UUA2603015 Skyggnisvegur

Árið 2026, föstudaginn 10. júlí, kom úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála saman til fundar í húsnæði nefndarinnar að Borgartúni 21, Reykjavík. Mætt voru Unnþór Jónsson varaformaður, Aðalheiður Jóhannsdóttir prófessor og Þorsteinn Þorsteinsson byggingar­verkfræðingur.

Fyrir var tekið mál nr. UUA2603015, kæra á ákvörðun Bláskógarbyggðar frá 23. janúar 2026 um álagningu gjalda vegna losunar rotþróar við frístundahús kæranda að Skyggnisvegi 7 og vegna fasts kostnaðar og reksturs söfnunarstöðva í sveitarfélaginu.

Í málinu er nú kveðinn upp svofelldur

úrskurður:

1. Með bréfi til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála, dags. 26. mars 2026, er barst nefndinni sama dag, kærir A, eigandi frístundahúss að Skyggnisvegi 7, Bláskógarbyggð, þá ákvörðun Bláskógarbyggðar frá 23. janúar 2026 að leggja á gjöld vegna losunar rotþróar við frístundahús hans að upphæð 10.455 kr. og fasts kostnaðar og reksturs söfnunarstöðva að upphæð 32.283 kr. Er þess krafist að álagning fasts gjalds og gjald vegna reksturs söfnunarstöðva verði felld úr gildi eða lækkuð, að álagning gjalds vegna tæmingar rotþróar verði felld úr gildi og að gjöld frá árinu 2017 verði endurgreidd.

2. Gögn málsins bárust úrskurðarnefndinni frá Bláskógarbyggð 6. maí 2026.

Málavextir

3. Hinn 23. janúar 2026 voru fasteignagjöld ársins 2026 lögð á kæranda vegna frístundahúss hans að Skyggnisvegi 7 í Bláskógabyggð. Hluti þeirra var rotþróargjald að upphæð 10.455 kr. og gjald vegna fasts kostnaðar og reksturs söfnunarstöðva að upphæð 32.283 kr.

4. Með tölvupósti 1. júlí 2025 óskaði kærandi eftir því við skipulags- og byggingarfulltrúa Umhverfis- og tæknisviðs Uppsveita bs. að hann yrði upplýstur um tæmingu rotþróar við frístundahús sitt þar sem hann taldi engin ummerki vera fyrir hendi um að rotþróin hafi verið tæmd á síðustu sex árum. Í svari móttökuritara byggðasamlagsins sama dag var honum tjáð að tæming hafi farið fram í september 2024 og var honum bent á að nálgast mætti upplýsingarnar á vefsíðu Seyruverkefnisins, þ.e. seyra.is. Kærandi lýsti þá yfir efasemdum sínum um að losun hafi farið fram. Í svari byggðasamlagsins degi síðar var honum bent á fastmótað verklag í kringum hreinsanir á rotþróm og að hluti af því væri að skrá rafrænt hvenær hreinsun sé gerð ásamt frekari upplýsingum þegar þörf sé á.

Málsrök kæranda

5. Kærandi bendir á að á svæðinu þar sem frístundahús hans standi sé engin sorphirða á vegum Bláskógabyggðar. Þar sé hvorki boðið upp á flokkunarþjónustu með gámum í nágrenni frístundahússins né aðra sorphirðuþjónustu sem talist geti verið innan eðlilegs þjónustusvæðis. Aðeins standi til boða að kærandi sjái sjálfur um að flytja sorp til söfnunarstöðva sveitar­félagsins, sem séu í um 15–25 km fjarlægð frá frístundahúsinu. Stöðvarnar séu jafnframt lokaðar um helgar þegar flestir frístundahúsaeigendur dvelji í húsum sínum. Auk þess komist einungis heimilissorp um gönguhlið stöðvanna utan takmarkaðs opnunartíma. Í reynd flytji því kærandi heimilissorp sjálfur á eigin kostnað og tíma til söfnunarstöðva sveitarfélagsins eða komist ekki að stöðvunum vegna fyrrgreindra takmarka. Af þessu leiði m.a. að magn sorps frá frístundahúsi hans sé aðeins brot af því sorpi sem falli til. Sé gjaldtakan því lögð á með afar takmarkaðri þjónustu, í andstöðu við lögmætisregluna, kostnaðarregluna og góða stjórnsýsluhætti.

6. Við álagningu þjónustugjalda beri stjórnvöldum að geta sýnt fram á að gjöldin endurspegli raunverulegan kostnað við veitingu þjónustunnar. Ekki liggi fyrir skýrar upplýsingar um heildarkostnað við rekstur söfnunarstöðva, skiptingu kostnaðar milli íbúðarhúsnæðis og frístunda­húsa eða hvort gjöldin fari fram úr raunverulegum kostnaði þjónustunnar. Kærandi telji því nauðsynlegt að sveitarfélaginu verði gert að leggja fram sundurliðaðar upplýsingar þar um.

7. Bláskógabyggð geri engan greinarmun á frístundahúsi sem njóti afar takmarkaðrar þjónustu og íbúðarhúsnæði í sveitarfélaginu sem njóti mun umfangsmeiri þjónustu. Þjónustustig við þessar eignir sé augljóslega ósambærilegt, en álagningarprósenta fasteignaskatts sé engu að síður sú sama. Slík framkvæmd kunni að vera í andstöðu við jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar, meðalhófsreglu og kröfur um málefnalega stjórnsýslu.

8. Sveitarfélagið hreinsi og tæmi rotþró við frístundahús kæranda og fargi seyru á þriggja ára fresti og innheimti árlega gjald til að sinna þeirri þjónustu. Kærandi hafi ítrekað bent starfsmönnum sveitarfélagsins á að engin áþreifanleg sönnun liggi fyrir um að slík þjónusta sé veitt.

9. Við síðustu skráðu heimsókn hjá sveitarfélaginu 17. september 2024 hafi kærandi verið staddur í frístundahúsi sínu allan daginn samkvæmt dagbók. Enginn aðili hafi komið og unnið við tæmingu rotþróar þann dag, dagana á undan eða næstu fjóra daga á eftir. Miðað við ummerki eftir heimsókn árið 2017 færi slík heimsókn ekki fram hjá neinum. Sveitarfélagið geti ekki lagt fram ljósmyndir, skráningu á magni uppdælingar eða einhvers konar skilablaði eða merkingu til frístundahúsaeiganda sem staðfesti að þjónustan hafi verið veitt. Eina staðfestingin sé sú að merking sé sett á rafrænt kort, en það uppfylli ekki kröfur um sönnun.

Málsrök Bláskógarbyggðar

10. Af hálfu sveitarfélagsins er farið fram á frávísun málsins á þeim grundvelli að kæra hafi borist að liðnum kærufresti skv. 2. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála, en álagningarseðillinn hafi verið birtur kæranda 26. janúar 2026 á þjónustu­gáttinni Ísland.is. Ekki verði séð að uppfyllt séu skilyrði 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 til að taka kæru til meðferðar að liðnum kærufresti.

11. Álagning sorphirðugjalda sem lagt sé á frístundahús kæranda eigi sér skýra stoð í lögum nr. 55/2003 um meðhöndlun úrgangs. Sveitarfélögum beri að annast meðhöndlun úrgangs og innheimta gjald sem taki mið af kostnaði við þjónustuna, sbr. einkum 8. gr. og 23. gr. laganna. Þá sé heimilt að ákveða hluta gjaldsins sem fast gjald á hverja fasteignareiningu til þess að innheimta allt að 25% af heildarkostnaði sveitarfélags.

12. Í sveitarfélaginu séu þrjár söfnunarstöðvar auk sérstakra grenndarstöðva við stærri frístundahúsa­hverfi þar sem fasteignaeigendur geti skilað flokkuðum úrgangi. Söfnunar­stöðvunum sé dreift um sveitarfélagið með hliðsjón af dreifbýli þess og séu þær opnar allan sólarhringinn. Að þessu leyti þjóni móttökustöðvarnar þrjár hlutverki grenndarstöðva, þar sem fólk komist alltaf í gáma fyrir flokkaðan úrgang. Staðsetning söfnunarstöðvanna sé þannig að flestir frístundahúsaeigendur aki fram hjá þeim á leið sinni að og frá frístundahúsum sínum. Þá séu þrjár sérstakar grenndar­stöðvar til staðar við stór frístundahúsahverfi eins og í Reykjaskógi, í landi Spóastaða og í landi Eflingar við Reykholt. Að auki sé sérstök þjónusta veitt í gegnum gáma á vegum frístundahúsa­félaga, þar á meðal í Úthlíð þar sem fasteign kæranda standi. Bláskógabyggð greiði kostnað við losun og meðhöndlun úrgangs úr þeim gámum. Kærandi hafi því að mati sveitar­félagsins aðgang að bæði söfnunarstöðvum og annarri flokkunar­þjónustu sem falli undir sorpgjaldið.

13. Í samþykkt nr. 1322/2019 um meðhöndlun úrgangs í Bláskógabyggð komi fram um söfnun úrgangs frá frístundahúsnæði að húsráðanda sé ekki skylt að hafa grunneiningu íláta, en hann geti óskað eftir því á eigin kostnað og skuli samkomulag um slíka grunneiningu gert á milli húsráðanda frístundahúsnæðis og þjónustuverktaka. Húsráðandi frístundahúss sem ekki hafi grunneiningu íláta skuli skila heimilisúrgangi sem og öðrum úrgangi til söfnunarstöðvar sveitarfélagsins, sbr. 7. og 10. gr. samþykktarinnar.

14. Í 3. gr. gjaldskrár um meðhöndlun úrgangs í Bláskógabyggð nr. 1681/2025 sé kveðið á um gjöld sem sveitarfélagið innheimti fyrir fastan kostnað, rekstur söfnunarstöðva og meðhöndlun úrgangs í sveitarfélaginu. Þar komi fram að 32.283 kr. gjald sé innheimt fyrir hvert frístundahús vegna reksturs söfnunarstöðva. Fái eigendur slíkra húsa afhent klippikort sem veiti þeim gjald­frjálsan aðgang að gámastöð í 12 skipti á ári, fyrir samtals 3,5 m³. Umframmagn sé gjaldskylt á móttökustöð og miðist við rúmmetra þess úrgangs sem afsettur sé. Eigendur frístundahúsa skili sorpi sínu á söfnunarstöðvar sem sveitarfélagið starfræki.

15. Kostnaður sveitarfélagsins af rekstri söfnunarstöðva sé verulegur. Upphæð gjaldanna sem innheimt séu á hvert frístundahús sé ákveðin með það að markmiði að innheimt gjöld samsvari sem næst raunkostnaði af rekstri söfnunarstöðva. Samkvæmt upplýsingum frá Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnun hafi fjöldi íbúðarhúsa í sveitarfélaginu í apríl 2026 verið 622 og fjöldi frístundahúsa 2.195. Öll íbúðarhús eigi að vera búin grunneiningu íláta, sbr. 6. gr. samþykktar nr. 1322/2019, og greiði eigendur húsanna sérstaklega fyrir þá þjónustu, sbr. 2. gr. gjaldskrár nr. 1681/2025. Fasteignaeigendur íbúðarhúsa greiða því hlutfallslega hærri kostnað við meðhöndlun úrgangs en fasteignaeigendur frístundahúsa.

16. Upphæð gjalda sem lögð séu á eigendur fasteigna í sveitarfélaginu sé eingöngu nýtt til að mæta kostnaði við lögbundna þjónustu vegna meðhöndlunar úrgangs. Gjaldið sem lagt sé á kæranda vegna frístundahúss hans sé hluti af þeim kostnaði og standi gjöldin raunar ekki að fullu undir þjónustunni. Í fjárhagsáætlun sveitarfélagsins fyrir árið 2026 sé gert ráð fyrir halla á mála­flokknum, líkt og undanfarin ár. Þótt kærandi kjósi að skila úrgangi sínum í öðru sveitar­félagi hafi það ekki áhrif á gjaldskyldu hans.

17. Álagning rotþróargjalda sé byggð á lögum nr. 9/2009 um uppbyggingu og rekstur fráveitna, lögum nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir, lögum nr. 55/2003 um meðhöndlun úrgangs, samþykkt nr. 787/2025 um fráveitu í Bláskógabyggð og gjaldskrá nr. 1682/2025 fyrir fráveitu og hreinsun rotþróa í Bláskógabyggð.

18. Í sveitarfélaginu sé innheimt árlegt rotþróargjald til niðurjöfnunar á kostnaði við hreinsun og tæmingu rotþróa og sé miðað við fast árlegt gjald og séu rotþrær við frístundahús tæmdar á fimm ára fresti, sbr. 19. gr. samþykktar um fráveitur og rotþrær í Bláskógabyggð, en áður hafi rotþrær við frístundahús verið tæmdar á þriggja ára fresti í samræmi við fyrirmæli fyrri samþykktar nr. 262/2008. Við útreikning gjaldsins skv. 4. gr. gjaldskrár fyrir fráveitu og hreinsun rotþróa í Bláskógabyggð sé árlegum kostnaði deilt niður á fjölda frístundahúsa og íbúðarhúsa annars vegar til fimm ára og hins vegar til þriggja ára. Þannig sé fundin út árlegur kostnaður við losun rotþróar kæranda. Ekki sé hægt að ákveða gjaldið atviksbundið á grundvelli útlagðs kostnaðar, enda yrði þá fyrirséð að kostnaður yrði meiri en samkvæmt gjaldskrá. Viðmið um að tæma skuli hreinsimannvirki á fimm ára fresti taki m.a. mið af þörf á tæmingu stakra hreinsi­mannvirkja að jafnaði innan sveitarfélagsins. Sé þörf á tíðari tæmingu stakra hreinsimannvirkja sé innheimt viðbótargjald samkvæmt gjaldskrá. Með þessu fyrirkomulagi sé sveitarfélaginu unnt að halda kostnaði og þjónustugjaldi í lágmarki fyrir fasteignaeigendur sveitarfélagsins sem séu með stök hreinsimannvirki við fasteignir sínar.

19. Sveitarfélagið hafni fullyrðingum kæranda um að rotþró við frístundahús kæranda hafi ekki verið tæmd frá árinu 2017. Samkvæmt skráningu hafi rotþró kæranda verið tæmd 19. júlí 2018, 26. ágúst 2021 og 17. september 2024. Bláskógarbyggð taki þátt í samstarfsverkefni nokkurra sveitarfélaga um losun og móttöku seyru, sem rekið sé á vegum Umhverfis- og tæknisviðs Uppsveita bs. Losun rotþróa sé skráð rafrænt á vefsíðunni seyra.is og þar geti fasteignaeigendur skoðað losunarsögu, en takist losun sé það jafnframt skráð.

Viðbótarathugasemdir kæranda

20. Kærandi ítrekar sjónarmið sem fram komu í kæru. Þá telur hann það rangt sem fram komi af hálfu sveitarfélagsins að félag frístundahúsaeigenda í Úthlíð standi að umræddum sorpgámum eða greiði fyrir þá þjónustu. Einnig sé því mótmælt að flokkunarstöðvar eða þjónusta í allt að 15–20 km fjarlægð frá eigninni teljist fullnægjandi þjónusta. Ekki sé rétt að tæming rotþróar hafi farið fram með þeim hætti og þeirri tíðni sem sveitarfélagið haldi fram. Að mati kæranda uppfylli fyrirliggjandi skráning ekki fullnægjandi kröfur um sönnun fyrir framkvæmd gjald­skyldrar þjónustu. 

Niðurstaða

21. Í máli þessu er deilt um lögmæti álagningar gjalda Bláskógarbyggðar frá 23. janúar 2026 vegna losunar á rotþró við frístundahús kæranda að upphæð 10.455 kr. og vegna fasts kostnaðar og reksturs söfnunarstöðva að upphæð 32.283 kr. Kæruheimild er í 65. gr. laga nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir. 

22. Samkvæmt 1. gr. laga nr. 130/2011 um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er það hlutverk nefndarinnar að úrskurða í kærumálum vegna stjórnvaldsákvarðana og í ágreinings­málum vegna annarra úrlausnaratriða á sviði umhverfis- og auðlindamála, eftir því sem mælt er fyrir um í lögum á því sviði. Í samræmi við þetta tekur úrskurðarnefndin lögmæti kærðrar ákvörðunar til endurskoðunar en tekur almennt ekki nýja ákvörðun í málinu. Verður því hvorki tekin afstaða til þeirrar kröfu kæranda að álagning gjalds vegna reksturs söfnunarstöðva verði lækkuð né að álögð gjöld vegna tæmingar rotþróar frá árinu 2017 verði endurgreidd.

23. Kærufrestur til úrskurðarnefndarinnar er einn mánuður frá því kæranda varð kunnugt eða mátti vera kunnugt um þá ákvörðun sem kæra lýtur að, sbr. 2. mgr. 4. gr. laga nr. 130/2011. Álagningarseðill var birtur í stafrænu pósthólfi kæranda í þjónustugáttinni island.is 23. janúar 2026. Hóf kærufrestur að líða við þá birtingu, sbr. 7. gr. laga nr. 105/2021 um stafrænt pósthólf í miðlægri þjónustugátt stjórnvalda. Kæra í málinu barst 26. mars s.á. og þar með að liðnum kærufresti.

24. Í 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 er fjallað um áhrif þess ef kæra berst að liðnum kærufresti. Ber þá skv. 1. mgr. ákvæðisins að vísa kæru frá nema afsakanlegt verði talið að kæran hafi ekki borist fyrr eða veigamiklar ástæður mæli með því að hún verði tekin til meðferðar. Samkvæmt 2. tölul. 2. mgr. 20. gr. stjórnsýslulaga skal þegar ákvörðun er tilkynnt skriflega veita m.a. leið­beiningar um kæruheimild, kærufresti og kæruleið. Á álagningarseðli kæranda frá 23. janúar 2026 eru engar leiðbeiningar um kæruheimild til úrskurðarnefndarinnar. Á seðlinum er vísað til vefslóðar á heimasíðu Bláskógabyggðar, en þar er heldur engar upplýsingar að finna um kæruheimild og kærufrest. Var áskilnaði stjórnsýslulaga um kæruleiðbeiningar því ekki fullnægt að því er varðar hina kærðu álagningu.

25. Fyrir liggur kærandi bar fram kvörtun til umboðsmanns Alþingis, dags. 1. mars 2026, vegna umræddrar álagningar sem beindi því til hans að bera ágreininginn undir úrskurðarnefndina. Verður ekki annað séð en að kærandi hafi komið að kæru í máli þessu innan ástæðulauss dráttar frá því að honum varð kunnugt um kæruheimild til úrskurðarnefndarinnar og verður að framan­greindu virtu að telja afsakanlegt að kæran hafi ekki borist fyrr, sbr. 1. mgr. 28. gr. stjórn­sýslulaga. Verður kærumál þetta því tekið til efnismeðferðar.

A. Álagning rotþróargjalds

26. Samkvæmt 1. mgr. 4. gr. laga nr. 9/2009 um uppbyggingu og rekstur fráveitna ber sveitarfélag ábyrgð á uppbyggingu fráveitna í sveitarfélaginu. Í 10. mgr. sömu lagagreinar er tekið fram að sveitarstjórn geti kveðið nánar á um fyrirkomulag fráveitumála í sveitarfélaginu og kröfur um hreinsun í samþykkt sem hún setur á grundvelli laga nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunar­varnir. Þá skulu sveitarstjórnir skv. 1. mgr. 14. gr. reglugerðar nr. 799/1999 um meðhöndlun seyru, sem sett var með stoð í þágildandi 5. gr. laga nr. 7/1998, sjá til þess að komið sé á kerfisbundinni tæmingu á seyru úr rotþróm. Í 59. gr. laga nr. 7/1998 er nú mælt fyrir um heimildir sveitarfélaga til að setja sér samþykktir um atriði sem ekki er fjallað um í reglugerðum eða gera ítarlegri kröfur en þar fram koma, enda falli þau undir lögin. Er þar meðal annars heimilt að setja ákvæði um meðferð úrgangs og skólps sem og gjaldtöku fyrir leyfi, leigu eða veitta þjónustu, sbr. 2. og 3. tölul. 1. mgr. lagagreinarinnar. Í 5. mgr. er svo kveðið á um að sveitarfélögum sé heimilt að setja gjaldskrá um innheimtu gjalda skv. 1. mgr. og megi gjöld aldrei vera hærri en sem nemi rökstuddum kostnaði við veitta þjónustu.

27. Á grundvelli fyrrgreinds ákvæðis 59. gr. laga nr. 7/1998, sem og 10. mgr. 4. gr. laga nr. 9/2009 og 2. mgr. 8. gr. laga nr. 55/2003 um meðhöndlun úrgangs, setti Bláskógabyggð sér samþykkt nr. 787/2025 um fráveitur og rotþrær í Bláskógabyggð. Var hún samþykkt af sveitarstjórn á fundi hennar 22. janúar 2025 og birt í B-deild Stjórnartíðinda 14. júlí s.á. Í 18. gr. samþykktar­innar segir að fyrir hreinsun og tæmingu á rotþróm skuli húseigandi greiða árlegt rotþróargjald sem standa skuli undir kostnaði við verkið. Gjaldið skuli ákveðið með sérstakri gjaldskrá í samræmi við ákvæði laga nr. 7/1998, sbr. og ákvæði 23. gr. laga nr. 55/2003. Kemur enn fremur fram í greininni að gjaldið skuli innheimt á sama hátt og fasteignagjöld til sveitarsjóðs Blá­skógabyggðar. Samkvæmt 2. mgr. 18. gr. samþykktarinnar annast Umhverfis- og tæknisvið Upp­sveita bs. alla meðhöndlun seyru í sveitarfélaginu, þ.e. seyrulosun úr rotþróm, ásamt flutningi, verkun og afsetningu. Þá er mælt fyrir um það í 19. gr. samþykktarinnar að hreinsun seyru og setefna skuli að öllu jöfnu framkvæmd þriðja hvert ár við heimili og fimmta hvert ár við frístundahús.

28. Á fundi sveitarstjórnar Bláskógabyggðar 10. desember 2025 var tekin fyrir og samþykkt tillaga að nýrri gjaldskrá fyrir fráveitu og hreinsun rotþróa. Gjaldskráin, sem er nr. 1682/2025, var birt í B-deild Stjórnartíðinda 15. janúar 2026 og tók gildi frá þeim tíma. Samkvæmt 4. gr. innheimtir sveitarfélagið árlega rotþróargjald til niðurjöfnunar á kostnaði við tæmingu rotþróa og er gjald fyrir tæmingu á rotþró á fimm ára fresti 10.455 kr. fyrir rotþró sem er 0–6.000 lítrar. Hin kærða álagning rotþróargjalds byggði á framangreindum grundvelli.

29. Þegar um svokölluð þjónustugjöld er að ræða gilda ýmis sjónarmið um álagningu þeirra, m.a. að beint samhengi sé á milli upphæðar gjaldsins og þess kostnaðar sem til fellur við það að veita þjónustuna. Upphæðin verður einnig að byggja á traustum útreikningi, en þó hefur verið litið svo á að sé ekki hægt að sérgreina nákvæmlega ákveðna kostnaðarliði sé heimilt að byggja þá á skynsamlegri áætlun. Sá sem greiðir þjónustugjöld getur hins vegar almennt ekki krafist þess að sá kostnaður sem hlýst af því að veita þjónustuna sé reiknaður nákvæmlega út heldur er heimilt að haga gjaldtöku svo á um sé að ræða jafnaðargjald.

30. Við meðferð málsins óskaði úrskurðarnefndin eftir frekari upplýsingum um forsendur upp­hæða þjónustugjalda er mál þetta varðar. Af hálfu sveitarfélagsins var því svarað til varðandi umrætt rotþróargjald að gjaldskrá ársins 2026 hefði tekið mið af meðaltalskostnaði á hverja rotþró á tímabilinu janúar til júní ársins á undan. Hefði sá kostnaður numið 46.700 kr., en síðan hefði verið bætt við þá upphæð fjármagnskostnaði, fyrningum og verðlagshækkun.

31. Að mati úrskurðarnefndarinnar verður ekki annað séð en að ákvörðun um upphæð hins kærða rotþróargjaldi hafi byggst á áætlun sem telja megi skynsamlega. Þykir að auki ekkert benda til þess að það gjald sé hærra en sem nemi kostnaði sem falli til við veitta þjónustu, sbr. áðurnefnda 5. mgr. 59. gr. laga nr. 7/1998.

32. Kærandi telur að rotþró hans hafi ekki verið tæmd 17. september 2024 og vísar til þess að hann hafi verið staddur í húsinu þann dag og ekki orðið var við tæmingu. Sveitarfélagið bendir aftur á móti á að samkvæmt verklagi Seyruverkefnisins, sem rekið sé af Umhverfis- og tæknisviði Uppsveita bs., sé dagsetning tæmingar og hvort hún hafi tekist eða ekki skráð rafrænt á kortavefsjá. Samkvæmt því hafi rotþró kæranda verið losuð á þriggja ára fresti allt frá árinu 2006, þ. á m. 17. september 2024. Ekki verður talið að skortur á gögnum um að tæming rotþróar hafi farið fram, t.a.m. með ljósmyndum eða skilablaði, leiði til þess að hægt sé að ganga út frá því að engin þjónusta hafi verið veitt. Að mati úrskurðarnefndarinnar má leiða líkur að því að hafi tæming rotþróar verið skráð í téða kortasjá þá hafi sú þjónusta verið veitt. Verður því að hafna þessum sjónarmiðum kæranda.

B. Álagning gjalds vegna reksturs söfnunarstöðva

33. Samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 55/2003 um meðhöndlun úrgangs er sveitarstjórn skylt að ákveða fyrirkomulag söfnunar á heimilis- og rekstrarúrgangi, ásamt því að hún ber ábyrgð á flutningi heimilisúrgangs og skal sjá um að starfræktar séu móttöku- og söfnunarstöðvar fyrir úrgang. Samkvæmt 2. mgr. sömu lagagreinar setur sveitarstjórn sérstaka samþykkt þar sem tilgreind eru atriði um meðhöndlun úrgangs umfram það sem greinir í lögunum og reglugerðum settum samkvæmt þeim. Segir að um gerð og staðfestingu samþykktarinnar fari skv. 25. gr., nú 59. gr., laga um hollustuhætti og mengunarvarnir, sem áður var rakið.

34. Á grundvelli 59. gr. laga nr. 7/1998 og 2. mgr. 8. gr. laga nr. 55/2003, svo og ákvæðis 10. mgr. 4. gr. laga nr. 9/2009, setti Bláskógarbyggð sér samþykkt nr. 1322/2019 um meðhöndlun úr­gangs í sveitarfélaginu. Samkvæmt 7. gr. samþykktarinnar er húsráðanda frístundahúss ekki skylt að hafa grunneiningu íláta við fasteignina, en hann getur óskað eftir slíkri þjónustu á eigin kostnað. Hafi hann ekki grunneiningu íláta skal hann skila heimilisúrgangi og öðrum úrgangi til söfnunarstöðva sveitarfélagsins, sbr. 10. gr. samþykktarinnar. Í síðast­nefndu greininni kemur fram að tekið sé á móti úrgangi sem falli til í sveitarfélaginu á söfnunar­stöðvum sem staðsettar séu á gámasvæðum í Reykholti, á Laugarvatni og við Heiðarbæ. Úr­gangi sem skilað sé til söfnunarstöðvar skuli flokkaður samkvæmt flokkunarreglum sveitar­félagsins. Þá segir að í gjaldskrá fyrir meðhöndlun úrgangs séu nánar tilgreindir þeir úrgangs­flokkar sem tekið sé á móti og það gjald sem tekið sé fyrir móttöku og meðhöndlun hvers flokks um sig.

35. Bláskógabyggð hefur sett sér gjaldskrá um meðhöndlun úrgangs. Hefur hún númerið 1681/2025 og tók gildi við birtingu auglýsingar í B-deild Stjórnartíðinda 15. janúar 2026. Í 3. gr. hennar er kveðið á um að innheimta skuli gjald vegna fasts kostnaðar, reksturs söfnunar­stöðva og meðhöndlunar úrgangs. Þar er eigendum íbúðarhúsa, frístundahúsa og atvinnu­húsnæðis gert að greiða 32.283 kr. gjald. Samkvæmt gjaldskránni fylgir gjaldinu réttur til að nýta söfnunarstöðvar sveitarfélagsins, meðal annars með afhendingu klippikorts sem veitir þeim gjaldfrjálsan aðgang að gámastöð í 12 skipti á ári, fyrir samtals 3,5 m³. Í sömu grein segir að umframmagn sé gjaldskylt á móttökustöð og miðist við rúmmetra af því úrgangsmagni sem afsett sé. Samkvæmt 3. mgr. 4. gr. er móttökugjald á hvern rúmmetra af flokkuðum eða óflokkuðum úrgangi 7.500 kr.

36. Samkvæmt 2. mgr. 23. gr. laga um meðhöndlun úrgangs er sveitarfélögum skylt að innheimta gjald fyrir alla meðhöndlun úrgangs og skal gjaldið vera sem næst raunkostnaði við viðkomandi þjónustu. Er sveitarfélagi heimilt að ákveða gjaldið sem fast gjald á hverja fasteignareiningu til þess að innheimta allt að 25% af heildarkostnaði þess. Þá segir í 3. mgr. sömu greinar að gjald sem sveitarfélag eða byggðasamlag innheimtir skuli þó aldrei vera hærra en sem nemi þeim kostnaði sem falli til í sveitarfélaginu við meðhöndlun úrgangs og tengda starfsemi sem sam­ræmist markmiðum laganna.

37. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum vegna ársins 2025 voru tekjur Bláskógabyggðar af sorphirðu 146,0 m.kr. en kostnaður var 155,4 m.kr. Þá gerir áætlun ársins 2026 ráð fyrir tekjum að upphæð 163,3 m.kr. en að kostnaður verði 177,5 m.kr. Er því ljóst að sorphirða sveitarfélagsins hefur verið rekin með tapi og er gert ráð fyrir því að svo verði áfram vegna ársins 2026. Af nefndri áætlun má ráða að gjald fyrir fastan kostnað og rekstur söfnunarstöðva að upphæð 32.283 kr., sem lagt verður á eigendur 2.816 íbúðar-, frístunda- og atvinnuhúsa, skili sveitar­félaginu 90,9 m.kr. í tekjur. Sem fyrr greinir óskaði úrskurðarnefndin eftir frekari upplýsingum frá sveitarfélaginu um forsendur upphæðar hinna kærðu þjónustugjalda. Var því svarað til að sveitarfélagið leitaðist við að innheimta gjald sem næst raunkostnaði við meðhöndlun úrgangs í samræmi við skilyrði laga nr. 55/2003. Notkun klippikorta feli í sér ákveðin viðmið út frá fjölda og magni með sambærilegum hætti og sorpílát við íbúðarhús. Sé sú leið farin til að koma til móts við þær áskoranir sem sveitarfélagið standi frammi fyrir þar sem hlutfall frístunda­byggðar sé hátt í sveitarfélaginu. Var og vísað til þess að af gjaldi fyrir fastan kostnað og rekstur söfnunarstöðva að upphæð 32.283 kr. nemi greiðsla vegna klippikorts 26.250 kr. Sú tala er fengin með því að margfalda móttökugjaldið á einum rúmmetra af flokkuðum eða óflokkuðum úrgangi, þ.e. 7.500 kr., sbr. áðurnefnda 3. mgr. 4. gr. gjaldskrárinnar, með leyfilegu magni af úrgangi í rúmmetrum, þ.e. 3,5. Fast gjald sé því einungis 6.033 kr. af upphæðinni. Að teknu tilliti til þess auk annarra atriða sé fast gjald á hverja fasteignaeiningu í sveitarfélaginu 8% af heildarkostnaði vegna sorpmála.

38. Að virtum gögnum málsins verður að líta svo á að ákvörðun sorphirðugjalda Bláskógabyggðar sé í samræmi við þau fyrirmæli 3. mgr. 23. gr. laga nr. 55/2003 að ekki skuli innheimta hærra gjald en sem nemi kostnaði sem til falli við meðhöndlun úrgangs. Þar að auki verður ekki annað séð en að útreikningur að baki hinu umþrætta gjaldi sé byggður á áætlun sem telja megi skynsamlega. Þá verður með hliðsjón af framangreindum skýringum Bláskógabyggðar að líta svo á að fast gjald á hverja fasteignareiningu fari ekki umfram 25% af heildarkostnaði sveitarfélagsins í samræmi við 2. mgr. 23. gr. laganna.

39. Kærandi telur að fyrirkomulag sorphirðu í sveitarfélaginu feli í sér afar takmarkaða þjónustu og að sú þjónusta sé ekki í samræmi við gjald það sem innheimt er vegna reksturs söfnunar­stöðva. Engin sorphirðuþjónusta sé í viðunandi fjarlægð frá frístundahúsi hans, en söfnunar­stöðvar séu í 15–25 km fjarlægð. Af hálfu Bláskógabyggðar er bent á að sveitarfélagið sé dreifbýlt. Söfnunarstöðvar séu opnar allan sólarhringinn með ólæstu gönguhliði sem hægt sé að nota til að losa heimilisúrgang. Þær þjóni því hlutverki grenndarstöðva þar sem fólk komist alltaf í gáma fyrir flokkaðan úrgang og sé staðsetning þeirra þannig að flestir frístundahúsa­eigendur aki fram hjá á leið sinni frá frístundahúsum sínum. Að auki séu þrjár grenndarstöðvar til staðar við stór frístundahúsahverfi.

40. Ekki verður um það deilt að Bláskógabyggð er víðfeðmt og dreifbýlt sveitarfélag með mikinn fjölda frístundahúsa og er því óhjákvæmilegt að einhverjir fasteignareigendur þurfi að aka allnokkra vegalengd til næstu söfnunarstöðvar. Með það í huga og að virtum þeim skýringum sem sveitarfélagið hefur fært fram fyrir úrskurðarnefndina verður að líta svo á að umrætt fyrirkomulag sorphirðu sé í samræmi við ákvæði 7. mgr. 4. gr. reglugerðar nr. 83/2023 um meðhöndlun úrgangs hvað varðar aðgengi að móttöku sorps fyrir frístundahúsahverfi. Verður ekki séð að sú þjónusta sem sveitarfélagið veitir á grundvelli hinnar kærðu álagningar sé þess eðlis að varðað geti ógildingu hennar.

—–

41. Með hliðsjón af öllu framangreindu verður kröfu kæranda um ógildingu hinnar kærðu ákvörðunar hafnað.

Úrskurðarorð

Hafnað er kröfu kæranda um ógildingu ákvörðunar Bláskógarbyggðar frá 23. janúar 2026 um álagningu gjalda vegna losunar rotþróar við frístundahús hans að Skyggnisvegi 7 annars vegar og vegna fasts kostnaðar og reksturs söfnunarstöðva hins vegar.