandi sé ósáttur við að hvorki byggingarfulltrúi né heilbrigðis­eftirlitið vildu ekki gera eitthvað í málinu. Ítrekaði kærandi erindið 10. s.m.

8. Í svari bæjarritara 18. mars 2026 kom fram að byggingarfulltrúi hefði tekið á öllu því sem teldist vera óleyfisframkvæmd. Einnig hefði hann lokið málinu varðandi rekstur sólbaðsstofu. Að öðru leyti hefði málinu verið vísað til Heilbrigðiseftirlits Suðurlands. Tók bæjarritari fram að ákvörðun byggingarfulltrúa væri kæranleg til úrskurðarnefndarinnar.

9. Fyrir liggur að kærandi kvartaði til umboðsmanns Alþingis 20. október 2025 vegna stjórnsýslu sveitarfélagsins og Heilbrigðiseftirlits Suðurlands í málinu. Hinn 17. apríl 2026 mun heilbrigðiseftirlitið hafa upplýst umboðsmann um að eigendum eignarhluta 0201 hafi verið sent bréf, dags. 13. maí s.á., þar sem þess sé krafist að lóðin verði hreinsuð af númerslausum ökutækjum og öðrum hlutum og úrgangi fyrir 13. maí s.á. Lauk umboðsmaður athugun sinni á kvörtuninni 22. apríl 2026 þar sem ekki yrði annað séð en að málið væri enn til virkrar meðferðar innan stjórnsýslunnar.

Málsrök kæranda

10. Kærandi telur að sveitarfélagið hafi ekki brugðist með fullnægjandi hætti við þeim aðstæðum sem uppi séu á lóðinni að Tryggvagötu 32 og að óskýrt sé af hálfu sveitarfélagsins hver beri ábyrgð á einstökum þáttum málsins. Sveitarfélagið hafi einkum vísað til Heilbrigðiseftirlits Suðurlands vegna hávaðakvartana, en málið snúi einnig að öðrum þáttum sem sveitarfélagið hafi sjálft aðkomu að, meðal annars varðandi atvinnustarfsemi, umhirðu lóðar og eftirfylgni með lóðaleigusamningi.

11. Ekki sé heimild fyrir starfsemi bifreiðaverkstæðis í bílskúr á lóðinni. Þrátt fyrir það hafi kærandi, sem sé íbúi á neðri hæð hússins, þurft að þola verulegt ónæði í um 10 ár vegna bílaviðgerða sem þar fari fram. Um sé að ræða hávaða sem almennt megi ætla að fylgi bifreiðaverkstæðum og eigi fremur heima í iðnaðarhverfi en í íbúðarhúsnæði, hvað þá í fjölbýlishúsi.

12. Húsið standi á leigulóð sveitarfélagsins og í lóðarleigusamningi komi skýrt fram að leiguhöfum beri að viðhalda lóðum sínum. Eigendur efri hæðar hafi ekki sinnt þeirri skyldu og sveitar­félagið ekki fylgt því eftir með fullnægjandi hætti. Á lóðinni sé að finna ýmiss konar úrgang, bifreið, rusl og óreiðu. Slíkt geti skapað eldhættu. Af þeim sökum hafi ítrekað verið bent á að málið kunni einnig að varða Brunavarnir Árnessýslu.

13. Sveitarfélagið hafi með ófullnægjandi hætti metið umfang málsins og ekki hafi verið tekið nægilegt tillit til þess ónæðis sem íbúar hússins hafi þurft að þola. Með þessu sé ekki borin nægileg virðing fyrir eignum annarra íbúa, útsýni, verðmætum eigna eða aðgengi að þeim. Þá geti aðstæðurnar haft veruleg áhrif á söluverð og söluvænleika íbúðar kæranda.

14. Brotið sé gegn ákvæðum lóðaleigusamnings, meðal annars þar sem rusli og dekkjum hafi verið staflað fyrir glugga í eigu kæranda og við dyr úr þvottahúsi sem sé flóttaleið. Málið varði því ekki aðeins hávaðakvartanir heldur einnig umhirðu lóðar, brunavarnir, mögulegar flóttaleiðir, umhverfisáhrif og eftirfylgni með skyldum samkvæmt lóðarleigusamningi.

Málsrök Sveitarfélagsins Árborgar

15. Í athugasemdum sveitarfélagsins er rakið að kærandi hafi fyrst árið 2020 leitað til sveitar­félagsins vegna ýmissa atriða sem varði lóðina að Tryggvagötu 32, m.a. vegna viðbyggingar, meintrar atvinnustarfsemi, nýtingar bílskúrs og lausafjármuna. Brugðist hafi verið við þeim erindum eftir því sem tilefni hafi verið til. Byggingarfulltrúi hafi m.a. farið í eftirlitsferð 16. apríl 2021 vegna viðbyggingar og gert eigendum efri íbúðar að bæta úr þar sem framkvæmdir hefðu farið fram án tilskilins leyfis. Viðbyggingin hafi síðar verið fjarlægð. Þá hafi verið gerðar athugasemdir við ætlaðan rekstur sólbaðsstofu í efri íbúð og í kjölfar athugunar sveitarfélagsins hafi eigendur efri íbúðar sótt um byggingarleyfi vegna innanhússbreytinga. Þeirri beiðni hafi verið hafnað og rekstrinum í kjölfarið hætt.

16. Með tölvupósti 16. desember 2024 hafi kærandi gert athugasemdir við að bílskúr á lóðinni væri nýttur sem verkstæði. Farið hafi verið yfir erindið og skoðað hvort tilefni væri til að beita úrræðum samkvæmt X. kafla laga nr. 160/2010 um mannvirki, þ.m.t. 56. gr. laganna. Að höfðu samráði við lögmann sveitarfélagsins hafi verið fallið frá frekari aðgerðum á þeim grundvelli að ekki lægju fyrir gögn sem sýndu fram á að í bílskúrnum færi fram atvinnustarfsemi, svo sem sala á þjónustu við viðgerðir bifreiða. Kærandi hafi verið upplýstur um þá niðurstöðu með tölvupósti 8. janúar 2025.

17. Eftirlit með því að númerslaus ökutæki og aðrir lausafjármunir séu fjarlægðir af lóð sé á hendi Heilbrigðiseftirlits Suðurlands. Sveitarfélagið hafi komið ábendingum kæranda á framfæri við heilbrigðiseftirlitið og óskað eftir því að það hlutist til um að númerslaus ökutæki yrðu fjarlægð.

18. Að framangreindu virtu telji sveitarfélagið að brugðist hafi verið við erindum kæranda og innan marka þeirra heimilda sem sveitarfélagið fari með samkvæmt lögum. Þar sem tilefni hafi verið til aðgerða hafi byggingarfulltrúi gripið til viðeigandi ráðstafana, veitt eigendum fresti til úrbóta og leiðbeint þeim um nauðsynleg leyfi. Í þeim tilvikum þar sem ekki hafi legið fyrir full­nægjandi gögn um ólögmæta starfsemi eða þar sem eftirlit falli undir annað stjórnvald hafi sveitarfélagið annaðhvort ekki talið grundvöll til frekari aðgerða eða vísað málinu til viðeigandi stjórnvalds.

Viðbótarathugasemdir kæranda

19. Kærandi vísar til þess að á lóð Tryggavötu 32 séu fleiri en ein geymsla auk þess sem kerra sé staðsett fyrir framan herbergisglugga kæranda og búið sé að festa hana við húsið. Eðlilegt væri eðlilegt að úttekt yrði gerð á því hvort um sé að ræða meira en 15 m² af geymslum á lóðinni. Auk þess séu flestar þeirra við lóðamörk sem kærandi hafi ekki samþykkt. Sé þetta ósnyrtilega hulið með grænu og bláu plasti. Hlutir sem verið sé að geyma séu settir fyrir þvottahúshurð kæranda sem sé brunaútgangur. Sé málinu því engan veginn lokið.

Athugasemdir eigenda eignarhluta 0102

20. Eigendurnir benda á að Heilbrigðiseftirlit Suðurlands hafi með bréfi, dags. 3. júní 2026, staðfest að brugðist hafi verið við tilmælum um hreinsun lóðar og hafi stjórnvaldið því ekki talið þörf á frekari aðgerðum.

21. Eigendurnir hafi keypt eignarhluta í Tryggvagötu 32 í júlí 2013 og hafi húsið verið afhent fokhelt. Síðan þá hafi þau unnið að frágangi í samræmi við samþykktar teikningar. Annar eigenda sé menntaður bifvélavirki og noti bílskúrinn til að gera upp og gera við bíla í eigu þeirra og sona þeirra. Um áhugamál hans sé að ræða, sem sé honum sérstaklega mikilvægt þar sem hann sé á örorkulífeyri.

22. Eigendurnir taka fram að þau hafi ítrekað orðið fyrir áreiti af völdum kæranda. Hann stundi sjálfur hávært karíókí nokkrum sinnum í viku sem heyrist greinilega í íbúð þeirra. Fram­kvæmdir í húsinu séu nauðsynlegar svo hægt sé að ljúka við byggingu hússins. Kærandi leggi ekki fjármuni til sameiginlegs viðhalds hússins, en fram undan séu nauðsynlegar þakviðgerðir. Eigendurnir séu úrvinda af þreytu vegna áreitis frá kæranda og íhugi þau að leggja fram kvörtun til umboðsmanns Alþingis. Leigusamningur lóðarinnar renni út árið 2030 og hyggist þau ekki ætla að endurnýja hann.

Niðurstaða

23. Í kæru kemur fram að ákvörðun byggingarfulltrúa Sveitarfélagsins Árborgar vegna lóðarinnar að Tryggvagötu 32 á Selfossi sé kærð, en engin dagsetning ákvörðunar er tilgreind. Eins og greinir í málavaxtalýsingu óskaði kærandi eftir því 16. desember 2024 að byggingarfulltrúi myndi skoða málið, en erindi kæranda laut að því sem hann taldi vera ólögmæta notkun á bílskúr sem bílaverkstæði auk þess sem númerslaus ökutæki væru á lóðinni. Svaraði byggingar­fulltrúi erindinu 8. janúar 2025 með þeim hætti að sveitarfélagið „finni ekki flöt“ til að bregðast við erindinu. Samkvæmt upplýsingum sem byggingarfulltrúi veitti úrskurðarnefndinni hefur embættið ekki tekið ákvörðun í málinu síðan þá. Aftur á móti liggur fyrir að kærandi óskaði eftir því við byggingarfulltrúa hinn 4. september 2025 að hann myndi skoða málið að nýju. Urðu lyktir málsins þær að bæjarritari svaraði erindinu 18. mars 2026 þar sem vísað var til þess að byggingarfulltrúi hefði tekið á óleyfisframkvæmdum á lóðinni og rekstri sólbaðsstofu, en að öðru leyti hefði málinu verið vísað til Heilbrigðiseftirlits Suðurlands.

24. Fjallað er um hlutverk byggingarfulltrúa sveitarfélaga í lögum nr. 160/2010 um mannvirki og felst í því m.a. að hafa eftirlit með að mannvirki og notkun þeirra séu í samræmi við útgefin leyfi og skipulag svæðis. Samkvæmt 55. og 56. gr. laganna hafa þeir heimildir til að beita þvingunarúrræðum. Áðurgreint svar bæjarritara felur ekki í sér synjun um beitingu þeirra heimilda, enda er sá starfsmaður ekki til þess bær að taka slíka ákvörðun. Sem fyrr greinir hefur byggingarfulltrúi ekki tekið stjórnvaldsákvörðun í málinu síðan 8. janúar 2025 þegar hann tilkynnti kæranda að sveitarfélagið „finni ekki flöt“ til að bregðast við, en túlka verður svarið sem svo að byggingarfulltrúi hafi ákveðið að beita ekki þvingunarúrræðum mannvirkjalaga vegna umkvartana kæranda. Að þessu virtu verður litið svo á að sú ákvörðun sæti kæru í máli þessu. Kæruheimild til úrskurðarnefndarinnar er í 59. gr. laga um mannvirki.

25. Samkvæmt 2. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er kærufrestur til nefndarinnar einn mánuður frá því að kæranda varð kunnugt eða mátti vera kunnugt um þá ákvörðun sem kæra lýtur að. Í 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 er fjallað um áhrif þess ef kæra berst að liðnum kærufresti, en í 1. mgr. er að finna undanþágur frá þeirri meginreglu. Á hinn bóginn segir í 2. mgr. að kæru skuli ekki sinnt ef meira en ár er liðið frá því að ákvörðun var tilkynnt aðila. Kæra barst úrskurðarnefndinni meira en 15 mánuðum eftir að ákvörðunin var tilkynnt kæranda 8. janúar 2025 og verður því að vísa frá kröfu um ógildingu þeirrar ákvörðunar.

26. Aftur á móti er ljóst að erindi kæranda frá 4. september 2025 hefur ekki enn fengið úrlausn hjá þar til bæru stjórnvaldi. Að svo komnu máli þykir ekki rétt að vísa kærumáli þessu alfarið frá úrskurðarnefndinni. Verður litið svo á að kærður sé óhæfilegur dráttur á afgreiðslu erindis kæranda, en skv. 4. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga er heimilt að kæra slíkan drátt til þess stjórnvalds sem ákvörðun í málinu verður kærð til. Eins og áður er lýst hefur kærandi haldið því til streitu að byggingarfulltrúi beiti sér varðandi meinta ólögmæta notkun á bílskúr. Dugar í þeim efnum ekki fyrir sveitarfélagið að vísa til þess að byggingarfulltrúi hafi komist að þeirri ákvörðun 8. janúar 2025 að aðhafast ekki, enda langt um liðið og eru aðstæður að einhverju leyti breyttar. Hvað það varðar hefur kærandi bent á atriði sem ekki verður séð að embættið hafi tekið afstöðu til, svo sem varðandi girðingu á lóðamörkum og að búið sé að byrgja fyrir útgönguleið. Þótt Heilbrigðiseftirlit Suðurlands hafi haft til meðferðar þann hluta málsins sem varðaði númers­laus ökutæki og lausafjármuni á lóð leysir það byggingarfulltrúa ekki undan skyldu hans til að taka afstöðu til erindis kæranda. Með hliðsjón af framangreindu verður lagt fyrir byggingar­fulltrúa að svara erindi kæranda án ástæðulauss dráttar. Ákvörðun hans skv. 55. og 56. gr. mannvirkjalaga um hvort beita beri þvingunarúrræðum eða ekki er síðan eftir atvikum kæranleg til úrskurðarnefndarinnar.

Úrskurðarorð

Kæru á ákvörðun byggingarfulltrúa Sveitarfélagsins Árborgar frá 8. janúar 2025 um að aðhafast ekkert frekar vegna starfsemi í bílskúr á lóð Tryggvagötu 32 á Selfossi er vísað frá úrskurðarnefndinni.

Lagt er fyrir byggingarfulltrúa Sveitarfélagsins Árborgar að svara, án ástæðulauss dráttar, erindi kæranda frá 4. september 2025.