Árið 2026, þriðjudaginn 7. júlí, tók Unnþór Jónsson, varaformaður úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, með heimild í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 130/2011, sbr. 1. mgr. 2. gr. sömu laga, fyrir:
Mál nr. UUA262606018, kæra á ákvörðun byggingarfulltrúa Akureyrarbæjar frá 20. júní 2024 um að samþykkja byggingaráform fyrir einbýlishús á lóð nr. 2 við Bjarkarlund, ákvörðun skipulagsráðs frá 27. nóvember s.á. um að heimila breytingu á deiliskipulagi vegna sömu framkvæmda og ákvörðun byggingarfulltrúa frá 30. apríl 2025 um að samþykkja nýja aðaluppdrætti á grundvelli breytinga á deiliskipulagi.
Í málinu er nú kveðinn upp til bráðabirgða svofelldur
úrskurður
um kröfu kærenda um stöðvun framkvæmda:
- Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 19. júní 2026, er barst nefndinni sama dag, kæra íbúar að Reynilundi 2 á Akureyri, þá ákvörðun byggingarfulltrúa Akureyrarbæjar frá 20. júní 2024 að samþykkja byggingaráform fyrir einbýlishús á lóð nr. 2 við Bjarkarlund. Einnig er kærð ákvörðun skipulagsráðs frá 27. nóvember 2024 um að heimila breytingu á deiliskipulagi vegna sömu framkvæmda og ákvörðun byggingarfulltrúa frá 30. apríl 2025 um að samþykkja nýja aðaluppdrætti á grundvelli breytinga á deiliskipulagi. Er þess krafist að hinar kærðu ákvarðanir verði felldar úr gildi. Gera kærendur jafnframt kröfu um að framkvæmdir verði stöðvaðar á meðan málið er til meðferðar fyrir úrskurðarnefndinni. Verður nú tekin afstaða til þeirrar kröfu.
- Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Akureyrarbæ 23. júní 2026.
Málsatvik og rök
- Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa Akureyrarbæjar 6. júní 2024 var tekin fyrir umsókn um byggingarleyfi, dags. 27. maí s.á., fyrir einbýlishús á lóð nr. 2 við Bjarkarlund. Var erindinu vísað til umsagnar skipulagsráðs. Á fundi ráðsins 12. júní s.á. var erindið tekið fyrir og var það niðurstaða fundarins að fyrirhuguð áform fælu í sér svo óverulegt frávik frá skilmálum deiliskipulags að ekki væri talin þörf á breytingu með vísan til 3. mgr. 43. gr. skipulagslaga nr. 123/2010. Var umsóknin samþykkt á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 20. s.m.
- Með erindi lóðarhafa Bjarkarlundar 2, dags. 15. nóvember 2024, sem tekið var fyrir á fundi skipulagsráðs 27. s.m., var óskað eftir breytingu á deiliskipulagi fyrir lóðina. Fram kom að í kjölfar jarðvegskannana hefði verið ákveðið að byggja húsið á súlum og hætt við að hafa bílskúr niðurgrafinn. Þessi breyting myndi leiða til þess að húsið myndi hækka að hluta til, ofan við bílskúr, umfram gildandi skilmála um hámarkshæð og yrði 5,85 m í stað 5,0 m. Samþykkti skipulagsráð erindið og taldi að þar sem um óverulega breytingu væri að ræða skyldi hún grenndarkynnt fyrir lóðarhöfum að Bjarkarlundi 4, Reynilundi 1 og 3 og Grenilundi 21 og 33 í samræmi við ákvæði 2. mgr. 43. gr. og 44. gr. skipulagslaga. Tók deiliskipulagsbreytingin gildi með birtingu í B-deild Stjórnartíðinda 6. mars 2025. Á afgreiðslufundi byggingarfulltrúa 30. apríl s.á. samþykkti byggingarfulltrúi umsókn, dags. 28. s.m., um breytingar á þegar samþykktum aðaluppdráttum hins umrædda húss.
- Kærendur vísa til þess að þeim hafi ekki verið gefinn kostur á að koma að athugasemdum vegna þeirra breytinga sem samþykktar hafi verið á deiliskipulagi umræddrar lóðar, enda hafi breytingin ekki verið grenndarkynnt fyrir þeim. Augljóst sé að þau eigi hagsmuna að gæta í málinu og að borið hafi að grenndarkynna fyrir þeim áformin. Hús það sem verið sé að byggja á lóð Bjarkarlundar 2 hafi veruleg áhrif á útsýni kærenda til suðurs auk þess sem það skeri sig verulega úr í hverfinu, enda eina húsið á tveimur hæðum.
- Af hálfu Akureyrarbæjar er farið fram á að málinu verði vísað frá þar sem kæra hafi borist að liðnum kærufresti auk þess sem kærendur hafi ekki lögvarinna hagsmuna að gæta í málinu. Tók sveitarfélagið ekki afstöðu til framkominnar beiðni um stöðvun framkvæmda á grundvelli hinnar kærðu ákvörðunar.
Niðurstaða
- Í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er tekið fram að kæra til úrskurðarnefndarinnar fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar en jafnframt er kæranda þar heimilað að krefjast stöðvunar framkvæmda séu þær hafnar eða yfirvofandi, sbr. 2. mgr. sömu lagagreinar. Með svipuðum hætti er kveðið á um það í 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 að kæra til æðra stjórnvalds fresti ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar en þó sé heimilt að fresta réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar til bráðabirgða meðan málið er til meðferðar hjá kærustjórnvaldi þar sem ástæður mæli með því. Tilvitnuð lagaákvæði bera með sér að meginreglan er sú að kæra til æðra stjórnvalds frestar ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar og er téð heimildarákvæði fyrir stöðvun framkvæmda undantekning frá nefndri meginreglu sem skýra ber þröngt. Verða því að vera ríkar ástæður eða veigamikil rök fyrir ákvörðun um stöðvun framkvæmda.
- Tekið er fram í athugasemdum um 5. gr. frumvarps þess sem varð að lögum nr. 130/2011 að ákvæði greinarinnar byggist á almennum reglum stjórnsýsluréttar um réttaráhrif kæru og heimild úrskurðaraðila til að fresta réttaráhrifum ákvörðunar, sbr. 29. gr. stjórnsýslulaga. Í athugasemdum með þeirri grein í frumvarpi til stjórnsýslulaga er tiltekið að heimild til frestunar réttaráhrifa þyki nauðsynleg þar sem kæruheimild geti ella orðið þýðingarlaus. Má hér nefna þau tilvik þar sem um óafturkræfa framkvæmd er að ræða. Í athugasemdunum kemur einnig fram að almennt mæli það á móti því að réttaráhrifum ákvörðunar sé frestað ef fleiri en einn aðili sé að máli og þeir eigi gagnstæðra hagsmuna að gæta. Það mæli hins vegar með því að fresta réttaráhrifum ákvörðunar ef aðili máls sé aðeins einn og ákvörðun sé íþyngjandi fyrir hann. Þetta sjónarmið vegi sérstaklega þungt í þeim tilvikum þar sem erfitt yrði að ráða bót á tjóninu enda þótt ákvörðunin yrði síðar felld úr gildi af æðra stjórnvaldi.
- Í máli þessu er gerð krafa um stöðvun framkvæmda á grundvelli samþykkts byggingarleyfis sem felur í sér heimild til byggingar einbýlishúss á lóð nr. 2 við Bjarkarlund. Með hliðsjón af framangreindum lagaákvæðum og þeim sjónarmiðum sem liggja þeim að baki, sem og því að um er að ræða afturkræfar framkvæmdir, verður ekki talin knýjandi þörf á að stöðva þær á meðan málið er til meðferðar hjá úrskurðarnefndinni. Verður kröfu kærenda þar um því hafnað.
- Rétt þykir þó að taka fram að framkvæmdaraðili ber áhættu af úrslitum kærumálsins kjósi hann að halda áfram framkvæmdum áður en niðurstaða þessa máls liggur fyrir. Þá er einnig bent á að úrskurðarnefndin hefur ekki tekið afstöðu til kærufrests eða aðildar kærenda með úrskurði þessum.
Úrskurðarorð
Hafnað er kröfu kærenda um stöðvun framkvæmda á lóðinni Bjarkarlundi 2 til bráðabirgða á grundvelli hinna kærðu ákvarðana.
